ان‌در امیدواری...
1.1K subscribers
823 photos
155 videos
217 files
544 links
سرگردانم بین شعر و فلسفه
دانشجوی دکتری فلسفه هنر
Download Telegram
سومین یادداشت از خواندن «تراجم الاعاجم»

در سوره‌ی الیل و سوره الشمس چند نکته نظرم را جلب کرد. یکی معنای وجه که صورت و رضا آورده شده است. بعد دیدم ما در كنایات خودمان معنای رضا را به شکلهایی به کار می‌بریم. به کاری روی آوردن و به سمتی و چیزی رو کردن یا روی گردان شدن و رو گرفتن از چیزی، در خود معنای رضا داشتن هم دارد. رضایتی که به میل و تمنا می‌رسد.

نکته‌ی بعدی قاطعیت یک چیز بود برای رساندن معنای چند واژه. تن برای نفس و جسم و جسد و بدن. همان‌طور که آشکار است امروزه این کلمات هاله‌ها و تفاوت‌های معنایی زیادی دارند در حالی که ذکر تن برای همه‌ی این واژه‌ها بیانگر فهم مادی ما در وقت‌های گذشته است.

نکته‌ی بعدی فهم عام ما از واژه‌ی بعث و بعثت است که البته درباره‌اش با دقت بیشتری باید سخن گفت. یا به قول عزیزی فهم استعاری ما از این واژه عام شده است، یعنی برگزیده شدن.
در حالی که در سوره‌ی شمس الانبعاث، برخاستن آورده شده است.

پی‌نوشت: جواد نوری عزیز متذکر شد که در قرآن فعل بعثت و برانگیخته شدن برای کلاغ هم به کار رفته است.

بعث یعنی برانگیختگی و بعثت یعنی برانگیخته شدن توسط کسی، یعنی کسی چیزی را به کاری برانگیخته کند
و‌فعل عام نیز هست، در قرآن کلاغ نیز برای امری مبعوث شده است،
فبعث الله غراب لیبحث فی الارض لیریه کیف یواری سواه اخیه قال یا ویلتاه اعجزت و ان اکون مثل هذا الغراب....


@faryad_naseri
چهارمین یادداشت از «تراجم الاعاجم»
در یادداشت پیشین حرف بیشتر بر سر بعث و بعثت رفت. این یادداشت را هم با همین واژه می‌آغازیم.
در سوره‌ی مطففین مینه‌ی بعث، برانگیختن و فرستادن آورده شده است.

کمی هم شاعرانه برویم. کُنُوس را «در جایگاه شدن آهو» نوشته است،
الكُنَّسُ و الخُنَّسُ را ستارگان متحیر؛ باید که این دو، ستارگان ویژه‌ای باشند. (باید بگردم و بجورم. دوستی اگر داناست. زحمت گشتن ما را کم کند)

یکی دو‌ هم کلمه باید در یادداشتهای پیشین می‌آوردم و فراموش کرده‌ام. مثلن دنیا که زن نزدیکتر فهم شده و ما در فرهنگهای دم دست زن بسیار نزدیکی کننده هم برایش داریم.

و در آخر السفر با تشدید سین و سکون فاء و راء با پیش که سین با زبر (السَّفر) نوشتن است و با زیر (السِّفر) نامه، سافر هم نویسنده است.

@faryad_naseri
نامه‌ی پنجاه و نه
آلی جانم
بیدار می‌شوم و می‌گویم احسام
اگر می‌توانی
اگر می‌توانی
اگر...
و بعد و بعد و بعد نمی‌توانم بگویم:
نجاتم بده
چرا باید دوزخ درونم را رو کنم؟
تاریکی و روشنایی دو راه که بیشتر ندارد
به خواهرانم از غارها چیزی نگفته‌ام
برادرم نیز نمی‌داند
نمی‌داند
گفتم
تا روز آفتاب بیاید و نیامد
و آن دو راهی
آن دو راهی درخشان بی‌سو شد
خواهرانم
شما یکی‌تان
وارث صبوری استخوان‌هام باشید و کوه
یکی‌تان
به علف‌ها بگوید
رستن... بگوید رستن
کوچکترین‌تان
بگذارید آب باشد
و اما برادرم
مرد باید
مرد باید به خانه برگردد
شده حتا جنازه‌اش
و جنازه‌اش شهادت دهد به نیکی
احسام بلند شو
بلند شو حتا اگر نمی‌توانی
اگر نمی‌توانی نجاتم دهی
از پریشانی‌ام مپرس
که من این سورت غمگین و ناگهان را
به یاد روزگاری که کلمات معجزه بودند
برایت گذاشتم و رفتم
رفتم که بمیرم
۹۴/۱/۲۸
#فریاد_ناصری —------------باز نشر نامه های آلی @faryad_naseri
پنجمین یادداشت از «تراجم الاعاجم»

بسیار بارها شنیده‌ایم که داوود رسول کتابی داشته هرچند که شریعت نویی نیاورده اما چون رسولان صاحب شریعت کتاب داشته است و این کتاب داشتن رسولان چه استعاره‌ی خوب و خوشی‌ست.

در تراجم الزُّبُر، نبشته‌ها فهم شده است و مفردش را الزبور آورده است. پس داودد صاحب نوشته بوده است.

و واژه‌ی شیعه که امروز بر پیروان فرزندان رسول اسلام اشاره دارد، «گروهی هم دل» آورده شده است.

الوحی این واژه را ما امروز چنین می‌فهمیم: رسیدن سخنان خداوند به رسولان است که فرشتگان می‌آورند. در حالی که در تراجم سخن پوشیده فهم شده است.

دو واژه‌ی دیگر که می‌خواستم در میان بگذارم. یکی امام است که برابر نخستش را پیش‌رو آورده است و دیگری روح که برابرش قرآن آورده.
-------
پی‌نوشت:
در یکی از زیرنویس‌ها دیدم هسته‌ی میوه و گیاهان را استه آورده است. همین به واژه روشنم کرد که پس این هست و است گیاهان است و من چه کور بودم بعد رفتم سراغ دانه، دان با وند ه. اولی با بن گذشته و ه، این اما با بن آینده و ه. دانه تمام دانش گیاه است به یکجا. است و هست اوست.

پی‌نوشت دوم: چگونه تسلیت بگویم به مردم و چگونه خودم را تسلی بدهم، قهر طبیعت را می‌شود تحمل کرد بی‌تدبیری و رها کردن مردم را چگونه تحمل کنیم؟

@faryad_naseri
توصیف زلزله همدان در شعر اثیر اومانی این زلزله در یکی از سالها 587، 590 و یا 597 ق روی داده است

عجب مدار که گوی زمینِ بی سر و پا

چو جرم چرخ بجنبد به مقتضای قضا

اگرچه خود نبود بی سکون مرکز کل

تعاقب حرکات سپهر اندروا

ولی پدید بود نیز هم که چند بود

درنگ مهرۀ گِل در میانۀ دریا

تبارک¬الله از آن صانعی که دیدۀ عقل

برُفت ساحت صنعش ز گَرد چون و چرا

اگرچه عقل که شد مشرف ممالک حق

بود محقّق احوال و مدرک اشیا

ولیک عرصۀ این ملک از آن فراخ‌تر است

که عقل بسپرد آن را به پای ذهن و ذکا

گمان مبر که به ادراک جمله معقولات

ز هیچ رو نظر عقل کژ بود حاشا

بلی هر آنچه من و تو به عقل دریابیم


گهی بود که صواب افتد و بود که خطا

که پُر بود که پی حلّ مشکلات علوم

کند مشابهت عقل، وهم هرزه‌درا

در این دو هفته که شد جنبش زمین دیدی

که خون خلق هدر کرده بود و خانه هبا

به مذهب خرد ار بی سکون مرکز نیست

بر آن نسق که بود جنبش محیط روا؟

محیط چرخ به عادت چرا همی گردند

چو مرکزش ز سکون بود نیک ناپروا؟

جز این سخن همه حشو است با فذلک عقل

که جز خدا نرسد کس به حدّ صنع خدا

چو گوی جرم زمین زآسمان چوگانی

به جای خود بُد و از جای خود بشد دل ما

چه جای ما که دل سنگ هم ز جا برود

ز ساکنی که بجنبد خلاف طبع از جا

نهیب زلزله و جنبش پیاپی او

چنان ز جایگه خود ببرده بود مرا

که شب ز سیر ستاره خیال می‌کردم

که چرخ را مگر از هم همی شود اجزا

از آنکه این حرکت بس بدیع بُد ز زمین

نکرد هیچ کسی باور این از او اصلا

ز بیم، زهرۀ کوه آب گشت چون ناگاه

به گوش صخرۀ صمّا رسیدش این آوا

ز سنگلاخ زمین محترز بُد ار نه قَدَر

ز دست کرده بُدی شیشۀ سپهر رها

زمین ز بس حرکات سپهر نامعهود

خلاف طبع که می‌کرد در صباح و مسا

چنان ستوه بشد کوه از او که هر ساعت

ز طیره پاره همی‌کرد کسوت خارا

ز بس بخار که اندر دل زمین پیچید

همی فتادش هر لحظه لرزه بر اعضا

ز هول آن حرکت کز نهیب صدمۀ او

بیوفتاد بسی خانۀ قدیم از پا

از آن نرفت ز جا کوه‌ها که بود از برف

به پنبه گوش درآکنده صخرۀ صمّا

چو دیو زلزله در خانه می‌فتاد، خرَد

به خلق یکسره گفتی که ﴿إهبطوا منها﴾

پی وداع عمارت شده کلوخ‌انداز

ستون و سقف سراهای مضطرب‌سیما

فرونشسته به هم بنیت قصور از دور

چو گنبد گل نازک‌تن از دم نکبا

برون ز جنّت مأوای خویشتن، زن و مرد

شده برهنه سر و پا چو آدم و حوّا

ز اندرون همه پهلو چنان تهی کردند

که بچّه نیز نمی‌کرد در شکم مأوا

کسی بُد ایمن از این غم که همچو پشتۀ کوه

میان برف برآورده خیمه بر صحرا

مزاج کون و مکان تا که آورد به فساد

به شوره خورده بنا آب می‌نداد فنا

در آن که تا بنشیند، بایستد دیوار

بمانده بُد متردّد میان خوف و رجا

غبارها بنشستی میان طاق و رواق

ز خرده‌ای که پدید آمدی ز سقف سرا

به‌سان پیر دو‌تا سقف خانه‌ها ز ستون

نوان به روی زمین بر، همی‌کشید عصا

چو از تکسّر تن جان، ز بیم جان هر کس

ز خان و مان شکسته چنان نمود جلا

کزین سپس دل عشّاق نیز ننشیند

ز بیم در شکن زلف و طرّۀ رعنا

زمین به زلزله دانی چه بود موجب آن

که بر بقیّت اهل زمانه کرد ابقا

از آن سبب که ورا از وقار شاه نبود

یکی از آن حرکت با دو کردنش یارا
@faryad_naseri
طوری زیسته‌ایم که حتا به طبیعت هم مشکوکیم.
ششمین یادداشت «تراجم الاعاجم»

نام و واژه‌ی بعل از آن‌رو برایم مهم است که به باور سردار صالحی این واژه تبار که‌بعل و که‌بل و کابل و همچنین قبله است. گشتن دین در جهان را سردار صالحی گاه قبله‌گردانی می‌خواند.
در قرآن و به نقل از تراجم بعل بتی‌ست که به‌دست الیاس رسول شکسته شد و هم‌چنین شوهر است.
می‌شود این داده‌ها را در تاریخ خانواده خواند. در زن‌سالاری و مردسالاری و جنگ بین فرادست و فرو دست شدن شکل‌های خانواده.
-البته این تنها یک حدس و گمان است اما گمانی که می‌شود ردش را گرفت و یا ردش کرد یا پذیرفتنیش کرد- بعد از بعد جانّ است که قابل دقت است. سه برابر در تراجم برایش دیده‌ام پدر یا مادر جن، مار بزرگ که جنین و اجنه هم با این واژه همریشه‌اند. اگر روایت فریفته شدن آدم و اوا یا حوا را به یاد آوریم که در روایت مسیحی ماری آنها را فریفت و در روایت اسلامی شیطان می‌شود این اختلاف را اینجا بر سر واژگان دید که شیطان هم از جنیان است و جانّ مار بزرگ است.

اما آخرین واژه‌ی این یادداشت ولایت است که هم پادشاهی و هم دوستی در برابر آورده شده است.
----
پی‌نوشت:
تاکنون هییچ دقت کرده‌اید که در واژ‌ه‌های بچه و ببم و بم و baby این باء و ب چیست در آغازشان؟ گمان من این است این ب و باء همان فعل بی در زبانهای ایرانی و Be لاتین است. بود و بودن کوچک: بچه.
این را هم بگویم من ریشه‌شناسی بچه را ندیده‌ام. اگر کسی دیده و مستند دارد و غیر از این است، لطف کند، برساند.

@faryad_naseri
هفتمین یادداشت «تراجم الاعاجم»

شاید برای‌تان جالب باشد که بدانید نویسنده‌ی تراجم جایی معاد را مکه دریافته است. الی معاد: الی مکه.

در یادداشت پیشین هم اشاره‌هایی به واژه‌ی بعل کردم و در سوره‌ی نور دیدم البَعلُ را شوهر نوشته است.

الصَّلوة را که بیشتر ترجمه‌ها نماز نوشته‌اند با فعل قیام کردن در تراجم کنشت جهودان آورده است و در زیر نویس اشاره کرده است که اصل لغت عبرانی است.

قبل از این کلمات در سوره‌ی بلد ذو را خوانده بودم که برابرش، خداوند آورده بود امروز در گپی که با دوستی تازه گپ -کورش رضاپور- داشتم حرف از زاگرس و زیگورات شد. گمانم ذو می‌تواند با زا و زی اول این کلمات خوانده شود. اگر زاگرس و زیگورات به معنای کوه خدا باشد چنان‌که ایشان گفتند.

@faryad_naseri
هنوز گلوله‌های شلیک شده در جنگ
از خواب‌هایمان می‌گذرند

و ناگزیر دوست می‌داریم
مثل راه رفتن در خواب
سنگر گرفتن را
نامه‌ نوشتن را

هر بهار درخت‌ها
خون بالا می‌آورند
باید انشاهای کودکیم را پاره کنم
و بالش دیگری
برای خوابهایم پر بگیرم

#فریاد_ناصری
#گنجشکها_روی_برف_راه_میروند

برای مردمان این خاک که رها شده‌اند و جز خود پناهی ندارند.

@faryad_naseri
پاوند/جویس
برگزیده‌ی از نامه‌ها
به همراه مقالاتی درباره‌ی جویس
گزینش و ترجمه‌ی مرتضی پاشاپور
#نشر_حکمت_کلمه
@hekmatkalame
@faryad_naseri

با معرفی کتابها نشر حکمت‌کلمه را یاری کنید.
نامه‌ی شصت
آلی جان
انگار غربت افتاده باشد بین‌مان. دوری. شب‌ها از خواب می‌پرم. هجوم هزار فکر بر سر خواب را پرپر می‌کند. و آینده، آینده‌ای که هراسانم از آن. بیشتر دست و پا می‌زنم. آینده ساخته شود. و این هراس البته که در کنار امیدی هم دارد. اگرچه امید که می‌نویسم انوری فریاد می‌زند: امید الحق نشیبی بی‌فراز است. چرا دروغ بگویم؟ این امید و هراس. این شکست و پیروزی انگار هیچ شخصی نیست. سرنوشت قومی‌ست که بر من می‌رود. چشم شاعری‌ام شکست‌بین و شکست‌خوان است. چشم شاعری‌ام سرود زوال را در تک تک اتقاقات هر روز می‌بیند. چشم شاعری‌ام می‌گوید ما قرن‌هاست ملت شکستیم. چشم فکر اما سرود نور می‌خواند. سرود پیروزی. سرود صبر و تلاش. هر روز نشانه‌های این دو دسته را می‌چینم روبه‌روی هم تا کدام کفه سنگین‌تر شود. تو می‌گویی کدام سنگین است؟ و این میانه صدایی دیگر مدام بر سرم می‌کوبد از این دوا بینی بره. از این دو بینی بره. نه شکست نه پیروزی. طی بطی را ببین. ما با هر اتفاق تکه‌ای از راه را طی کرده‌ایم اما طی به کدام سو؟ این به کدام سو دیوانه می‌کند. طی به کدام سو؟ کژ و مژ می‌رویم. من اتفاقات را نما می‌بینم. نما چه می‌نماید آلی؟ خوشبختی یا تیره‌بختی؟ به صدای شاعر ایمان بیاوریم که گفت زمستان. که گفت تو هیچ‌گاه پیش نرفتی. که گفت امید الحق نشیبی بی‌فراز است. یا بگوییم آنکه رنج کاشت را بکشد و گندم به کیسه کند نان گرم به سفره خواهد دید؟ من دوست دارم دست بر چشم شاعری‌ام بگذارم و خوشه‌چین فرداها باشم. باشیم. باشند. دست بگذار روی چشم چپت حالا بگو کدام طرف، کدام سو؟
۹۴/۲/۵
#فریاد_ناصری —-------------------بازنویسی نامه های آلی@faryad_naseri
زیبایی نباید غمگین باشد.
دوستان فرنگ نشین این کتاب را خواهانم.
محمدرضا فشاهی شاعر عجیبی‌ست. آنقدر عجیب که گویی ادامه‌ی به‌حق سنت شاعر-حکیم فارسی است. این کتاب از نشر حیف‌شده‌ی کاروان را اگر یافتید ببلعیدش.
@faryad_naseri
نامه‌ی شصت و یک
آلی جان
عزیزم می‌خواهم بی هیچ درنگی پرتاب‌ات کنم میان حرفی که می‌توانم بگویم ربط مستقیم دارد با درد آدمی. درد بی‌پایان. درد بی‌آرام. دردی که بودنش سبب راه‌جویی‌ست. دردی که سبب چاره‌سازی‌ها شده. دردی به طول قرن‌ها که انسان را در راه بی‌یار و پاسدار کرده، آن‌وقت انسان نشسته به فکر که امان کجا جویم؟ به چی؟ از چی؟ پس ایمان بیاوریم که در امان باشیم. در امن باشیم اما ایمان هم جز اندکی از جان‌های درخشان را برنساخته باقی هنوز رموک و دردناک در راه‌اند. و هزار چاره‌ی ناکارا که کلاف جان و راه را آشفته‌تر کرد اما حتم می‌پرسی چرا باید بودن قرین درد باشد؟ من هم نمی‌دانم. فقط به گمانم نجواهایی شنیده‌ام. پچپچه‌هایی که می‌گوید: بودن همان‌طور که باید بود. می‌گوید در این جهان، بی‌درد چیزی‌ست که عین چیزی‌ست که باید باشد. من چیزی بودم از طبیعت حالا علیه طبیعتم پس جانم به درد می‌افتد. این طبیعت که می‌گویم اگر بخواهم به آن حرف شهر و روستا اشاره کنم مثالش را از بنا و عمارت می‌آورم. از دخالت دست. یادت هست گفتم طبیعت در روستا بر دست پیروز است. دست را زود می‌زداید. در شهر اما دست و دست و دست‌ها بر طبیعت چیره گشته‌اند اما این چیره‌گی بر چیزها دورکردن چیزها از ذات‌شان است. می‌گویم نه دست بی‌زور که هرچه می‌سازد به دمی به دل طبیعت باز می‌گردد نه دست ناساز که طبیعت را چنان غیر می‌کند که هیچ راه بازگشتی ندارد. چیزی باشیم که عین چیزی‌ست که باید باشد. چیزی بسازیم که عین چیزی‌ست که باید باشد. بودن همان‌طور که باید بود.
۹۳/۲/۷
 
#فریاد_ناصری —----------------@faryad_naseri
شعری نوشته‌ام ماه
قرص صورتت راگذاشته‌ام این‌جاآه!
بنشین پای سفره،ای عسل!
کفنی که پوشیده‌ای
مراهم به گورخواهد برد
زندگی هم اگر آمد
بگو نیستم
بگو رفته‌ایم گل بچینیم
#سرزدن
#فریاد_ناصری
@faryad_naseri
شیشه‌ساز نمِ اشکی نشوی
عالم از سنگ‌دلان، کهسار است
بیدل
@faryad_naseri