آشکارا می‌بینیم که همه‌ی تجربه‌های دیگر که مبتنی بر حکومت کردنِ “عدّه‌ی معدود” بوده است با ناکامی مواجه گردیده است؛
زیرا این “عدّه‌ی معدود” که بر “قدرتِ سِلاح” تكيه داشته‌اند پس از چندی کارشان به فساد انجامیده است، و برای حفظِ موقعِ خود و پوشانیدنِ این فساد، ناگزیر بوده‌اند که با آمیخته‌ای از «زور و فریب» به فرمان راندن پردازند؛ و برای لوث کردنِ گناهی به گناهِ دیگر دست بزنند؛ چون معتادی که با پیشرفت زمان، هر چند گاه به “کیله‌ی” بیشتری از مادّه‌ی مورد اعتیاد، نیاز پیدا می‌کند، آنان نیز سال به سال بر مقدارِ “زور و فریب” افزوده‌اند، تا سرانجام تابِ تحمّلِ مردم به پایان برسد و کار به انفجار بکشد.
           
دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
@Tafakkor

پرسش و پرستش!؟

عبدالعلی بازرگان
@Tafakkor

تسلیم بی‌قید و شرط

​استراتژی ایالات متحده در قبال ژاپن در اواخر جنگ جهانی دوم بر این پایه استوار بود که با حملاتی سهمگین اما هدفمند، حریف را به تسلیم وادارد. نبرد میان این دو کشور با حمله ژاپن به پرل هاربر (بندر پرل هاربر یکی از پایگاه‌های دریایی آمریکا) بودآغاز شده بود. آمریکا این توانایی را داشت که به جای هیروشیما و ناکازاکی، توکیو را هدف بمب اتمی قرار دهد، اما ترجیح داد ساختار سیاسی و شخص امپراتور را حفظ کند؛ هدف این بود که هیروهیتو شخصا پیمان تسلیم را امضا کند تا تمامی فرماندهان نظامی ملزم به اطاعت شوند.
​پس از تسلیم امپراتور، هزاران نظامی به سنت سامورایی‌ها، دست به خودکشی زدند. گروهی از افسران تندرو طی یک کودتای نافرجام به کاخ یورش بردند و برخی دیگر، هم‌رزمان خود را به جرم خیانت به قتل رساندند. حتی برخی از آنها تا سال‌ها پس از پایان جنگ، حاضر به ترک پست‌های نگهبانی خود نشدند. پذیرش واقعیت برای وفاداران به امپراتور بسیار تلخ بود، اما همین موضوع ثابت کرد که زنده نگه داشتن امپراتور تصمیمی هوشمندانه بود؛ چرا که مانع از جنگ فرسایشی آمریکا با تک‌تک سربازان ژاپنی و نابودی کامل آن کشور گشت. پس از جنگ، متفقین تنها ۷ نفر را به جرم جنایات جنگی اعدام کرده و باقی نظامیان را ترخیص یا بازنشسته کردند.
​بخشی از پیام تسلیم هیروهیتو قابل تامل است:
«من خدا نیستم! من هیروهیتو هستم؛ فرزندی از آسمان نیستم و بابت تمام اشتباهاتم متاسفم.»

​در سناریوی مشابه، آمریکا در شب حمله به فوردو در جنگ ۱۲ روزه، می‌توانست قلب پایتخت و مراکز حساس سیاسی را هدف قرار دهد، اما تصمیم‌گیرندگان راس حکومت را زنده نگه داشت تا توافقنامه توقف غنی‌سازی، انهدام برنامه موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی را امضا کنند. با این حال، پس از آتش‌بس، بسیاری از مسؤلین به‌جای مذاکره، مدعی شکست آمریکا شدند؛ واکنشی که برخلاف محاسبات ترامپ بود. اما تنها گزینه باقی‌مانده، تسلیم مطلق در حوزه‌های هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای است.
@Tafakkor

زان شبی که وعده کردی روزِ وصل
روز و شب را می‌شمارم روز و شب
مولانا
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
بی تردید ستمکاران پیروز نمی‌شوند.
قصص/٣٧
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

انسان‌ها در هیچ‌یک از ویژگی‌هایشان به اندازه‌ی نیکی‌ کردن به موجودات زنده، خدای‌گونه نیستند.

سیسرو
@Tafakkor

حافظه‌ی‌ انسان
ویراستار پنهان روایت‌های دینی

بازی «تلفن بازی» را به یاد دارید؟ یک جمله در گوش نفر اول گفته می‌شود، او به نفر بعدی منتقل می‌کند، و همین‌طور تا آخِر صف.
تا برسد به نفر دهم، جمله‌ی آخر معمولا دیگر هیچ شباهتی به نسخه‌ی‌ اصلی ندارد. حالا تصور کنید همین اتفاق، نه در یک بازی ساده، بلکه در طول هزاران سال و میلیون‌ها راوی، برای یک داستان دینی رخ داده باشد.

‏Cognitive Optimum
یا «بهینه شناختی» چیست؟

«بهینه‌ شناختی» مفهومی در علوم شناختی دین است که توضیح می‌دهد چرا برخی روایت‌ها و باورهای دینی، در طول نسل‌ها، به سمت نسخه‌ای خاص «رانده» می‌شوند؛ نه به این دلیل که آن نسخه درست‌تر است، بلکه چون حافظه‌ی‌ انسان آن را بهتر نگه می‌دارد و بهتر بازگو می‌کند.

نقش فراموشی؛
هر بار که یک داستان دینی دهان‌به‌دهان منتقل می‌شود، جزئیات کسل‌کننده یا پیچیده فراموش می‌شوند، اما بخش‌هایی که برای ذهن جذاب‌تر و به‌یادماندنی‌ترند، باقی می‌مانند و حتی برجسته‌تر می‌شوند. این فرآیند، مثل یک غربال، نسخه‌های پیچیده را کنار می‌زند و نسخه‌های ساده و قابل‌انتقال را نگه می‌دارد.

مثال ملموس:
فرض کنید روایتی اصلی درباره‌ی یک پیامبر، شامل جزئیات پیچیده‌ی جغرافیایی، نام‌های فرعی بی‌شمار، و استدلال‌های انتزاعی باشد. نسلی که این داستان را منتقل می‌کند، ناخودآگاه جزئیات خسته‌کننده را حذف می‌کند و معجزات، تضادهای اخلاقی ساده، یا صحنه‌های دراماتیک را حفظ و حتی پررنگ‌تر می‌کند؛ چون این‌ها در حافظه بهتر «می‌چسبند».

ارتباط با تحول دین؛
پژوهشگرانی مانند رابرت مک‌کالی و توماس لاوسون معتقدند همین فرآیند انتخاب شناختی، در طول قرن‌ها، آیین‌ها و اسطوره‌ها را به سمت شکل‌هایی هدایت می‌کند که بیشترین هم‌خوانی را با محدودیت‌ها و ترجیحات طبیعی حافظه‌ انسانی دارند؛ نه لزوما با نسخه‌ی تاریخی اصلی.

نکته‌ پایانی: شاید ادیانی که امروز می‌شناسیم، نسخه‌ اصلی و دست‌نخورده‌ی‌ باورهای باستانی نباشند؛ بلکه محصول نهایی هزاران سال غربالگری توسط حافظه‌ی انسانی‌اند که فقط ماندگارترین‌ها را نگه‌داشته است.
@Tafakkor

کُدهای مغزی-٧

متد ایده پردازی

فايل صوتي ورکشاپ
دکتر محمد جواد عظیمی
@Tafakkor

تحلیل ساختاری اقتصاد سیاسی ایران نشان می‌دهد که تداخل میان حوزه‌های امنیتی، نهادهای بنیادین و مدیریت منابع ملی، نه تنها کارآمدی اقتصادی را مختل کرده، بلکه زیربنای مشروعیت سیاسی نظام را نیز با مخاطره مواجه ساخته است.
ورود گسترده‌ی نهادهای پاراملیتر و امنیتی به زنجیره‌های تولید و توزیع، از طریق ایجاد ساختارهای موازی و عدم شفافیت در فرآیندهای مالی، منجر به انحراف منابع از مسیر توسعه پایدار به سمت انباشت ثروت در نهادهای غیررسمی شده است.
ریشه‌ی این وضعیت در تمرکز مفرط قدرت تصمیم‌گیری اقتصادی در اختیار نهادهای فرادست قرار دارد که از طریق استیلا بر دارایی‌ها و مصادره‌های سیستماتیک تحت لوای نهادهایی نظیر «ستاد اجرایی»، ثروت عمومی را به سرمایه‌ای خصوصی‌شده برای نخبگان قدرت تبدیل کرده‌اند. برای جلوگیری از فروپاشی ساختاری در دوران گذار یا تغییرات آتی، اصلاح بنیادین تنها از مسیر تفکیک کامل حوزه‌های امنیتی و سیاسی از مدیریت اقتصاد و انتقال کامل کنترل منابع ملی به دولت منتخب و بخش خصوصی میسر است؛ در غیر این صورت، تداوم این الگوی انباشت ثروت از طریق نهادهای واسط، به زودی ابعاد دقیق‌تر خسارات وارده به مالکیت‌های عمومی و خصوصی را برملا خواهد کرد.

زهرا مهر(شیرازی مهر)
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ
شیطان مُدام به آدم وعدهٔ فقر می‌دهد.
بقره/۲۶۸
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

باورهای راسخ،
دشمنان خطرناک‌تری برای حقیقت‌اند تا دروغ‌ها.

فریدریش نیچه
@Tafakkor

ترس از تفاوت
دیواری که باید فرو ریخت

در روان‌شناسی جوامع، «ترس از تفاوت»، مکانیزم دفاعی بدوی ذهن در برابر امر ناشناخته است. وقتی با «دیگری» روبه‌رو می‌شویم، پیش از آنکه با اندیشه او مواجه شویم، با «ترس از تغییر جهان‌بینی» خودمان روبرو می‌شویم. این هراس، دیواری است که «رواداری» را نه به عنوان یک انتخاب اخلاقی، بلکه به عنوان یک تهدید وجودی ترسیم می‌کند.
ریشه‌ی این هراس، در پیوند میان «هویت» و «باور» نهفته است. بسیاری از انسان‌ها هویت خود را نه در پویایی فردی، بلکه در انجماد اعتقادات گروهی جستجو می‌کنند. در این ساختار، «تفاوت دیگران» به معنای «خطای ما» یا «تهدید بنیادهای ما» تفسیر می‌شود. بنابراین، نفی دیگری، برای فرد متعصب، راهی برای تثبیت درستی مسیر خود به نظر می‌رسد. اما حقیقت این است که هویت‌های پویا و با اعتمادبه‌نفس، از تفاوت نه تنها نمی‌هراسند، بلکه آن را صیقل‌دهنده اندیشه‌ی خود می‌دانند.

کارکرد اخلاقی رواداری، نادیده گرفتن تفاوت‌ها نیست، بلکه «به رسمیت شناختن» آنها در عین وجود تمایز است. جامعه‌ای که در آن تفاوت به جای تهدید، به عنوان «داده‌های جدید برای غنای فکری» نگریسته شود، جامعه‌ای است که از «بقا» به «توسعه» کوچ کرده است. آگاهی‌بخشی در اینجا نه به معنای تغییر عقیده دیگری، بلکه به معنای درک این واقعیت است که «حق متفاوت بودن»، پیش‌شرط «حق حیات فکری» برای همه است.
برای عبور از این سد، باید میان «ترس غریزی» و «عقلانیت اکتسابی» تمایز قائل شد. ترس از تفاوت، میراث دوران قبیله‌ای است؛ دورانی که هم‌شکل بودن ضامن امنیت بود. اما در جهان پیچیده‌ی امروز، امنیت نه در هم‌شکلی، بلکه در «شبکه ارتباطی» است که از پیوند دیدگاه‌های متکثر ساخته می‌شود. یادگیری رواداری، تمرینی دشوار برای غلبه بر خودمحوری است؛ تمرینی که در آن می‌آموزیم که حق نداریم جهان را تنها از دریچه‌ی تنگ تجربه‌های شخصی خود داوری کنیم.

رواداری، گذار از «ترس از تهدید» به «کنجکاوی نسبت به امکان» است. تنها با فرو ریختن دیوارهای ذهنی برآمده از تعصب است که می‌توانیم بفهمیم، تفاوت دیگری، آینه‌ای است که نادیدنی‌های خودمان را به ما نشان می‌دهد. ترس، زنجیر تکرار است و رواداری، کلید رهایی به سوی تکامل جمعی.

به نظر شما، آیا می‌توان نظام‌های آموزشی را به گونه‌ای بازطراحی کرد که به جای تزریق «یقین‌های مطلق»، «مهارت تحمل ابهام» و پرسشگری را در نسل‌های آینده نهادینه کنند؟
@Tafakkor

جهل و جور در حجاب اجباری

عبدالعلی بازرگان
@Tafakkor

پیروزی در جنگ بزرگترین دروغ دنیاست.
هنگامی که آغوش مادری از فرزندش تهی می‌شود و پدری جنازه‌ی کودک خردسالش را در دست می‌گیرد و در رویاهای کودکان به جای پروانه‌ها، بمب‌های خوشه‌ای به پرواز می‌آیند و هنگامی که دریا به جای گوش ماهی‌ها، جنازه‌ی کودکان را به ساحل می‌آورد؛
چگونه می‌توان صحبت از پیروزی کرد؟
معنی پیروزی در جنگ را از کشته‌های جنگ بپرس.
جنگ‌ها پیروز ندارند، بازنده و بازنده‌تر دارند. جنگ، نسل کشیِ رویاهاست و پیروزی در جنگ، بزرگترین دروغ دنیاست. پیروزی فقط در صلح است، در صلح.
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
و به نیکوکاران پاداش بیشتری خواهیم داد.
بقره/۵۸
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

اگر چیـزی برای آفـریدن ندارید خــود را باز بیــافرینـید.

گوستاو یـونـگ
@Tafakkor

ایدئولوژی یعنی باور داشته باشیم که برای هر سؤال، فقط یک پاسخ وجود دارد؛ برای هر مسئله، تنها یک راه‌حل؛ و برای هر مشکل، فقط یک راه رفع. گویی حقیقت از پیش کشف شده و دیگر نیازی به اندیشیدن، پرسیدن یا جست‌وجو نیست.
اما چرا انسان‌ها جذب ایدئولوژی می‌شوند؟ زیرا جهان بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی است که دوست داریم. زندگی سرشار از ابهام، شک، تناقض و عدم قطعیت است و انسان، به طور طبیعی، از چنین وضعیتی رنج می‌برد. او دوست دارد جهان را روشن، منظم و قابل پیش‌بینی ببیند.

ایدئولوژی دقیقاً همین نیاز را هدف می‌گیرد. وعده می‌دهد که همه‌چیز را روشن می‌کند؛ به همه‌ی پرسش‌ها پاسخ می‌دهد، برای همه‌ی مشکلات راه‌حل دارد و انسان را از سرگردانی و ابهام نجات می‌دهد. به همین دلیل، همواره برای بسیاری از انسان‌ها جذاب بوده است. اما این آرامش، بهایی سنگین دارد.

ضررهای ایدئولوژی: نخستین هزینه؛ کنار گذاشتن عقل شخصی است. وقتی پاسخ همه‌ی پرسش‌ها از قبل آماده باشد، دیگر نیازی نیست خودت بیندیشی؛ دیگری به جای تو فکر کرده است.
دومین هزینه؛ از دست دادن مسئولیت شخصی است. وقتی تصمیم‌ها را دیگری می‌گیرد، مسئولیت آن تصمیم‌ها نیز از دوش تو برداشته می‌شود.
سومین هزینه؛ از دست رفتن آزادی و اختیار است. انسان ایدئولوژیک دیگر انتخاب نمی‌کند؛ بلکه اطاعت می‌کند. جای پرسش را فرمان‌بری می‌گیرد و جای «چرا؟» را «به چشم».
و سرانجام، خطرناک‌ترین وضعیت زمانی است که ایدئولوژی در اختیار قدرت سیاسی قرار بگیرد. در این حالت، صاحبان قدرت خود را صاحبان حقیقت نیز معرفی می‌کنند. دیگر فقط بر رفتار مردم حکومت نمی‌کنند، بلکه تعیین می‌کنند حقیقت چیست، جهان را چگونه باید دید و چه چیزی درست یا نادرست است. از این‌جا به بعد، قدرت تنها بر زندگی انسان‌ها مسلط نیست؛ بلکه بر حقیقت نیز ادعای مالکیت می‌کند.

استاد مصطفی ملکیان
@Tafakkor

و این‌چنین شد که مصطفی مهرآیین سر از زندان درآورد.

او حساس‌ترین بخش نظام را هدف قرار داده بود.

مصطفی مهرآیین
@Tafakkor

سلاحی که مردم امروز دارند

اگر امروز مردم سلاح و زوری معادلِ زورِ حکومت‌ها ندارند، در مقابل، چشمِ بینا و آگاهی دارند. هیچ حکومتی نمی‌تواند با خیال راحت فرمان براند و آرام بخوابد، در حالی که می‌بیند تعدادی چشم، نگرانِ کارِ اوست و درست می‌بیند.
در گذشته، جز با حدس و گمان، مردم مطّلع نمی‌شدند که در چهاردیواریِ دستگاهِ قدرت چه می‌گذرد؛ اکنون چنین نیست، قدرت در قلعه‌ی شیشه‌ای زندگی می‌کند و پرده‌های تبلیغ هم نمی‌تواند آنچه را که در درون می‌گذرد، از چشم‌ها پنهان دارد. و از همه مهمّ‌تر آن است که زمان بیکار ننشسته است و واکنش‌های طبیعی جای پای خود را محکم می‌کنند. اصل آن است که پختگیِ زمان همراه گردد با بیدارشُدگیِ مردم. وقتی آگاهی به نقطه‌ی شکفتن رسید، همه‌ی تعبیه‌ها به طرزِ حیرت‌آوری حکمِ «برف و آفتابِ تموز» پیدا می‌کنند.

دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

أَن لَو نَشاءُ أَصَبناهُم بِذُنوبِهِم
اگر بخواهیم، آنها را نیز به گناهانشان هلاک می‌کنیم
أعراف/۱۰۰
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

اگر ایمان داشته باشی یک تکه چوب کنده از یک درِ کهنه هم تبدیل به شی‌ای مقدس می‌شود، و اگر ایمان نداشته باشی،
تمامِ صلیب مقدس، یک لنگۀ درِ کهنه است.

نیکوس‌ کازانتزاکیس
@Tafakkor

مدعای دیگری که بااصرار فراوان ترویج شد این بود که “وظیفه‌ی حکومت اجرای احکام اسلام است.” این مدعا پوششی شد برای ممانعت از انتقاد و مسئولیت خواهی و حساب کشی ملت از دولتمردان و مسئولان کشور. چنین تبلیغ شد که هر چه حاکمان می‌گویند و عمل می‌کنند، اجرای احکام اسلام است و بنابراین کسی حق انتقاد از آن گفته ها و اعمال را ندارد.

از این راه به سیاست و حکومت لباس قداست پوشانده شد. حرمت حاکمان با حرمت دین یکی شناخته گردید و نقد حاکمان نقد دین به شمار آمد در حالیکه قانون اساسی بر مبنای حق حاکمیت ملت مدون شده بود و بازخواست و انتقاد از حاکمان را به رسمیت شناخته بود

نقدی بر قرائت رسمی از دین
محمدمجتهدشبستری
@Tafakkor

دوست داشتن زندگی از تواناییِ دیدن زیبایی‌های طبیعت و چیزهای ساده شروع می‌شود؛ از اینکه هنوز بتوانیم مکث کنیم و از دیدن جهان اطرافمان لذت ببریم.
آن‌قدر درگیرِ زندگی می‌شویم که چیزهای ساده و زیبای اطراف‌مان را دیگر نمی‌بینیم؛ چیزی که برای ما عادی شده، می‌تواند برای یک نفر دیگر، تمامِ شگفتیِ دنیا باشد.

پسرِ این سکانس که از اردکانِ خشک و کم‌باران به شمال آمده، باران را با شگفتی نگاه می‌کند. معلم در ابتدا حواس‌پرتی‌اش را تذکر می‌دهد، اما بعد خودش می‌فهمد: «ما خیلی وقته یادمون رفته که بارون تماشاییه.»

ما فقط تماشای باران را فراموش نکرده‌ایم؛ دیدن زیبایی‌های طبیعت و چیزهای ساده را فراموش کرده‌ایم. آسمان، باران، درخت و گل را آن‌طور که باید نمی‌بینیم.
سهراب یادمان می‌اندازد:
«هر کجا هستم، باشم،
آسمان مال من است...
پنجره، فکر، هوا، عشق، زمین مال من است.»
@Tafakkor