۱.
چشمه‌ها
یک حرف دارند:
آب

که سنگ‌ها
خسته نمی‌شوند
از شنیدنش

شفاف که باشی
سنگ‌ها با تو صاف می‌شوند

۲.
نه چشم چشمه‌ها
نه گوش سنگ‌ها

پر نمی‌شود از
حرف آب

۳.
عمری نشسته سنگ
به پای آب‌ها
که صاف شود

۴.
یک حرف تکراری ساده
آب
سنگ‌ها یک عمر برای شنیدنش می نشینند

۵.
در مقام سنگ
حرف سرد چشمه‌ها
دل را صاف می‌کند

۶.
چشمه
ذکر آب است
سنگ
خانه‌ی صبر

۷.

حرف سرد چشمه را
سنگ‌های داغ
روی دست می‌برند

به‌خاطر دل دریا


۸.
انگار که سر می‌برند
این موج‌ها
سرش نمی‌رود از این‌همه آب
رود؟

۹.
چطور
سر نمی‌رود از این‌همه آب
دریا؟
۱۰.

چه حوصله‌ای دارد
دریا؟
هی آب
هی آب

رفتم یک یادداشت در فهم تکرار در جهان گذشته‌مان بنویسم. نتیجه‌اش شد این شعرها.
تقدیم می‌کنم به‌شما.
اگر شعر است که جایی دیدید مال من است. اگر آبند که می‌روند به دریا.

۲۱ فروردین ۱۴۰۳

#فریاد_ناصری
@andaromidvari

جهان یا سنت

آن خانه و کوچه و خیابان و شهری و مملکتی که هر انسانی در آن چشم می‌گشاید، جهان اوست. سنتی‌ست که در آن شنا می‌کند. چشم که می‌گشاید آن خانه رنگی دارد، بویی دارد، نظمی دارد، بویی دارد. آن سنت و جهان است که کلید معناها رو به او می‌دهد. صافی فهمش می‌شود. ساده بگویم: آن سنت و جهانِ محیط اوست که یک‌جا انگشت شست را تحسین می‌کند و یکجا ناسزا. حتی به لحن‌ها معنی می‌دهد. بفرما را با چند لحن می‌توانید بگویید؟ چرا هربار معنی‌اش عوض می‌شود. بفرما خارج از این زبان و جهان و سنت فقط یک آواست که رنگ و لحنش معنایی ندارد.

هر جهانی هم گنجینه‌ و ذخیره‌ای از کد‌های خودش را دارد. وقتی کد‌هایی که پشتوانه‌ی معنایی هستند، فراموش می‌شوند، فهمی که رخ می‌دهد یک سوء فهم است. تکرار و در تکرار به فهمی رسیدن یکی از اصیل‌ترین کدهای سنتی جهان ماست. شما در نقوش هندسی، در معماری، در شعر، در موسیقی ما هرچه می‌بینید بر بستر تکرار است. تکرار ارکان عروضی در یک منظومه‌ی بلند تنها در جهان خودش قابل فهم است. نقد به این کد سنتی خارج از آن جهانی که آن را معتبر می‌کرده اگرچه می‌تواند گفتگویی با آن محسوب شود اما گفتگویی ابتر است.


این هم یادداشت مذکور که نوشته بودم.

#فریاد_ناصری
@andaromidvari

هستی و سیاست

واقعیت این‌ است که کنه هستی با اخلاق امروز و مجموعه‌ی اخلاق‌های سنتی سازگار نیست و می‌شود گفت که جهان و سازوکارهایش اخلاقی نیستند. البته اگر از طرف هستی هم نگاه کنیم و اخلاق هستی ملاک باشد ما نیز اخلاقی نیستیم و معلوم نیست چرا این‌طور زندگی می‌کنیم.

نزدیک‌ترین جا به فهم هستی، شاید سیاست باشد. اگر چه به‌‌ظاهر سیاست به اخلاق حرمت می‌گذارد مثلا با حقوق بشر اما بیایید یک‌بار برای همیشه تکلیفمان را روشن کنیم که هر دو در یک چیز بسیار مشترکند: رسیدن به هدف.

در مورد طبیعت کَمش این است که می‌دانیم هدفش حفظ و بقاست اما چرا چنین هدفی دارد نمی‌دانیم. یعنی آن منطق و زیرلایه‌ی کار بر ما بسته است، نهایت می‌رسیم به‌چرخه‌ی زیستی اما در سیاست؟ سیاست هم منطقی دارد که فقط برای کسانی که در بازی هستند فهمیدنی است.

خیلی از کارهای سیاستمداران و تصمیماتشان برای عموم و در ساحت‌های مختلف فهمیدنی نیست اما سیاستمداران پی‌گیرانه تصمیماتشان را دنبال می‌کنند و هیچ‌نوع نقد و اعتراضی از دیگر حوزه‌ها برایشان اهمیتی ندارد.

امروزه‌روز پی‌گرفتن هدف‌های اقتصادی و حفظ قدرت در سیاست برای عموم قابل‌فهم‌ شده است و می‌توانند رفتارهای متناقض و غیراخلاقی دولت‌ها را بفهمند.

در منطق جهان و سیاست، آدمی در برابر اهداف ارزشی ندارد. با این تفاوت که طبیعت بدخواه نیست و کارش را می‌کند اما سیاست می‌تواند بدخواهانه باشد و بیشتر اوقات این‌طور است.

#فریاد_ناصری

در فرسته قبلی یعنی هستی و سیاست سعی کردم یک الگوی ثابت از دو چیز، دو عین یا دو ساحت نشان بدهم تا یکی به کمک دیگری قابل فهم شود. حقیقت این است که در تمام هستی همه‌چیز براساس الگوهای قابل ردیابی عمل می‌کند. این الگوها می‌تواند عادت به معنای هیوم باشد، علت و معلول منطقی یا علمی باشد و یا هر چیز دیگری. در فرسته‌ی جهان یا سنت گفتم این الگوها بستر فهمند. بدون آن‌ها فهمی رخ نمی‌دهد و گفتم تکرار موتیف یا بن‌مایه‌ی مهم فرهنگی زیباشناختی تمدن سنتی ماست. مثال‌هایی که زدم گویا بود: شعر سنتی ما تکرار منظم ارکان عروضی است. تمام منظومه‌های بلند حاصل تکرار وزنی پنهان و ارکان تکراری‌اند. شما در دل تکرار آن‌همه تازگی می‌بینید. نقوش سنتی، نقوش هندسی، موسیقی... ما تمدن سنتی زیبایی داشته‌ایم که تکرار در آن عمیق شدن بوده است.
اما اگر تکرارها در جهان آدمی ناخودآگاه باشند یعنی آدمی نداند که در الگوهای مشخصی رفتار می‌کند آن‌وقت است مشکل و معضل جدی است.
کشف این الگوها، چگونگی کارکرد و فعالیتشان سال‌هاست که دغدغه‌ی من است. این الگوها قبل از هرچیز کدهای کلامی دارند که با آن‌ها کار گذاشته می‌شوند و آنقدر در وجود ما می‌نشینند و عمیق می‌شوند که گاهی بیرون کشیدن ریشه‌شان نیازمند متلاشی کرون خودمان است. اگر شما در کارتان، در روابط شخصی‌تان، در تحصیلتان... در هر چیز دیگر فرایندی تکراری و نادلخواه می‌بینید، مطمئن باشید که نه خودآگاه که منفعلانه اموراتتان در اختیار الگوهایی است که به ‌آن‌ها اشراف ندارید.

الگوها گزاره‌‌های بدیهی‌ای هستند که گاه در جامه‌ی شعر و مثل در حساس‌ترین بخش‌های ما چون مینی خطرناک کار گذاشته‌ شده‌اند. 《حقیقت تلخ است》 مگر نه؟

#فریاد_ناصری

به دوستانی که خصوصی باهم متون کهن را می‌خوانیم، مدام متذکر می‌شوم که موضوع مهم 《فهم》است. صدالبته که پی‌گیری تمام موضوعات در کار من نهایت منتهی به #پروژه‌ی #الگوها می‌شود. منطق زیستی ما در الگوهای ماست. و این الگوها در واقع لایه‌های فرهنگی، هویتی ما و در یک کلام جهان و محیط ما را ساخته‌اند. بخش اعظم این الگوها در ساخت‌های گزاره‌ای شکل گرفته‌اند و ساختشان نیز در ساده‌ترین حالت اسنادی است: این، آن است. مثلاً 《انسان، فانی است》، 《حقیقت تلخ است》،《پول چرک کف دست است》، 《مهمان، حبیب خدا است》و بعد از ساخت وارد ساخت‌های پیچیده و پیچیده‌تر می‌شویم. بعد از الگوهای گزاره‌ای ما انواع الگوهای پوششی، خوراکی و رفتاری و کرداری داریم. این‌ها به مرور زمان ساخته و غنی و انباشته شده‌اند. وقتی کسی به دنیا می‌آید در دل جهان و دریای این الگوها متولد می‌شود. بسیاری از افراد بی‌فکر و اندیشه‌‌ای در دل این الگوها شادمان می‌زیند و می‌میرند.
درست‌ترین نقطه و موقوف اندیشه، اندیشیدن به این الگوهاست. الگوهایی که حتی باورهای رستگاری و خیر و شادمانی ما را می‌سازند. 《این دنیا مزرعه آخرت است》، 《مجاز پل حقیقت است》... درست‌تر که نگاه کنیم ما در اختیار اراده و خواست جهانمان هستیم که همه‌اش الگوهای از پیش آماده است. جهانی که خود زبان است. زبان نه لزوما و تماما زبان گفت و شنفت و نوشتن ما، نشست و برخاست ما هم که معنی دارد، زبان است.‌ اینجاست که فهم مهم‌ترین موضوع می‌شود و هست.

#فریاد_ناصری
@andaromidvari

دوستان برای شرکت در تبادل‌های بین کانالی باید یک کا شویم. اگر مطالب مفیدند، یاری کنید تا صد نفر هم اضافه شوند که بشود کانال را در تبادل‌ها شرکت داد.
چوخ ممنون
فریاد ناصری

الگوها
۱. الگوی انسان مدرن
۲. الگوی خیام
۳. تبار الگوها
۴. الگوی رنج و هنر
۵. الگوی قصارگویی
۶. سه الگوی معاصر
۷. شعر و ادبیات الگوساز
۸. الگوهای تصور انسان از خودن
۹. الگوها و کلیشه‌ها
۱۰. دو حکایت و الگوهای پنهانش
۱۱. الگوهای روشنفکری
۱۲. الگوی زخم و نور
۱۳. الگوی حقیقت تلخ است
۱۴. باور و الگوی ایگنور
۱۵. الگوهای شاعرانه
و... به جز الگو، اگر باور را هم جستجو کنید، مطالب بیشتری در این ساحت خواهید یافت.
سعی می‌کنم، لیست مطالب مربوط به دیدن و نگریستن را هم درست کنم که دیدن آغاز و مقدمه است.

@andaromidvari

الگوی ترس: خواهی نشوی رسوا...

همه‌مان شنیده‌ایم که والدین و معلمان در برابر دانش‌آموزان و دانش‌جویان یک گزاره دارند: درس بخوان. درست را بخوان، که اگر نخوانی بیچاره می‌شوی، اما آیا تا به حال شنیده‌اید که بگویند چطور بخوان؟ چگونه بخوان؟ مثلا می‌شود ریاضی را مثل فارسی خواند؟ فارسی را مثل شیمی خواند؟ این خواندن نباید تکلیفش روشن شود؟ درست شبیه نماز را برپا دارست که بعدها شده است بخوان. یا تقریبا دیگر مد شده است که تلویزیون نبین. تلویزیون دیدن تصور آدمی گیج و گول را می‌سازد. اگر بپرسی چرا نبینم؟ در بهترین حالت به شما می‌گویند: تلویزیون مغزت را خراب می‌کند. یا تلویزیون شست و شوی مغزی می‌دهد یا تلویزیون خنگت می‌کند.

این گزاره‌‌ها نخست، متکی به ترسند: درس نخواندن مساوی است با بدبخت و بیچاره شدن. تلویزیون دیدن مساوی است با خنگ و گیج و گول شدن و فریب خوردن. این اتکا به ترس و ترس دادن و ترس‌خورده کردن از ویژگی‌های بارز فرهنگ ماست از همان کودکی والدین و اجتماع چون می‌خواهد کنترل کند، نه مدیریت و هدایت، شروع می‌کنند به ترساندن که اگر نخوابی: لولو خوره می‌آید تو را می‌خورد.

دیگر اینکه این گزاره‌ها نمی‌گویند که چطور درس بخوانم؟ مگر درس یکی‌است؟ مگر همه‌چیز را می‌شود یک جور خواند؟ اگر منظورشان از خواندن، یادگرفتن است که هر درس و مهارت و فنی را باید یک جور آموخت. تابه‌حال شنیده‌اید کسی از روش‌های متفاوت خواندن ریاضی و فارسی بگوید؟ نهایتش اینکه بگویند: درس‌های حفظی و درس‌های غیرحفظی. یا تلویزیون دیدن، آیا نباید پرسید که اگر تلویزیون و فیلم‌ها و برنامه‌هایش می‌تواند کسی را گیج کند، پس این آدم‌ها را هر روایت و قصه و داستانی می‌تواند از راه به در کند؟ بهتر نیست به افراد بیاموزیم هر حکایت و تصویر و فیلم و گفته‌‌ای، قصد و مراد و هدفی دارد و به او بیاموزیم که به جای ترسیدن مقاصد هر سخنی و هر حرفی را پیدا کند؟

به این مثل دقت کنید: خواهی نشوی رسوا، هم‌رنگ جماعت شو. اول ترساندن و دوم راه نشان دادن. گزاره‌های بسیار دیگری داریم که در ظاهری متفاوت و خیرخواهانه می‌ترسانند مثلاً قناعت از تجارت بهتر است. تعطیلات عید که کرمان بودم از باغ شازده تا کرمان مسافر مردی خوش‌مجلس شدیم که طاقت سکوت نداشت. گفت حرف بزنیم. گفتم بزنیم. گفت بگو که چه چیزی از چه چیزی بهتر است؟ چیزی گفتم که ساختار نمایش را می‌دانستم، او برای شنیدن نپرسیده بود که بیشتر برای گفتن پرسیده بود. گفت که قناعت از تجارت بهترتره. بعد قصه‌ها گفت از کسانی که قناعت نکردند و بیچاره شدند و آن‌ها که قناعت کردند و زندگی آسوده‌ای داشتند.

این گزاره‌ها و مثل‌ها شاید برای زمانی بود که راه‌ها درست و درمان نبود. امنیت نبود. وسیله و اسباب سفر نبود. امکان‌های ارتباطی نبود. پس هر فرهنگ و جامعه‌ای برای حفظ افرادش در محدوده‌ی خودش چنین الگوهایی را ترویج می‌کرد که افراد جایی نروند و همان‌جا که هستند بمانند. البته مثال نقض هم داریم که حکایتی جرات و جسارت را تشویق می‌کند. ما فعلا سعی می‌کنیم کمو به‌دست بگیریم و خوب و بد را از هم جدا کنیم و آنچه امروزه‌روز به کارمان می‌آید را نگه داریم و باقی را در موزه‌ی فرهنگی خود نگه داریم.

#فریاد_ناصری
@andaromidvari

Ne çıkar yanımda olmasan!
Kalbim senden ibaret değil mi?
Uzaktan sevmek zor demişsin
Etme sevdam
Görmeden sevmek ibadet değil mi?

Cemal Süreya

چه می‌شود اگر کنارم نباشی
قلبم نه مگر عبارت از توست‌‌؟
گفته بودی عاشقی از دور سخت است
نگو عزیزم
نه مگر ندیدن و دوست‌داشتن، عبادت است؟

جمال ثریا
فارسی فریاد ناصری

@andaromidvari

الگو/باور قدرت جنسی سیاهان
شعر و سانسور

هنوز بین عموم و افواه شایع است و حتما شما هم شنیده‌اید که مثلا سیاهان و اعراب قدرت جنسی بالایی دارند. یا فلان قشر و گروه فوت و فن اعمال جنسی را بیشتر بلدند _العاقل یکفی به‌الاشاره_ این یک باور است. الگویی‌ست برساخته در طول تاریخ و از رهگذر قصه‌ها و افسانه‌ها که شاید پایی هم در واقعیت داشته باشد. آزمودگانش خبری نداده‌اند و نیازمودگانش هم احتمالا در حد همین گزاره‌هایی که در فرهنگ مخفی طنزها با آن روبرو شده‌اند، چیزی می‌دانند.

اما ببینیم چنین باوری زمانی در آمریکا چه فاجعه‌هایی رقم زده است. دختران جوان آمریکایی زمانی با این باور به‌سراغ سیاهان می‌رفته‌اند و آنگاه از ترس رسوایی ادعا می‌کرده‌اند که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند. همین ادعا به‌دست گروه‌های آدم‌کش نژادپرست "کوک لوکس کلان" بهانه‌ای می‌داده‌است تا آن سیاه‌ ِ بخت‌برگشته را نه تنها به‌قتل برسانند که تکه‌پاره کنند.

حالا شاعری این باورها و فجایعش را شعر می‌کند. بعد شاعری دیگر، احمد شاملو، آن را به فارسی ترجمه می‌کند و در مجموعه‌ی "همچون کوچه‌ای بی‌انتها" می‌گذارد و می‌رود می‌رسد به‌دست شعرناشناسی که نان از سانسور می‌خورد و خط‌هایی بر کتاب‌ می‌کشد که صدای بامداد را درمی‌آورد و نامه‌ای درخشان در اعتراض می‌نویسد.

الگوها و باورها چون هرچیزی تاریخی‌اند اما بعضی‌هایشان سرسختانه پوست عوض می‌کنند و قدمتی بلند دارند. البته همین الگو و باور جنسی، خود محرک تولیدات ادبی و هنری زیادی شده است.

نامه‌ی شاملو را اینجا بخوانید.
#فریاد_ناصری
@andaromidvari

الگوی روح و ماده یا این و آن

این دوپارگی جان آدمی در سیر تفکر و در جای خودش لحظه‌ی شگفتی است. زمانی که آدمی داشت خودش را می‌شناخت و امیال را دسته‌بندی می‌کرد، دوسویه از خودش را دید که آن لحظه، فهم آن‌ها را متضاد و متناقض می‌دانست. و بر اساس این الگو این جهان و آن جهان و ماده و روح و... را مقوله‌بندی کرد. لحظه‌ی شگفتی بوده وقتی که آدمی در فکر کردن به این لحظه رسیده است. جالب اینجاست که بدانید این دوشقگی و این و آن دیدن و خیر و شر حاصل تفکر انسان ایرانی است.

این الگو اما کم‌کم بلای جان آدمی شد. از این جهت که خواست بگوید این دو باهم چه ارتباط و نسبتی دارند. عالم معقول با عالم محسوس حالا باید از بهم دوخته می‌شدند. یعنی اگر سرحد ماده‌گرایی شیطان است و سرحد نهایی معنویت خداست، آدمی حالا باید چاره‌ای پیدا می‌کرد که این روح در این خاک چگونه نشسته است.

الگوی این و آن آدمی را به خاک نشانده است و دوسوی نور و تاریکی و خیر و شر وَ تمام دارودسته‌ی هردوسو حالا هویت فرهنگی او شده‌اند. راه اما یک چیز است، فرا رفتن و عبور از این الگو. اگر الگوی ترس را به‌خاطر داشته باشید. می‌توانم بگویم که آنچه بستر ترس‌های ماست همین الگوی این و آن است. یعنی شما باید خداترس باشید و از شیطان بترسید. زیستن در این الگوها هردوسویش انسان ترس‌خورده است.

پس از انتشار:
در دو سوی ماده و روح ما با ذخیره‌ای از اندوخته‌های فرهنگی مواجه‌ایم که متکی بر مقدمات، باورها و الگوهایی است. به‌طور مثال بدیهیات علم حساب که در همه جا یک به اضافه‌ی یک می‌شود دو اما در ساحت رو ما فرمولی نداریم که نتیجه‌ی قطعی داشته باشد، فرمولی هم اگر باشد کسی در نتیجه‌اش مطمئن نیست.


#فریاد_ناصری
@andaromidvari

باور‌های تنهایی
اگر شما هم تنهایید، کدام سوی پوستتان تنهایید؟

در این فرسته می‌خواهم در گزاره‌هایی سیاحت کنیم که از تنهایی حرف می‌زنند. دلیل اصلی‌اش نیز مطلبی‌ست که زیر سایه‌ی تحقیقی علمی دست‌به‌دست می‌شود که تنهایی از سیگار و مشروب... برای انسان خطرناک‌تر است. اینکه کجا و تحت چه شرایط و تحقيقاتي عده‌ای به این باور رسیده‌اند که تنهایی اینقدر خطرناک است، نمی‌دانم _در دوباره‌خوانی یادم افتاد که یک حرف دیگر هم با ادعای تحقیق علمی دست به دست می‌شود که انسان نیاز به آغوش دارد و لمس شدن_ اما پشت ادعاهایی چنین که احتمالا این روزها خریدار زیادی دارد، آن ریشه‌ی علمی و تحقيقاتی نپرسیده و مغفول می‌ماند.

بعداز خواندن این باور یادم به‌حرف پاسکال افتاد که "تمام مصیبت‌های آدمی از آنجا آغاز می‌شود که نمی‌تواند به‌تنهایی در یک اتاق آرام بنشیند". بعد ذهنم یاد استعاره‌ای از نیچه افتاد که برای پیشقراولان فرهنگی ساخته بود: "جانور شکاری تک‌رو" همان مفهومی که نیما نیز بسیار درباره‌اش حرف زده‌ است:

من به راه خود باید بروم
کس نه تیمار مرا خواهد داشت*
در پر از کشمکش این زندگی حادثه بار
گرچه گویند: نه
اما
هرکس تنهاست
آن که می ‌دارد تیمار مرا، کار من است

اما ذهن به همین‌جا که قناعت نمی‌کند: پس انسان موجودی اجتماعی است چه؟ شهرها و جمعیت‌ها پس چطور ساخته شده‌اند؟ یا باورهای عامیانه‌ای چون اینکه: جوان‌ها شب نباید تنها بمانند و همین‌طور باورهای مختلف از تنهایی...

اما نه‌مگر آدمی در عمیق‌ترین لایه‌های وجودش تنهاست. و چون از آن اعماق خبر دارد، وقتی عاشق می‌شود انگار میلی در وجودش هست که برود زیر پوست معشوق و وارد آن اتاق مخفی شود. میل به نفوذ و ورود به اعماق معشوق شاید از آنجا می‌آید که چیزی باشد که بی‌خبر بمانم، ندانم. چنین اتفاقی اما محال است، تا تن هست امکان دیدار آن تنهایی عمیق نیست. فقط می‌توانیم دیواره‌هایش را لمس کنیم.

نورث وایتهد می‌نویسد: "آنچه فرد از تنهایی خاص خویش می‌سازد، دین است... دین تنهایی است. کسی که هیچ‌گاه تنها نیست، هیچ‌گاه دیندار نیست..."

*
این سطر نیما همان باوری را تکرار می‌کند که: "کس نخارد پشت من، جز ناخن انگشت من"

#فریاد_ناصری


@andaromidvari

#ترجمه
@andaromidvari

گروه شعر فارسی خانه فرهنگ گیلان:

🔹️پاسداشت شعر و شاعر
«ایرج ضیایی» برگزار شد

🔸️سخنران‌ها:
علی‌رضا پنجه‌ای | دکتر سیناجهاندیده

🔸️با پیام تصویری از:
حافظ موسوی | فریاد ناصری

🔹️ پنج‌شنبه ۶ اردیبهشت ۴۰۳ | ساعت ۱۷:۳۰

لینک مطلبی که خلاصه‌اش را در فیلم می‌شنوید:
http://tananegi.blogfa.com/post/133

@andaromidvari

▫️ بدرود گذشته
▫️ از متن اپرای بانوی گمراه (پرده سوم)
▫️ موسیقی: جوسپه وردی
▫️ نوشته: ماریا پیاوه
▫️ بر اساس نمایش‌نامه مادام کاملیا اثر الکساندر دوما پسر
▫️ با صدای ماریا کالاس
▫️ برگردان به پارسی: امیرحسین تیکنی



بدرود ای رویاهای شاد گذشته
گلگونی گونه‌هایم دیگر رنگ پریده‌اند
عشق آلفردو را دلتنگ خواهم شد
ای آسودگی! تکیه‌گاه باش روح سرگردانم را

آه، آرزوی نادرست لبخند زدن؛

ایزدا مرا ببخش و دریابم
که همه چیز به پایان رسیده است
شادمانی‌ها، اندوه‌‌ها به زودی پایان می‌گیرند
گور در بر می‌گیرد میرایان را!
بر مزارم زاری مکنید و گلی مگذارید
مگذارید صلیبی با نام من، برای پوشاندن این استخوان‌ها!

آه، آرزوی نادرست لبخند زدن؛

ایزدا مرا ببخش و دریابم
که همه چیز به پایان رسیده است
 

 ▪️آستراخان کافه | مجالی برای هم‌هوایی | کانالی برای راه یافتن به جهان سیال موسیقی و ادبیات

🌀| @astrakancafe

الگوی شادمانی مبتذل است
یا
بیایید سبک باشیم.

زنده یاد داریوش شایگان یکجایی نوشته بود که ما زیر بار سنت‌ها توان جهیدن نداریم اما مردم کشوری چون آمریکا چون سنتی ندارند، سبکبارند. از یک منظر درست است اما از طرفی دیگر من انسان را در تمثیل محوطه‌های باستانی می‌فهمم. غنای زیستی او، جهان اوست که لایه‌لایه خبر از او می‌دهد، حال اینکه چگونه انسانی زیربار داشته‌های باارزشش می‌ماند و می‌میرد و انسانی که چیزی ندارد، رهاتر می‌رود حرف دیگری است. حرف را نمی‌شود این‌طور ساده گرفت و ساده فهمید. باید ذره‌ذره سنجید و نتیجه گرفت.

اما برگردیم سر الگوی شادمانی مبتذل است. برّاترین جمله‌ی کوتاه این ساحت این است: سبک نباش. همه‌ی ما فهمی از سبک‌بودن داریم و مگر به‌عمد بخواهیم که سبک باشیم وگرنه شنیدن این جمله انقباضی هیجانی و رفتاری و عاطفی در ما ایجاد می‌کند. همان‌که عامیانه‌اش این است: خودت رو جمع کن. باز ما در جهان و سنت خودمان تصوری از موقعیتی داریم که شامل ریزترین حرکات و سکناتمان می‌شود. وقتی این را می‌شنویم متوجه می‌شویم که خارج از حدود الگوهاییم.

راستی اگر از شما بخواهند در جمعی بخوانید: می‌توانید راحت آهنگی را بخوانید؟ ـ با اینکه می‌دانید صدایتان خوب نیست. اشتباه می‌خوانید. ـ یا اگر بگویند بلند شو برقص می‌توانید راحت برقصید؟ چه چیزی در فرهنگ ما چنین تنومند بالیده است که به شادی محدوده‌ی کوچکی داده است. آن‌قدر که تصور ما از آدمیان هم با همین الگوها ـ حتی ناخواسته ـ سنجیده می‌شود. وقتی این‌ها را می‌نویسم هنوز در ذهنم نگاه می‌کنم و مردان و زنانی را در تصورم می‌بینم که با آرامش و سکینه‌ای که نشان پختگی است، لبخند ملیحی دارند و آرام سخن می‌گویند و آرام گام برمی‌دارند... بعد جمله‌ای از متون کهن که «به هر نیک و بد از جای بنشوند». این ذهن من است. ذهن جوان/ انسان امروزی چطور؟ آیا در سرش اصلا چنین تصورات و باورهایی دارد یا نه؟ جوان امروزی سبک است. و ما و این فرهنگ سنگینمان باید بپذیریم که سبک بودن مثبت است و هر انسانی حق دارد، سبک باشد. انسان امروز تازه فهمیده که سرسنگین بودن است که بد است. پس زیستش فریاد می‌زند که بیایید سبک باشیم. اکنون این انسان امروز است که باید از نو حدود را مشخص کند. در خاکی که هنوز هم زنانی انگشت در دهان می‌گذارند که صدایشان عوض شود تا نامحرمی نشود. در خاکی که مرد که گریه نمی‌کنه در خاکی که مرد آن است که در کشاکش دهر سنگ زیرین آسیا باشد. زنان و مردان جوانی اکنون طوری زندگی می‌کنند که برق از سر خیلی‌ها بپرد که اگر نمی‌پرید شاید روشنشان می‌کرد.
#فریاد_ناصری
@andaromidvari

الگوی شیرزن یا زن موفق؟

نمی‌دانم شما هم بیماری وسوسه‌گون «شناخت» را دارید یا نه؟ یعنی وقتی می‌پرسید این چیست؟ و مثلا جواب می‌شنوید: این درخت است. این خاک است. این آب است. این... جانتان خارخار می‌کند که چطور این درخت است. چه کسی گفته درخت؟ در زبان‌های دیگر اسمش چیست؟ حالا که این چیز اسمی دارد در هر زبان متفاوت، پس خودش واقعا چیست؟


این نپذیرفتن پاسخ‌های آماده خود امکانی است که هر سنت و جهانی در اختیار ساکنانش می‌گذارد. همان‌طور که فهم ما در حدود جهان و سنتمان است. امکان رهایی از این حدود هم باز در دل همان سنت است. چیزها هستند و جهان و سنت ما، زبان ما، فرهنگ ما به آن‌ها رنگ معنا می‌دهد. یعنی فقط در زبان فارسی است که خدا را می‌شود به خود آمدن فهمید. اما گاد/god را نمی‌شود به خود آمدن فهمید. خیلی که بخواهیم هنر کنیم می‌شود در ریشه‌هایش بزرگ و خوب را پیدا کنیم. یا مثلا زن؛ در فارسی است که زن و زندگی کنار همند اما مثلا در آرواد (عورت)، کادین، قادین، خانم، woman... چنین امکان فهمیدنی وجود ندارد. اینکه بدانیم این دریایی که شبکه‌ی امکان تولید معنا را در اختیار ما می‌گذارد، در طول تاریخ چه رنگی یا رنگ‌هایی به‌خود گرفته است، بسیار مهم است. چون این دریا، جهان و سنت و زبان و فرهنگ ما، است که معناها را برمی‌سازد. اما همان‌طور که گفتیم امکان آزادی در اختیار همان چیزی است که بیشترین سرکوب‌ها را روا داشته است. پنهان‌کننده آشکار‌کننده است و البته آشکارکننده، پنهان‌کننده است.


شیرزن از آن الگوهای دانه برای دام است. دام است اگر که ندانیمش. دانسته اگر بپذیریمش، انتخاب است. شیرزن محصول تاریخ و دوران و فرهنگی است که می‌خواسته برای زنان در جهان مردانه الگویی بدهد. با این ترکیب شیر و زن، الگو و باوری را می‌سازد که زنان با غرق و جذب شدن در آن مردانه‌ترین نقش‌ها را برعهده بگیرند. ببینید ممکن است بسیاری از جزییات این نقش خیلی هم خوب باشند اما می‌دانید این الگوها چطور عمل می‌کنند؟ این‌طور: ساده‌ترین الگوی کنترل کودکان شلوغکار این است؛ یک تشویق ساده و گفتن اینکه او بسیار عاقل و با ادب است. اگر حربه‌تان بگیرد کودک را در کمند کلام انداخته‌اید و او مدام تلاش خواهد کرد این تایید وتشویق را باز از شما بگیرد. شیرزن نیز چنین حربه‌ای است. و البته تمام الگوها و باورها حربه‌اند. حال اگر کسی دانسته انتخاب کند که نقشی را ایفا کند، چیز دیگری است. راستی این الگوی زنان موفق چطور؟ امکان جهان مدرن است و زنان آگاهانه این نقش را می‌پذیرند که فعال و کنشگر و سازنده و... باشند؟ یا نه این نیز حربه‌ی جهان مدرن است؟

#فریاد_ناصری
@andaromidvari

و این‌گونه به خانه برگشتم
سفیدموی و مؤمن
به لشگر پراکنده‌ی ابرها
روحم را با شراب و
جسمم را گفتم
برادرم در آب‌های خروشان رود بشوید
پاک و منزه بدینسان از دروازه‌های جنون به سلامت گذشتم

تن نحیفم را
که بار گناه رسولان به شانه داشت
در میان نهادند

آسمان آبی
هوا روشن
برخاستم سبک
_ پرنده‌ای نظرکرده که
خرده‌های نان متبرک را خورده باشد_

خواندم که دوست
خواندم که یار
گفت: بی تو چون شاخه‌ی ریواسی تنهام
و جوانه‌های گندم به زبانی فصیح
قرص و پخته شدند.


#شعر
#فریاد_ناصری

پی‌‌نوشت: این شعر را تقریباً دو سال پیش نوشتم، شاید مهم‌ترین رخ‌داد شخصی و وجودی‌ام را به بیانش سپرده‌ام.
اکنون که امکان کامنت‌گذاری هم درست شد، خوشحال‌تر می‌شوم، نظراتتان را بخوانم.
@andaromidvari

باورهای بنیادین را بزرگان، در فکر کودکان می‌کارند و بزرگان در مسیر رشد شکل‌یافته‌اند و تثبیت شده‌اند و این شکل و فکرها را از فرهنگ و جهان و زبان و سنتی که در آن می‌زیند، گرفته‌اند. فکرهای کاشته شده در فکر کودکان به‌مرور به اعماق رانده می‌شود و ناخودآگاه می‌شود. فکرهای ناخودآگاه باورهای اساسی ما می‌شوند و به‌طور پیش‌فرض هر باوری به‌دنبال خود اعمال و رفتار و بودن‌های خاص دارد.
وقتی در فکر کودکی این باور شکل بگیرد که دوست‌داشتنی نیست، در بزرگسالی بی‌آنکه بداند پیرو و تابعِ تبعات آن باور بنیادین می‌شود.

مثلا: من دوست‌داشتنی نیستم، پس ترک خواهم شد. خب برای جلوگیری از ترک و طردشدن مواضعی را اختیار می‌کند و زندگی‌اش را در چرخه‌ی تکراری آن باور تا آخرین نتایجش مدام و مکرر تجربه خواهد کرد.

هر انسانی نخست باید باورهای بنیادین را پیداکند. غربال کند. نتایجش را بشناسد و برای تغییر آن‌ها که نمی‌خواهد بکوشد. اما اینکه چگونه می‌توانیم به باورهای بنیادینمان برسیم و با چه شیوه‌هایی می‌توانیم ان‌ها را تغییر دهیم، پرسشی بسیار مهم است. این مسیر و فرایند همان چیزی است که آن را خودشناسی می‌نامیم.
عرفان و تصوف، روانشناسی و روان‌کاوی، ادبیات و هنر نهادهایی هستند که مدعی‌اند که از عهده‌ی چنین کاری برمی‌آیند.

شما چه راه‌هایی برای 《خودشناسی》 می‌شناسید؟

#فریاد_ناصری
@andaromidvari