Forwarded from تنها صفحه رسمی محمد قائد about_ghaed
”هیچ چیز نیرومندتر از فکری نیست که وقتش فرا رسیده باشد“
ااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
١.
سوم اسفند ِ رضا خان سوادکوهی:
ظهور ِ شاید تصادفی، صعود ِ یقیناً مقاومت‌‌ناپذیر
https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-56145791
۲.
میراث ِ آمرانگی
http://www.mghaed.com/essays/observation/legacy_of_an_authoritarian.htm
در مطبوعات ِ پانزده سال ِ منتهی به شهریور ۲۰ کمتر مطلبی سیاسی‌ـــاجتماعی که بتوان نظر شخصی رده‌بندی کرد به چشم می‌خورد. نـُطـُق‌کشیدن قدغن بود. تحمیل سکوت به زیان خود آمر مطلق هم تمام شد: حتماً موافقانی داشت اما آنچه دربارهٔ جامعه منتشر می‌شد امریهٔ شهربانی را به یاد می‌آورد.
در سوی دیگر، دهه‌های ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ که دورهٔ شکوفایی مطبوعات بود نشریات میانه‌به‌بالا کمتر مطلبی که آن فرد آمر موضوع اصلی باشد نوشتند. فقط محدودیت سانسور نبود. حتی در نشریات زیرزمینی و در خارج تمایل همراه با تحقیر به فراموش‌کردن رضا شاه را نباید نادیده گرفت.
ظهور مومیایی (شاید) از زیر حوض شابدولظیم که تلفن (شاید) رانندهٔ بولدوزر در تاریخ ایران ثبت کرد به دهه‌ها قهر و بایکوت پایان داد.
سیمای مَرد محتشم که ”سر از خاک به در کرد/ بر اطراف نظر کرد“ هفتاد سال پس از مرگ شباهتی به قیافهٔ مستهلک غالب صاحبان زندهٔ دشکچه و فتوا نداشت و در جنگ فرسایشی با اسلام، به ایران و ایرانی دلگرمی بخشید.
سومین نفر از چهار پادشاه ایران که پیاپی در تبعید مُردند سه بار دفن شد: رکوردی شاید جهانی در خاکسپاری. خبرگان امور میـّت و جسد و جنازه و فشار شب اول قبر که امروز در قدرت‌اند فراموش نخواهند کرد در سیمای مومیایی، با وجود گور‌به‌گورشدن‌ها، بیشتر بیمَرگی مشهود بود تا زوال. این را شاید رژیم اسلامی به فال نیک نگیرد.
ااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
١.
سوم اسفند ِ رضا خان سوادکوهی:
ظهور ِ شاید تصادفی، صعود ِ یقیناً مقاومت‌‌ناپذیر
https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-56145791
۲.
میراث ِ آمرانگی
http://www.mghaed.com/essays/observation/legacy_of_an_authoritarian.htm
در مطبوعات ِ پانزده سال ِ منتهی به شهریور ۲۰ کمتر مطلبی سیاسی‌ـــاجتماعی که بتوان نظر شخصی رده‌بندی کرد به چشم می‌خورد. نـُطـُق‌کشیدن قدغن بود. تحمیل سکوت به زیان خود آمر مطلق هم تمام شد: حتماً موافقانی داشت اما آنچه دربارهٔ جامعه منتشر می‌شد امریهٔ شهربانی را به یاد می‌آورد.
در سوی دیگر، دهه‌های ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ که دورهٔ شکوفایی مطبوعات بود نشریات میانه‌به‌بالا کمتر مطلبی که آن فرد آمر موضوع اصلی باشد نوشتند. فقط محدودیت سانسور نبود. حتی در نشریات زیرزمینی و در خارج تمایل همراه با تحقیر به فراموش‌کردن رضا شاه را نباید نادیده گرفت.
ظهور مومیایی (شاید) از زیر حوض شابدولظیم که تلفن (شاید) رانندهٔ بولدوزر در تاریخ ایران ثبت کرد به دهه‌ها قهر و بایکوت پایان داد.
سیمای مَرد محتشم که ”سر از خاک به در کرد/ بر اطراف نظر کرد“ هفتاد سال پس از مرگ شباهتی به قیافهٔ مستهلک غالب صاحبان زندهٔ دشکچه و فتوا نداشت و در جنگ فرسایشی با اسلام، به ایران و ایرانی دلگرمی بخشید.
سومین نفر از چهار پادشاه ایران که پیاپی در تبعید مُردند سه بار دفن شد: رکوردی شاید جهانی در خاکسپاری. خبرگان امور میـّت و جسد و جنازه و فشار شب اول قبر که امروز در قدرت‌اند فراموش نخواهند کرد در سیمای مومیایی، با وجود گور‌به‌گورشدن‌ها، بیشتر بیمَرگی مشهود بود تا زوال. این را شاید رژیم اسلامی به فال نیک نگیرد.
BBC News فارسی
سوم اسفند ِ رضا خان سوادکوهی؛ ظهور ِ شاید تصادفی، صعود ِ یقیناً مقاومت‌‌ناپذیر
پایان کار رضا شاه به اندازهٔ ظهورش با تفسیرهای درست و نادرست همراه شد. بر سر تصویر واضح‌تر سالهای بین آمدن و رفتنش اتفاق‌نظرهایی وجود دارد از جمله "ترقی جامعه، آدم‌شدن یا آدم‌کردن مردم و ایجاد احساس امید به آینده‌ای بهتر."
نومیدی، اغتشاش ذهنی، رهن کامل
به این عکس برمی‌خورم (شاید مربوط به اجتماع طرفداران خانم یولیا تیموشنکو، نخست‌وزیر پیشین و حالیا محبوس اوکراین، طی انقلاب نارنجی) و به یاد سرودهٔ عارف قزوینی می‌افتم:
ای لنین ای فرشتهٔ رحمت
قدمی رنجه کن تو بی زحمت
تخم چشم من آشیانهٔ توست
پس کـَرَم کن که خانه خانهٔ توست
یا خرابش بکن و یا آباد
رحمت حق به امتحان تو باد
بلشویک است خضر راه نجات
بر محمد و آل او صلوات
در مصرع آخر گرچه ته‌رنگی از نقیض‌گویی و مطایبه می‌توان دید، بیشتر حالت ختم سخن و کندن قال قضیه دارد: صد کلام به یک کلام، والسلام.
اما اغتشاش فکری بیش از این حرفهاست. خطاب به لنین نمی‌گوید الهام‌بخش ما درمانده‌ها شو تا کارمان را سامان بدهیم. می‌گوید بی‌زحمت خودت بیا درستش کن؛ نتیجه هرچه شد، شد.
عارف در حمایت از فکر جمهوریخواهی شعر می‌سرود و تصنیف می‌ساخت و عقیده داشت استیلای ایل قجر کافی است (مخالفتش با قاجاریه شاید برانگیزانندهٔ شازده ایرج میرزا به سرودن هجویهٔ گزندهٔ "عارفنامه" بود: "شنیدم من که عارف جانم آمد/ رفیق سابق طهرانم آمد"، تا می‌رسد به "نمی‌دانستم ای نامرد. . . /که منزل می‌کنی در باغ خونی).
اما مانند بسیاری هموطنانش حوصلهٔ کار درازمدت و امیدی به آدمهای دور و برش نداشت و ترجیح می‌داد مام میهن را، رهن کامل و کنترات، به دست منجی قابلی بسپارند تا در اسرع وقت ترتیب بدهد: یا حالا یا هیچ وقت، اگر حالا نه پس کی؟
پیش از ورود دوربین دیجیتال، در عکاسخانه‌ها اعلان"ظهور فوری" دیده می‌شد: همین دور و برها قدمی بزنید تا حلقهٔ فیلمتان ظاهر و چاپ شود.
نود سال پس از دعوتنامهٔ منظوم عارف، در مملکت او حرمان‌زدگانی منتظر ظهور فوری و نابودی جهانند. و کسانی دلزده از "سر زد از افق مهر خاوران" چشم‌به‌راه ناوگان سوم و پنجم و هفتم که سر بزند از خاوران و باختران، بموشکد در فیهاخالدون مام میهن موشکیدنی، و به این بساط پایان بدهد پایان‌دادنی.
گفتگویی خیالی بین عارف قزوینی و ولادیمیر ایلیچ لنین در بهشت یا دوزخ یا برزخ می‌تواند مضمون نمایشنامه‌ای در باب رهن کامل و ظهور و نجات باشد.
22 مهر 90
(انتشار: 19 فروردین 91)
به این عکس برمی‌خورم (شاید مربوط به اجتماع طرفداران خانم یولیا تیموشنکو، نخست‌وزیر پیشین و حالیا محبوس اوکراین، طی انقلاب نارنجی) و به یاد سرودهٔ عارف قزوینی می‌افتم:
ای لنین ای فرشتهٔ رحمت
قدمی رنجه کن تو بی زحمت
تخم چشم من آشیانهٔ توست
پس کـَرَم کن که خانه خانهٔ توست
یا خرابش بکن و یا آباد
رحمت حق به امتحان تو باد
بلشویک است خضر راه نجات
بر محمد و آل او صلوات
در مصرع آخر گرچه ته‌رنگی از نقیض‌گویی و مطایبه می‌توان دید، بیشتر حالت ختم سخن و کندن قال قضیه دارد: صد کلام به یک کلام، والسلام.
اما اغتشاش فکری بیش از این حرفهاست. خطاب به لنین نمی‌گوید الهام‌بخش ما درمانده‌ها شو تا کارمان را سامان بدهیم. می‌گوید بی‌زحمت خودت بیا درستش کن؛ نتیجه هرچه شد، شد.
عارف در حمایت از فکر جمهوریخواهی شعر می‌سرود و تصنیف می‌ساخت و عقیده داشت استیلای ایل قجر کافی است (مخالفتش با قاجاریه شاید برانگیزانندهٔ شازده ایرج میرزا به سرودن هجویهٔ گزندهٔ "عارفنامه" بود: "شنیدم من که عارف جانم آمد/ رفیق سابق طهرانم آمد"، تا می‌رسد به "نمی‌دانستم ای نامرد. . . /که منزل می‌کنی در باغ خونی).
اما مانند بسیاری هموطنانش حوصلهٔ کار درازمدت و امیدی به آدمهای دور و برش نداشت و ترجیح می‌داد مام میهن را، رهن کامل و کنترات، به دست منجی قابلی بسپارند تا در اسرع وقت ترتیب بدهد: یا حالا یا هیچ وقت، اگر حالا نه پس کی؟
پیش از ورود دوربین دیجیتال، در عکاسخانه‌ها اعلان"ظهور فوری" دیده می‌شد: همین دور و برها قدمی بزنید تا حلقهٔ فیلمتان ظاهر و چاپ شود.
نود سال پس از دعوتنامهٔ منظوم عارف، در مملکت او حرمان‌زدگانی منتظر ظهور فوری و نابودی جهانند. و کسانی دلزده از "سر زد از افق مهر خاوران" چشم‌به‌راه ناوگان سوم و پنجم و هفتم که سر بزند از خاوران و باختران، بموشکد در فیهاخالدون مام میهن موشکیدنی، و به این بساط پایان بدهد پایان‌دادنی.
گفتگویی خیالی بین عارف قزوینی و ولادیمیر ایلیچ لنین در بهشت یا دوزخ یا برزخ می‌تواند مضمون نمایشنامه‌ای در باب رهن کامل و ظهور و نجات باشد.
22 مهر 90
(انتشار: 19 فروردین 91)
اعادهٔ یک پیشگفتار
نخستین قدم در قرار و مداری که اوایل دههٔ ۸۰ در نشر کارنامه گذاشتیم انتشار مجدد و شسته‌رفتهٔ کتاب نخستین مسلمانان در اروپا بود. به نظرم پیشگفتار چاپ قبلی طولانی می‌رسید؛ خوب است متنی کوتاه‌تر بنویسم و این یکی را برای گنجاندن در اثری تألیفی بسط دهم.
برنارد لویس در پاسخ نامه‌ٔ من نوشت از ترجمهٔ فارسی‌ام خبر دارد و افزود کتاب به بسیاری زبانهاى اروپايى و آسيايى ــــ از جمله، تركى و اندونزيايى ــــ ترجمه شده اما هنوز ترجمه‌اى عربى از آن انتشار نيافته است.

كتاب لویس تمدن اسلامى را با فرهنگ عرب يكى نمى‌گيرد. منطقاً اهل نظر در ممالک عرب بايد اين كتاب را به زبانهاى اروپايى خوانده باشند اما ظاهراً ترجيح مى‌دهند آن را به كتابخوان جوامع خويش معرفى نكنند. خود همين نكته كه جوامع اهل آن زبان را خواص از تماشاى تصوير جهان‌بينىِ خويش در چشم ديگران بى‌نصيب مى‌گذارند مى‌تواند شاهدى معاصر باشد بر برخى مضامين كتاب. از جمله، که چرا قاطبهٔ عربها طی قرون استعداد چندانی برای بیشتر آموختن و بهتر فهمیدن از خود نشان نداده‌اند.
انتشار ویراست جدید کتاب پنج سال به درازا کشید. محمد زهرائی فقید شخصاً روی کلمه‌‌به‌کلمهٔ حروف و سربه‌سطر صفحه‌بندی کتاب کار می‌کرد، که رکوردی است در نشر ایران و شاید جهان. نتیجهٔ کار فوق‌العاده بود. نفیس‌ترین کتابی که از این نگارنده انتشار یافته.
اما از برداشتن پیشگفتار اولیه پشیمان شدم. از مقدمه بر ترجمه‌های دیگرم استقبال می‌شود و نتیجه گرفتم بیست‌وچند صفحه پیش‌درآمد در حکم منبر رفتن و تحمیل بر حوصلهٔ خواننده نیست.
یکی از دو خطای بزرگم در کار کتاب و نشر. باری، قابل جبران است. در چاپ پنجم کتاب به آن برخواهد گشت.
۹ اسفند ۴۰۰
نخستین قدم در قرار و مداری که اوایل دههٔ ۸۰ در نشر کارنامه گذاشتیم انتشار مجدد و شسته‌رفتهٔ کتاب نخستین مسلمانان در اروپا بود. به نظرم پیشگفتار چاپ قبلی طولانی می‌رسید؛ خوب است متنی کوتاه‌تر بنویسم و این یکی را برای گنجاندن در اثری تألیفی بسط دهم.
برنارد لویس در پاسخ نامه‌ٔ من نوشت از ترجمهٔ فارسی‌ام خبر دارد و افزود کتاب به بسیاری زبانهاى اروپايى و آسيايى ــــ از جمله، تركى و اندونزيايى ــــ ترجمه شده اما هنوز ترجمه‌اى عربى از آن انتشار نيافته است.

كتاب لویس تمدن اسلامى را با فرهنگ عرب يكى نمى‌گيرد. منطقاً اهل نظر در ممالک عرب بايد اين كتاب را به زبانهاى اروپايى خوانده باشند اما ظاهراً ترجيح مى‌دهند آن را به كتابخوان جوامع خويش معرفى نكنند. خود همين نكته كه جوامع اهل آن زبان را خواص از تماشاى تصوير جهان‌بينىِ خويش در چشم ديگران بى‌نصيب مى‌گذارند مى‌تواند شاهدى معاصر باشد بر برخى مضامين كتاب. از جمله، که چرا قاطبهٔ عربها طی قرون استعداد چندانی برای بیشتر آموختن و بهتر فهمیدن از خود نشان نداده‌اند.
انتشار ویراست جدید کتاب پنج سال به درازا کشید. محمد زهرائی فقید شخصاً روی کلمه‌‌به‌کلمهٔ حروف و سربه‌سطر صفحه‌بندی کتاب کار می‌کرد، که رکوردی است در نشر ایران و شاید جهان. نتیجهٔ کار فوق‌العاده بود. نفیس‌ترین کتابی که از این نگارنده انتشار یافته.
اما از برداشتن پیشگفتار اولیه پشیمان شدم. از مقدمه بر ترجمه‌های دیگرم استقبال می‌شود و نتیجه گرفتم بیست‌وچند صفحه پیش‌درآمد در حکم منبر رفتن و تحمیل بر حوصلهٔ خواننده نیست.
یکی از دو خطای بزرگم در کار کتاب و نشر. باری، قابل جبران است. در چاپ پنجم کتاب به آن برخواهد گشت.
۹ اسفند ۴۰۰
یادداشت مترجم
مرگ‌در اثر گاز خردل و شلوار قرمز : پایان روزگار خوش
مرگ‌در اثر گاز خردل و شلوار قرمز : پایان روزگار خوش
The_Guns_of_August.Translator's_foreword..pdf
194.3 KB
The_Guns_of_August.Translator's_foreword..pdf
انسانهایی سخت مصمم اما بدجوری خارج از رده
۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ - ۶ مه ۲۰۱۴
در میانهٔ دههٔ ۸۰ از میان پیشنهادهای نشر ماهی سرانجام این کتاب را برای ترجمه انتخاب کردم. موضوع جنگ جهانی اول از سالها پیش برایم گیرایی داشت چون بسیار حیرت‌آور است: آن همه زمامدار در آن همه کشور سرآمد اروپا وارد بن‌بستی شوند بی هیچ راه خروجی. چگونه ممکن بود متوجه نباشند چه می‌کنند؟
پاسخی که به نظرم درست‌تر می‌رسید: زیرا در واقع کاری نمی‌کردند؛ کاری نمی‌توانستند بکنند. مصمم و خیالباف بودند اما قدرت تخیل کافی نداشتند. تخیل صِرفاً مترادف خیالبافی نیست؛ به معنی تدبیر و گسترش میدان احتمالها هم هست.
آن زمامداران سالیان دراز با این فکر زیسته بودند که جامعه را باید به راه صحیح انداخت: جنگ.
جنگ به نظرشان شاهراه خلاقیت بود، آتشی مقدس که خس و خاشاک را می‌سوزاند و تاب‌آورندگان اصیل با گذر از آن به عظمت می‌رسند. سپس آنچه می‌ماند خلوص است، خلوص زر ناب، جاودانگی.
اقوام ژرمن چند صد سال با این زجر زیسته بودند که به اندازهٔ کافی جدی‌شان نمی‌گیرند. در فرانسه و انگلستان، مردم آلمان را مشتی دهقان جنگل‌نشین و زمخت می‌انگاشتند. بدتر از آن، از واندال، نام قبایل اجداد آلمانیها، کلمهٔ واندالیسم ساخته بودند به معنی طرز رفتار موجود بربر، بی‌فرهنگ، مخرّب بالفطره (به فارسی متداول: اُزگـَل).
چاره را در این می‌دیدند که به پا خیزند و جای صحیح خود را در اروپا بیابند، اروپایی که بخش بزرگ و پر از معدن و زمین حاصلخیز آن را اقوام تاتار و اسلاو آسیایی‌تبار اشغال کرده‌اند. روسها باید به آسیا برگردند و اسلاوها همان باشند که روز ازل بوده‌اند: بردگانٔ امپراتوری شکوهمند و مقدس رایش.
ارتشی بنیاد نهادند عظیم و مهیب با چند میلیون سرباز. نخستین مشکلی که به آن برخوردند این بود که (به قیاسی استعاری و امروزی) کامیون هجده‌چرخ را نمی‌توان در این تکه‌زمین کوچک حرکت داد. برای اینکه با سر در شکم فرانسه بروند و سپس به سوی روسیه برگردند جا به اندازهٔ کافی نبود. پس باید از راه بلژیک این کار را می‌کردند. اما پیشتر متعهد شده بودند بلژیک از هر منازعه‌ای برکنار بماند. و این شد جرقهٔ آتش بزرگ.
مشهور است که جرقه را ترور ولیعهد اتریش در سارایوو زد. اما برنامه‌ریزی‌های نظامی از ابتدای قرن بیستم جریان داشت و نیمهٔ تابستان ۱۹۱۴ از چندین سال پیش به‌عنوان فصل آتش‌بازی بزرگ انتخاب شده بود.
طرفین نزاع یقین داشتند طی چند هفته نتیجهٔ نهایی دوئل مهیج اعلام خواهد شد و دست‌بالا تا آخر پائیز همان سال همه به خانه برمی‌گردند. اما تا چهار سال پس از اوت ۱۹۱۴ کسی به خانه برنگشت. وقتی هم برگشتند در بسیاری کشورهای اروپا اوضاع سیاسی و اجتماعی یکسره دگرگون شد و انقلاب همه جا را فرا گرفت.
تنها فرمانده جنگ که علناً و با صراحت گفت این کار هفته و ماه نیست و سالها به درازا خواهد کشید کیچنر وزیر جنگ بریتانیا بود. تا آخر زنده نماند که ببیند چه پیش‌بینی درستی کرد. به کشتی‌اش اژدر خورد و اثری از او پیدا نشد.
افسران فرانسوی را با این طرز فکر پرورانده بودند که اگر جگر داشته باشند و تا پای جان بایستند دشمن شکست خواهد خورد زیرا شهامت فرانسوی شوخی‌بردار نیست. چون تجربهٔ کار میدانی با مسلسل نداشتند با شلوار و کلاه قرمز، کت آبی، دستکش سفید، پری به کلاه و با شمشیر آخته و راست‌قامت جلو رگبار رفتند و بسیاری‌شان در همان هفته‌های اول آبکش شدند.
تیربار برای ژنرالها هم تازگی داشت. در رساله‌های مقدس آکادمی‌های نظامی‌شان از صدها رگبار همزمان و ایجاد دیواری عبورناپذیر از سرب داغ ذکری نرفته بود. در این خیال بودند که یک مسلسل وقتی صد تیر شلیک کند انگار صد تفنگ هر کدام یک تیر شلیک کرده باشد ـــــ و تمام.
هواپیما و تلفن را هم البته اسباب بازی می‌دانستند. سربازان روس به هواپیماهای دیدبان خودی تیر می‌انداختند زیرا باورشان نمی‌شد ساختن ماشین پرنده جز کار آلمانیها باشد. فرماندهان ارتش روسیه شلیک توپها را به حداقل کاهش داده بودند زیرا دولت از ساختن گلولهٔ توپ به تعداد کافی عاجز بود. و وقتی سیم برای کشیدن خط تلفن به ستاد واحدها کم می‌‌آمد فرمانهای نظامی را، بدون رمزگذاری، از پشت بی‌سیم می‌خواندند.
در آن سو، ژنرال آلمانی در یادداشت‌های روزانه‌اش می‌نویسد وقتی خانهٔ مقامی بلژیکی را برای اقامت خود تصرف کرد صاحبخانه حاضر نشد سر میز شام کنارش بنشیند و مانند میزبان باتربیت شراب تعارف کند. به نظر ژنرالهای رایش، کشوری که بزرگ‌زادگانش تا این حد به آداب مهمانداری و اصول نزاکت بی‌توجه باشند جای تعجب نیست که در جنگ شکست بخورد. ژنرالهای مبادی‌آداب بیدرنگ تیرباران غیرنظامیان و سوزاندن کتابخانه و دانشگاه و موز‌هٔ کشور بی‌نزاکت‌ها را آغاز کردند.
۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ - ۶ مه ۲۰۱۴
در میانهٔ دههٔ ۸۰ از میان پیشنهادهای نشر ماهی سرانجام این کتاب را برای ترجمه انتخاب کردم. موضوع جنگ جهانی اول از سالها پیش برایم گیرایی داشت چون بسیار حیرت‌آور است: آن همه زمامدار در آن همه کشور سرآمد اروپا وارد بن‌بستی شوند بی هیچ راه خروجی. چگونه ممکن بود متوجه نباشند چه می‌کنند؟
پاسخی که به نظرم درست‌تر می‌رسید: زیرا در واقع کاری نمی‌کردند؛ کاری نمی‌توانستند بکنند. مصمم و خیالباف بودند اما قدرت تخیل کافی نداشتند. تخیل صِرفاً مترادف خیالبافی نیست؛ به معنی تدبیر و گسترش میدان احتمالها هم هست.
آن زمامداران سالیان دراز با این فکر زیسته بودند که جامعه را باید به راه صحیح انداخت: جنگ.
جنگ به نظرشان شاهراه خلاقیت بود، آتشی مقدس که خس و خاشاک را می‌سوزاند و تاب‌آورندگان اصیل با گذر از آن به عظمت می‌رسند. سپس آنچه می‌ماند خلوص است، خلوص زر ناب، جاودانگی.
اقوام ژرمن چند صد سال با این زجر زیسته بودند که به اندازهٔ کافی جدی‌شان نمی‌گیرند. در فرانسه و انگلستان، مردم آلمان را مشتی دهقان جنگل‌نشین و زمخت می‌انگاشتند. بدتر از آن، از واندال، نام قبایل اجداد آلمانیها، کلمهٔ واندالیسم ساخته بودند به معنی طرز رفتار موجود بربر، بی‌فرهنگ، مخرّب بالفطره (به فارسی متداول: اُزگـَل).
چاره را در این می‌دیدند که به پا خیزند و جای صحیح خود را در اروپا بیابند، اروپایی که بخش بزرگ و پر از معدن و زمین حاصلخیز آن را اقوام تاتار و اسلاو آسیایی‌تبار اشغال کرده‌اند. روسها باید به آسیا برگردند و اسلاوها همان باشند که روز ازل بوده‌اند: بردگانٔ امپراتوری شکوهمند و مقدس رایش.
ارتشی بنیاد نهادند عظیم و مهیب با چند میلیون سرباز. نخستین مشکلی که به آن برخوردند این بود که (به قیاسی استعاری و امروزی) کامیون هجده‌چرخ را نمی‌توان در این تکه‌زمین کوچک حرکت داد. برای اینکه با سر در شکم فرانسه بروند و سپس به سوی روسیه برگردند جا به اندازهٔ کافی نبود. پس باید از راه بلژیک این کار را می‌کردند. اما پیشتر متعهد شده بودند بلژیک از هر منازعه‌ای برکنار بماند. و این شد جرقهٔ آتش بزرگ.
مشهور است که جرقه را ترور ولیعهد اتریش در سارایوو زد. اما برنامه‌ریزی‌های نظامی از ابتدای قرن بیستم جریان داشت و نیمهٔ تابستان ۱۹۱۴ از چندین سال پیش به‌عنوان فصل آتش‌بازی بزرگ انتخاب شده بود.
طرفین نزاع یقین داشتند طی چند هفته نتیجهٔ نهایی دوئل مهیج اعلام خواهد شد و دست‌بالا تا آخر پائیز همان سال همه به خانه برمی‌گردند. اما تا چهار سال پس از اوت ۱۹۱۴ کسی به خانه برنگشت. وقتی هم برگشتند در بسیاری کشورهای اروپا اوضاع سیاسی و اجتماعی یکسره دگرگون شد و انقلاب همه جا را فرا گرفت.
تنها فرمانده جنگ که علناً و با صراحت گفت این کار هفته و ماه نیست و سالها به درازا خواهد کشید کیچنر وزیر جنگ بریتانیا بود. تا آخر زنده نماند که ببیند چه پیش‌بینی درستی کرد. به کشتی‌اش اژدر خورد و اثری از او پیدا نشد.
افسران فرانسوی را با این طرز فکر پرورانده بودند که اگر جگر داشته باشند و تا پای جان بایستند دشمن شکست خواهد خورد زیرا شهامت فرانسوی شوخی‌بردار نیست. چون تجربهٔ کار میدانی با مسلسل نداشتند با شلوار و کلاه قرمز، کت آبی، دستکش سفید، پری به کلاه و با شمشیر آخته و راست‌قامت جلو رگبار رفتند و بسیاری‌شان در همان هفته‌های اول آبکش شدند.
تیربار برای ژنرالها هم تازگی داشت. در رساله‌های مقدس آکادمی‌های نظامی‌شان از صدها رگبار همزمان و ایجاد دیواری عبورناپذیر از سرب داغ ذکری نرفته بود. در این خیال بودند که یک مسلسل وقتی صد تیر شلیک کند انگار صد تفنگ هر کدام یک تیر شلیک کرده باشد ـــــ و تمام.
هواپیما و تلفن را هم البته اسباب بازی می‌دانستند. سربازان روس به هواپیماهای دیدبان خودی تیر می‌انداختند زیرا باورشان نمی‌شد ساختن ماشین پرنده جز کار آلمانیها باشد. فرماندهان ارتش روسیه شلیک توپها را به حداقل کاهش داده بودند زیرا دولت از ساختن گلولهٔ توپ به تعداد کافی عاجز بود. و وقتی سیم برای کشیدن خط تلفن به ستاد واحدها کم می‌‌آمد فرمانهای نظامی را، بدون رمزگذاری، از پشت بی‌سیم می‌خواندند.
در آن سو، ژنرال آلمانی در یادداشت‌های روزانه‌اش می‌نویسد وقتی خانهٔ مقامی بلژیکی را برای اقامت خود تصرف کرد صاحبخانه حاضر نشد سر میز شام کنارش بنشیند و مانند میزبان باتربیت شراب تعارف کند. به نظر ژنرالهای رایش، کشوری که بزرگ‌زادگانش تا این حد به آداب مهمانداری و اصول نزاکت بی‌توجه باشند جای تعجب نیست که در جنگ شکست بخورد. ژنرالهای مبادی‌آداب بیدرنگ تیرباران غیرنظامیان و سوزاندن کتابخانه و دانشگاه و موز‌هٔ کشور بی‌نزاکت‌ها را آغاز کردند.
برخلاف این نظر که فکر انسان عاملی است تعیین‌کننده و همواره راهگشا در امتداد چیزی به نام مسیر تاریخ، جنگ جهانى اول فاجعه‌اى بود در استفاده از فناورىِ قرن بیستم با طرز فکر و تاکتیکهاى قرن نوزدهم و حتى پیش از آن. تک‌تک ابزارْ مدرن بود، کلیت آدمها ــــ شامل سرداران، حکمرانان و حتی دانشمندان ـــــ قدیمی و خارج از رده بودند. طبقات حاکم و سران اروپا بدون توان درک واقعیات موجود، شوق جهش به سوی آینده‌ای داشتند پیش‌بینی‌ناپذیر و ورای تخیل آنها و کلاً انسان آن عصر.
آن جنگ هم قرار بود به تمام جنگها پایان دهد. اما تمام مسائلى که انتظار مى‌رفت با عملیاتِ برق‌آسا حل شود ماند براى جنگ بعدى، و رقابتهاى اقتصادى و کینه‌هاى قومی ِ اروپاى ابتداى آن قرن بیست سال بعد بار دیگر شدیدتر از پیش بیرون زد.
در این متن، میدان جنگ بوتهٔ آزمایشى است براى سنجش رفتار آدمها در موقعیتى تاریخى که همیشه آرزویش را داشته اند تا لیاقت خویش را نشان دهند. و اینکه خطا، حماقت، خلقوخو و تصادفِ صِرف تا چه حد بر ترکیبِ واقعیات عینى، منافع و مطامع اقتصادى، موقعیت تاریخى، طرحهاى استراتژیک و ارادهٔ افرادْ اثرگذار است.
کتاب تاکمن سال ۱۹۶۳ جایزهٔ پولیتزر گرفت. نوشته‌اند جان کندی به اعضای کابینه و فرماندهان ارتش آمریکا توصیه کرد حتماً آن را بخوانند.
این نوشته از مجموعه صدمین سالگرد جنگ جهانی اول است که بزودی در سایت بی بی سی منتشر می شود
آن جنگ هم قرار بود به تمام جنگها پایان دهد. اما تمام مسائلى که انتظار مى‌رفت با عملیاتِ برق‌آسا حل شود ماند براى جنگ بعدى، و رقابتهاى اقتصادى و کینه‌هاى قومی ِ اروپاى ابتداى آن قرن بیست سال بعد بار دیگر شدیدتر از پیش بیرون زد.
در این متن، میدان جنگ بوتهٔ آزمایشى است براى سنجش رفتار آدمها در موقعیتى تاریخى که همیشه آرزویش را داشته اند تا لیاقت خویش را نشان دهند. و اینکه خطا، حماقت، خلقوخو و تصادفِ صِرف تا چه حد بر ترکیبِ واقعیات عینى، منافع و مطامع اقتصادى، موقعیت تاریخى، طرحهاى استراتژیک و ارادهٔ افرادْ اثرگذار است.
کتاب تاکمن سال ۱۹۶۳ جایزهٔ پولیتزر گرفت. نوشته‌اند جان کندی به اعضای کابینه و فرماندهان ارتش آمریکا توصیه کرد حتماً آن را بخوانند.
این نوشته از مجموعه صدمین سالگرد جنگ جهانی اول است که بزودی در سایت بی بی سی منتشر می شود
September11_2001.pdf
277.7 KB
September11_2001.pdf
باربارا تاکمن، «توپ‌های ماه اوت»، ترجمه‌ی محمد قائد، تهران: نشرماهی، ۱۳۹۹، ص ۹۱
«غول روس اروپا را افسون کرده بود. روی صفحه‌ی شطرنج طرح‌های نظامی، اندازه و وزن ارقام روسی نماینده‌ی بزرگترین مهره بود. فکر «غلتک روس»، به رغم شلخته‌کاری‌‌اش در جنگ با ژاپن، به فرانسه و بریتانیا احساس آرامش و روحیه می‌داد؛ آلمانیها را وحشت اسلاوهای پشت سرشان راحت نمی‌گذاشت.
گرچه نقایص ارتش روسیه زبانزد بود، گرچه زمستان روسیه، و نه ارتش روسیه، ارتش ناپلئون را از مسکو برگرداند، گرچه در سرزمین خودش در کریمه از فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها شکست خورد، گرچه ترک‌ها در ۱۸۷۷ در محاصره‌ی پِلِوْنا از پس آن برآمدند و بعداً فقط مغلوب شمار بزرگ‌تر سپاهیانش شدند، گرچه ژاپنی‌ها در منچوری بر آن غلبه کردند، افسانه‌ی شکست‌ناپذیری‌اش ادمه داشت. یورش وحشیانه‌ی سوارکاران قزاق که نعره می‌کشند چنان در ذهن اروپا حک شده بود که طراحان روزنامه‌ها در اوت ۱۹۱۴ آن را با جزئیاتی هیجان‌انگیز ترسیم می‌کردند بی‌آن‌که از هزار فرسخی جبهه‌ی روسیه رد شده باشند. قزاق‌ها و سیل پایان‌ناپذیر میلیون‌ها موژیک جان‌سختِ بی‌شکایت و مایل به مردنْ تصویر رایج ارتش روسیه بود. ارقامش ابهت می‌آفرید: ۱،۴۲۳،۰۰۰ نفر در زمان صلح، با افزودن ۳،۱۱۵،۰۰۰ نفر با بسیج نیرو، و ۲،۰۰۰،۰۰۰ ذخیره‌ی دیگر به عنوان نفرات احتیاط و داوطلب، مجموعاً به ۶،۵۰۰،۰۰۰ نفر سر می‌زد.
توده‌ای غول‌آسا به نظر می‌رسید که در بدو امر تحرکی ندارد، اما وقتی حسابی راه بیفتد بی‌وقفه پیش می‌رود و، صرف نظر از اینکه چقدر تلفات دهد، امواج بی‌پایان نیروی انسانی جای خالی به خاک افتاده‌ها را پر می‌کند.»
از صفحه فیسبوک مهرک کمالی
«غول روس اروپا را افسون کرده بود. روی صفحه‌ی شطرنج طرح‌های نظامی، اندازه و وزن ارقام روسی نماینده‌ی بزرگترین مهره بود. فکر «غلتک روس»، به رغم شلخته‌کاری‌‌اش در جنگ با ژاپن، به فرانسه و بریتانیا احساس آرامش و روحیه می‌داد؛ آلمانیها را وحشت اسلاوهای پشت سرشان راحت نمی‌گذاشت.
گرچه نقایص ارتش روسیه زبانزد بود، گرچه زمستان روسیه، و نه ارتش روسیه، ارتش ناپلئون را از مسکو برگرداند، گرچه در سرزمین خودش در کریمه از فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها شکست خورد، گرچه ترک‌ها در ۱۸۷۷ در محاصره‌ی پِلِوْنا از پس آن برآمدند و بعداً فقط مغلوب شمار بزرگ‌تر سپاهیانش شدند، گرچه ژاپنی‌ها در منچوری بر آن غلبه کردند، افسانه‌ی شکست‌ناپذیری‌اش ادمه داشت. یورش وحشیانه‌ی سوارکاران قزاق که نعره می‌کشند چنان در ذهن اروپا حک شده بود که طراحان روزنامه‌ها در اوت ۱۹۱۴ آن را با جزئیاتی هیجان‌انگیز ترسیم می‌کردند بی‌آن‌که از هزار فرسخی جبهه‌ی روسیه رد شده باشند. قزاق‌ها و سیل پایان‌ناپذیر میلیون‌ها موژیک جان‌سختِ بی‌شکایت و مایل به مردنْ تصویر رایج ارتش روسیه بود. ارقامش ابهت می‌آفرید: ۱،۴۲۳،۰۰۰ نفر در زمان صلح، با افزودن ۳،۱۱۵،۰۰۰ نفر با بسیج نیرو، و ۲،۰۰۰،۰۰۰ ذخیره‌ی دیگر به عنوان نفرات احتیاط و داوطلب، مجموعاً به ۶،۵۰۰،۰۰۰ نفر سر می‌زد.
توده‌ای غول‌آسا به نظر می‌رسید که در بدو امر تحرکی ندارد، اما وقتی حسابی راه بیفتد بی‌وقفه پیش می‌رود و، صرف نظر از اینکه چقدر تلفات دهد، امواج بی‌پایان نیروی انسانی جای خالی به خاک افتاده‌ها را پر می‌کند.»
از صفحه فیسبوک مهرک کمالی
👍2
FILMag.79.jpg (2479×3507)
http://www.mghaed.com/essays/snaps/401/FILMag.79.jpg
http://www.mghaed.com/essays/snaps/401/FILMag.79.jpg
فاصله کانونی در خاطرات
در عنفوان شباب مدتی گرفتار نوستالژی عکس به سبک روزگار دور شدم: بینی و چشمها فوکوس، گوشها و بخش عقب صورت قدری محو.
در چند عکاسی درجه یک تهران امتحان کردم اما آن جوری در نیامد. شاید سه دهه طول کشید تا ملتفت شدم (در واقع محمد اسلامی‌راد که برای عنوانهای انگلیسی کتاب عکسهایش با من مشورت می‌کرد توضیح داد) آن عکسها روی شیشه ثبت می‌شد با دوربینهایی آتلیه‌ای و یغور که دیگر نمی‌سازند و بقایای آنها را ندرتاً بتوان در انبارها و موزه‌ها یافت.
حتی مسیو یپرُم (مشهور به ژرژ، ارمنی بسیار محترم با ریش بزی) آن طوری عکس نمی‌گرفت. آتلیه‌ای داشت جدی و حرفه‌ای در طبقهٔ دوم پاساژ استاندارد ("آستاندار") شیراز با مشتریهای توریست خارجی و بی‌شباهت به عکاسخانه‌های زند و داریوش که عکس بزرگ خانمهای خوشگل با لباس دکولته و آقایان خوشپوش با سیگار لای انگشتان دست چپ و ساعت مچی با بند طلا در جعبه آینه می‌گذاشتند.
شاید عدسی با فاصله کانونی بالا در بساط داشت اما هیچ‌گاه نپرسیدم. خبر نداشتم عکاسها پیشتر چطوری کار می‌کرده‌اند. وقتی خبردار شدم، نوستالژی روزگار خوش درم فروکش کرده بود. او هم جمع کرده و بازنشست شده بود.
تازگی وقتی همکار پیشین ماهنامهٔ فیلم از هلسینکی تصویر به‌اصطلاح بهاریهٔ سال ۷۹ را برایم فرستاد به یاد فاصله کانونی در خاطرات افتادم. چیزهایی در یاد آدمی همچنان فوکوس است و بسیاری چیزها محو و کمرنگ.
زمانی برای ایجاد افهٔ رؤیا و نگاه از پشت پردهٔ اشک، روی لنز دوربین کمی وازلین می‌مالیدند.
چشمهای درشت اینگرید برگمن، با آن سفیدی درخشان، از پشت پردهٔ مجازی اشک البته زیباتر می‌شود. اما وازلین‌مالی گذر زمان انگار خاطراتی را فقط محو می‌کند.
۴ فروردین ۱۴۰۱
در عنفوان شباب مدتی گرفتار نوستالژی عکس به سبک روزگار دور شدم: بینی و چشمها فوکوس، گوشها و بخش عقب صورت قدری محو.
در چند عکاسی درجه یک تهران امتحان کردم اما آن جوری در نیامد. شاید سه دهه طول کشید تا ملتفت شدم (در واقع محمد اسلامی‌راد که برای عنوانهای انگلیسی کتاب عکسهایش با من مشورت می‌کرد توضیح داد) آن عکسها روی شیشه ثبت می‌شد با دوربینهایی آتلیه‌ای و یغور که دیگر نمی‌سازند و بقایای آنها را ندرتاً بتوان در انبارها و موزه‌ها یافت.
حتی مسیو یپرُم (مشهور به ژرژ، ارمنی بسیار محترم با ریش بزی) آن طوری عکس نمی‌گرفت. آتلیه‌ای داشت جدی و حرفه‌ای در طبقهٔ دوم پاساژ استاندارد ("آستاندار") شیراز با مشتریهای توریست خارجی و بی‌شباهت به عکاسخانه‌های زند و داریوش که عکس بزرگ خانمهای خوشگل با لباس دکولته و آقایان خوشپوش با سیگار لای انگشتان دست چپ و ساعت مچی با بند طلا در جعبه آینه می‌گذاشتند.
شاید عدسی با فاصله کانونی بالا در بساط داشت اما هیچ‌گاه نپرسیدم. خبر نداشتم عکاسها پیشتر چطوری کار می‌کرده‌اند. وقتی خبردار شدم، نوستالژی روزگار خوش درم فروکش کرده بود. او هم جمع کرده و بازنشست شده بود.
تازگی وقتی همکار پیشین ماهنامهٔ فیلم از هلسینکی تصویر به‌اصطلاح بهاریهٔ سال ۷۹ را برایم فرستاد به یاد فاصله کانونی در خاطرات افتادم. چیزهایی در یاد آدمی همچنان فوکوس است و بسیاری چیزها محو و کمرنگ.
زمانی برای ایجاد افهٔ رؤیا و نگاه از پشت پردهٔ اشک، روی لنز دوربین کمی وازلین می‌مالیدند.
چشمهای درشت اینگرید برگمن، با آن سفیدی درخشان، از پشت پردهٔ مجازی اشک البته زیباتر می‌شود. اما وازلین‌مالی گذر زمان انگار خاطراتی را فقط محو می‌کند.
۴ فروردین ۱۴۰۱
رؤیای تعبیرنشدهٔ اقتصاد صلواتی
http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/unfulfilled_islamic_gratis_economy.htm
http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/unfulfilled_islamic_gratis_economy.htm