و یك مثلث عشقی كه تركیبی است از داستانی شرلوك هولمزی و قدری پورنوگرافی در اندرونی: زنی دوجنس‌گرا پس از مجامعت با مردی، بیدرنگ به اتاقی دیگر می‌رود و با دختری باكره معاشقه می‌كند و دختر در نتیجۀ ورود مایعاتی كه زن هنوز با خود دارد باردار می‌شود.  پیدا كنید مسئول بارداری ِ ناخواسته را كه در این جا نه پدر جنین است و نه مادر آن، مقدار وجهی كه باید دست به دست شود، تعداد تازیانه‌هایی كه باید زده شود و غیره.
 
بینندگانی ابتدا قهقهه می‌زدند اما بعد وحشت می‌كردند و مبهوت می‌ماندند.  فضای حكایت اول، با پرتابۀ بادی ِ‌ مرگبارش، بیش از آنكه به این دور و برها یا حتی به زندگی عربها شبیه باشد، به فرهنگ بومیان استرالیا، آمریكای مركزی زمان قدیم یا قبایل جنوب آفریقا می‌ماند.  و داستان دوم، كه هزار و یك شب در برابر آن لـُنگ می‌انداخت، بیش از آنكه به پرسشی پاسخ دهد سؤالهایی مطرح می‌كرد.  اگر حاكم شرع قرار است بتواند گره از چنین معماهایی بگشاید، پس این قضایا تحت حكومت اسلامی ما هم اتفاق خواهد افتاد؟  این نوع بارداری ِ انتقالی چطور امكان وقوع و چقدر احتمال دارد؟
 
در توصیف نیمی از علایق زنی همه‌فن‌حریف كه از این اتاق به آن اتاق می‌دود و ترتیب همه را می‌دهد، كلمۀ مساحقه به كار رفت كه به اندازۀ واژه‌های نوظهور مضاربه و مزارعه و جعاله حتی برای بزرگسالان مدرسه‌رفته‌ تازگی داشت.  در فرهنگهای معین و عمید واژۀ مساحقه دیده  نمی‌شود اما نشریۀ مركز تحقیقات واحد خواهران دانشگاه امام صادق در سالهای اخیر مطلبی مفصل پيرامون احكام لقاح مصنوعی، رابطۀ جنسی بین زنان و عمل تفخیذ (”ران به ران مالیدن اعم از اینكه مرد و زن این عمل را انجام می‌دهند یا دو زن“) منتشر كرده است.
 
نه تنها سواد عربی كه حتی قوۀ تخیـّـل بسیاری از مردم به این رده از پورنوگرافی قد نمی‌داد.  در آن فضای غمبار ِ بـُكش‌بـُكش، به كمدی سیاه هراس‌انگیزی می‌ماند.  مطرح‌ شدن تابوی همجنس‌خواهی در محیط خانه و در برابر نوجوان‌ها اسباب شرمساری والدینی بود كه خودشان هم نسبت به همجنس‌خواهی ِ زنانه كنجكاو می‌شدند اما نمی‌دانستند اطلاعات بیشتری در این باره كجا پیدا می‌شود.  پخش چنین مباحثی از تلویزیون دولتی، به بیان ‌فقهی، بكارت روحی ِ مردم را ازاله می كرد.
 
سالیانی پیش از آن، سوسن، ملقب به ”خوانندۀ خاكی ِ كوچه و بازار“، در مصاحبه‌ای به یك هفته‌نامه گفت برای مردم ِ عادی و صمیمی آواز می‌خواند و از ”آناتومی و سوسیولوژی“ چیزی نمی‌داند.  یحتمل منظور از سوسیولوژی (جامعه‌شناسی)، تداعی كلمۀ سوسول بود.  اما علت فاصله‌ گرفتنش از آناتومی (علم تشریح) را نمی‌توان به آسانی حدس زد و شاید تا ابد بر مورّخان مجهول بماند.  شايد هم از آدمهای ناتــُو اعلام برائت می‌كرد.  منظور آوازخوان فقید از آن بیانات هرچه باشد، برای درك فضایی عشرتـ‌ناك، شامل همجنس‌خواهی ِ زنان كه حاكم شرع تجسم می‌كرد، نه تنها به آناتومی و سوسیولوژی بلكه به قدری آشنایی با فیزیولوژی (وظایف‌الاعضا) هم نیاز است تا بتوان مكانیسم و نتايج باردارشدن دختر باكره را توضیح داد.
 
خیالبافی، ‌چه مؤمنانه و چه فاجرانه، البته لزوماً به معنی امكان یا میل وارد شدن در ماجرا نیست.  در عالم واقع گاه خبرها بسیار بدتر از آن است كه كسی را تشويق كند ”عاشق شو ار نه روزی كار جهان سر آید.“  در نیمۀ دهۀ ‌50 در شهر لاهيجان دختری كارد در قلب دختری دیگر فرو كرد و او را كشت زیرا مقتول می‌خواست ازدواج كند و همدم حرمان‌زده طاقت هجران نداشت.  در خبرها آمد كه رفتار قاتلْ پسرانه بود.
 
درهرحال، تخیل هم برای خودش كالایی است كه بشر همواره به آن نیاز داشته زیرا زندگی عادی معمولاً بی‌مزه است و باید ادویه‌ای خیالی به آن افزود تا كمی اشتهاآور شود.  حتی كتابهای دینی به چاشنی تخیـّـل نیازمندند تا مؤمنان به چـُرت نیفتند.  پس تعجبی ندارد غیرمؤمنانی چنان معتاد به تخیل شوند كه دست به جعل بزنند.
 
چندین سال پیش در آمریكا كتابی منتشر شد در این باره كه در امپراتوری روم زنانی همجنس‌خواه بوده‌اند، و پیشینۀ این گرایش را به عهد باستان می‌رساند.  منتقدی مذكر در نشریۀ معتبر نیویورك ریویو آو بوكس با قدری ملامت به مؤلف مؤنث كتاب تذكر داد حالا چون مردانی، گاه با سر و صدا، مدعی‌اند همجنس‌خواه آفریده شده‌اند دلیل نمی‌شود حتماً باید چنین زنان مفتخری هم وجود داشته باشند تا تساوی برقرار گردد.  منتقد نتیجه‌گیری مؤلف از نقاشیهای دیوار خانه‌های اعیان رم را دلبخواهی دانست و نوشت حضور كنیزان و ندیمه‌ها در آن تصاویر را نمی‌توان به ارتباطی از نوع مورد نظر با بانوان مخدوم تعبیر كرد.

 
اما در جاهایی چنین كتابهایی با واكنشی بیش از نقد ملامت‌گرانه روبه‌رو می‌شوند.  چند سال پیش، كتابی در ایران انتشار یافت پیرامون شاهدبازی در ادبیات فارسی.  مؤلف با بررسی تاریخ ایران نشان می‌دهد مذكـّرمحوری اساس این فرهنگ بوده و در ادبیات فارسی تقریباً تمام اشاره‌ها به محبوب و یار و رخ جانان و غیره به همجنسان شاعر شیرین‌سخن است، نه به زنان.  و در بعضی دربارهای قدیم ایران شغلی وجود داشت به نام لعابچی، كه افرادی سـُرین نموده‌شوندگان مذكـّر كم‌ سن و سال را به جهت حظّ هرچه بیشتر نمایندگان لعاب می‌زدند و جلا می‌دادند.
 
گرچه بحثی علنی و گسترده پیرامون كتاب در نگرفت، آن را توقیف كردند و مؤلف، سیروس شمیسا، را به دادگاه كشاندند.  دامنۀ این تحقیق ادبی به مردمان عهد قدیم برمی‌گردد و دفاع نظام حاضر از حیثیت رفتگانی كه در زمان حیات به كردار خویش مفتخر بوده‌اند پدید‌ه‌ای است ایرانی‌ـ‌اسلامی: شما بهتر است ندانید زیرا اگر بدانید به حرفهای ما هم پوزخند می‌زنید و عنعنات به خطر می‌افتد.  
 
نقش ادبا و فضلا در پاپوش‌دوختن برای آن كتاب معلوم نیست، اما حتی در رژیم سابق نیز همین آدمها دست به كار می‌شدند تا اسرار هویدا نشود.  كتاب به بركت تمركز بر حكمرانان عیـّاش و سست‌ایمان اجازۀ انتشار گرفت.  در رژیم شاهنشاهی تقریباً محال بود پاسداران مفاخر ملی بگذارند از سد سانسور بگذرد؛ یا به احتمال زیاد پس از یك چاپ، زیرزمینی می‌شد و همان جا می‌ماند.
 
به مؤلف كتاب، كه ادیبی محترم و مدرّسی غیرمعارض است، وصله‌ای نچسباندند.  ظاهراً پولی هم از او نگرفتند.  به جرم فاشگویی فقط محكوم شد نسخه‌های آن را جمع‌آوری و معدوم كند.  حتی اگر ناشر كتاب با تهیۀ وانت‌بار به گردآوری باقیماندۀ آن از كتابفروشیها پرداخته باشد، بعید است كسی نسخه‌ای از كتابی توقیفی حاوی ”بحث شیرین“ را تحویل دهد.  درهرحال، این اثر همواره قاچاقی و جلدسفید تكثیر خواهد شد و دست‌به‌دست خواهد گشت.  مردم یواشكی آن را می‌خوانند و می‌خندند و یك بار دیگر نتیجه می‌گیرند آنچه به‌عنوان واقعیات مسلـّم به آنها گفته‌اند و می‌گویند كشك است.  ‌مانند هر كتابی، جای بحث دارد اما كتاب وقتی زیرزمینی شد فكر متواری را نمی‌توان عالمانه نقد كرد و نقد بر كتاب ممنوع را به حملۀ فرمایشی از طرف دستگاه و خودگویی‌ و خودخندی تعبیر می‌كنند.
 
پرونده كه شدیداً زنانه شود به سازكنندگان ِ نغمۀ ناساز بیشتر سخت می‌گیرند.  وقتی كتاب  زنان موسیقی ایران: از اسطوره تا امروز كه پایان‌نامۀ تحصیلی مؤلف آن، توكا ملكی، بود در سال 1381 در روزنامۀ  ایران معرفی شد، هم مؤلف و هم نویسندۀ معرفی را دادگاهی كردند و گفتند عنوان زن موسیقیدان و خواننده لقبی عاریتی بود برای روسپیانی كه به منظور بازارگرمی عرّی هم می‌زدند (برخی اهل خرده‌فرهنگ بازار‌ـ‌ حوزه زمانی نام بانو دلكش را به ضمّ كاف تلفظ می‌كردند).
 
نه تنها هر دو متهم مؤنث بودند، بلكه متن كتاب به احادیثی اشاره می‌كند در این مایه كه برخی قدّیسه‌های صدر اسلام هم مخالفتی با سرود و غِنا  نشان نداده‌اند.  گرچه این احادیث گاه به‌عنوان تمهید روابط عمومی برای جذب كمترمؤمن‌ها از دهن اهل وعظ هم شنیده می‌شود، به مؤلف گفتند پایش را از گلیمش درازتر كرده و این قضایا ربطی به دخترمدرسه‌هایی از قماش او كه مادرشان هم خواننده است ندارد.  از مؤلف كتاب یك میلیون تومان،‌ دو برابر حق‌التألیف آن، جریمۀ نقدی گرفتند و دستور دادند ”كتاب جمع‌آوری و تخمیر گردد.“  واژۀ ”تخمیر“ كمی مزۀ رازیانه و بوی كارخانۀ آبجوسازی می‌دهد اما منظور این است كه نسخه‌های كتب ضالـّه را در آسیابی چرخ می‌كنند و با مواد حاصله، شانۀ تخم‌مرغ و مقوای بسته‌بندی می‌سازند.
 
  
واقعیتهای مربوط به بخت بقای روزنامه،‌ فشار سانسور، حساسیت خرده‌فرهنگ سنتی به گردنكشی زنان و غیره به جای خود.  باید دید در محیطی فارغ از تمام این تحمیلها وارد آوردن شوك فرهنگی چه حد لازم یا سودمند است.
 
آشنایی‌زدایی در منطق یك بحث است و ایجاد اختلال عاطفی داستانی دیگر.  نوشته‌های برخی ایرانیهایی كه می‌گویند از سركوبی گریخته‌اند تا در جهان آزاد به رهایی برسند هم شوك فرهنگی وارد می‌كند و هم ممكن است سبب اغتشاش عاطفی در خواننده شود.  اصل حرف، كه جنسیت باید به‌عنوان هویت فرد كنار برود و زن‌بودن نباید تابلویی برای جذب مردان باشد، به این شكل در می‌آید كه از سر تا ته مطلب یا وبلاگ یا هرچه كه هست، حرف جنسیت است، آن هم با كلماتی كه بیشتر شوك وارد می‌كند تا مایه‌ای برای فكركردن به دست دهد.  آن هدف این وسیله را توجیه نمی كند، بلكه این وسیله آن هدف را لوث می‌كند و متن صادره به ورطۀ پورنوگرافی می‌غلتد كه كالایی است مذكرپسند.

 
در جلساتی كه با نام كنفرانس برلن مشهور شد، یك زن و یك مرد به منظور اعتراض لخت شدند.  كسانی معتقدند ابتكار ِ برخی پناهندگان سیاسی ایرانی بود كه نگران بودند دولت میزبان نتیجه بگیرد پس در ایران كاری با آنها ندارند و می‌توانند برگردند ـــ و مستمری قطع.  كسانی بدگمان‌اند كه درآوردن لباس در سالن سخنرانی سناریویی امنيتي بود.  اگر فرض اول درست باشد، وای بر ملت.  اگر دومی درست باشد وای بر عاملان آن.
 
گذشته از ازدواجهای شاه كه به آیندۀ مملكت ارتباط داشت، عروسی مجلل فریدون فرخزاد بیش از هر واقعۀ مشابهی در جامعۀ ایران صدا  كرد و در ميان قاطبۀ بینندگان تلویزیون شور برانگیخت.  نگرانی آن پناهندگان بيجا بود.  دعوی اخلاق منزّه‌ ‌طلبانه و این قبیل خالی‌بندی‌ها را هم باید به مجالس گفتگوی تمدنهای جایی دوردست مانند گینۀ پاپوا برد كه كسی ایران و ایرانی را نشناسد، ‌وگرنه فرنگی كه دویست سال است این ملت را بزرگ كرده می‌داند ما چند مـَرده حلاجیم.  رندی دربارۀ دوریس دِی، هنرپیشۀ امریكایی كه در اولین فیلمش نقش دختری جلف باز كرد اما بعدها با تیپ دختر معصوم مشهور شد، گفت: ”ما دوریس را پیش از آنكه باكره شود می‌شناختیم.“
 
واقعیتهای زندگی عجیب‌تر از هر داستانی است و چنان غافلگیرانه اتفاق می‌افتد كه انگار از دنیای آشنای دیشبی سالها گذشته است.  در اسرائیل كه هر لات‌ولوتی را به صِرف دین مادری یا اجدادی به تابعیت می‌پذیرد، دار و دسته‌ای نئونازی كشف كرده‌اند.  از این غریب‌تر، مردان همجنس‌خواه تظاهرات می‌كنند تا به رسمیت شناخته شوند.  كلیمی را با این صفت می‌شناسند كه اهل لهو و لعب نیست و پیش از هر كاری سود و زیان واقعی را می‌سنجد.  در كشوری كه جزیره‌ای است در دریایی از دشمن و هر دانه اسپرماتوزوئید باید تبدیل به یك جنگجو شود، هدر دادن آن می‌تواند از معاصی كبیره باشد.  نصّ صریح تورات هم می‌گوید دور ریختنش گناه است.
 
شاید خود جنگجوها به اندازۀ گذشته ارج و قرب نداشته باشند.  رئیس سپیدموی همان كشور را به اتهام بهره‌برداری از زنان زیردستش مرخص كردند.  بدشانسی آورد و زمانه غافلگیرش كرد.  سالها آئین داد و دِهـِش بر این قرار بود كه زنان قبیله احساسات سلحشور خسته را به پاس زحماتش در دفاع از مام میهن ماساژ بدهند تا مهیـّای كارزار بعدی شود.  اما یك روز زنان مدرن گفتند: گور پدر سلحشورها و مام میهن با هم؛ ما جزو اموال منقول اداره نیستیم. 
 
  
دنیای مدرن، مرد مدرن، زن مدرن، شعر مدرن.  عجبا كه شعر جدید ایران گرچه به قصد راهگشایی ابداع شد خیلی زود سر از بن‌بست در آورد و مرشدهای آن همواره پیروانشان را اندرز می‌داده‌اند كه از ارتكاب شعر نو مطلقاً خودداری كنند.  اندی وارهول در كنایه به بازار شهرت‌سازی ِ آمریكا  و صف دراز مشتاقان اشتهار گفت در آینده هر فرد پانزده دقیقه مشهور خواهد بود.  در وضعیت اشباع بازار شعر نو فارسی كه گرفتار ركودی چند دهه‌ای ناشی از تولید انبوه قطعات ادبی عمودی و فقدان مشتری كافی است، برای درآوردن سری ميان سرها بايد تلاش كرد.  از جمله اگر لازم شد با تابلوكردن احوال شخصیـّۀ‌ ــــ‌ واقعی يا تخيلی ــــ خویش و حتی توسل به آنچه ممكن است كسانی اسمش را بدنامی بگذارند.
 
برخی نظر داده‌اند اگر روزنامه‌ قرار است برای مصاحبه توقیف شود جا دارد فدای كسی شود كه لیاقت سر زبان‌ افتادن دارد.  یعنی بدنامی هم بالاخره نوعی شهرت (منتها ضرب در منفی) است و فرد بدنام‌شده باید لایق نـِیل به آن باشد.  كسانی منكرند كه مصاحبه‌شونده را بتوان شاعری واقعی دانست.  یكی دو نفر ابراز تردید می‌كنند كه آنچه او دربارۀ علایق همجنس‌خواهانه‌اش گفته است واقعیت داشته باشد.  یك نفر حتی می‌گوید خبر دارد كه هیچ از آن خبرها نیست.
 
داستان عجیبی است مملوّ از ایرونی‌بازی.  برخی اتباع مملكتی كه در آن گناهكاران را ممكن است پيش از اعدام تازيانه بزنند، تا به آب می‌رسند با شالاپـّی استریوفونیك شیرجه می‌روند اما كسانی منكرند كه اینها واقعاً خیس شده باشند و می‌گویند فقط ادای خیس‌شدگی در می‌آورند.  این ضرب‌المثل مطایبه‌آمیز را به انگلیسی جعل كرده‌اند كه وقتی كسی در خانۀ شیشه‌ای زندگی می‌كند برای عوض‌كردن لباس باید به زیرزمین برود.  می‌توان افزود: وقتی بين آدم غيرمشهور و آدم ناموجود فرقی نباشد، تراس هم زیاد بد جایی نیست.  اگر مؤلف آمریكایی اصرار دارد پیشینۀ امور را به دو هزار سال پیش برساند، شاعرۀ‌ ایرانی هم لابد به خود حق می‌دهد با واقعیت یا با تخیل به خوانندگانش شوك وارد كند تا در يادها بماند.
 
یكی از مضامین رایج شعر فارسی، دعوت به عشق‌ورزیدن است.

 اما چنانچه سراینده مؤنث است، بستر مورد بحث نه تنها نمی‌تواند افلاطونی و مجازی باشد بلكه شدیداً گناه‌آلود خواهد بود.  ممیزان دعوتی حتی ولرم به بستر گناه‌آلود از سوی زنان اهل قلم را (شايد جز در شعر خانم سيمين بهبهانی) تحمل نمی‌كنند.  و گرچه ظاهراً نزد افكار عمومی،  همجنس‌خواهی ِ ‌زنان قابل تحمل‌تر است تا مردان، به سرك‌كشیدن زنان در بستر گناه‌آلود به همان اندازه تند، و شاید تندتر، واكنش نشان می‌دهند كه به واردشدن نویسندگان مذكر در این حیطه.  آن داستان فقیهانۀ بانوی اسپرم‌افشان را اگر نویسنده‌ای مؤنث و غيرمجاز روایت كند برچسب اشاعۀ فحشا می‌خورَد و جریمۀ نقدی می‌سـُلفد.
 
بیرون‌دادن روزنامه‌ با حروف مورچه‌آسا و پركردن هر روزۀ صفحات با مطالبی از قبیل مصاحبه با شاعره‌های غيرمكتبی پديده‌ای است شديداً ايرانی.  آن بخش بزرگ درس‌خواندۀ شهر‌‌‌ی كه، به حكم قانون اساسی، در عرصۀ‌ امور سیاسی هيچ‌كاره است نمی‌تواند متوقع باشد از پنجرۀ مطبوعات وارد شود، یا كسانی در این خیال بمانند كه می‌توان برای معارضان خاموشْ روزنامه منتشر كرد و قِسِـر در رفت.  تا وقتی در آن بخش جمعیت كه پایۀ‌ حكومت است روزنامه‌خواندن عادت نباشد، نمی‌توانند جماعت را به حال خود بگذارند.
 
این انتظار هم كه نشریات ِ اصحاب حكومت از واردشدن در زندگی خصوصی اشخاص خودداری كنند واقع‌بینانه نیست.  تنازعی است بیرحمانه برای بقا، بدون توجه به اخلاقی بودن یا نبودن ممنوعیت ضربۀ از كمر به پائین.  چنانچه ادعا شود یكی از چندین هزار كودك محصول صیغه و محروم از شناسنامه، از جمله در مشهد، كاشتۀ حاج‌آقای بازار‌ی ِ متعهد‌ و معروفی است، خبر مانند رعد در اينترنت صدا خواهد كرد.  پس نباید توقع داشت خـُلقیات وبلاگ‌نویسانی كه اصرار دارند به صفتی خاص شهره شوند از رصدِ امنيتی معاف بماند.  یا حریفان ِ لاكردار بزرگواری كنند و به روی خودشان نياورند، حتی اگر در مقاله یا مصاحبۀ مورد مناقشه نشانی از آن صفات نباشد.  به گفتۀ شاعر روزگار قدیم:
 
نهان با محرمی رازی بگفتند
جهانی را از آن اعلام كردند
چو خود كردند راز خویشتن فاش
عراقی را چرا بدنام كردند؟
 
به جای تخلـّص فخرالدین عراقی می‌توان نام این شخص یا آن روزنامه گذاشت.
 
دانشجویان ناراضی دهه‌های 1960 و 70 آلمان برای افشای دوز و كلك‌های ریاكارانۀ بورژوازی در جداسازی حیطه‌ها، این شعار را عـَلـَم كردند كه امر خصوصی هم عمومی است.  پیش از انطباق این حرف بر مكانی پرخطر مانند ایران، اندكی تأمل بد نیست.  بورژوازی آلمان در برابر همتای این‌جایی‌اش به فرشته می‌ماند.  برای یك نظام مقدس چه بهتر از این كه با تخریب افراد به اتهام فساد اخلاقی بتواند وانمود كند نشریات را به جرم ترویج بی‌ناموسی بسته است. 
 
ایرانیانی نوجو (شاید هم كمی زیادی متظاهر یا متجاهر به فسق) زبانی بی‌پرده‌ را كه معمولاً شفاهی است برای وبلاگ خویش به كار می‌گیرند تا مخاطب را از خواب بپرانند.  برخی دیگر، در عرصۀ‌ سیاست، انشاهای خواب‌آور مدرسه را به‌عنوان واقعیت زندگی به خورد مستمعانی مطیع می‌دهند.  فقدان اعتدال در افراد یك جامعه می‌تواند به فقدان تعادل در كل آن بینجامد.
شهریور 1386
 
باز هم در زمینۀ شوك فرهنگی:  در تعلیق
 

منبر، تریبون، دوربین و کاریکاتور سِلفی
http://www.mghaed.com/essays/farewell/akbar-rafsenjani-obituary.htm

کشف دوبارهٔ هلی‌کفتر
اااااااااااااااااااااااااااااااااااا
فرهنگ لغت مِریام‌ــ‌وبستر خبر می‌دهد هفتهٔ گذشته کلمهٔ هلیکوپتر پس از سقوط منجر به مرگ یک زپریدنت‌الاسلام ایران در اخبار جهان متواتر شد.

کمک نیرنگستان آریایی‌ــ‌اسلامی‌مان به تحقق ایدهٔ هلیکوپتر را می‌توان در آویزان‌کردن محکومان به شکنجه از سقف و شلاق‌زدن آنها همزمان با چرخش دَوَرانی دانست، موقعیتی که به ”جوجه“هم شهرت دارد.

http://www.mghaed.com/essays/snaps/403/rediscovering_the_chopper.htm

کشف دوبارهٔ‌هلی‌کفتر
بنگاه دویست‌سالهٔ فرهنگ لغت مِریام‌‌ــــ‌‌وبستر یکی از پرفروش‌ترین کتابهای آمریکا (و سنگین‌ترین کتاب در خانهٔ من با بیش از شش کیلو وزن) را پیوسته،‌ یعنی صبح تا شب پنج روز در هفته، ویرایش و پیرایش می‌کند.
 
در خبرنامهٔ تقریباً روزانه یا یک روز در میان M-W Word of the Day ویراستارانش مدام کلمات و اصطلاحات و ترکیبات زبان انگلیسی را می‌کاوند، ریشه و اشتقاق‌ها را زیر ذره‌بین می‌گذارند، پیشینهٔ کاربردها را از اعماق کتابها بیرون می‌کشند و مواردی از تغییر ظاهری یا دگرگونی معنایی لغات و ترکیبات و اصطلاحات به دست می‌دهند.  خبرنامه‌های هفتگی/ماهانه/سالانهٔ مِریام‌ــ‌وبستر  حاوی آماری‌اند از واژه‌های آن زبان که طی بازهٔ زمانی بیشترین توجه مراجعان آنلاین را به خود جلب کرده است.  برخی واژه‌ها زیرخاکی‌اند و عتیقه، و بعضی معنایی جدید در کاربردی اخیر یافته‌اند.
 
در هفتهٔ منتهی به ۲۴ مه/۴ خرداد جاری یکی از واژه‌هایی که توجه مخاطبان رسانه‌های انگلیسی‌زبان را به خود کشانده هلیکوپتر است.  در خبرنامهٔ‌ مِریام‌ــ‌وبستر توضیحی ندیدم که خلایق، لابد بزرگسالان اهل کتاب مرجع و دیکشنری و جستجو در اینترنت، چرا دنبال هلیکوپتر بگردند.  همین اندازه اشاره می‌کند نام این وسیله پس از سقوط منجر به مرگ یک زپریدنت‌الاسلام ایرانی در اخبار جهان متواتر شد.
 
با لغات جدید مشکلی از روی لجاج ندارم.  به نظرم پهپاد (یا پهباد) سر بزنگاه ساخته شد، با دو هجا توانست یازده هجای ”هواپیمای بدون سرنشین“را خیلی راحت از میدان به در کند، جایی برای اصل واژهٔ خارجی (درُن یا درُون drone به سکون دال) در نوشتار و گفتار خلایق نگذارد و حتی راه را باز کند برای شهپاد (شناور هدایت‌پذیر از دور).
 
اما با برابرهای محلی هلیکوپتر زیاد راحت نیستم.  بال آن معمولاً تک و در مواردی جفت و دوسویه در انتهای آن است.  دو یا چند پروانهٔ آن معادل ملخ یا تیغه‌های چرخندهٔ هواپیماست سوار بر محوری قائم یا عمود بر بدنهٔ‌ دستگاه (برخلاف هواپیما که محور ملخها در امتداد و هم‌جهت با بدنه است).
 
از این رو معادلهای بالگرد و چرخبال و غیره را نمی‌پسندم و به کار نبرده‌ام.  عجیب است که در ویکیپدیای فارسی مصادیق بال و چرخنده و ملخ و تیغه انگار با هم خلط شده باشند.  شاید هم خبرگان علم فیزیک با برداشت من موافق نباشند و آن ابزار و مفاهیم را حسب مورد و کاربرد، قابل جانشینی و/یا تجمیع بدانند.
 
نزد این کیبورد عجیب‌تر اینکه اصل کلمهٔ هلیکوپتر برگرفته از دو لغت یونانی heliko به معنی چرخنده، و pteron به معنی بال است. ناچارم اذعان کنم فرهیختگان تاجیکستان، برخلاف تصورم، از اطلاق و مصداق واژه‌سازی یونانی‌محور عدول نکرده‌اند.

 
باری، نخستین طرح به‌جامانده برای دستگاهی عمودپرواز، با هر اسمی، کار ذوفنون نابغهٔ علم و هنر، داوینچی در دههٔ ۱۴۸۰ در شهر میلان بود ـــــ دنبالهٔ آرزوی پرواز با نیروی ماهیچه‌های بدن انسان؛ در طرح لئوناردو نه یک تن بل چندین مرد، مانند پاروزنان یغور کشتیهای باستانی (پائین: مدل ساخته شده از طرح داوینچی، موزهٔ هانوور).
 
کمک نیرنگستان آریایی‌ــ‌‌اسلامی‌مان به تحقق ایدهٔ هلیکوپتر را می‌توان در آویزان‌کردن محکومان به شکنجه از سقف و کابل و شلاق‌زدن آنها همزمان با چرخش دَوَرانی دانست، موقعیتی که به ”جوجه“هم شهرت دارد.
 
یک پرسش در واقعهٔ انهدام زپریدنت‌الاسلام شمارهٔ بالگرد یا چرخبال او بود که رسماً شمارهٔ یک است اما عملاً در موقعیت دو پرواز می‌کند.  در نتیجه، وقتی گم‌وگور شد فوراً مشخص نبود چه شماره‌ای فرود آمده یا به لقاءالله متصل شده است.  حرف یک همراه را که می‌گوید در سومی بودیم یک مقام دیگر نقض کرده که نخیر، در اولی بودیم. شاید هم در هیچ کدام نبودند و زمین سفت را با توکل به آیت‌الکرسی رها نکردند به آسمان بروند. 
 
مناقشه بر سر شمارهٔ هلی‌کفتر سابقه دارد.  روایت کرده‌اند روزی وقتی چند هلیکوپتر از کاخ نیاوران به مهرآباد نزدیک می‌شدند خلبان پرندهٔ مقدم که ولیعهد در آن بود سفینه‌اش را شمارهٔ یک معرفی کرد اما شاه که در هلیکوپتر وسطی بود بیدرنگ روی خط آمد و آمرانه به برج مراقبت ندا داد ”ما شمارهٔ یکیم.“
 
صاحبمنصبی حاضر در صحنه نوشته‌ است چند جملهٔ فنی برای کاستن از حساسیّت حکمران لازم بود تا متقاعد شود گرچه ذات ملوکانه همیشه و همواره و در همه جا شمارهٔ یک است، در این چند دقیقه فقط به منظور دقت در هدایت و ایمنی ناوبری به هر هلیکوپتری که زودتر رسیده باشد شمارهٔ یک می‌دهند.  ملکه هم در مقام مایملک ارباب البته در شمارهٔ سه.
۷ خرداد ۴۰۳
 

عواقب تصفیهٔ آکادمیک در روزگار پیچاپیچ
ااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
تاریخِ رُمباندن حصار دانشگاهها در غائلهٔ انقلاب فرهنگی زمانی که نوشته شود مجلّداتی قطور خواهد شد. تا آن زمان می‌توان و باید به تدارک و حفظ منابع معتبر ادامه داد. ماهنامهٔ لوح و همکارانش انتهای دههٔ ۷۰ کوشیدند به گردآوری چنان منابعی کمک کنند.

ماهنامه همکارانی ممتاز داشت و طرحهایی در سر داشتیم از جمله برای بررسی و دسته‌بندی پایان‌نامه‌های دانشگاه با موضوع ادوارد سعید و/یا ساموئل هانتینگتون. به نظرم بیشتر یا شاید تمام آنها انشای پوچ و رونویسی طوطی‌وار بود: سعید آدم خوبی است با شرق‌شناسی استعماری غرب مخالف است، هانتینگتون آدم بدی است با فکر استعماری غرب موافق است.
http://www.mghaed.com/lawh/u/academic_purge_in_convoluted_times.htm

فعلاُ تریبون در اختیار مهرک کمالی
https://globisreview.com/fa/?p=2262&fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3rts9Vg0j3GnVfAx2b4md5lCOBZzlIRsxW13n0veKpe2F8rUtj-be8_L0_aem_AebXcfwFLxJnCfeWvM8OjrlaH_Do90jg-xRK2yvfqkOPAaO7d-wbB7eugne_4XXpVukWTIhd6euIq4F4DaZsUpgN

‏کشف دوبارهٔ‌هلی‌کفتر

#محمد_قائد

یک پرسش در واقعهٔ انهدام زپریدنت‌الاسلام شمارهٔ بالگرد یا چرخبال او بود که رسماً شمارهٔ یک است اما عملاً در موقعیت دو پرواز می‌کند. در نتیجه، وقتی گم‌وگور شد فوراً مشخص نبود چه شماره‌ای فرود آمده یا به لقاءالله متصل شده است. حرف یک همراه را که می‌گوید در سومی بودیم یک مقام دیگر نقض کرده که نخیر، در اولی بودیم. شاید هم در هیچ کدام نبودند و زمین سفت را با توکل به آیت‌الکرسی رها نکردند به آسمان بروند. مناقشه بر سر شمارهٔ هلی‌کفتر سابقه دارد. روایت کرده‌اند روزی وقتی چند هلیکوپتر از کاخ نیاوران به مهرآباد نزدیک می‌شدند خلبان پرندهٔ مقدم که ولیعهد در آن بود سفینه‌اش را شمارهٔ یک معرفی کرد اما شاه که در هلیکوپتر وسطی بود بیدرنگ روی خط آمد و آمرانه به برج مراقبت ندا داد «ما» شمارهٔ یکیم.

mghaed.com/essays/snaps/4…‎

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11068352/

علی صدر

این تحقیقِ تازه (در عصب‌شناسیِ شناختی) درباره‌ی کارکردِ حافظه‌ی تصویری مدلِ جالبی پیشنهاد می‌دهد که دست‌کم از یک نظر قابلِ دفاع است و آن ساده‌تر شدنِ مدلِ قبلی‌ست.
به طور خلاصه: حافظه‌ی ما از تصویری که دیده‌ایم در نیم‌ثانیه‌ی اول بسیار دقیق است، بعد از آن، جزئیاتِ بسیار کمتری دارد و کمابیش فاقدِ دقت و شفافیت پیشین است. فرض بر این است که این دو گونه از یادآوری نتیجه‌ی استفاده از دو گونه حافظه‌ی متفاوت با مکانیزم‌هایی مختلف در مغزند. اولی، عملا برآمد از کارکردِ مستقیم مدارهای بصری‌ست که در نتیجه‌ی حضورِ محرک (یعنی همان تصویری که دیده‌ایم) هنوز در مغز فعال‌اند. با توقف آن فعالیت‌ها، یادآوریِ تصویر به مکانیزمِ دیگری وابسته است در جایی دیگر از مغز؛ این‌بار به کمکِ visual working memory و اطلاعاتی که آنجا ذخیره شده. به همین دلیل، دقتِ بسیار کمتری دارد.

مدلِ پیشنهادی در این مقاله مدعی‌ست هر دوی این یادآوری‌ها به یک مکانیزم وابسته‌اند که کمابیش تلفیقی از هر دو مکانیزمِ قبلی‌ست. قاعدتا به مطالعاتِ بیشتری نیاز است، اما هر فرضیه‌ای که بتواند مدلِ ساده‌تری از مدل‌های پیشین پیشنهاد بدهد (بر اساسِ قاعده‌ی مشهور Law of Parsimony) جذابیتِ بیشتری برای تحقیق و بختِ بیشتری برای جدی‌گرفته‌شدن دارد.

با توضیحی ساده‌تر برای مکانیزمِ یادآوری، شاید راهی برای روشن‌تر شدنِ یکی از جدی‌ترین سوالاتِ علمی-‌فلسفی هم پیدا شود: یادآوری و حافظه چه اندازه به واقعیتِ جهانِ بیرون مرتبط است؟ سال‌هاست که می‌دانیم خاطره مثل نوار ویدیو عمل نمی‌‌کند که با هر یادآوری، همان چیزی که ضبط شده مجددا پخش شود. ذهن هربار خاطرات را از نو می‌سازد. بدبین‌ترها معتقدند همان لحظه‌های نخست هم تصویرِ ذهنیِ ما بازتابِ دقیقِ واقعیتِ بیرون نیست، آن تصویر هم کماکان متاثر از چگونگیِِ ساختِ آن در ذهن است، نه هم‌چون انعکاسِ تصویری در آینه. تصویرها به مرور و در یادآوری‌های بعدی هر بار فاصله‌شان از آن‌چه در جهان بیرون گذشته بیشتر می‌شود.

فقط با شناختِ دقیقِِ آن‌چه در همان لحظاتِ ابتدایی در مغز می‌گذرد می‌توان امیدوار بود برای این مجادله، نقطه‌ی آغازِ مستحکمی یافت. هنوز چنین نقطه‌ی اتکایی نداریم و همه‌چیز مبتنی بر حدسیاتی‌ست بر اساسِ فرضیه‌ها.

محمد قائد

از یک فصل مینی مگنوم اوپوسی در حال شدن:

با هر بار، به‌اصطلاح، کپی‌کشیدن از نوار اکسید آهن کیفیت صدا قدری پائین می‌آمد. با ضبط‌صوت‌های عالی و نوارهایreel گرانقیمت کمتر محسوس بود. در کاست ارزان‌قیمت رفته‌رفته تا آن حد که همه چیز تبدیل به تیلیت (ترید) اصوات شود و تشخیص صدای تیمپانی از تنبک دشوار.
زمانی در فکر بودم اصل نسخهٔ ۳۵ کمپانی آمریکایی که برای چهار پنج هزار سینمای آن کشور و لابد همین تعداد در سراسر جهان کپی سلولوئید تهیه می‌کرد تا چه حد فرسوده می‌شد؟ جوابی پیدا نکرده‌ام. همین اندازه می‌دانم امروز آن را دیجیتال می‌کنند و دی‌وی‌دی فیلم مثلاً سال ۱۹۴۰ انگار تازه فیلمبرداری شده.

واقعاً؟ یعنی من در آن ‌سال این فیلم را داغ و داغ دیدم و می‌توانم بعد از هشتاد و اندی سال فوراً تشخیص بدهم درخشش رنگ و جلای تصویر کم نشده در حالی که عکس عروس و داماد شیرازی کنار فولوکس‌بگم ۱۹۶۶ یکسره رنگ باخته و آب‌زیپو شده؟

تکنیک کمپانی هالیوود هرچه باشد، تجربه به من می‌گوید هر بار چیزی را روی کاغذ می‌آورم موضوع و مضمون از من فاصله می‌گیرد و نوبت بعدی که به یاد آن می‌افتم نه از بایگانی معظم کمپانی متروگلدوین مایر، بلکه از عکس دوربین پولاروئید ۱۹۶۷ کپی شده.
جایی نوشته‌ام وقتی در گرمای رخوتناک پساناهار تابستان کسی مثلاً حرف از بازدید احمد شاه از پادگان لار می‌زد تقریباً مطمئن بودم چاخان‌پاخان عموی پدرش از بازدید امیر تومان (سرلشکر) ساکن شیراز را به‌عنوان دسر کلم‌پلو به سایر مهمانها قالب می‌کند. نزد آن شاه قاجار سفر فقط یعنی بی‌بازگشت به پاریس و نیس، نه به جایی خشتی و گلی که آب بویناک با پشه روی آن می‌آشامند. بعدها به تجربه مطمئن شدم با هر بار تعریف، چیزی در روایت تغییر می‌کند. خود راوی هم خسته می‌شد از اینکه شاه (کذا) به سیب‌زمینی توی دیگ نگاه کند بگوید فلان. حالا این دفعه به ظرف بستنی نگاه کرد ــ بستنی در گرمای استوایی!

به کسانی که خاطر‌ه‌هایشان مدام در حال تغییر است نمی‌توان زیاد خرده گرفت. هر بار خاطره‌ای روی کاغذ/مانتیور می‌آورم نجوا می‌کنم الوداع ای خاطرهٔ عاشقانهٔ زیبا! overwrite شدی بدجور؛ تقریباً مطمئنم دفعهٔ بعد چه بخواهم چه نخواهم از این ورژن جدید نقل خواهم کرد.
ااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
هشدار! خطر مین‌ زمینی و شهاب آسمانی.
«حدسیاتی‌ست بر اساسِ فرضیه‌ها» که یادداشت‌تان را با آن پایان داده‌اید هم عالمانه و هم محتاطانه است.

مکانیسم کارکرد ذهن در مقیاس بینهایت کوچک سلولی/سالی را چنانچه در مقیاس میلیونی/قرنی آگراندیسمان کنیم به چه نتایجی ممکن است برسیم؟ کدام خاطرات، چی کجا کی؟
مثلاً بحث نیاکان که انگار پسر خالهٔ عموجان در شهر خشک‌مردهٔ لار با کوروش کبیر رفیق بوده.

دههٔ ۷۰ ناشر به من پیشنهاد ترجمهٔ کتاب On Nationalism کرد. اریک هابزبام یکی از کمربندهای نجاتی است که بدون او پرهیز و رهایی از پاتیناژ لغزندهٔ لغوی آلمانی‌ـ‌فرانسوی شاید برایم مشکل‌تر می‌شد. قدری که ترجمانیدم متوجه شدم این متن نیاز به پانویس/پانوشته دارد و صفحهٔ کتاب تبدیل خواهد شد به آثار باستانی پاریزی فقید که خلایق می‌گفتند اگر یک سطر متن به سی سطر توضیح نیاز دارد پس کتاب را باید وارونه دست گرفت.

معلم آنتروپولوژی من در دانشگاه پهلوی (که دربارهٔ ایران بسیار می‌داند) متنی انتشار داده که حتماً با دقت خواهم خواند و شاید دربارهٔ آن بنویسم. عنوانش برایم یادآور خیالات عمومی است.
https://www.academia.edu/38436858/Benedict_Andersons_Imagined_Communities?auto=download&email_work_card=download-paper

چنین وقایعی، هر اندازه كم‌اهمیت، در خاطرۀ جمعی ملتها رسوب می‌كند و گناه مجرمان از حد اختلافی خانوادگی یا پس‌ندادن مبلغی پول تبدیل به شاهدی بر دنائت كل ملتی می‌شود كه خود را از تمام خلایق جهان بالاتر می‌داند. ایرانیان بهتر است بپذیرند كه نظر یونانیان باستان دربارۀ آنها در خاطرۀ جمعی ملتها باقی مانده است؛ كه تصویری مثبت از آنها در ذهن مردم جهان، و نه فقط غربیان، وجود ندارد، و هر خطایی كارنامۀ نه چندان درخشان درستكاری و راستگویی‌شان را سیاه‌تر می‌كند.  فهم این نكته كمك خواهد كرد تا شاید روزی روزگاری دریابیم ارزشهای ما تا چه حد نیاز به تغییر و خودمان تا چه حد نیاز به اصلاح داریم.