ه اتفاق افتاده است نظر داشت.
لايحه در نيمهراه مانده و شكستخورده در برابر خواست شوراى عالى انقلاب فرهنگى، از چند جنبه تأثيرهايى عميق بر فرهنگ و تحولات آينده ايران خواهد گذاشت. اول، زمانى در ايران واژه شورا بسيار جذابيّت داشت و به نظر مىرسيد راه آينده باشد. اما رفتهرفته اين فكر كه واژههاى شورا و شورايى در حكم اكسير اعظماند در برابر واقعيت وجودِ شوراها، به‌عنوان تالارهاى قدرت و اهرمهاى فشار، رنگ باخت. نكته غريب، صفت ''عالى`` در عنوان برخى از اين قبيل شوراهاست. گويى شمارى شوراهايى مقدماتى و متوسطه از همين نوع وجود دارد كه به شوراى مورد نظر ختم مىشود. فرهنگستان زبان و ادب ايران (كه هليكوپترِ زبانبسته را تبديل به ''گردبال`` و ''چرخبال`` و اين قبيل واژهها مىكند) ظاهراً تصميم گرفته است بر استعمال اين نوع زبان و بيان چشم بپوشد. تخطّىِ بارز از منطق كلام، كه يك شوراى منحصر به فرد را با صفت ''عالى`` مزيّن كنند، جنبهاى از فرهنگ ملّى را در زبانِ ادارى بازتاب مىدهد.
دوم، در پيش‌نويس لايحهاى كه از سوى وزارت علوم به هيئت دولت داده شد، تبصرهاى مقرر مىدارد رؤساى دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالى و تحقيقاتى را هيئت علمى آنها انتخاب خواهند كرد. اين تبصره در لايحه پيشنهادى (و ناكام) هيئت دولت ديده نمىشود. اجراى چنين برنامهاى نياز به هيئتى علمى در اندازهاى قابلقبول و متشكل از مدرسان تماموقت دارد و شايد حداكثر هفت يا هشت دانشگاه در سراسر ايران واجد چنين حداقلى از كادر مدرّس باشند، اما احياى قانونى را كه نزديك به شصت سال است اجرانشده مانده دستكم مىتواند به بحث گذاشته شود. اين مادّه در ميان خود اهل دانشگاه نيز موافقان و مخالفانى دارد. كسانى مىگويند رئيس دانشكده و دانشگاه بهتر است از سوى وزير منصوب شوند زيرا انتخابىبودنِ آنها به حرفشنوى از افراد تحت امر مىانجامد. يك نظر اين است كه هيئت علمى هر دانشگاه كسانى را براى اين شغل پيشنهاد مىكند و تصميم وزير علوم است كه به رئيس دانشگاه اقتدار مىدهد، نه رأى افراد.
در حالى كه شركتكنندگان در اين بحث در شمار نخبگان جامعهاند، طرح بحث مىتواند راهگشاى دركى جديد از مكانيسم انتخاب و انتصاب باشد، مكانيسمى كه درك و اجراى آن يكى از مشكلات ماست، و حتماً ارزش امتحانكردن در دانشگاه و مطرحشدن در جامعه را دارد. هيئت دولت صلاح را بر حذف اين ماده ديده است بىآنكه حاضر باشد به بحثى علنى پيرامون آن تن دهد. احياى قانون انتخاب رؤساى مؤسسات آموزش عالى وضع لايحه را از اين كه هست بدتر نمىكند. بنابراين، ترديد هيئت دولت در احياى آن قانون را بايد به حساب ديدگاه كسانى گذاشت كه در رقابت و انتخابات آزاد براى خويش بختى نمىبينند. رقابت و انتخابات آزاد ابتدا بايد در مؤسسات آموزش عالى تمرين شود. حتى درسخواندهترين آدمها وقتى اصلِ هر نفر يك رأى را تمرين نكرده باشند مشكل بتوانند به جامعهاى متلاطم با سليقههاى موّاج درس دموكراسى و شايستهسالارى بدهند.
چند هفته پس از اعلام استعفاى وزير علوم، وزارت علوم اعلام كرد از سال تحصيلىِ آينده، رؤساى مراكز پژوهشى با نظر اعضاى آنها انتخاب خواهند شد. در حالى كه وزارت علوم اكنون با سرپرست اداره مىشود و يك نامزد وزارت رأى اعتماد نگرفته است، براى ارزيابىِ نحوه اجراى «آئيننامه انتخاب رؤساى مراكز پژوهشى» بايد منتظر ماند و ديد. اعلام اجراى اين آئيننامه نشان از واقعيت ديگرى هم دارد: وجود اراده اصلاح و تغيير در فضاى وزارت علوم صرفنظر از اينكه چه كسى وزير باشد. كنار گذاشتن طرح تعيين سقف پذيرش دانشجوى دختر از سوى وزارت بهداشت را مىتوان تأثيرگرفته از همين فضا دانست.
◙
طرح پذيرش دانشجو بيرون از مقررات آزمون سراسرى پيش از آنكه كاملاً باز شود بسته شد و مقامهايى با قاطعيت ادعا كردند چنين طرحى شايعه بوده است. وقتى موضوع در روزهاى پايان خردادماه در تظاهرات دانشجويان مطرح شد و احتمال گرهخوردنِ آن به سالگرد وقايع 18 تير مىرفت، خبر تكذيب شد. در شهريورماه دوباره گشايش يافت و روشن شد كه شايعه نبوده است. در واقع، اين طرح از ابتداى سال جارى در ميزگردهايى تلويزيونى به بحثهاى ظاهراً جدّى گذاشته شده بود.
اصل قضيه به آنجا بر مىگردد كه بودجه دانشگاهها كاهش يافته و مديران دانشگاهها را موظف كردهاند جاى خالىِ ارقام را پر كنند. تكليفى كه به عهده مديران دانشگاهها گذاشتهاند وراى توان، آمادگى و حتى استعداد بسيارى از آنهاست. از آنها خواسته شده كه به فوريت جاى خالى ارقام حذفشده از بودجه دانشگاه را، كه در مواردى به سى درصد سر مىزند، با ''كسب درآمد`` پر كنند. در حالى كه كل كشور، صنايع گاز و نفت، صنعت فرش، كارخانهها، كشاورزى و حتى بخش جهانگردى از ايجاد درآمدِ بيشتر ناتواناند، به دانشگاهها امر شده كه ايجاد درآمد كنند.
دانشكدههاى فنى ممكن است بتوانند خدماتى براى صنايع جور كنند، و دانشكدههاى پزشكى
لايحه در نيمهراه مانده و شكستخورده در برابر خواست شوراى عالى انقلاب فرهنگى، از چند جنبه تأثيرهايى عميق بر فرهنگ و تحولات آينده ايران خواهد گذاشت. اول، زمانى در ايران واژه شورا بسيار جذابيّت داشت و به نظر مىرسيد راه آينده باشد. اما رفتهرفته اين فكر كه واژههاى شورا و شورايى در حكم اكسير اعظماند در برابر واقعيت وجودِ شوراها، به‌عنوان تالارهاى قدرت و اهرمهاى فشار، رنگ باخت. نكته غريب، صفت ''عالى`` در عنوان برخى از اين قبيل شوراهاست. گويى شمارى شوراهايى مقدماتى و متوسطه از همين نوع وجود دارد كه به شوراى مورد نظر ختم مىشود. فرهنگستان زبان و ادب ايران (كه هليكوپترِ زبانبسته را تبديل به ''گردبال`` و ''چرخبال`` و اين قبيل واژهها مىكند) ظاهراً تصميم گرفته است بر استعمال اين نوع زبان و بيان چشم بپوشد. تخطّىِ بارز از منطق كلام، كه يك شوراى منحصر به فرد را با صفت ''عالى`` مزيّن كنند، جنبهاى از فرهنگ ملّى را در زبانِ ادارى بازتاب مىدهد.
دوم، در پيش‌نويس لايحهاى كه از سوى وزارت علوم به هيئت دولت داده شد، تبصرهاى مقرر مىدارد رؤساى دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالى و تحقيقاتى را هيئت علمى آنها انتخاب خواهند كرد. اين تبصره در لايحه پيشنهادى (و ناكام) هيئت دولت ديده نمىشود. اجراى چنين برنامهاى نياز به هيئتى علمى در اندازهاى قابلقبول و متشكل از مدرسان تماموقت دارد و شايد حداكثر هفت يا هشت دانشگاه در سراسر ايران واجد چنين حداقلى از كادر مدرّس باشند، اما احياى قانونى را كه نزديك به شصت سال است اجرانشده مانده دستكم مىتواند به بحث گذاشته شود. اين مادّه در ميان خود اهل دانشگاه نيز موافقان و مخالفانى دارد. كسانى مىگويند رئيس دانشكده و دانشگاه بهتر است از سوى وزير منصوب شوند زيرا انتخابىبودنِ آنها به حرفشنوى از افراد تحت امر مىانجامد. يك نظر اين است كه هيئت علمى هر دانشگاه كسانى را براى اين شغل پيشنهاد مىكند و تصميم وزير علوم است كه به رئيس دانشگاه اقتدار مىدهد، نه رأى افراد.
در حالى كه شركتكنندگان در اين بحث در شمار نخبگان جامعهاند، طرح بحث مىتواند راهگشاى دركى جديد از مكانيسم انتخاب و انتصاب باشد، مكانيسمى كه درك و اجراى آن يكى از مشكلات ماست، و حتماً ارزش امتحانكردن در دانشگاه و مطرحشدن در جامعه را دارد. هيئت دولت صلاح را بر حذف اين ماده ديده است بىآنكه حاضر باشد به بحثى علنى پيرامون آن تن دهد. احياى قانون انتخاب رؤساى مؤسسات آموزش عالى وضع لايحه را از اين كه هست بدتر نمىكند. بنابراين، ترديد هيئت دولت در احياى آن قانون را بايد به حساب ديدگاه كسانى گذاشت كه در رقابت و انتخابات آزاد براى خويش بختى نمىبينند. رقابت و انتخابات آزاد ابتدا بايد در مؤسسات آموزش عالى تمرين شود. حتى درسخواندهترين آدمها وقتى اصلِ هر نفر يك رأى را تمرين نكرده باشند مشكل بتوانند به جامعهاى متلاطم با سليقههاى موّاج درس دموكراسى و شايستهسالارى بدهند.
چند هفته پس از اعلام استعفاى وزير علوم، وزارت علوم اعلام كرد از سال تحصيلىِ آينده، رؤساى مراكز پژوهشى با نظر اعضاى آنها انتخاب خواهند شد. در حالى كه وزارت علوم اكنون با سرپرست اداره مىشود و يك نامزد وزارت رأى اعتماد نگرفته است، براى ارزيابىِ نحوه اجراى «آئيننامه انتخاب رؤساى مراكز پژوهشى» بايد منتظر ماند و ديد. اعلام اجراى اين آئيننامه نشان از واقعيت ديگرى هم دارد: وجود اراده اصلاح و تغيير در فضاى وزارت علوم صرفنظر از اينكه چه كسى وزير باشد. كنار گذاشتن طرح تعيين سقف پذيرش دانشجوى دختر از سوى وزارت بهداشت را مىتوان تأثيرگرفته از همين فضا دانست.
◙
طرح پذيرش دانشجو بيرون از مقررات آزمون سراسرى پيش از آنكه كاملاً باز شود بسته شد و مقامهايى با قاطعيت ادعا كردند چنين طرحى شايعه بوده است. وقتى موضوع در روزهاى پايان خردادماه در تظاهرات دانشجويان مطرح شد و احتمال گرهخوردنِ آن به سالگرد وقايع 18 تير مىرفت، خبر تكذيب شد. در شهريورماه دوباره گشايش يافت و روشن شد كه شايعه نبوده است. در واقع، اين طرح از ابتداى سال جارى در ميزگردهايى تلويزيونى به بحثهاى ظاهراً جدّى گذاشته شده بود.
اصل قضيه به آنجا بر مىگردد كه بودجه دانشگاهها كاهش يافته و مديران دانشگاهها را موظف كردهاند جاى خالىِ ارقام را پر كنند. تكليفى كه به عهده مديران دانشگاهها گذاشتهاند وراى توان، آمادگى و حتى استعداد بسيارى از آنهاست. از آنها خواسته شده كه به فوريت جاى خالى ارقام حذفشده از بودجه دانشگاه را، كه در مواردى به سى درصد سر مىزند، با ''كسب درآمد`` پر كنند. در حالى كه كل كشور، صنايع گاز و نفت، صنعت فرش، كارخانهها، كشاورزى و حتى بخش جهانگردى از ايجاد درآمدِ بيشتر ناتواناند، به دانشگاهها امر شده كه ايجاد درآمد كنند.
دانشكدههاى فنى ممكن است بتوانند خدماتى براى صنايع جور كنند، و دانشكدههاى پزشكى
شايد بتوانند خدماتى متنوعترى ارائه دهند. اما اين در مورد دانشكدههاى علوم انسانى صادق نيست. در حالى كه نسبت هيئت علمى دانشگاهها به شمار دانشجويان رقم درخشانى نيست، دانشگاه اكنون براى پرداخت هزينهها و حقوق همان مدرّسان هم راهى جز پذيرش دانشجويان بيشترى كه شهريه بپردازند در برابر نمىبيند.
از يكى از مديران وزارت علوم نقل شده كه پذيرش دانشجو در ''دوره دوم`` (مختاريد كه بخوانيد شيفت دوم) ''در حقيقت توسعه`` دورههاى شبانه است؛ و درباره دانشجويان اين شيفت: ''به دليل تنگناهاى مالى، دانشگاهها بايد بخشى از بودجه خود را با پذيرش اين دانشجويان تأمين كنند. احتمالاً فرق اين دانشجويان با دانشجويانى كه رتبههاى بالاتر را در كنكور كسب كردهاند فقط در پرداخت شهريه خواهد بود.``
از يك نظر، موج انفجار جمعيت ايران در دهه 1360 اكنون از سطح مدرسه ابتدايى گذشته و به سالهاى آخر دبيرستان و دانشگاه رسيده است. شمار دانشآموزانى كه وارد دبستان مىشوند هر سال كاهش مىيابد، اما ازدحام پشت در دانشگاه شديدتر مىشود. از همين روست كه مدرسههاى دوشيفته و سهشيفته ابتداى دهه 1370 جاى خود را به دانشكدههاى چندشيفته در اين دهه مىدهند.
از سوى ديگر، دليلى در دست نيست كه نتيجه بگيريم اين اركستر از روى نوت مىنوازد و برنامهاى در كار است. نه دانشگاه آزاد آن چيزى شد كه منظور مؤسسان آن بود، و نه پذيرش دانشجو خارج از مقررات آزمون سراسرى داراى برنامهاى جامع است. وزارت علوم پس از سالها كلنجار با دانشگاه آزاد براى به راهآوردن آن، همان برنامه را در دانشگاههاى دولتى به اجرا گذاشته است.
دانشگاه شهريهبگير و آزاد البته پديدهاى خودبهخود منفى نيست. جمعيتى چنين بزرگ نياز به كالجهايى دارد كه جوانانى بتوانند چند سالى به ميل خود و با فراغت تحصيل كنند. تصور عمومى از ارائه مدرك دانشگاه براى استخدام فورى در مورد همه افراد مصداق ندارد. تحصيلات عالى البته نوعى سرمايهگذارى است، اما به كسانى هم كه در پى استخدام فورى نيستند بايد امكان داد در فاصله دبيرستان و ورود به مسير نهايى و آتى زندگى، بيشتر بخوانند و بيشتر بدانند.
در تأسيس و گسترش دانشگاههاى ايران قرار بود چندين نوازنده در اين اركستر شركت كنند، اما جاهايى خالى مانده و نوازندگانى غايبند: ميزان رشد جمعيت، تقريباً ثابتماندن درآمد كشور، تكثير دولت از يك واحد به چندين دولت پيدا و پنهانِ موازى و بسيار پرخرج. در تازهترين آمار سازمان ملل پيرامون توسعه انسانى، ايران در ميان 182 كشور جهان از رتبه 98 در سال 2001 به رتبه 106 در سال 2002 پائين رفته است (يعنى نمرهاى حدود 8/6 روى مقياسِ بيست)، و در ميان 94 كشورِ در حال توسعه جهان، رتبه 31 را به دست آورده است. دليلى در دست نيست كه اين سقوط آزاد در آينده نزديك متوقف شود. از جهاتى نيز ايران در موقعيتى مطلوب است: در جمعيت در حال تحصيل، نسبت دختران به پسران عدد اميدواركننده 0/93 است.
گذار جامعه ايران در مسير توسعه به دستاندازهايى جدى افتاده است كه گمان نمىرود به زودى قابل رفع باشد. تغيير شكل دانشگاههاى ايران از مراكز تحصيل و تحقيق به دبيرستانهايى بزرگ تازه شروع نشده، اما شتابى نگرانكننده مىيابد. اصطلاح محافظهكارى در عرف سياسى ايران معنايى خالى از ستايش دارد. با اين همه، وقتى فكر كنيم كه حفظ يك روند تا چه اندازه دشوار است، مىبينيم كه حتى محافظهكاربودن هم در واقع به آن سادگى كه به نظر مىرسد نيست. اگر مىبود، لابد مىتوانستند نظام آموزش عالى ايران را در سطحى حفظ كنند تا به مسير سقوط آزاد نيفتد.
editor@lawhmag.com
mGhaed@lawhmag.com
نقل مطالب اين سايت با ذكر ماخذ يا با لينك آزاد است.
X
از يكى از مديران وزارت علوم نقل شده كه پذيرش دانشجو در ''دوره دوم`` (مختاريد كه بخوانيد شيفت دوم) ''در حقيقت توسعه`` دورههاى شبانه است؛ و درباره دانشجويان اين شيفت: ''به دليل تنگناهاى مالى، دانشگاهها بايد بخشى از بودجه خود را با پذيرش اين دانشجويان تأمين كنند. احتمالاً فرق اين دانشجويان با دانشجويانى كه رتبههاى بالاتر را در كنكور كسب كردهاند فقط در پرداخت شهريه خواهد بود.``
از يك نظر، موج انفجار جمعيت ايران در دهه 1360 اكنون از سطح مدرسه ابتدايى گذشته و به سالهاى آخر دبيرستان و دانشگاه رسيده است. شمار دانشآموزانى كه وارد دبستان مىشوند هر سال كاهش مىيابد، اما ازدحام پشت در دانشگاه شديدتر مىشود. از همين روست كه مدرسههاى دوشيفته و سهشيفته ابتداى دهه 1370 جاى خود را به دانشكدههاى چندشيفته در اين دهه مىدهند.
از سوى ديگر، دليلى در دست نيست كه نتيجه بگيريم اين اركستر از روى نوت مىنوازد و برنامهاى در كار است. نه دانشگاه آزاد آن چيزى شد كه منظور مؤسسان آن بود، و نه پذيرش دانشجو خارج از مقررات آزمون سراسرى داراى برنامهاى جامع است. وزارت علوم پس از سالها كلنجار با دانشگاه آزاد براى به راهآوردن آن، همان برنامه را در دانشگاههاى دولتى به اجرا گذاشته است.
دانشگاه شهريهبگير و آزاد البته پديدهاى خودبهخود منفى نيست. جمعيتى چنين بزرگ نياز به كالجهايى دارد كه جوانانى بتوانند چند سالى به ميل خود و با فراغت تحصيل كنند. تصور عمومى از ارائه مدرك دانشگاه براى استخدام فورى در مورد همه افراد مصداق ندارد. تحصيلات عالى البته نوعى سرمايهگذارى است، اما به كسانى هم كه در پى استخدام فورى نيستند بايد امكان داد در فاصله دبيرستان و ورود به مسير نهايى و آتى زندگى، بيشتر بخوانند و بيشتر بدانند.
در تأسيس و گسترش دانشگاههاى ايران قرار بود چندين نوازنده در اين اركستر شركت كنند، اما جاهايى خالى مانده و نوازندگانى غايبند: ميزان رشد جمعيت، تقريباً ثابتماندن درآمد كشور، تكثير دولت از يك واحد به چندين دولت پيدا و پنهانِ موازى و بسيار پرخرج. در تازهترين آمار سازمان ملل پيرامون توسعه انسانى، ايران در ميان 182 كشور جهان از رتبه 98 در سال 2001 به رتبه 106 در سال 2002 پائين رفته است (يعنى نمرهاى حدود 8/6 روى مقياسِ بيست)، و در ميان 94 كشورِ در حال توسعه جهان، رتبه 31 را به دست آورده است. دليلى در دست نيست كه اين سقوط آزاد در آينده نزديك متوقف شود. از جهاتى نيز ايران در موقعيتى مطلوب است: در جمعيت در حال تحصيل، نسبت دختران به پسران عدد اميدواركننده 0/93 است.
گذار جامعه ايران در مسير توسعه به دستاندازهايى جدى افتاده است كه گمان نمىرود به زودى قابل رفع باشد. تغيير شكل دانشگاههاى ايران از مراكز تحصيل و تحقيق به دبيرستانهايى بزرگ تازه شروع نشده، اما شتابى نگرانكننده مىيابد. اصطلاح محافظهكارى در عرف سياسى ايران معنايى خالى از ستايش دارد. با اين همه، وقتى فكر كنيم كه حفظ يك روند تا چه اندازه دشوار است، مىبينيم كه حتى محافظهكاربودن هم در واقع به آن سادگى كه به نظر مىرسد نيست. اگر مىبود، لابد مىتوانستند نظام آموزش عالى ايران را در سطحى حفظ كنند تا به مسير سقوط آزاد نيفتد.
editor@lawhmag.com
mGhaed@lawhmag.com
نقل مطالب اين سايت با ذكر ماخذ يا با لينك آزاد است.
X
موانعى در برابر تولد يك نسل
از: محمد قائد
ص1
بازگشت به نام قديمِ وزارت علوم از نظر ساختار ادارى و تقسيم وظايف معانى تازهاى دربردارد:
عنايتى هم به تدريس و هم به تحقيق.
اين عنوان در حيطه خبررسانى هم واجد خصلتِ ايجاز است. نامهاى تركيبى همانند القاب مفصّلى اند كه زمانى به جاى نام اشخاص به كار مىرفت، اما قرار نيست كه در هر نامى جميع خصايل شخص يا شىء منعكس باشد.
وزارت فرهنگ به همان اندازه دربرگيرندة امور مربوط به تعليم و تربيت بود كه با عنوان دوبخشىِ آموزش و پرورش هست.
در دهه 1340، كلمه فرهنگ را به وزارتخانه جديد وزارت فرهنگ و هنر دادند.
بعدها كلمه اطلاعات را از روى وزارتخانه اطلاعات و جهانگردى برداشتند و (ظاهراً با الهام از حسينيه ارشاد) آن را وزارت ارشاد اسلامى ناميدند.
كلمه فرهنگ را هم زيراكس كردند؛ يك كپى را به وزارت ارشاد دادند و يك كپى را به وزارت آموزش عالى كه پيشتر وزارت علوم نام داشت.
اعادة نام قديمى وزارت علوم اقدامى است خوشايند كه نوشتن و خواندن درباره اين دستگاه را آسانتر مى كند و در هر جمله اى نياز به استعمال عنوانى چندبخشى نيست.
چه بهتر كه از خير چند كلمه پشتبند آن هم مىگذشتند و به همين نام ساده و گويا اكتفا مىكردند.
در نام جديد اين وزارتخانه هنوز آن مشكل قديمى وجود دارد:
چندبخشى بودن.
بسطِ عنوان ساده وزارت بهدارى به وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكى نيز چنين مشكلى ايجاد كرد (خوشبختانه كلمه دارو را پيش از درمان نياوردند وگرنه كار سختتر مىشد).
عنوان جديد وزارت علوم گرفتارى كوچك جديدى به همراه آورده است:
آيا بايد نوشت فن آورى، فناورى يا فنّاورى؟
فرهنگستان زبان فارسى فناورى را، به سياق دلاورى و جنگاورى، تجويز مىكند.
تكنولوژى كلمه اى يونانى است. اما استفاده از واژهاى بومى كه در تلفظ و املاى آن اتفاق نظر وجود ندارد واجد مزيّت بزرگى بهنظر نمىرسد.
شايد عنوانى ساده تر، مثلاً علوم يا علوم و آموزش عالى، براى رساندن مقصود كفايت مىكرد.
به جاى سه بخش، تنها دو بخش داشت و جاى كمترى مىگرفت.
تكنولوژى، كاربرد علوم است در ساخت ابزار. تحقيق و دستيابى به فنونِ استفاده از دانسته ها بخشى از علومِ كاربردى است و علومِ كاربردى بخشى از موضوع كار دانشگاههاست.
اما جز دانشگاههاى صرفاً صنعتى و پلى تكنيكها، همه دانشگاهها مشغول ساختن ابزار نيستند.
دانشگاه جديد، به معنايى كه در قرن نوزدهم در آلمان پايه گذارى شد، تنها براى به خاطرسپردنِ دانش پيشينيان نيست، براى ايجاد افكار جديد هم هست.
در اين مؤسسات، روند انتقال فكر در زمينه هايى نظرى و غيرفنى نيز جريان دارد.
سالهاست كه به دانشجويان اندرز مىدهند كه به يادگيرى علوم و انتقال تكنولوژى بپردازند و مباحث سياسى و اجتماعى را بگذارند براى فرصتهاى ديگر و وقتى بزرگتر شدند.
در واژه فن آورى، يا فناورى، مفهومِ باليدن، و به دستآوردن مستتر است.
اما فنون مورد نظر را اهل دانشگاه بايد از كجا بهدست بياورند؟
از دنياى خارج؟ از اعماق ذهن؟ از طريق كشف و شهود؟
انسان جديد، به معنى انسان پس از عصر رنسانس، ابتدا جزئيات محيط خويش را تغيير داد و سپس در جهانى تغييرشكل یافته، با روابطى تازه روبه رو شد كه معنايى تازه به زندگى اجتماعى مى بخشيد.
فيلسوفانْ پيشاپيشِ مخترعان حركت نمىكرده اند.
با اختراعات و اكتشافاتِ مادى، روابط آدمها دگرگون شد و آن گاه نوبت فيلسوفان بود تا به توضيح جهان جديد بپردازند.
در روابط اجتماعى جديدى كه در نتيجه تكنولوژى نوين پديد مى آيد، دانشگاهيان ما در توضيح شرايط جديد چه نقشى دارند و جايشان كجاست؟
تغيير جهان در نتيجه تغيير كميّتهايى از قبيل شمار جمعيت، و تغييرهاى مداوم در وسايل ارتباطات جهانى را به چشم خويش مىبينيم.
به بيانى، تاريخ در برابر چشم ما ساخته مىشود، مانند فيلمى كه با حركت آهسته نمايش داده شود. در اوضاع و احوال جديد، مردمى كه در نتيجه تجربياتى جديد داراى طرز فكرى نوين شده اند خواهان روابطى تازه اند.
وينستون چرچيل، كه به طرفدارى از فكر انقلاب شهرت نداشت، مى گفت انقلاب مانند نوزاد است و نمىتوان جلوِ تولد آن را گرفت.
اگر اين استعاره را جدى بگيريم، جنينِ افكار جديد در جامعه تشكيل مى شود و دانشگاه از جمله مكان هاى تولد فكرهاى جديد است.
در شرايط حاضر، ما با خواستهاى به تعويق افتاده و طرز فكرهاى تازهاى روبه روييم كه در دانشگاه و از زبان دانشجو بيان مى شود.
يك مشكل عمده در جامعه معاصر ايران اين است كه كسانى با تجربيات و زبانِ چند دهه پيش فكر مىكنند و حرف مى زنند، در حالى كه نسلى جديد به عرصه رسيده است كه چون آن زمينه فكرى را تجربه نكرده است، آن زبان را آشنا نمىيابد.
از همين رو، كسانى مدام هشدار مى دهند كه ارزشهايى زير سؤال رفته است.
زير سؤال رفتن و زير سؤال
ص1
از: محمد قائد
ص1
بازگشت به نام قديمِ وزارت علوم از نظر ساختار ادارى و تقسيم وظايف معانى تازهاى دربردارد:
عنايتى هم به تدريس و هم به تحقيق.
اين عنوان در حيطه خبررسانى هم واجد خصلتِ ايجاز است. نامهاى تركيبى همانند القاب مفصّلى اند كه زمانى به جاى نام اشخاص به كار مىرفت، اما قرار نيست كه در هر نامى جميع خصايل شخص يا شىء منعكس باشد.
وزارت فرهنگ به همان اندازه دربرگيرندة امور مربوط به تعليم و تربيت بود كه با عنوان دوبخشىِ آموزش و پرورش هست.
در دهه 1340، كلمه فرهنگ را به وزارتخانه جديد وزارت فرهنگ و هنر دادند.
بعدها كلمه اطلاعات را از روى وزارتخانه اطلاعات و جهانگردى برداشتند و (ظاهراً با الهام از حسينيه ارشاد) آن را وزارت ارشاد اسلامى ناميدند.
كلمه فرهنگ را هم زيراكس كردند؛ يك كپى را به وزارت ارشاد دادند و يك كپى را به وزارت آموزش عالى كه پيشتر وزارت علوم نام داشت.
اعادة نام قديمى وزارت علوم اقدامى است خوشايند كه نوشتن و خواندن درباره اين دستگاه را آسانتر مى كند و در هر جمله اى نياز به استعمال عنوانى چندبخشى نيست.
چه بهتر كه از خير چند كلمه پشتبند آن هم مىگذشتند و به همين نام ساده و گويا اكتفا مىكردند.
در نام جديد اين وزارتخانه هنوز آن مشكل قديمى وجود دارد:
چندبخشى بودن.
بسطِ عنوان ساده وزارت بهدارى به وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكى نيز چنين مشكلى ايجاد كرد (خوشبختانه كلمه دارو را پيش از درمان نياوردند وگرنه كار سختتر مىشد).
عنوان جديد وزارت علوم گرفتارى كوچك جديدى به همراه آورده است:
آيا بايد نوشت فن آورى، فناورى يا فنّاورى؟
فرهنگستان زبان فارسى فناورى را، به سياق دلاورى و جنگاورى، تجويز مىكند.
تكنولوژى كلمه اى يونانى است. اما استفاده از واژهاى بومى كه در تلفظ و املاى آن اتفاق نظر وجود ندارد واجد مزيّت بزرگى بهنظر نمىرسد.
شايد عنوانى ساده تر، مثلاً علوم يا علوم و آموزش عالى، براى رساندن مقصود كفايت مىكرد.
به جاى سه بخش، تنها دو بخش داشت و جاى كمترى مىگرفت.
تكنولوژى، كاربرد علوم است در ساخت ابزار. تحقيق و دستيابى به فنونِ استفاده از دانسته ها بخشى از علومِ كاربردى است و علومِ كاربردى بخشى از موضوع كار دانشگاههاست.
اما جز دانشگاههاى صرفاً صنعتى و پلى تكنيكها، همه دانشگاهها مشغول ساختن ابزار نيستند.
دانشگاه جديد، به معنايى كه در قرن نوزدهم در آلمان پايه گذارى شد، تنها براى به خاطرسپردنِ دانش پيشينيان نيست، براى ايجاد افكار جديد هم هست.
در اين مؤسسات، روند انتقال فكر در زمينه هايى نظرى و غيرفنى نيز جريان دارد.
سالهاست كه به دانشجويان اندرز مىدهند كه به يادگيرى علوم و انتقال تكنولوژى بپردازند و مباحث سياسى و اجتماعى را بگذارند براى فرصتهاى ديگر و وقتى بزرگتر شدند.
در واژه فن آورى، يا فناورى، مفهومِ باليدن، و به دستآوردن مستتر است.
اما فنون مورد نظر را اهل دانشگاه بايد از كجا بهدست بياورند؟
از دنياى خارج؟ از اعماق ذهن؟ از طريق كشف و شهود؟
انسان جديد، به معنى انسان پس از عصر رنسانس، ابتدا جزئيات محيط خويش را تغيير داد و سپس در جهانى تغييرشكل یافته، با روابطى تازه روبه رو شد كه معنايى تازه به زندگى اجتماعى مى بخشيد.
فيلسوفانْ پيشاپيشِ مخترعان حركت نمىكرده اند.
با اختراعات و اكتشافاتِ مادى، روابط آدمها دگرگون شد و آن گاه نوبت فيلسوفان بود تا به توضيح جهان جديد بپردازند.
در روابط اجتماعى جديدى كه در نتيجه تكنولوژى نوين پديد مى آيد، دانشگاهيان ما در توضيح شرايط جديد چه نقشى دارند و جايشان كجاست؟
تغيير جهان در نتيجه تغيير كميّتهايى از قبيل شمار جمعيت، و تغييرهاى مداوم در وسايل ارتباطات جهانى را به چشم خويش مىبينيم.
به بيانى، تاريخ در برابر چشم ما ساخته مىشود، مانند فيلمى كه با حركت آهسته نمايش داده شود. در اوضاع و احوال جديد، مردمى كه در نتيجه تجربياتى جديد داراى طرز فكرى نوين شده اند خواهان روابطى تازه اند.
وينستون چرچيل، كه به طرفدارى از فكر انقلاب شهرت نداشت، مى گفت انقلاب مانند نوزاد است و نمىتوان جلوِ تولد آن را گرفت.
اگر اين استعاره را جدى بگيريم، جنينِ افكار جديد در جامعه تشكيل مى شود و دانشگاه از جمله مكان هاى تولد فكرهاى جديد است.
در شرايط حاضر، ما با خواستهاى به تعويق افتاده و طرز فكرهاى تازهاى روبه روييم كه در دانشگاه و از زبان دانشجو بيان مى شود.
يك مشكل عمده در جامعه معاصر ايران اين است كه كسانى با تجربيات و زبانِ چند دهه پيش فكر مىكنند و حرف مى زنند، در حالى كه نسلى جديد به عرصه رسيده است كه چون آن زمينه فكرى را تجربه نكرده است، آن زبان را آشنا نمىيابد.
از همين رو، كسانى مدام هشدار مى دهند كه ارزشهايى زير سؤال رفته است.
زير سؤال رفتن و زير سؤال
ص1
موانعی در برابر تولد یک نسل
از: محمد قائد
ص2
زیر سوال رفتن و زیر سوال بردن بخشى است ناگزير از همان فنآورى و نوآورىِ مورد نظر.
بقاى هر ارزشى يعنى از كار زارِ آرا پيروزمند بيرون بيايد، نه با توسل به قدغن كردنِ فكر و حرف، به كرسى بنشيند.
هر شرايط جديدى ارزش هايى را زير سؤال مى برد و ارزش هايى جديد خلق مى كند، چه در عرصه تكنولوژى و چه در حيطه جهان بينى.
زمانى در فهرست كتابهاى ممنوع و زير زمينى، آثارى مانند غربزدگى و ميراث خوار استعمار ديده مى شد.
کتاب نخست، بيانيه اى عليه فرهنگ هيئت حاكمه اى بود كه سالهاست از دور خارج شده؛ و كتاب قطور اخير، شركتهاى نفتى عمده غرب را كه زمانى به ''هفت خواهرانِ نفتى" شهرت داشتند به جهانخوارى متهم مى كرد.
با تغيير در شرايط داخلى و جهانى، سالهاست كه آن بحثها به بايگانى سپرده شده است و روشنفكران جوان به همان اندازه مشتاق خواندن مطالبى عليه سران رژيم سابق و عليه شركتهاى نفتى اند كه به بيانيه هايى عليه ديكتاتورهاى جهان سوم در دهه هاى پيش، و به مطالب افشاگرانه عليه كارخانه هاى اتومبيل سازى علاقه نشان مى دهند.
امروز قدرتهاى شرق و غرب همانى نيستند كه پنجاه سال پيش بودند.
روحيه دوران جنگ سرد به تاريخ پيوسته است و بخشى از جوانان ايرانىِ امروزى نمى توانند درك كنند چرا اين همه عليه فرهنگ مورد علاقه شان تبليغ مى كنند.
امروز روند تولّد نوزاد را مى بينيم، و نيز طرز فكر و رفتار مادرها، مادرخوانده ها، پرستارها و دايه هاى آن را.
در ايران، نسلى جديد به عرصه مى رسد كه دنيا را به شكلى متفاوت مى بيند.
تصور اين نسل از غرب، از امپرياليسم، از ابرقدرتها و از آمريكا همانى نيست كه در سالهاى جنگ سرد در دهه 1330 و 40 بود.
برخى كه در آن سالها در نتيجه مبارزه با چپِ ماركسيست صاحب اسمى شدند در شرايط جديد حرف چندانى براى گفتن ندارند.
از آن سو، در آن دهه ها كلماتى از قبيل نفت و امپرياليسم ترجيع بند هر ندايى به گسستن بندها و رهايى از انقياد بود.
امروز وقتى براى زبان قديم گوش شنوايى نمى بينند، از انحطاط نسل جديد شكايت مى كنند (همه نسلهاى قديم نسل جديد را به انحطاط متهم كرده اند).
نكته اين است كه با تغيير عوامل مورد بحث، به زبان تازه اى نياز است كه بيانگر نيازهاى جديد باشد. گرفتارى در عدم تطابق فكر و زبان نسلهاست.
كسانى هشدار مى دهند كه صد سال پيش مشروطه خواهان كمر به نابودى سنتها بسته بودند.
اما نكته ديگر را از قلم مى اندازند كه مستبدّينِ مغلوب به صف مشروطه خواهانِ پيروز پيوستند تا نگذارند فكر اصلاحات به ثمر برسد.
آنچه امروز در برابر چشم ما مى گذرد اين است كه كسانى حاضرند حتى اصلاح طلب شوند تا نگذارند اصلاحاتى انجام گيرد.
اصلاحات چيست جز مهياكردنِ جامعه براى زندگى نسل امروز و باز كردنِ راه نسل هاى بعد؟
فرهنگ معاصر ايران تركيبى است از بدترين خصايل نسلهاى پيش به اضافه نااميدى و بى اعتقادىِ نسلى جديد كه حرف نسل پيش را جدى نمى گيرد.
نسل قديمِ هر جامعه اى بازنشسته شدنى هست اما مشكل بتواند اصلاح پذير باشد.
وقتى مدام نيروهاى اجتماعىِ جديدى به عرصه مى رسند، اصلاح نسل گذشته نه لازم است و نه ممكن.
سالها مى گفتند نيروهاى خارجى نگذاشته اند جامعه ايران ترقى كند.
ترقىِ مورد نظر معنايى نمى توانست داشته باشد جز جانشين شدنِ فكرهاى نو روى كارآمدنِ نسل هاى جديد به جاى صاحبانِ منافعى تثبيت شده.
#خوشا به سعادت كسانى كه عُمر طبيعى آنها پيش از اتمام عُمر تاريخى و فرهنگى شان به پايان مى رسد.
وقتى تولد نوزاد موكول به مرگ پدر بزرگ و پدر باشد، كار از چند جهت مشكل پيدا مى كند:
پدرانْ تولد نوزادان را واقعه اى شوم و توطئه اى عليه اقتدار خويش خواهند دانست؛ كودكان درخواهند يافت كه راه رشدشان از مسير مرگ پدران مى گذرد و، در چنين اوضاع و احوالى، خصومت جاى مسرّتِ ولادت را مى گيرد.
تنازعى كه از اين رهگذر پديد مى آيد تصوير گهواره نوزاد و گور پدر را بر هم منطبق مى كند:
پدر متوجه مى شود كه چاره اى جز فرزندكُشى ندارد و كودك ياد مى گيرد كه از پدركُشى گريزى نيست.
در سرزمينى مانند ايران كه به سبب توالىِ خونخواهى ها و انتقامها بى ثبات و تقريباً ترقى ناپذير مانده است، بزرگترين دغدغه هر نسلى از صاحبان قدرت در آستانه بركنارى و بازنشستگى اين است كه آيا پس از كنار زده شدن از قدرت، تأمين خواهد داشت؟
آيا ظلمى كه بر قربانيان خويش روا داشته است دامنش را خواهد گرفت؟
و آيا آنچه طى ساليانى كه در قدرت بوده اندوخته است در چشم برهمزدنى از دست خواهد رفت؟
مى بينيم كه منطق تنازع نسلهاى عهد قديم همچنان پا برجاست و ما هنوز در گل و لاى عنعنات و باتلاق خويشتنِ خويش گرفتاريم.
آنچه در ايران معاصر روى مى دهد بر چندين تصور عمده در نگارش
ص2
از: محمد قائد
ص2
زیر سوال رفتن و زیر سوال بردن بخشى است ناگزير از همان فنآورى و نوآورىِ مورد نظر.
بقاى هر ارزشى يعنى از كار زارِ آرا پيروزمند بيرون بيايد، نه با توسل به قدغن كردنِ فكر و حرف، به كرسى بنشيند.
هر شرايط جديدى ارزش هايى را زير سؤال مى برد و ارزش هايى جديد خلق مى كند، چه در عرصه تكنولوژى و چه در حيطه جهان بينى.
زمانى در فهرست كتابهاى ممنوع و زير زمينى، آثارى مانند غربزدگى و ميراث خوار استعمار ديده مى شد.
کتاب نخست، بيانيه اى عليه فرهنگ هيئت حاكمه اى بود كه سالهاست از دور خارج شده؛ و كتاب قطور اخير، شركتهاى نفتى عمده غرب را كه زمانى به ''هفت خواهرانِ نفتى" شهرت داشتند به جهانخوارى متهم مى كرد.
با تغيير در شرايط داخلى و جهانى، سالهاست كه آن بحثها به بايگانى سپرده شده است و روشنفكران جوان به همان اندازه مشتاق خواندن مطالبى عليه سران رژيم سابق و عليه شركتهاى نفتى اند كه به بيانيه هايى عليه ديكتاتورهاى جهان سوم در دهه هاى پيش، و به مطالب افشاگرانه عليه كارخانه هاى اتومبيل سازى علاقه نشان مى دهند.
امروز قدرتهاى شرق و غرب همانى نيستند كه پنجاه سال پيش بودند.
روحيه دوران جنگ سرد به تاريخ پيوسته است و بخشى از جوانان ايرانىِ امروزى نمى توانند درك كنند چرا اين همه عليه فرهنگ مورد علاقه شان تبليغ مى كنند.
امروز روند تولّد نوزاد را مى بينيم، و نيز طرز فكر و رفتار مادرها، مادرخوانده ها، پرستارها و دايه هاى آن را.
در ايران، نسلى جديد به عرصه مى رسد كه دنيا را به شكلى متفاوت مى بيند.
تصور اين نسل از غرب، از امپرياليسم، از ابرقدرتها و از آمريكا همانى نيست كه در سالهاى جنگ سرد در دهه 1330 و 40 بود.
برخى كه در آن سالها در نتيجه مبارزه با چپِ ماركسيست صاحب اسمى شدند در شرايط جديد حرف چندانى براى گفتن ندارند.
از آن سو، در آن دهه ها كلماتى از قبيل نفت و امپرياليسم ترجيع بند هر ندايى به گسستن بندها و رهايى از انقياد بود.
امروز وقتى براى زبان قديم گوش شنوايى نمى بينند، از انحطاط نسل جديد شكايت مى كنند (همه نسلهاى قديم نسل جديد را به انحطاط متهم كرده اند).
نكته اين است كه با تغيير عوامل مورد بحث، به زبان تازه اى نياز است كه بيانگر نيازهاى جديد باشد. گرفتارى در عدم تطابق فكر و زبان نسلهاست.
كسانى هشدار مى دهند كه صد سال پيش مشروطه خواهان كمر به نابودى سنتها بسته بودند.
اما نكته ديگر را از قلم مى اندازند كه مستبدّينِ مغلوب به صف مشروطه خواهانِ پيروز پيوستند تا نگذارند فكر اصلاحات به ثمر برسد.
آنچه امروز در برابر چشم ما مى گذرد اين است كه كسانى حاضرند حتى اصلاح طلب شوند تا نگذارند اصلاحاتى انجام گيرد.
اصلاحات چيست جز مهياكردنِ جامعه براى زندگى نسل امروز و باز كردنِ راه نسل هاى بعد؟
فرهنگ معاصر ايران تركيبى است از بدترين خصايل نسلهاى پيش به اضافه نااميدى و بى اعتقادىِ نسلى جديد كه حرف نسل پيش را جدى نمى گيرد.
نسل قديمِ هر جامعه اى بازنشسته شدنى هست اما مشكل بتواند اصلاح پذير باشد.
وقتى مدام نيروهاى اجتماعىِ جديدى به عرصه مى رسند، اصلاح نسل گذشته نه لازم است و نه ممكن.
سالها مى گفتند نيروهاى خارجى نگذاشته اند جامعه ايران ترقى كند.
ترقىِ مورد نظر معنايى نمى توانست داشته باشد جز جانشين شدنِ فكرهاى نو روى كارآمدنِ نسل هاى جديد به جاى صاحبانِ منافعى تثبيت شده.
#خوشا به سعادت كسانى كه عُمر طبيعى آنها پيش از اتمام عُمر تاريخى و فرهنگى شان به پايان مى رسد.
وقتى تولد نوزاد موكول به مرگ پدر بزرگ و پدر باشد، كار از چند جهت مشكل پيدا مى كند:
پدرانْ تولد نوزادان را واقعه اى شوم و توطئه اى عليه اقتدار خويش خواهند دانست؛ كودكان درخواهند يافت كه راه رشدشان از مسير مرگ پدران مى گذرد و، در چنين اوضاع و احوالى، خصومت جاى مسرّتِ ولادت را مى گيرد.
تنازعى كه از اين رهگذر پديد مى آيد تصوير گهواره نوزاد و گور پدر را بر هم منطبق مى كند:
پدر متوجه مى شود كه چاره اى جز فرزندكُشى ندارد و كودك ياد مى گيرد كه از پدركُشى گريزى نيست.
در سرزمينى مانند ايران كه به سبب توالىِ خونخواهى ها و انتقامها بى ثبات و تقريباً ترقى ناپذير مانده است، بزرگترين دغدغه هر نسلى از صاحبان قدرت در آستانه بركنارى و بازنشستگى اين است كه آيا پس از كنار زده شدن از قدرت، تأمين خواهد داشت؟
آيا ظلمى كه بر قربانيان خويش روا داشته است دامنش را خواهد گرفت؟
و آيا آنچه طى ساليانى كه در قدرت بوده اندوخته است در چشم برهمزدنى از دست خواهد رفت؟
مى بينيم كه منطق تنازع نسلهاى عهد قديم همچنان پا برجاست و ما هنوز در گل و لاى عنعنات و باتلاق خويشتنِ خويش گرفتاريم.
آنچه در ايران معاصر روى مى دهد بر چندين تصور عمده در نگارش
ص2
.
تاملات پشماگین
دارم افکار می‌نمایم این آگهی در صفحهٔ اول روزنامهٔ امروز صبح تهران برای تجسم مفهوم کلمات عایق، محافظ، ثروت، ملی و پشم سنگ واقعاً از عکس حسن حبیبی استفاده کرده یا خطای تشخیص من است.
در ماههای اقامت آیت‌الله خمینی در پاریس، پس از آنكه رفتن شاه قطعی شد حقوقدان فقید پيش‌نويسی برای قانون اساسی جدید تدوین کرد بر پایهٔ الگوی قانون اساسی آمريكا. آن متن نگرانيهايي برانگيخت كه قدرت رئیس جمهور به‌عنوان رئيس كشور و رئيس دولت مهارناپذير خواهد بود.
ماههای بعد در تهران پيش‌نويس ديگری تهيه كردند كه افزون بر رئيس جمهور، نخست‌وزير هم داشت، برگرفته از الگوی فرانسه که آخرين تغييرها در قانون اساسی‌اش اواخر دههٔ ١٩٥٠ سرآغاز جمهوری پنجم شد. در ايران گمان می‌رفت دو مقام رئیس کشور و رئیس دولت موازنهٔ قوا ایجاد خواهد کرد. طرفه اينكه شارل دوگل، طراح آن الگو، متهم بود نخست‌وزير را به رئیس دفتر خویش و مجلس ملی را به حد مُهر لاستیکی تنزل داده است و خودکامگی او سبب طغیان گستردهٔ جوانها در مه ٦٨ شد كه به سقوطش انجاميد.
بحث حقوق مردم و اختیارات حکومت به کنار، آیا بهره‌برداری از محاسن افراد، که قرار است معایب‌شان را بپوشاند، برای تبلیغ مواد صنعتی اخلاقاً مجاز است؟
دههٔ ٦٠ جماعت به تلویزیون وطنی ”پشم شیشه“ می‌گفتند.آیا دارندهٔ این کیبورد هم اگر پیش‌نویس قانون اساسی تألیف کند ممکن است روزی از تصویر محاسنش (با الهام از ”آن خشت بود که پـُر توان زد“) برای تبلیغ مادّه‌ای به نام پشم خشت استفاده شود؟
۲٨ مهر ٩٩
#محمد_قائد
تاملات پشماگین
دارم افکار می‌نمایم این آگهی در صفحهٔ اول روزنامهٔ امروز صبح تهران برای تجسم مفهوم کلمات عایق، محافظ، ثروت، ملی و پشم سنگ واقعاً از عکس حسن حبیبی استفاده کرده یا خطای تشخیص من است.
در ماههای اقامت آیت‌الله خمینی در پاریس، پس از آنكه رفتن شاه قطعی شد حقوقدان فقید پيش‌نويسی برای قانون اساسی جدید تدوین کرد بر پایهٔ الگوی قانون اساسی آمريكا. آن متن نگرانيهايي برانگيخت كه قدرت رئیس جمهور به‌عنوان رئيس كشور و رئيس دولت مهارناپذير خواهد بود.
ماههای بعد در تهران پيش‌نويس ديگری تهيه كردند كه افزون بر رئيس جمهور، نخست‌وزير هم داشت، برگرفته از الگوی فرانسه که آخرين تغييرها در قانون اساسی‌اش اواخر دههٔ ١٩٥٠ سرآغاز جمهوری پنجم شد. در ايران گمان می‌رفت دو مقام رئیس کشور و رئیس دولت موازنهٔ قوا ایجاد خواهد کرد. طرفه اينكه شارل دوگل، طراح آن الگو، متهم بود نخست‌وزير را به رئیس دفتر خویش و مجلس ملی را به حد مُهر لاستیکی تنزل داده است و خودکامگی او سبب طغیان گستردهٔ جوانها در مه ٦٨ شد كه به سقوطش انجاميد.
بحث حقوق مردم و اختیارات حکومت به کنار، آیا بهره‌برداری از محاسن افراد، که قرار است معایب‌شان را بپوشاند، برای تبلیغ مواد صنعتی اخلاقاً مجاز است؟
دههٔ ٦٠ جماعت به تلویزیون وطنی ”پشم شیشه“ می‌گفتند.آیا دارندهٔ این کیبورد هم اگر پیش‌نویس قانون اساسی تألیف کند ممکن است روزی از تصویر محاسنش (با الهام از ”آن خشت بود که پـُر توان زد“) برای تبلیغ مادّه‌ای به نام پشم خشت استفاده شود؟
۲٨ مهر ٩٩
#محمد_قائد