دو مخفف FAFT و CFT تقریباً هیچ گاه در رسانه‌های ایران ترجمه نمی‌شود، نه در تیتر درشت و سرخط خبرهای مطبوعات، نه در تلویزیون وطنی که به هلیکوپتر می‌گوید بالگرد، و نه حتی در صحبت وزیروکیل‌هایی که از فرط استکبار‌ستیزی و غرب‌گریزی روی پا بند نیستند.
آی‌بی‌ام و ب‌ام‌و و ال‌جی مارک تجارتی‌اند، و ناسا یادآور آپولو و فضاپیماست. سیا و موساد و ساواک و کاگ‌‌ب (یا کی‌جی‌بی در تلفظ انگلیسی) علایم اختصاری تشکیلات هراس‌آوری است که برای رساندن مَخافت قضیه کفایت می‌کند.
اما مخفف دبلیواچ‌او (WHO) را حتماً بسط می‌دهند و سازمان بهداشت جهانی ترجمه می‌کنند تا همهٔ شنونده/خواننده‌ها ملتفت اهمیت موضوع و وخامت وضع، مثلا بیماری همه‌گیر، باشند. در زیرنویس تلویزیون فرنگی گاه بین حروف آن نقطه می‌گذارند تا 'هو' خوانده نشود.
حالا FAFT و CFT را به فارسی ترجمه نمی‌کنند (و مانند اسامی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا وسط جملهٔ فارسی با حروف لاتین می‌نویسند ــــ شاید به نشانهٔ قاطی‌شدن مادهٔ بیگانه، مثل ریگ توی برنج). اولی مخفف گروه ویژه اقدام مالی برای پیشگیری از پولشویی و کمک به تروریسم، و دومی به معنی میثاق بانکها علیه تدارک مالی تروریسم است.
برخی اهل نظر و ادیبان گفته‌اند زبان برای نگفتن یا پوشاندن منظور است. فروید معتقد بود کلمه‌ای که ناخواسته از دهن فرد می‌پرد منظور نهانی او را لو می‌دهد.
کسانی از اشاره به "تروریسم اسلامی" برآشفته می‌شوند. اما اختلاف نظر در این باره محدود به نظام اسلامی نیست. گفته‌ای است مشهور که "رزمندهٔ راه آزادی من در چشم تو تروریست است" و برعکس. به گفتهٔ سعدی، "محبوب من آن است که نزدیک تو زشت است."
جمهوری اسلامی هم اعتقاد دارد لژیون خارجی‌اش عده‌ای مظلوم حق‌طلب، اما تفنگچی‌هایی که به نفع اربابانی دیگر فعالیت می‌کنند "تروریستهایی‌اند از خدا بی‌خبر". با این همه، کلا ترجیح می‌دهد در تبلیغات سیاسی و سخنرانی و رسانه‌ها کلمهٔ تروریسم و پولشویی هرچه کمتر به کار رود ــــ شاید تا چشم و گوش خلایق زیاد باز نشود.
بحث دولتهای عضو آن دو میثاق و معاهده این نیست که اعلام کنید پول از کجا به کجا می‌رود؛ این است که در درجهٔ اول خودتان بدانید کی‌‌به‌کی‌ست. حرف رژیم ولایی این است که خودمان می‌دانیم خوب هم می‌دانیم اما نه به شما مربوط است و نه حتی به دولت رسمی خود ما.
بازاری خداترس شیعه مبلغی به صاحب دشکچه و فتوا می‌پردازد تا بقیهٔ وجوه آلوده به ربا و بهره و حرام را با دعا و فوت (foot، نه fowt) حلال‌تر از شیر مادر و طیّب و طاهر گرداند. نیازی نیست صاحب مال توضیح دهد پولها از کجا آمده و به کجا خواهد رفت. به این کار "ردّ مظالم" می‌گویند. ما پول می‌شستیم وقتی این حرفها به عقل جن نمی‌رسید.
با این همه، امروزه در نقل و انتقال پول در بانکهای ایران هم فرستنده باید قید کند بابت چه کالا یا خدماتی می‌پردازد. صندوقدار بانک دست به تحقیق نمی‌زند که آنچه مشتری می‌نویسد واقعیت دارد یا نه. اما چنانچه کار به جاهای باریک و رسیدگی قضایی بکشد اظهار خلاف واقع در سند مالی می‌تواند جرم محسوب شود.
زمانی که زبان فرانسه در متون علمی و دانشگاههای ایران رواج داشت برخی پزشکان گاه مثلا برای اشاره به فوت بیمار کلمهٔ décédé به کار می‌بردند تا تأثیر منفی روی سایرین نگذارد. اگر می‌خواستند منظورشان را به زبان زرگری بیان کنند به هر هجا یا سیلاب یک حرف ز با همان حرکت اضافه می‌شد: فوزوـ تـِزِه ـ شوزوـ دزه. یا: ریزی‌ـ قزه- رزه- حزه ـ مزه- تزه- روزوـ سَزَــ رَزَ ــ کِزه ــ شیزی ــ دزه ــ هِزه.
نویسندهٔ فقید اسماعیل فصیح در رمان "ثریا در اغما" عبور عین جمله از قیف سانسور را نامحتمل دید و برای نقل صحبت چند مرد ایرانی در پاریس دربارهٔ هموطن مؤنث جمله‌ای با تکنیک زبان زرگری ابداع کرد: "خوزوــ شِزِه ــ گِزه ــ لِزه ـــ هزه ــ وَزَــ لیزی ــ نـَزَه ــ میزی ــ دزه. "
در ایران افرادی که در "پارتی مختلط شبانه" یا روز روشن روی پشت‌بام اقدام به ترقصّ و ضبط فیلم و پخش در شبکه‌های اجتماعی کنند به اتهام اشاعهٔ فساد کیفر می‌بینند. به السّابقون والسّارقون/ اولئک گانگسترون هم که دست به دزدیهای هنگفت می‌زنند و بار ِ تا هفت‌پشت‌شان را می‌بندند اتهام فساد مالی وارد می‌شود. در زبان عادی و غیراداری به اقدام اول می‌گویند خوش‌گذراندن، به دومی می‌گویند دزدی. رژیم سابق هم واژهٔ فساد را به کلمات عریان و همه‌فهم دزدی و اختلاس ترجیح می‌داد.
در مقابل، پیچیدن کلمات در لایه‌ای از تعابیر فنی ترفندی است برای ارتقای مفهوم از پیش‌پاافتاده به متعالی. نان سفید یا ساندویچی بلکی یا بولکی و باگت را در روزگار جدید در کارگاهی می‌پزند با تابلو "نان فانتزی" (دوبله به خارجی: فانتاستیک برِد). اگر قصابی می‌تواند سوپر پروتئین باشد، به نانوایی هم می‌توان گفت کربوهیدراتی. و به ماهی‌فروشی: امگا ۳ و اسیدهای چرب اشباع‌نشده.
اوایل رژیم
آی‌بی‌ام و ب‌ام‌و و ال‌جی مارک تجارتی‌اند، و ناسا یادآور آپولو و فضاپیماست. سیا و موساد و ساواک و کاگ‌‌ب (یا کی‌جی‌بی در تلفظ انگلیسی) علایم اختصاری تشکیلات هراس‌آوری است که برای رساندن مَخافت قضیه کفایت می‌کند.
اما مخفف دبلیواچ‌او (WHO) را حتماً بسط می‌دهند و سازمان بهداشت جهانی ترجمه می‌کنند تا همهٔ شنونده/خواننده‌ها ملتفت اهمیت موضوع و وخامت وضع، مثلا بیماری همه‌گیر، باشند. در زیرنویس تلویزیون فرنگی گاه بین حروف آن نقطه می‌گذارند تا 'هو' خوانده نشود.
حالا FAFT و CFT را به فارسی ترجمه نمی‌کنند (و مانند اسامی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا وسط جملهٔ فارسی با حروف لاتین می‌نویسند ــــ شاید به نشانهٔ قاطی‌شدن مادهٔ بیگانه، مثل ریگ توی برنج). اولی مخفف گروه ویژه اقدام مالی برای پیشگیری از پولشویی و کمک به تروریسم، و دومی به معنی میثاق بانکها علیه تدارک مالی تروریسم است.
برخی اهل نظر و ادیبان گفته‌اند زبان برای نگفتن یا پوشاندن منظور است. فروید معتقد بود کلمه‌ای که ناخواسته از دهن فرد می‌پرد منظور نهانی او را لو می‌دهد.
کسانی از اشاره به "تروریسم اسلامی" برآشفته می‌شوند. اما اختلاف نظر در این باره محدود به نظام اسلامی نیست. گفته‌ای است مشهور که "رزمندهٔ راه آزادی من در چشم تو تروریست است" و برعکس. به گفتهٔ سعدی، "محبوب من آن است که نزدیک تو زشت است."
جمهوری اسلامی هم اعتقاد دارد لژیون خارجی‌اش عده‌ای مظلوم حق‌طلب، اما تفنگچی‌هایی که به نفع اربابانی دیگر فعالیت می‌کنند "تروریستهایی‌اند از خدا بی‌خبر". با این همه، کلا ترجیح می‌دهد در تبلیغات سیاسی و سخنرانی و رسانه‌ها کلمهٔ تروریسم و پولشویی هرچه کمتر به کار رود ــــ شاید تا چشم و گوش خلایق زیاد باز نشود.
بحث دولتهای عضو آن دو میثاق و معاهده این نیست که اعلام کنید پول از کجا به کجا می‌رود؛ این است که در درجهٔ اول خودتان بدانید کی‌‌به‌کی‌ست. حرف رژیم ولایی این است که خودمان می‌دانیم خوب هم می‌دانیم اما نه به شما مربوط است و نه حتی به دولت رسمی خود ما.
بازاری خداترس شیعه مبلغی به صاحب دشکچه و فتوا می‌پردازد تا بقیهٔ وجوه آلوده به ربا و بهره و حرام را با دعا و فوت (foot، نه fowt) حلال‌تر از شیر مادر و طیّب و طاهر گرداند. نیازی نیست صاحب مال توضیح دهد پولها از کجا آمده و به کجا خواهد رفت. به این کار "ردّ مظالم" می‌گویند. ما پول می‌شستیم وقتی این حرفها به عقل جن نمی‌رسید.
با این همه، امروزه در نقل و انتقال پول در بانکهای ایران هم فرستنده باید قید کند بابت چه کالا یا خدماتی می‌پردازد. صندوقدار بانک دست به تحقیق نمی‌زند که آنچه مشتری می‌نویسد واقعیت دارد یا نه. اما چنانچه کار به جاهای باریک و رسیدگی قضایی بکشد اظهار خلاف واقع در سند مالی می‌تواند جرم محسوب شود.
زمانی که زبان فرانسه در متون علمی و دانشگاههای ایران رواج داشت برخی پزشکان گاه مثلا برای اشاره به فوت بیمار کلمهٔ décédé به کار می‌بردند تا تأثیر منفی روی سایرین نگذارد. اگر می‌خواستند منظورشان را به زبان زرگری بیان کنند به هر هجا یا سیلاب یک حرف ز با همان حرکت اضافه می‌شد: فوزوـ تـِزِه ـ شوزوـ دزه. یا: ریزی‌ـ قزه- رزه- حزه ـ مزه- تزه- روزوـ سَزَــ رَزَ ــ کِزه ــ شیزی ــ دزه ــ هِزه.
نویسندهٔ فقید اسماعیل فصیح در رمان "ثریا در اغما" عبور عین جمله از قیف سانسور را نامحتمل دید و برای نقل صحبت چند مرد ایرانی در پاریس دربارهٔ هموطن مؤنث جمله‌ای با تکنیک زبان زرگری ابداع کرد: "خوزوــ شِزِه ــ گِزه ــ لِزه ـــ هزه ــ وَزَــ لیزی ــ نـَزَه ــ میزی ــ دزه. "
در ایران افرادی که در "پارتی مختلط شبانه" یا روز روشن روی پشت‌بام اقدام به ترقصّ و ضبط فیلم و پخش در شبکه‌های اجتماعی کنند به اتهام اشاعهٔ فساد کیفر می‌بینند. به السّابقون والسّارقون/ اولئک گانگسترون هم که دست به دزدیهای هنگفت می‌زنند و بار ِ تا هفت‌پشت‌شان را می‌بندند اتهام فساد مالی وارد می‌شود. در زبان عادی و غیراداری به اقدام اول می‌گویند خوش‌گذراندن، به دومی می‌گویند دزدی. رژیم سابق هم واژهٔ فساد را به کلمات عریان و همه‌فهم دزدی و اختلاس ترجیح می‌داد.
در مقابل، پیچیدن کلمات در لایه‌ای از تعابیر فنی ترفندی است برای ارتقای مفهوم از پیش‌پاافتاده به متعالی. نان سفید یا ساندویچی بلکی یا بولکی و باگت را در روزگار جدید در کارگاهی می‌پزند با تابلو "نان فانتزی" (دوبله به خارجی: فانتاستیک برِد). اگر قصابی می‌تواند سوپر پروتئین باشد، به نانوایی هم می‌توان گفت کربوهیدراتی. و به ماهی‌فروشی: امگا ۳ و اسیدهای چرب اشباع‌نشده.
اوایل رژیم
اسلامی بالای خبر مربوط به اعدامهای دوجینی می‌نوشتند "بسم‌الله القاصم الجبـّارین" ـــــ به نام خدای درهم‌شکنندهٔ ستمگران و زورگویان. طاعنان می‌گفتند منظور واقعی باید درهم کوبیدن دفتر و دستک نویسندگان و روزنامه‌نگاران باشد.
با هزیمت و سینهٔ دیوار رفتن سران رژیم سابق و پایان قطعی آن، ابتدا ترجمهٔ جمله را به "درهم‌شکنندهٔ سرکشان" تغییر دادند تا مناسب حال‌وهوای دههٔ ۶۰ شود. پیش‌تر حکومت بد بود و مخالفانش خوب، حالا برعکس. در قدم بعد، جملهٔ تهدیدآمیز از رواج افتاد و در پارچه‌نویسی شهرداری جایش را داد به "خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد." مدرن‌سازی مفهوم الوهیت و تلطیف به جای دهشت‌افکنی.
دو مورد از فهرست طولانی صفات پروردگار هم که قدیم در متن مکرر به کار می‌رفت اکنون منسوخ شده: جبـّار (قاهر، مسلط، مجبورکننده) و منتقِم (انتقام‌گیرنده).
با این همه، طرز فکر پشت آن کلمات و عبارات و جملات تدوام می‌یابد. در کاشیکاری مکانهای مذهبی می‌بینیم الجبـّار و المتکبـّر همچنان جزو صفات پروردگار به حساب می‌آید.
از مفسّرین بپرسید اصلاً چرا خالق بی‌نیاز سماوات والارض باید زور بگوید و کبر بورزد و چگونه می‌توان بدون کینه‌توزی، یعنی زنده‌نگه‌داشتن خاطرهٔ سرشار از تنفر، انتقام گرفت. پس از مقادیری ژیمناستیک کلامی و گرداندن روی چرخ‌فلکی فلسفی، شما را گیج‌تر از پیش به حال خود رها می‌کنند.
با هزیمت و سینهٔ دیوار رفتن سران رژیم سابق و پایان قطعی آن، ابتدا ترجمهٔ جمله را به "درهم‌شکنندهٔ سرکشان" تغییر دادند تا مناسب حال‌وهوای دههٔ ۶۰ شود. پیش‌تر حکومت بد بود و مخالفانش خوب، حالا برعکس. در قدم بعد، جملهٔ تهدیدآمیز از رواج افتاد و در پارچه‌نویسی شهرداری جایش را داد به "خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد." مدرن‌سازی مفهوم الوهیت و تلطیف به جای دهشت‌افکنی.
دو مورد از فهرست طولانی صفات پروردگار هم که قدیم در متن مکرر به کار می‌رفت اکنون منسوخ شده: جبـّار (قاهر، مسلط، مجبورکننده) و منتقِم (انتقام‌گیرنده).
با این همه، طرز فکر پشت آن کلمات و عبارات و جملات تدوام می‌یابد. در کاشیکاری مکانهای مذهبی می‌بینیم الجبـّار و المتکبـّر همچنان جزو صفات پروردگار به حساب می‌آید.
از مفسّرین بپرسید اصلاً چرا خالق بی‌نیاز سماوات والارض باید زور بگوید و کبر بورزد و چگونه می‌توان بدون کینه‌توزی، یعنی زنده‌نگه‌داشتن خاطرهٔ سرشار از تنفر، انتقام گرفت. پس از مقادیری ژیمناستیک کلامی و گرداندن روی چرخ‌فلکی فلسفی، شما را گیج‌تر از پیش به حال خود رها می‌کنند.

گلوی پاره‌پارهٔ آخرین مشروطه‌خواه پرسروصدا
در آستانهٔ 14 مرداد 58 دولت اعلام کرد امسال آخرین تعطیل رسمی سالگرد اعلام مشروطیت است. سرسختی موردی و غدّی گهگاه مهدی بازرگان نخست‌وزیر دولت موقت، نگاه پرحسرتش به پایان یک دوره و نوعی آواز قو: اگر بار گران بودیم رفتیم؛ در برابر عزم جزم پانزده خردادیون برای پایان‌‌دادن به بساط روشنفکربازی و ملی‌گرایی در مملکت اسلام: این یک دفعه هم گربه‌خور.
شیخ فضل‌الله نوری زمانی در اعلامیه‌هایش جشن اعلام مشروطیت و "آن بازار شام، آن شیپور سلام، آن ورود سفرا، آن عادیات خارجه، آن هوراکشیدن‌ها و آن همه کتیبه‌های زنده‌باد مساوات و برادری و برابری" را تکفیر کرد و در حد شعور "یک مشت خس و خاشاک و معدودی بی‌پدرهای ناپاک" دانست. اکنون وقت عمل به وصیت شیخ و گرفتن انتقام بالای دار رفتن او بود.
شبنامه علیه مشروطه‌خواهان را شیخ در حرم شاه عبدالعظیم با پلی‌کپی دستی تکثیر می‌کرد. از آواز قوی بازرگان تاکنون ماشینهای عظیم روتاتیو برای تبلیغ شبانه‌روزی همان فکر می‌چرخند: بر "معدودی بی‌پدرهای ناپاک" مشروطه‌چی لعنت؛ ما مشروعه می‌خواهیم و فقط یک شرط وجود دارد: رضای خدا آنچنان که ما ابلاغ می‌کنیم.
در خروارها کتاب و نشریه علیه فکر مشروطیت، تکنیک کار توسل به حجم سرگیجه‌آور مطالب است همانند انبوه پوشالهایی که در کارتن لای کاسه‌بشقاب‌ها می‌چپانند، تا خواننده نتیجه بگیرد که اگر این همه می‌نویسند پس کلی حرف دارند و لابد خیلی بلدند که ماراتن مصاحبه می‌شوند.
موضوع و مضمون بحثهای پوشال‌آسا: چرا نهضت مشروطه شکست خورد؟ نافهمی منورالفکرهای خودباخته و بیگانگی‌شان با خواست مردممان و سرپیچی از فرمان علما تا چه حد در ناکامی مشروطیت دخیل بود؟ دیگ پلو سفارت اینگیلیس و دستهای پلید استعمار چه نقشی در آن قضایا داشت؟ از آن شکست چه درسی برای حال و آینده می گیریم؟
پاسخهای مورد قبول را حتماً بارها شنیده‌اید و دیده‌اید و خوانده‌اید: مانند تست چهارجوابی که پاسخ تمام سؤالها "همهٔ موارد فوق" باشد. اگر هم کسی نامی از شیخ فضل‌الله ببرد حذف می‌شود (مانند اسم ابوالقاسم کاشانی در بحث مشهور به کودتای 32).
برای پوشال‌سازها سفسطه و بازی با لغات عادی شده، حتی این اتهام خنده‌دار که بنیانگذاران مشروطیت معانی کلمات ملت و امت و دولت و حکومت و غیره را از هم تشخیص نمی‌دادند و غلط به کار می‌بردند و بی‌اطلاعی‌شان دردسرساز شد ــــ برای مخالفان و دشمنان خونی، چون خودشان که ملتفت نبودند.
آن حرفها را بدون مطایبه می‌زنند و خیلی جدی چاپ می‌کنند. با این حساب، مثلاً اینکه کلمهٔ انقلاب در عربی معاصر به معنی کودتاست و در آن زبان به سازمان ملل می‌گویند الامم المتحده (در دوبلهٔ فارسی لابد چیزی در مایهٔ امت‌های متحد) باید راه بر ترجمه و گفتگو بسته باشد و اهل زبانهای فارسی و عربی مثل خنگعلی‌ها برّ و بر به همدیگر نگاه کنند.
یا نظریه عَلـَم می‌کنند که متفکران مشروطیت باور داشتند با استفاده از شریعت می‌توان به برابری دست یافت. تمام کسانی که این چیزها را با کمک روتاتیو و تلویزیون وطنی می‌پراکنند نادان نیستند. احتمال دارد این را هم جایی خوانده باشند که وقتی سلیمان میرزا اسکندری نمایندهٔ سوسیالیست مجلس چهارم گفت تمام آحاد مملکت برابرند، علیه او فتوا دادند و کم مانده بود بریزند حسابش را برسند.
در برابر نهیب‌های تهدید، "نه! نه!" از هر سو و "هرکسی عربده‌ای، این که مگو، آن که مپرس"، فکر مشروطیت و همت والای مشروطه‌خواهان بالاترین سطح آگاهی زمان و بهترین عناصر فکر سیاسی را نصیب این ملت کرد. اگر مملکت در عمل بهشت برینی مانند خارجه نشد، به جای تلقین موذیانهٔ فکر ناکامی چه بهتر که صحبت از توان و بنیه و آمادگی و لیاقت کنیم. "هرچه هست از قامت ناساز بی‌اندام ماست/ورنه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست."
نکته و واقعیت و پیامدی از چشم متفکران مشروطیت دور نماند. وقتی گروه فشار زورآور شد که قوانین موضوعه برای تصویب نهایی به عتبات برود، تن به حق وتو ندادند: ارسال مصوبات نمایندگان ملت نزد اشخاصی در قلمرو عثمانی خلاف حاکمیت ملی است، و چرا علمای مورد نظر به‌عنوان نماینده به مجلس نزول اجلال نکنند؟
اما انسان محکوم به غافلگیرشدن در برابر آینده است. بعدها اوضاعی پدید آمد که به عقل جن هم نمی‌رسید تا چه رسد که در تخیل اِنس بگنجد. روزگاری حسن مدرس هم دربارهٔ سیاست بین‌الملل نظریه می‌داد اما بعدها وقتی خرده‌بازاری مؤتلفه می‌خواست وزارت بازرگانی و اقتصاد و غیره را در دست بگیرد، آیت‌الله خمینی (که به مشروطه‌خواهان می‌گفت "شیاطین") برآشفت که شما نانوایی هم نمی‌توانی اداره کنی.
👍1
اعلام غمگنانهٔ "آخرین تعطیل مشروطیت" از سوی بازرگان خیلی هم آخر نبود. چهارده مرداد سال 62 به جمعه افتاد و شاپور بختیار از طرفدارانش در ایران خواست سواره به خیابان بیایند و فقط چراغهای اتومبیل را روشن کنند. در ترافیکی به طرزی غیرعادی متمدنانه، جماعت با نگاههای پر از شیطنت به هم لبخند می‌زدند (حوالی عباس‌آباد و بخارست و یوسف‌آباد و ونک هجمه‌ای از سوی حزب‌الله ندیدم).
بازرگان برای آخرین ادای دِین به مشروطیت و بزرگداشت آن ظاهراً تاوانی نپرداخت اما "فرنگی‌‌کارها" در دومین تلاش برای قتل بختیار 15 مرداد سال 70 سرش را با کارد آشپزخانه بریدند ــــ فقط با یک روز تأخیر. قاتل سرانجام با گروگانی فرانسوی در تهران مبادله شد. احتمالاً هیچ کدام از ترورهای فرامرزی تا این حد دل رندان حق‌پرست را شاد نکرده است.
14 مرداد 95
copyright and dialects.pdf
130.4 KB
copyright and dialects.pdf
به گودالشهر خوش آمدید - BBC News فارسی
https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-57664006
https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-57664006
BBC News فارسی
به گودالشهر خوش آمدید
هزار سال دیگر شاید باستانشناسان به بحث دربارهٔ چند صد گود در (خدای ناکرده بقایای) تمدن بزرگ شهر تهران بپردازند و نظریه‌پردازی کنند: اینها به امید رسیدن به معدن طلا و برپاکردن گنبدهای زرّین حفر شد، معابدی بود برای قربانی‌کردن، مکانهایی برای زیج‌نشستن منجّمان…