آدمی را ارزش‌های دروغین و کلام‌های پوچ هولناک‌ترین هیولاست.
سرنوشت شوم دیری در آنها می‌خُسبد و منتظر می‌ماند اما سرانجام برمی‌خیزد و آنانی را که بر پشت‌اش کلبه ساخته‌اند از خواب می‌پراند و می‌دَرَد و می‌بلعد.
نیچه
@Tafakkor

بازتولید خودتحریمی ساختاری؛
نقدی بر رویکرد تقنینی در مصوبات مقابله با نفوذ

مصوبات و طرح‌های موسوم به «مقابله با نفوذ» در رویه قانون‌گذاری بیش از آنکه بر سازوکارهای شفاف، عینی و سنجش‌پذیر امنیتی متکی باشند، از ابهام مفهومی و کشسانی واژگانی رنج می‌برند؛ رویکردی که مرز میان تهدید واقعی علیه منافع ملی و تبادلات ضروری علمی، دیپلماتیک یا سرمایه‌گذاری بین‌المللی را مخدوش می‌سازد. تمرکز افراطی بر تحدید پیوندها به جای تقویت زیرساخت‌های نهادی، بازدارندگی حقوقی و شفافیت داخلی، نوعی خودتحریمی ساختاری ایجاد می‌کند که به فرار سرمایه‌های انسانی، انزوای دانشگاهی و امنیتی‌سازی مفرط کنش‌های اجتماعی و مدنی می‌انجامد؛ در نتیجه، به جای ایجاد مصونیت پایدار و توانمندسازی درون‌زا، هزینه تعاملات متعارف را افزایش داده و ظرفیت‌های نوسازی و توسعه اقتصادی کشور را تضعیف می‌کند.
زهرا مهر
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ
پروردگارتان به نیّت‌ها و حالاتی که در دل‌های شماست آگاه‌تر است.
اسراء/٢۵
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

دعا می‌کنم که خدایا ما را دچار بیماری مهلک استبداد مفرما
@Tafakkor

نعمت‌هایتان را بشمارید! چقدر کم از این موعظه‌ی ساده بهره می‌بریم؛ به طور معمول آنچه داریم و آنچه می‌توانیم بکنیم از حیطه‌ی آگاهی‌مان می‌گریزد، آنچه نداریم با نمی‌توانیم بکنیم، دل‌مشغولمان می‌کند و دلواپسی‌های ناچیز و خطر از دست دادن اعتبار و غرورمان، آنچه داریم را کوچک جلوه می‌دهد.

با یادآوری مرگ فرد به مرتبه‌ی قدردانی و امتنان از موهبت‌های بی‌شمار هستی گام می‌گذارد. منظور رواقیون هم از عبارت «اگر می‌خواهید چگونه زیستن را بیاموزید درباره‌ی مرگ بیندیشید.» همین بوده است. پس این دستور فراخوانی بیمارگونه برای توجه به مرگ نیست بلکه مقصود این است که با اصرار به تمرکز بر این زمینه، هستی آگاهانه می‌شود و زندگی باشکوه‌تر. به قول سانتایانا: «پس زمینه‌ی سیاه و تیره‌ی مرگ، رنگ‌های لطیف زندگی را با همه‌ی خلوصشان آشکار می‌کند و به چشم می‌آورد.

روان‌درمانی اگزیستانسیال
اروین د یالوم
@Tafakkor

سری نشست‌های بررسی كتب دينی (قرآن)
مجموع نقد و تحليل‌هاي معاصر

دکتر محمد جواد عظیمی
@Tafakkor

‍ ‍ شیخ محمود حلبی، بنیان‌گذار «انجمن حجتیه»، یکی از چهره‌های شاخص تعصب مذهبی و دگماتیسم دینی در سده‌ معاصر ایران بود.
او در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی با ظاهری زاهدانه و لحنی پرشور، بر منبرهایی می‌نشست که در آنها نه دعوت به خرد بود و نه تساهل، بلکه ترس، تکفیر و انتظار آخرالزمانی.
حلبی از طلبه‌ای ساده در مشهد به رهبری جریان گسترده‌ای بدل شد که با شعار «مبارزه با بهائیت» شکل گرفت، اما در عمل به ترویج تفکری ضد عقل، ضد مدرن و ضد هر گونه گفت‌وگو با دیگری انجامید.
در روایت تاریخ معاصر، انجمن حجتیه به‌زودی از یک حلقه‌ مذهبی به شبکه‌ای پرنفوذ بدل شد که بر ذهن هزاران جوان اثر گذاشت.
آنان می‌آموختند که دنیا را جز از دریچه‌ تقابل حق و باطل نبینند، که هر صدای متفاوت، نشانه‌ نفوذ شیطان است و هر تلاش برای اصلاح اجتماعی، تعجیل در کاری است که فقط «امام زمان» باید انجام دهد.
حلبی و پیروانش با فلسفه، عرفان، آزادی اندیشه و حتی فعالیت سیاسی مخالفت می‌کردند؛ چراکه باور داشتند حکومت در عصر غیبت، نامشروع است و باید در انتظار «ظهور» بود، نه در پی تغییر جامعه.
چنان‌که فال‌اسیری آرامگاه حافظ را با کلنگ تعصب ویران کرد، حلبی نیز در جهان ذهن و ایمان شاگردانش، ویرانی دیگری را رقم زد؛ ویرانی گفت‌وگو و اندیشه.
او در برابر نوگرایی فرهنگی و فلسفی، دیوارهایی از ترس و تردید کشید و نسلی را پرورش داد که به‌جای پرسیدن، می‌ترسید.

میراث فکری‌اش، سال‌ها بعد، در لایه‌هایی از نظام دینی و آموزشی ایران بازتاب یافت، میراثی که همچنان میان ایمان و خرد، فاصله می‌افکند.
انجمن حجتیه، که در آغاز به‌ظاهر نهادی مذهبی و غیرسیاسی معرفی می‌شد، به‌تدریج چنان گسترش یافت که به یکی از شبکه‌های پنهان قدرت در ایران بدل شد.
بسیاری از اعضا و شاگردان حلبی، پس از انقلاب ۱۳۵۷، در دستگاه‌های مختلف نظام نفوذ کردند و در آموزش، امنیت، قضا و نهادهای مذهبی نقش‌های کلیدی گرفتند.
هرچند انجمن بعدها فعالیت رسمی‌اش را «محدود» اعلام کرد، اما حضور فکری و تشکیلاتی آن همچنان در لایه‌لایه‌ ساختار قدرت محسوس است.

تفکر بسته و آخرالزمانی حلبی، در بسیاری از مدیران و تصمیم‌گیران جمهوری اسلامی ردّی پررنگ بر جای گذاشته است؛ ردی از همان ایمان آمیخته به ترس و تعصب، که گفت‌وگو را گناه می‌داند و انتظار را بر مسئولیت ترجیح می‌دهد.
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا
ﻭ ﭼﻮﻥ ﭘﻴﻤﺎﻥ ﺑﻨﺪﻧﺪ، ﻭﻓﺎﺩﺍﺭﺍﻥ ﺑﻪ ﭘﻴﻤﺎﻥ ﺧﻮﻳﺸﻨﺪ
بقره/١٧٧
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

آیا فقط به این دلیل که دنیای دیگری وجود دارد، باید خوب و با فضیلت باشیم؟

ایمانوئل کانت
@Tafakkor

مسئله‌ی امروز ایران را نمی‌توان تنها با ارجاع به دشمن خارجی، تحریم یا توطئه توضیح داد؛ هرچند هیچ‌کدام از این عوامل بی‌تأثیر نبوده‌اند، اما تقلیل تمام بحران‌های یک کشور به دشمن بیرونی، ساده‌ترین راه برای فرار از مسئولیت داخلی است. ایران سال‌هاست در چرخه‌ای گرفتار شده که در آن حفظ ساختار قدرت، گاه بر حل مسائل واقعی جامعه اولویت پیدا کرده و نتیجه‌ی آن شکافی عمیق میان حکومت و بخش بزرگی از مردم بوده است. هنگامی که نقد به تهدید تبدیل می‌شود، اعتراض به جرم تعبیر می‌شود و پرسشگری با برچسب‌زنی پاسخ می‌گیرد، جامعه به‌تدریج امکان اصلاح مسالمت‌آمیز خود را از دست می‌دهد. قدرتی که از شنیدن صدای مخالف هراس دارد، در واقع بیش از آنکه مقتدر باشد، نسبت به آینده خود نگران است. مسئله‌ی ایران تنها اقتصاد نیست، زیرا اقتصادِ بیمار اغلب محصول سیاستِ بیمار است؛ همان‌گونه که انزوای بین‌المللی نیز تنها نتیجه فشار دیگران نیست، بلکه می‌تواند پیامد انتخاب‌هایی باشد که هزینه‌ی آنها سال‌ها بر دوش جامعه باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، مردم به جای آنکه شهروندانی صاحب حق باشند، به جمعیتی تبدیل می‌شوند که از آنان انتظار تحمل، سکوت و پرداخت هزینه تصمیم‌هایی می‌رود که در شکل‌گیری‌شان نقشی نداشته‌اند. شاید خطرناک‌ترین نقطه برای هر نظام سیاسی زمانی باشد که دیگر نتواند میان بقای خود و بقای کشور تفاوت قائل شود؛ زیرا در آن لحظه، هر نقدی تهدید تلقی می‌شود و هر خواست عمومی به دشمنی تعبیر می‌گردد. ایران اما بسیار بزرگ‌تر از هر دولت، جناح و ساختار سیاسی است و آینده‌ی آن نمی‌تواند برای همیشه گروگان ترس از تغییر باقی بماند. جامعه‌ای که جوانانش افق روشنی پیش روی خود نمی‌بینند، نخبگانش راه رفتن را بر ماندن ترجیح می‌دهند و سرمایه‌ی اجتماعی‌اش هر روز فرسوده‌تر می‌شود، پیش از هر چیز به بازسازی اعتماد نیاز دارد. این اعتماد نه با تبلیغات ساخته می‌شود و نه با خاموش کردن صداهای مخالف؛ بلکه از پاسخ‌گویی، شفافیت، احترام به آزادی‌های شهروندی و پذیرش حق مردم برای مشارکت واقعی در تعیین سرنوشت خود آغاز می‌شود. شاید بزرگ‌ترین پرسش امروز ایران این نباشد که چگونه در برابر جهان بایستیم، بلکه این باشد که چرا هنوز نتوانسته‌ایم میان قدرت سیاسی و خواست جامعه رابطه‌ای سالم، عقلانی و پایدار برقرار کنیم؛ زیرا هیچ کشوری با نادیده گرفتن مردمش به ثبات نمی‌رسد و هیچ حکومتی نمی‌تواند برای همیشه جای گفت‌وگو با جامعه را با اجبار پر کند.
راه برون‌رفت از انزوا، “تغییر روایت” نیست، بلکه “تغییر رویه” و “اصلاح نهادها” ست.
زهرا مهر
@Tafakkor

نیمه پنهان هر انسان, استعدادهای ژرف و خاص اوست.

سری نشست‌های بررسی كتب دينی (قرآن)
مجموع نقد و تحليل‌هاي معاصر

دکتر محمد جواد عظیمی
@Tafakkor
(جلسه پایانی)

حقیقتاً ارزش انسان را نه ترس از مجازات و نه امید به پاداش، بلکه میزان پایبندی او به فضایل اخلاقی در هنگامی که هیچ ناظر و داوری در کار نیست، آشکار می‌کند. انسانِ رشدیافته، نیکی را معامله نمی‌کند؛ نیک‌رفتاری را انتخاب می‌کند، زیرا آن را وظیفه‌ای انسانی و ضرورتی برای تعالی روح خویش می‌داند.

هرچه انسان در صداقت، انصاف، مهربانی، مسئولیت‌پذیری و بزرگواری استوارتر شود، به مرتبه‌ای نزدیک‌تر می‌شود که خیر را نه برای سود، بلکه برای خودِ خیر می‌خواهد.
اخلاق آنگاه به اوج می‌رسد که انسان حتی در غیاب پاداش و مجازات، همچنان شریف بماند؛ چرا که شرافت حقیقی، انتخاب آگاهانهٔ نیکی است.

رفتار سیره نبوی که بر پایه‌ی مدارا، عدالت‌محوری، اخلاق‌مداری و پرهیز از تحمیل عقیده استوار بود، در تضاد آشکار با رویکرد حکومتی است که با ادعای دینداری، اقتدارگرایی را جایگزین ارزش‌های اخلاقی کرده است؛ در حالی که پیامبر اسلام با شعار «رحمة للعالمین» به دنبال جذب قلوب از طریق کرامت انسانی و تساهل بود، شاهدیم که متولیان فعلی با تکیه بر ابزارهای قهری، نظارت سخت‌گیرانه و برخوردهای خشن، نه تنها نتوانسته‌اند مفاهیم والای دینی را ترویج کنند، بلکه با پیوند زدن دین به ساختارهای قدرت سیاسی و فسادهای اقتصادی، باعث دوری جامعه، به‌ویژه نسل جوان، از آموزه‌های اصیل مذهبی شده‌اند که این خود نقد بنیادین عملکرد آنان در برپایی حکومتی است که بیش از آنکه تجلی‌گر رحمت و عدالت نبوی باشد، بازتابی از انحصارطلبی و سرکوب‌گری است.
زهرا مهر
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ
[ای پیامبر!] اگر درشت خوی و سخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می‌شدند.
آل عمران/١۵٩
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

پس از ایمان به خدا و دین، سرآمدِ عقل بشر؛ دوستی و نیکی به مردم است، چه خوب باشند و چه فاسق

پیامبر اکرم(ص)
@Tafakkor

‍ ‍ عالیجناب سولژنیتسین چهل و پنج سال پیش به رهبران شوروی توصیه‌ای کرد برای اصلاح عملکرد غلطشان. خوشبختانه رهبران شوروی به این توصیه گوش نکردند و ساقط شدند و جهان را از شرِّ خود رهانیدند. سولژنیتسین گفت:

آقایان عرض اندام در صحنه‌ی جهانی را داوطلبانه رها کنید و به رتق و فتق امور داخلی بپردازید. بیائید کمی از خیال پردازی نافرجام در عرصه‌ی سیاست خارجی دست بردارید. از این مسابقه‌ی چشمگیر، اما بی حاصل، در عرصه‌ی فضایی و تسلیحاتی دست بردارید. از مسلح کردن خودمان و دیگران دست بردارید و در عوض توجه خود را معطوف سازندگی کشورمان کنید.
امروز برای ملت ما آبادانی و توسعه‌ی اقتصاد ملی بسیار مهم‌تر از گسترش نفوذ در خارج کشور است. به گواهی تاریخ، کشورهایی که سازنده‌ی امپراتوری‌ها بوده‌اند، همواره زیان اخلاقی دیده‌اند. رهبران ما حق ندارند که به دنبال اهداف انترناسیونالیستی باشند و سرمایه‌های ملی را صرف آن کنند، در حالی که ملت خودمان اخلاقا رو به تباهی و انحطاط می‌رود. تکرار می‌کنم نباید بیش از این در پی رویای عظمت طلبانه‌ی فتح جهان باشید. باید برای همیشه از این هدف‌ها چشم بپوشید وگرنه عاقبت روزی همه چیز بر سرمان خراب خواهد شد. قاره‌ها و کشورها سر جای خودشان باقی می‌مانند، شما نمی‌توانید از مسکو برای آنها تعیین تکلیف کنید.
شما باید حل مسائل داخلی را در سرلوحه‌ی کارهای خودتان قرار بدهید و به رشد سالم و اخلاقی ملت بیندیشید. به فکر تربیت کودکان و نجات آب و خاک روسیه و سالم سازی محیط زیست باشید نه در بند تسخیر فضا و رسالت من درآوردی جهانی.

به زمامداران…
سولژنیتسین
@Tafakkor

تئوری انتخاب
فصل چهارم قسمت ٧/٣
خوانش: علی صاحبی
@Tafakkor

پیامبرِ جان؛ خوانشی در ساحتِ مسلمانیِ معاصر

برای مسلمانِ زیسته در سده‌ی بیست و یکم؛ آن که در میانه‌ی هیاهوی جهانِ مدرن ایستاده و هم‌زمان، شعله‌ای از ایمان را در جانِ خود روشن نگه می‌دارد، تعریفِ نسبتِ خویش با «نبی»، بازخوانیِ بنیادینِ معنای «نبوت» است. این مسلمان، فرزندِ عقلانیت است؛ او که در دادگاهِ خرد، فرآورده‌های علم را می‌سنجد، در حریمِ حقوقِ بشر زانو می‌زند و کرامتِ انسان را نه در عقیده، که در «بودنِ» او می‌جوید، دیگر نمی‌تواند پیامبر را در قابی کهنه و ایدئولوژیک بازشناسد.
برای این سالکِ مدرن، نبوت نه یک «سیاست‌نامه‌ی» سیاسی است و نه یک «قانون‌نامه‌ی» قضایی. او محمد (ص) را نه به کسوتِ یک جهانگشا می‌بیند که مرزها را درمی‌نوردد تا حکومتی بنا کند، و نه به هیبتِ یک ایدئولوگ که سلاحی تیز برای دگرگونی‌های انقلابی ساخته باشد. چنین خوانشی، بیش از آنکه تجلیلِ مقامِ پیامبری باشد، تنزلِ آن به ساحت‌های زمینی و گذراست.
مسلمانِ خردمندِ معاصر، در پیامبر، «معلمِ اخلاق و راهبرِ سلوک» را می‌بیند. برای او، نبوت یعنی گشودنِ دریچه‌ای به سویِ آرامشِ عمیق؛ یعنی نشان دادنِ راهِ زیستن در صداقت، مهرورزی، سخاوت و بخشش. وقتی او به محمد می‌نگرد، نه استراتژیستِ نظامی را می‌بیند که لشکر می‌آراید، و نه اقتصاددانی که نسخه‌ی حکومتی می‌پیچد. او «انسانِ تراز» را می‌بیند؛ انسانی که در اوجِ تنهاییِ با خدا، در اوجِ یگانگی با خلق نیز هست.
در جهانِ این مسلمان، کثرت‌گرایی یک ضرورتِ ایمانی است، نه یک مصلحتِ سیاسی. او که دگراندیشان را همسفرانِ زمینیِ خود می‌داند و «بی‌دینان» را در آیینه‌ی کرامتِ انسانی، عزیز می‌شمارد، نبوت را رسالتی برای «تحمیل» نمی‌داند، بلکه آن را دعوتی برای «تلطیفِ جان» می‌فهمد. پیامبری که او می‌شناسد، پیامبرِ «طمانینه» است؛ آن که در میانه‌ی اضطراب‌های هستی، بذرِ امید و اعتماد می‌کارد.
اگر رسالتِ پیامبر را در «سیاست و قدرت» محصور کنیم، پیامبر را به بندِ زمان کشیده‌ایم. اما وقتی او را در ساحتِ «معنویت و اخلاق» بازمی‌یابیم، او را از زندانِ تاریخ آزاد کرده‌ایم. برای این مسلمانِ مدرن، پیامبر، پلی است میانِ «انسانِ محدود» و «بی‌نهایتِ الهی». او به جهان نمی‌آید تا فیزیک یا جامعه‌شناسی بیاموزد؛ او می‌آید تا «چگونه زیستن» را، در زیباترین و اخلاقی‌ترین شکلِ ممکن، مشق کند.
او نه طبیبِ جسم است که دارو تجویز کند، نه فیلسوف که برهان‌های عقلیِ محض اقامه کند، نه اقتصاددان که مدل‌های معیشتی بنویسد. او «طبیبِ جان» است. پیامبریِ او، بازی و زمینِ خود را دارد؛ زمینی که در آن نه شمشیر، که لبخند؛ نه قانونِ خشک، که شفقت؛ و نه زورِ بازو، که قدرتِ مدارا، حرفِ اول را می‌زند.
این مسلمانِ آزاد، که هوادارِ جامعه‌ی باز است و غرب و شرق را در ترازویِ انصاف می‌سنجد، پیامبر را «الگویِ رهایی» می‌داند. او در پیِ آن است که از میانِ آموزه‌های محمد، «حکمتِ زیستن» را استخراج کند. برای او، دین نه ابزارِ سلطه بر دیگران، که ابزارِ غلبه بر «خویشتنِ خویش» است.
در این ساحت، نبوت یعنی دعوت به «خیر»؛ خیری که در آن نه کسی حقیر می‌شود، نه کسی از دایره‌ی حقوقِ انسانی بیرون می‌ماند و نه کسی مجبور به تسلیم است. این است معنای ایمان برای انسانی که در این سده نفس می‌کشد؛ ایمانی که از «آزادی» نه‌تنها نمی‌هراسد، که آن را پیش‌شرطِ شکوفاییِ جان می‌داند. پیامبرِ او، پیامبرِ «صلح و دوستی» است؛ همان که به دشمن هم رواداری پیشکش می‌کند، چرا که می‌داند در پسِ هر چهره‌ای، حقیقتی نهفته است که تنها با «مهر» گشوده می‌شود.
این مسلمان، در جستجوی آن «مدینه‌ی فاضله» نیست که با دیوار و حصار و قانونِ اجباری بنا شود؛ او «مدینه‌ی فاضله» را در قلبِ خود و در میانِ روابطِ اخلاقی با دیگران می‌سازد. و در این راه، محمد (ص) نه یک حاکمِ مقتدر، که یک «دوست»، یک «راهنما» و یک «آینه» است. آینه‌ای که هرچه زلال‌تر دیده شود، انسانِ معاصر را به اصلِ خویش نزدیک‌تر می‌کند.

زهرا مهر (شیرازی مهر)
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَآتِ ذَا الْقُرْبَىٰ حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ
و حقّ خویشاوندان و حقّ تهیدست و از راه مانده را بپرداز
اسراء/٢۶
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

بقای ما انسان‌ها وابسته به توانایی‌مان در تشخیص این واقعیت است که سعادت ما و سعادتِ دیگران در واقع یک چیز هستند.

مارشال ‌روزنبرگ
@Tafakkor

آیا وحدت سنی و شیعه ممکن است؟

موضوع وحدت چیست؟
که همه وحدت کنید بیایید زیر پرچم ما؟

زنده‌یاد داود فیرحی شش سال قبل در همایش یک روزه "همگرایی و واگرایی در جهان اسلام" در مشهد گفته بود:
«امام موسی صدر ایده خیلی مهمی را مطرح کرد و آن این است که می‌گوید به جای این که مذاهب (شیعه و سنی) از اعتقادات خود کوتاه بیایند و دست بردارند یا به جای این که به عرصه‌ی رد و قبول اعتقادات یکدیگر بیفتند بهتر است وارد یک مسابقه‌ی مثبت شوند و آن این است که ببینیم کدام مذهب چه قدر به انسان، آزادی، رفاه، رفع بیماری و کاهش آلام و دردهایش پاسخ می‌دهد و کمک می‌کند. در اندیشه‌ی امام موسی صدر اگر به جای سنی یا شیعه فقیر، سنی یا شیعه ثروتمند، سالم، بانشاط و قوی ایجاد شود دیگر به خشونت نیز متوسل نخواهد شد و این نوعی فرقه‌گرایی مثبت است. بنابراین بزرگان ما مانند آیت‌الله سید احمد شبیری و امام موسی صدر معتقدند که به جای وحدت باید به سمت همزیستی و پذیرش آگاهانه اختلاف برویم و معیار را "خدمت" قرار دهیم.»

کامنت قابل توجه جناب زین‌العابدین صفوی (استاد دانشگاه) و از دوستان مرحوم داود فیرحی:

تجربه نشان داده است که با عنایت به "مذهب" و شعارهای مذهبی نمی‌توان به وحدت دینی رسید زیرا اختلافی که با مذهب ایجاد شده باشد، با عناصر مذهبی از بین نمی‌رود. "هویت‌مذهبی" با تفاوت‌ها و رقابت‌هایش زنده‌ است. از نگاه مذهب، حبل‌الله همان خط مذهب است. وحدت، یعنی همراهی با مذهب من، نه منافع من.
مذهب‌ها آنچنان هویت‌گرا شده‌اند که با وحدت، فلسفه وجودی و موضوعیت خود را از دست رفته می‌‌پندارند‌ از این رو مذهبیون حتی در برابر دشمنان مشترک نیز به وحدت نمی‌رسند، همانطور که تاکنون در برابر اسراییل، به وحدت نرسیده‌اند و حتی حاضر می‌شوند با آن کنار بیایند ولی با مذهب رقیب دربیفتند. جنگ‌های نیابتی نیز همین مسئله را ثابت می‌کند. به طوری که "نایب گمان می‌کند منوب است!" عربستان گمان می‌کند که اوست که از آمریکا و اسرائیل در برابر ایران شیعه بهره می‌برد و ایران تصور می‌کند که اوست که روسیه را در سوریه به‌ کار گرفته‌ است. زیرا اهداف مذهبی آنچنان پر رنگ است که با دشمن مشترک‌شان، بر ضدمذهب رقیب می‌بندند. و اهداف مختص، مجالی به اهداف مشترک نمی‌دهد.
فقط با اهداف اخلاقی، انسانی، ملی و یا سیاسی می‌توان رویکرد‌ وحدت‌گرایانه را تقویت کرد اما صاحبان روحیه مذهبی وحدت را در زمره‌ی اهداف نمی‌دانند نمونه‌اش همین است که در شهر‌ ما (زنجان، در حسینیه اعظم) هر ساله در شب میلاد پیامبر همچنان زیارت‌عاشورا می‌خوانند و هفته‌ی وحدت را گرامی می‌دارند!
@Tafakkor