برخلاف این نظر که فکر انسان عاملی است تعیین‌کننده و همواره راهگشا در امتداد چیزی به نام مسیر تاریخ، جنگ جهانى اول فاجعه‌اى بود در استفاده از فناورىِ قرن بیستم با طرز فکر و تاکتیکهاى قرن نوزدهم و حتى پیش از آن. تک‌تک ابزارْ مدرن بود، کلیت آدمها ــــ شامل سرداران، حکمرانان و حتی دانشمندان ـــــ قدیمی و خارج از رده بودند. طبقات حاکم و سران اروپا بدون توان درک واقعیات موجود، شوق جهش به سوی آینده‌ای داشتند پیش‌بینی‌ناپذیر و ورای تخیل آنها و کلاً انسان آن عصر.

آن جنگ هم قرار بود به تمام جنگها پایان دهد. اما تمام مسائلى که انتظار مى‌رفت با عملیاتِ برق‌آسا حل شود ماند براى جنگ بعدى، و رقابتهاى اقتصادى و کینه‌هاى قومی ِ اروپاى ابتداى آن قرن بیست سال بعد بار دیگر شدیدتر از پیش بیرون زد.

در این متن، میدان جنگ بوتهٔ آزمایشى است براى سنجش رفتار آدمها در موقعیتى تاریخى که همیشه آرزویش را داشته ‏اند تا لیاقت خویش را نشان دهند. و اینکه خطا، حماقت، خلق‏وخو و تصادفِ صِرف تا چه حد بر ترکیبِ واقعیات عینى، منافع و مطامع اقتصادى، موقعیت تاریخى، طرحهاى استراتژیک و ارادهٔ افرادْ اثرگذار است.

کتاب تاکمن سال ۱۹۶۳ جایزهٔ پولیتزر گرفت. نوشته‌اند جان کندی به اعضای کابینه و فرماندهان ارتش آمریکا توصیه کرد حتماً آن را بخوانند.

این نوشته از مجموعه صدمین سالگرد جنگ جهانی اول است که بزودی در سایت بی بی سی منتشر می شود

باربارا تاکمن
ترجمه محمد قائد
نشر ماهی

September11_2001.pdf

باربارا تاکمن،‌ «توپ‌های ماه اوت»، ترجمه‌ی محمد قائد،‌ تهران: نشرماهی، ۱۳۹۹، ص ۹۱

«غول روس اروپا را افسون کرده بود. روی صفحه‌ی شطرنج طرح‌های نظامی، اندازه و وزن ارقام روسی نماینده‌ی بزرگترین مهره بود. فکر «غلتک روس»، به رغم شلخته‌کاری‌‌اش در جنگ با ژاپن، به فرانسه و بریتانیا احساس آرامش و روحیه می‌داد؛ آلمانی‌ها را وحشت اسلاوهای پشت سرشان راحت نمی‌گذاشت.
گرچه نقایص ارتش روسیه زبانزد بود، گرچه زمستان روسیه، و نه ارتش روسیه، ارتش ناپلئون را از مسکو برگرداند، گرچه در سرزمین خودش در کریمه از فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها شکست خورد،‌ گرچه ترک‌ها در ۱۸۷۷ در محاصره‌ی پِلِوْنا از پس آن برآمدند و بعداً فقط مغلوب شمار بزرگ‌تر سپاهیانش شدند، گرچه ژاپنی‌ها در منچوری بر آن غلبه کردند، افسانه‌ی شکست‌ناپذیری‌اش ادمه داشت. یورش وحشیانه‌ی سوارکاران قزاق که نعره می‌کشند چنان در ذهن اروپا حک شده بود که طراحان روزنامه‌ها در اوت ۱۹۱۴ آن را با جزئیاتی هیجان‌انگیز ترسیم می‌کردند بی‌آن‌که از هزار فرسخی جبهه‌ی روسیه رد شده باشند. قزاق‌ها و سیل پایان‌ناپذیر میلیون‌ها موژیک جان‌سختِ بی‌شکایت و مایل به مردنْ تصویر رایج ارتش روسیه بود. ارقامش ابهت می‌آفرید: ۱،۴۲۳،۰۰۰ نفر در زمان صلح،‌ با افزودن ۳،۱۱۵،۰۰۰ نفر با بسیج نیرو، و ۲،۰۰۰،۰۰۰ ذخیره‌ی دیگر به عنوان نفرات احتیاط و داوطلب،‌ مجموعاً به ۶،۵۰۰،۰۰۰ نفر سر می‌زد.
توده‌ای غول‌آسا به نظر می‌رسید که در بدو امر تحرکی ندارد، اما وقتی حسابی راه بیفتد بی‌وقفه پیش می‌رود و،‌ صرف نظر از این‌که چقدر تلفات دهد، امواج بی‌پایان نیروی انسانی جای خالی به خاک افتاده‌ها را پر می‌کند.»
از صفحه فیسبوک مهرک کمالی

FILMag.79.jpg (2479×3507)
http://www.mghaed.com/essays/snaps/401/FILMag.79.jpg

بهاریه سال ۷۹ مجله لوح

فاصله کانونی در خاطرات
در عنفوان شباب مدتی گرفتار نوستالژی عکس به سبک روزگار دور شدم: بینی و چشمها فوکوس، گوشها و بخش عقب صورت قدری محو.
 
در چند عکاسی درجه یک تهران امتحان کردم اما آن جوری در نیامد.  شاید سه دهه طول کشید تا ملتفت شدم (در واقع محمد اسلامی‌راد که برای عنوانهای انگلیسی کتاب عکسهایش با من مشورت می‌کرد توضیح داد) آن عکسها روی شیشه ثبت می‌شد با دوربینهایی آتلیه‌ای و یغور که دیگر نمی‌سازند و بقایای آنها را ندرتاً بتوان در انبارها و موزه‌ها یافت.
 
حتی مسیو یپرُم (مشهور به ژرژ، ارمنی بسیار محترم با ریش بزی) آن طوری عکس نمی‌گرفت.  آتلیه‌ای داشت جدی و حرفه‌ای در طبقهٔ دوم پاساژ استاندارد ("آستاندار") شیراز با مشتریهای توریست خارجی و بی‌شباهت به عکاسخانه‌های زند و داریوش که عکس بزرگ خانمهای خوشگل با لباس دکولته و آقایان خوشپوش با سیگار لای انگشتان دست چپ و ساعت مچی با بند طلا در جعبه آینه می‌گذاشتند.
 
شاید عدسی با فاصله کانونی بالا در بساط داشت اما هیچ‌گاه نپرسیدم.  خبر نداشتم عکاسها پیش‌تر چطوری کار می‌کرده‌اند.  وقتی خبردار شدم، نوستالژی‌ روزگار خوش درم فروکش کرده بود.  او هم جمع کرده و بازنشست شده بود.
 
تازگی وقتی همکار پیشین ماهنامهٔ فیلم از هلسینکی تصویر به‌اصطلاح بهاریهٔ سال ۷۹ را برایم فرستاد به یاد فاصله کانونی در خاطرات افتادم.  چیزهایی در یاد آدمی همچنان فوکوس است و بسیاری چیزها محو و کمرنگ.
 
زمانی برای ایجاد افهٔ رؤیا و نگاه از پشت پردهٔ اشک، روی لنز دوربین کمی وازلین می‌مالیدند.
 
چشمهای درشت اینگرید برگمن، با آن سفیدی درخشان، از پشت پردهٔ مجازی اشک البته زیباتر می‌شود. اما وازلین‌مالی گذر زمان انگار خاطراتی را فقط محو می‌کند.
۴ فروردین ۱۴۰۱
 

رؤیای تعبیرنشدهٔ اقتصاد صلواتی
http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/unfulfilled_islamic_gratis_economy.htm

تخم‌مرغ‌هاي قشون و چتر من
http://www.mghaed.com/essays/memoirs/garrison_eggs.htm

اسفند ٥٧ شهاب‌الدین مرعشی نجفی، یکی از پنج مرجع پرمقلـّد آن روزگار، به پیروان بازاری‌اش گفت ”بانکهای طاغوت پول من و شما و گوگوش را مخلوط می‌کردند“ و این وضع معصیت‌بار باید در اسرع وقت خاتمه یابد.  در تصوّر دامت افاضاته اسکناسهایی که مشتری به بانک می‌سپارد، مانند بقچۀ ”هر که دارد امانتی موجود“ در حمام عمومی، باید به اسم خودش جداگانه نگهداری شود. 

رؤیای تعبیرنشدهٔ اقتصاد صلواتی
http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/unfulfilled_islamic_gratis_economy.htm

👆 کتاب صوتی بچه‌ی رُزمری منتشر شد.

در رثای یک دوست شدیداً مفید
اااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
اصطلاح ”ملی‌کِش“ در زندان سیاسی رژیم سابق و کنونی ایران یعنی آدمی که محکومیتش تمام شده اما آزاد نمی‌شود. یک‌سال‌ونیم منتظر ندایی از او بودم که هرگز نرسید.

حسین ابن جعفر شهیدی (’بن جفری‘) سالهای ۵۷ و ۵۸ در دفتری کار می‌کرد که چند گزارشگر فایننشل تایمز در تهران برای ترجمهٔ انگلیسی خبرها و خلاصهٔ مطالب روزنامه‌ها و رادیوتلویزیون ایران در بولتن پلی‌کپی روزانه‌ای راه انداختند. با کسری′ ناجی و خلیل رستم‌خانی و چند نفر دیگر. بعد از رفتن انگلیسیها سال ۵۹ از من هم دعوت کردند به آن جا بروم.
در دانشگاه آمریکایی بیروت مهندسی برق خوانده بود و وقتی به ایران آمد و دنبال کار گشت دید آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت.

به بی‌بی‌سی رفت و مدتی بعد در دانشگاه آکسفورد در رشتهٔ ارتباطات و علوم اجتماعی ثبت نام کرد و دکترا گرفت. می‌گفت حرف من که حالا دیگر در این مملکت می‌شود با قلم‌زدن ارتزاقی معقول کرد روی او اثر گذاشت و باعث شد برق‌‌ومرق را ول کند. می‌گفتم این که بیشتر گمراه‌کردن بود تا هدایت.

از دههٔ ۴۰ در ایران دربارهٔ مطبوعات این مملکت کتابهای بسیار خوبی نوشته شده. پایان‌نامهٔ بن جفری، روزنامه‌نگاری در ایران: از رسالت تا حرفه (مرداد ١٣٥٦- تیر ١٣٨٤)، که پس از رفتنش منتشر شد به نظرم بهترین کتاب است پیرامون جامعه و مطبوعات ایران در آن سه دهه. پی‌دی‌اف آن را در سایت گذاشته‌ام و هرگاه میسر باشد امیدوارم بتوانم مقدمه‌ای مفصل بنویسم و ترتیبی بدهم با شکل و شمایلی درخور تجدید چاپ شود. اثری است ماندنی و خواندنی، معتبر برای ارجاع و سرمشقی برای اهل تحقیق.
http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/H.Shahidi_journalism_from_missiion_to_profession.htm

آدمی بود مطبوع برای معاشرت و مفید برای مشورت. معلم مادرزاد بود. به پیشنهادهایم روی آن کتاب و متنهای دیگرش توجه می‌کرد و پیشنهادهایی که روی متنهای در دست انتشار من می‌داد سازنده بود. خیلی حوصله داشت و ندرتاً عصبانی می‌شد. وقتی روی سگش بالا می‌آمد بامزه بود. یادداشت‌هایی روی پیش‌نویس اول «ظلم، جهل و برزخیان زمین» تا نیمهٔ آن نوشت که نگه داشته‌ام. در طول چندین صفحه یادداشت، خطش که همیشه خوب و خوانا بود مدام بدتر می‌شود و پیداست جوش آورد و با اذعان به اینکه قادر به خواندن بقیه‌اش نیست رها کرد. بعدها که کتاب چند بار تجدید چاپ شد به او گفتم خوب است مرا فقط تحسین کند و بگذارد از خودم انتقاد کنم. دربارهٔ متن شسته‌رفتهٔ نهایی یادم نمی‌‌آید نظر داد اما حتی در آن هم گمانم چیزهایی هست که او را برنجاند. به او می‌گفتم قبول دارد که احساسات‌زده نمی‌نویسم، اما حس و احساسم را از ترس پالیتیکال کارکتنس مخفی نمی‌کنم و به حرفهایی از قماش پست‌مدرنیسم و کست‌پلنیالیسم اعتقاد ندارم. به قول فرنگیها، توافق کرده بودیم که (در مواردی) توافق نداریم.

پاسپورتش زود ویزا شد، بعد از یک سال‌ونیم در تخت بیمارستان افتادن و عارضه‌های دردناک پیاپی.

با بن جفری در رستوران پردیس، تهران تیر ۸۵. عکس: امیر نظری.

Journalism_in_Iran_H.Shahidi_Introduction.pdf