⚡️آینده‌پژوهی دین‌داری در ایران

       ✍احمد کوهی

✳️وقتی از آینده دین‌داری می‌گوییم می‌خواهیم از چه چیزی سخن بگوییم؟ و اصلا چرا به چیزی به عنوان آینده‌دینداری می‌پردازیم؟ واقعیت این است که انگیزه‌ها برای پرداختن به آینده مختلف است و افراد گوناگون از ابعاد مختلفی به آینده می‌نگرند و از آن استفاده می‌کنند؛ اما آنچه ما در اینجا در پی آن هستیم، این است که ما آینده را برای ساختن آن می‌خواهیم. اگر فقط با هدف حدس زدن آینده باشد که چه خواهد شد و دین‌داری افزایش می‌یابد یا کاهش کاری بی‌فایده است و مشکلات معرفت شناسی پیدا می‌کند.

✳️دانستن آینده‌دینداری وقتی برای ما فایده عملی دارد که به جای کاهش یا افزایش آمار دین‌داری، دایره حدسمان را به این سمت ببریم که آیا ممکن است دینداری نسبت به اکنون متفاوت بشود؟

✳️تحقیقات نشان داده‌اند که تحولاتی در حال رخ دادن است که در اثر آن، حرکت به سمت مردمی شدن، حکمرانی مردم و الگوی مشارکتی در حال رشد بوده و هست. این امر در فضای دین‌داری هم خواهد بود؛ یعنی نه فقط در فضای سیاسی، بلکه در دین هم احساس نیاز بیشتری به مشارکت خواهد بود و مردم برای حل مسائل خود از ساختارهای غیررسمی‌تر و مردمی‌تر استفاده می‌کنند.

✳️ساختارهای ریز، جزیی و خرد می‌توانند تأثیر بیشتری در زندگی‌ها بگذارند و تبدیل به اصل می‌شوند. به عبارت دیگر اگر بیست سال پیش، پیشران اصلی تحولات اجتماعی، دانشگاه یا نهاد علم بود، دیگر نهاد علم و دانشگاه را به عنوان پیشران تحول باید کنار بگذاریم و از این پس نهادهای دیگری مانند شبکه‌های انسانی یا نوآوری‌ها پیشران تحولات اجتماعی خواهند بود.

✳️شاید اتفاق مهمی که می‌افتد، این است که دین‌داری بعد از انقلاب که برای بسیاری از مردم دین‌داری از طریق ساختارها بود، به نوعی از دین‌داری تبدیل می‌شود که از طریق فعالیت‌های فوق برنامه و داوطلبانه، گسترش خواهد یافت.

🌐برشی از کتاب آینده‌دینداری در ایران، دفتر اول، ۱۴۰۲، به کوشش مهدی پورحسین؛ انتشارات سهل،صفحات ۲۲۵، ۲۲۶، ۲۴۵، ۲۴۶

https://t.me/andishedinimoaser

امام علی(ع):

✳️همانا ويرانى زمين به جهت تنگدستى مردم است، و تنگدستى مردم به جهت غارت اموال از طرف زمامدارانى است كه به آينده حكومتشان اعتماد ندارند، و از تاريخ گذشتگان عبرت نمى گيرند ...

🌐نهج البلاغه نامه ۵۳

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️ضرورت نواندیشی در فقه و فقاهت


✳️در دوره جدید و پس از آشنایی مسلمانان با تحولات سیاسی اجتماعی و پیشرفت‌های علمی، فرهنگی و فناورانه در مغرب زمین، وضع دگرگون می‌شود و به تدریج شاهد گسستی معنادار میان فضای فکری و ذهنیت جدید جامعه با فضای فکری و ذهنیت سنتی فقها و به تبع آن فاصله گرفتن دانش فقه از تحولات علمی فرهنگی و سیاسی اجتماعی هستیم، به طوری که دانش فقه که تا آن زمان توانسته بود در عرصه‌های مختلف به گونه‌ای پاسخگوی نیازهای جامعه باشد، ناگهان با بحران شکاف عصری مواجه می‌شود. در این دوره، برخی مفاهیم و مسائل جدید در ذهن نخبگان جوامع مسلمان جای می‌گیرد و بر زبانشان جاری می‌شود که با مسائل گذشته آنان تفاوت بسیار داشته است؛ مفاهیمی همچون «پارلمان»، «قانون»، «قانون گذاری»، «انتخابات»، «رأی اکثریت»، «تفکیک قوا»، «آزادی‌های سیاسی‌اجتماعی»، «مساوات»، «حقوق شهروندی»، «دولت مدرن و رابطه آن با دین» و ... مطرح شده بود. که بعضی از آنها کاملاً جدید و بعضی دیگر در معنا و مفهوم، متفاوت با مفاهیم سابق بود.

✳️نکته در خور توجه آنکه، به طور طبیعی، گسترش علوم انسانی نوبنیاد و رواج مفاهیم و اصطلاحات جدید، به‌تدریج موجب تغییراتی در عرف عام خواهد شد. نپذیرفتن یا درک نکردن به موقع این پدیده و توجه نکردن به آن می‌تواند موجب فاصله گرفتن از فضای فکری و ذهنیت رایج جامعه شود. این پدیده اغلب برای عالمان محافظه کار و جزم‌اندیشی که اعتمادبه‌نفس بالایی برای یافته‌های علمی‌شان دارند اتفاق می‌افتد. این خصوصیت همان چیزی است که اگر در میان دانشوران هر رشته از علوم بشری تعمیم یابد می‌تواند موجب رکود و توقف در آن رشته علمی شود و جاماندگی از کاروان علم و دانش و فرهنگ را برای آن رقم بزند. از این پدیده می‌توان با عنوان «بحران فقدان معاصریت» و «جاماندگی فرهنگی تاریخی» یاد کرد. به نظر می‌رسد آنچه در این ۱۵۰ سال اخیر به تدریج اتفاق افتاده است نوعی انزوای دانش فقه و جاماندگی آن از کاروان علوم انسانی است. آگاهی از عمق این بحران و شناخت جوانب مختلف آن، ضرورت روی آوردن به رویکرد نواندیشانه در فقه و فقاهت را توجیه پذیر می‌کند.

🌐برشی از کتاب نواندیشی دینی؛ تاملاتی در رویکردها، به کوشش حمید سعادتی، انتشارات کویر؛ صفحه ۲۳۷،۲۳۸،۲۳۹.

https://t.me/andishedinimoaser

امام علی علیه‌السلام

✳️ای مالک!
باد غرورت،
جوشش خشمت،
             تجاوز دستت
و تندی زبانت را در اختیار گیر!
و با پرهیز از شتابزدگی و فروخوردن خشم، خود را آرامش ده،
تا خشم فرونشیند و اختیار نفس
در دست تو باشد….

تو بر نفس مسلط نخواهی شد ،
    مگر با یادِ فراوانِ قیامت
          و بازگشت به سوی خدا...

نهج البلاغه

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️پیامبر اسلام و اسلام پیامبر

    ✍️رضا بابایی

✳️تاریخ گواه است که اسلام در زمان پیامبر(ص)، دین اصلاح‌ بود نه انقلاب؛ جز در مسئلۀ چندخدایی که داستانی دیگر دارد. شیوه‌های انقلابی و ارتجالی در این دین و در هیچ‌یک از آیین‌های مانا جایی نداشته است؛ چون زیرساخت‌های اجتماعی و فرهنگ عمومی، انقلاب و دگرگونی ارتجالی را نمی‌پذیرند. اسلام نخستین، بیشتر جنبش(Movement) بود تا شورش و انقلاب(Revolution). جنگ‌های صدر اسلام هم یا دفاعی بود یا بیشتر زمینه‌های سیاسی - اقتصادی داشت تا عقیدتی.

✳️اسلام حتی در احکام اقتصادی و جزایی، اصلاحات جزئی را بر انقلاب ترجیح داد؛ یعنی در بیرون از زمان و مکان خود سیر نکرد. از همین رو است که غالب احکام اقتصادی و جزائی و حکومتی اسلام، امضایی است، نه تأسیسی؛ یعنی نظم پیشین را بیش‌وکم پذیرفت و در همان قالب‌ها محتواسازی کرد. برده‌داری، ماه‌های حرام، نابرابری ارث و دیۀ زن و مرد، معاملات رایج در شبه‌‌جزیره(مضاربه، جعاله ...)، نظام قبیلگی، نوع روابط اجتماعی و خانوادگی، سنت چندهمسری و... در عصر رسالت تغییر اساسی نکرد. اسلام، ساختارهای جدید نیافرید؛ ساختارهای پیشین را برنینداخت و در قالب حکومت و فرایند حاکم‌گزینی دست نبرد. اگر تغییری داد، در محتوا و اندکی نیز در شکل اجرا بود. عقیدۀ شیعه به وجود نص و نصب الهی برای خلافت امام علی(ع)، استثنا است؛ چنانکه حاکم مسلمانان در سقیفه، به همان شیوه‌ای انتخاب شد که پیش از اسلام سابقه داشت و تا زمان معاویه هم ادامه داشت.

✳️احکام تأسیسی اسلام، عمدتا در بخش عبادیات است؛ در غیر آن، شیوۀ پیامبر اسلام(ص) همراهی حداکثری با زمانه بود؛ نه تغییرات ناگهانی و شهرآشوب. مسلمانان نیز اگر همین شیوه را برگزینند، پا در جای پای پیامبر خویش گذاشته‌اند؛ یعنی نه در گذشتۀ دور یا نزدیک بمانند و نه بدون جایگزین‌های مجرب و سازگار با زمانه، ساختارها را بشکنند. بنابراین، مسلمانی دو معنا دارد:
1. پیروی از «پیامبر اسلام»؛
2. پیروی از «اسلام پیامبر».
«اسلام پیامبر» یعنی روشی که ایشان برگزید و فرایندی که پیمود تا به «پیامبر اسلام» رسید. «اسلام پیامبر» تا آنگاه که به خلافت تبدیل نشده بود، بسیار ساده و سازگار با سنت‌ها و ساختارهای موجود بود. مثلا اسلام، تقوا را نشانۀ برتری قلمداد کرد، اما این برتری، نظام بردگی را نقض نمی‌کرد؛ یعنی پرهیزگار برتر است، چه برده باشد و چه مولی. «نظام بردگی» محصول سنت‌ها و تاریخ اعراب بود؛ نقض آن نیز بر عهدۀ سنت‌های جدید است، نه فرمان پیامبران که رسالتی دیگر داشتند. اسلام پیامبر در بیرون از زمان و مکان شکل نگرفت که ما پیامبر اسلام را منهای زمان و مکان بنگریم. پیامبر اسلام پایان اسلام پیامبر نیست؛ آغاز آن است؛ یعنی شیوه و روش ایشان در مواجهه با زمان و مکان باید همچنان ادامه می‌یافت که نیافت.

✳️مسلمانان، پیامبر اسلام را بیش‌وکم می‌شناسند‌، اما در «اسلام پیامبر» چندان نمی‌نگرند؛ یعنی تأثیر نسبت‌های زمانی و مکانی را در سیر پیامبرانۀ او نادیده می‌گیرند. اگر اسلام پیامبر(روش و فرایند) به اندازۀ پیامبر اسلام(نتیجه و برایند) در کانون توجهات می‌نشست، زمان و مکان همان اندازه برای مسلمانان اهمیت می‌یافت که برای پیامبر اسلام(ص) اهمیت داشت. برای اینکه پیامبر اسلام(ع) در «مکه=ام‌القری» و «پیرامون مکه=من حولَها» محصور نماند و عقیده به استمرار رسالت ایشان در زمان‌ها و مکان‌های دیگر، با آیاتی همچون «أَوْحَینَا إِلَیک قُرْآنًا عَرَبِیا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَی وَمَنْ حَوْلَهَا؛ قرآن عربی را بر تو وحی کردیم تا [مردم] مکه و پیرامون آن را هشدار دهی»(شوری7) سازگار باشد، باید فرایند(اسلام پیامبر) را هم به اندازۀ برایند(پیامبر اسلام) دید؛ وگرنه گزیری از توقف در یکی از ایستگاه‌های تاریخ نمی‌ماند.

https://t.me/andishedinimoaser

فایل صوتی

آیین‌های مذهبی و دوقطبی اجتماعی

گفتگوی محسن‌حسام مظاهری و حسین شهرستانی

🔹محسن‌حسام مظاهری: رشد مناسک به‌تنهایی نمی‌تواند نشان‌دهنده‌ی رشد دین باشد، در کنار آن لازم است شاهد رشد اعتقادات و اخلاق دینی هم باشیم. با توجه به این، امروز نمی‌توانیم مدعی رشد دین در جامعه باشیم. جمهوری اسلامی در خصوص مناسک، سوگیری شیعی دارد. مناسک مربوط به عید فطر، عید قربان و میلاد پیامبر اکرم بزرگ نشده است. توجه به ماه رمضان نیز تحت‌الشعاع شهادت امام علی (ع) قرار گرفته است.

🔹حسین شهرستانی: مناسک به بستری برای ارتباط‌های مدنی تبدیل شده است. مناسکی مانند محسنیه که لبه‌های تقابل با اهل‌سنت در آن تیز می‌شود جمهوری اسلامی جلوی آنها را گرفته است. اتفاقا در چنین مناسک ضدوحدت‌گرایانه‌ای، کنش ضدجمهوری اسلامی انجام می‌شود، مثلا مراسم‌های قمه‌زنی‌ای که وجود دارد. اسلام سیاسی و جمهوری اسلامی بوده است که جلو قمه‌زنی ایستاده است.

📺 ویدیو یوتیوب

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️زندگی اصیل و هزینه‌هایش

    ✍️علی زمانیان

هزینه‌ی ارزش‌هایی که بدان معتقدی، فقط برگردن خود توست

طبق قول مشهور، شب عاشورا، امام حسین، یاران خود را جمع کرد و فرمود: "بدانید که من می‌دانم فردا سرنوشت ما با این دشمنان چه خواهد شد. اکنون به همه‌ی شما اجازه‌ی رفتن می‌دهم؛ پس همه آزادید که بروید و بیعتی از من بر گردن شما نیست. پس از تاریکی شب استفاده کنید و هر کدام از شما که قدرت دارد دست مردی از اهل بیت مرا بگیرد و در این تاریکی متفرق شوید و به هر سو که می‌خواهید بروید. این مردم مرا می‌خواهند و اگر به من دست یابند، با بقیه کاری نخواهند داشت."

تاریخ یاد ندارد کسانی را که به این توصیه عمل کردند، نکوهش کرده باشند. در سخن امام حسین، حقیقتی نهفته است که کمتر به آن توجه شده است. گوهر این سخن، سه بعد و زاویه دارد. سخنی درس‌آموز برای همیشه‌ی تاریخ.

سه درسی که می‌توان از این سخن بیرون کشید چنین است:

1⃣"اصیل زندگی کنید"

اصالت زندگی به این است که اگر می‌خواهی زندگی کنی و یا حتی اگر می‌خواهی بمیری، برای خودت زندگی کن و برای خودت بمیر. وقتی می‌گویم "برای خودت"، دقیقا به معنای این است که برای آن‌چه به آن رسیده‌ای، آن حقیقتی که در درون خود محقق کرده‌ای، آن‌چه در جان‌ات بدان وفاداری و آن‌چه در پنهان‌ترین زوایای روح‌ات آرزویش را می‌کنی. در مقابل، زندگی عاریتی و مرگ عاریتی، زندگی و مرگی است که که از جان تو و از درون تو برنخاسته است، بلکه از بیرون به تو تحمیل شده است. خود را بنده و برده‌ی چیزی کرده‌ای که از تو و از درون تو نجوشیده است. با آن مشکل داری، اما به ملاحظه‌ای و به مقتضایی به آن گردن می‌نهی؛ بدان رضایت نداری و چیزی نیست که تو آن را خواسته باشی.
آن‌چه امام حسین می‌گوید، به واقع، یاران را از مرگ عاریتی بر حذر می‌دارد. از این رو توصیه می‌کند بروید و برای آن که احساس گناه نکنند، به صراحت گوشزد می‌کند بیعت‌ام را از شما برداشتم. تا مبادا کسی به خاطر امام حسین بماند و اما دل‌اش رای و میل دیگری داشته باشد.

2⃣"انتخاب، حق انسان است"

پیام دوم امام حسین این است که: می‌توانی بروی، می‌توانی بمانی. اما اگر می‌خواهی بمانی، به‌خاطر من نمان. زیرا بیعت‌ام را از تو برداشته‌ام. انتخاب، حق تو است: رفتن و یا ماندن.   مرگ را خودت باید انتخاب کنی. انتخاب، عنصر اساسی و بنیادینی است که خداوند در انسان به ودیعت نهاده است. می‌خواهی بروی، بی هیچ شماتتی برو، اما اگر ماندی، به‌اختیار و انتخاب خودت بمان. من، مسئول خودم هستم و نه بیش‌تر، و تو نیز. هر کسی بار مسئولیتِ انتخاب خود را خودش باید بر دوش بگیرد. هرکس خودش باید انتخاب کند چگونه بزید و یا چگونه بمیرد.   
رستگاری، آن است که انتخاب شود.

این سخن پربهایی است با همه‌ی آنان که می‌خواهند "حسینی" زندگی کنند، که راه انتخاب را مسدود نکنید و آدمیان را مجبور نکنید، و با حسین بودن را حتی، به دیگران  تحمیل نکنید. زیرا خود او رخصت داده است هر کس سر خویش گیرد و برود. امام حسین با این سخن، همه را با عمیق‌ترین اضطراب وجودی، یعنی "انتخاب" روبرو کرد. انتخابی که باید به آن دست برد و مسئولیت‌اش را پذیرفت. حسین، همه را با "تصمیمی" بزرگ مواجه کرد. او گفت: "آزادید بروید". یعنی اگر می‌خواهید بمانید، خودتان باید تصمیم بگیرید، من به جای هیچ کس تصمیم نمی‌گیرم. امام حسین با این سخن می‌خواهد بگوید، هزینه‌ی آن چه بر آن باور داری، فقط برعهده توست. دیگران را نباید و نمی‌توانی مجبور کنی هزینه‌های باورهای ترا بپردازند.

3⃣"قربانی شدن فقط پیش پای ارزش"

با معیار، ملاک و برای حقیقت و ارزش (و نه برای شخص)، زندگی کن. حقیقتی که در پرتو آن زیسته‌ای و ارزشی که محور زندگی است، چیزی است که مهم است. امام حسین گوشزد می‌کند اگر می‌خواهی بمانی، برای حقیقتی و ارزشی بمان که برای آن زیسته‌ای. برای من نمان، مسئولیت مرگ هرکسی با خود اوست. برای من، از آن رو که به من تعلق عاطفی داری، نسبت و پیوند خونی داری و یا به هر علت دیگر، نمان. اگر می‌خواهی بمانی، ببین حق با تو چه می‌گوید. ببین معیاری که از آن، همه‌ی عمر پیروی کرده‌ای چه می‌گوید. اگر آن معیار و ارزش در فردا تجلی می‌کند بمان. اگر حقیقت، چیزی است که در میدان نبرد ظهور می‌کند بمان؛ اما اگر فقط به‌جهت خویشاوندی و نسبت‌های دیگر است، بهتر است بروی.
اگر می‌مانی، مرا نه به عنوان یک شخص، بلکه به منزله‌ی یک ارزش و یک معیار ببین. ارزشی که می‌توان جان خویش را در دفاع از آن قربانی نمود.

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️نسبت میان فقه و عرفان و اخلاق

      ✍محمدصادق کاملان

✳️اسلام سه بُعد اساسی دارد: معارف دینی، اخلاق و احکام (فقه). در حالی که تنها حدود یک‌دوازدهم آیات قرآن به احکام فقهی اختصاص دارد، بخش عمده آیات به اخلاق و معارف دینی می‌پردازد.

✳️اخلاق در قرآن نقش محوری دارد؛ هدف بعثت انبیا و نزول کتاب‌های آسمانی، اقامه قسط و تربیت اخلاقی انسان‌هاست. بیشتر داستان‌های قرآن مانند قصه‌های هابیل و قابیل، حضرت یوسف و زلیخا، یا موسی و فرعون، محور اخلاقی دارند.

✳️فقه بدون پشتوانه اخلاقی کارایی کامل ندارد؛ التزام به احکام نیازمند تربیت اخلاقی و روانی است. همچنین عرفان نیز زمینه‌ساز تحقق اخلاق و عمل به فقه است و در پی تقرب به خدا و ادب عبودیت است.

در مجموع، عرفان و اخلاق بستر تحقق عملی و درونی فقه هستند.

منبع: نشریه حیات معنوی، شماره نوزدهم، ۱۴۰۳؛ صفحه۱۳،۱۴،۱۷،۱۸.

🌐برای مطالعه کامل اینجا

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️کرامت انسان از نگاه فقیهان و عارفان

    ✍مهدی پورحسین(رئيس و عضو هیات علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

✳️در نگاه دینی، انسان جایگاهی ویژه در نظام خلقت دارد و دارای ویژگی‌هایی چون روح الهی، علم، اختیار و قابلیت رسیدن به مقام "انسان کامل" است. عارفان با تمرکز بر شهود قلبی، انسان را دارای کرامتی ذاتی و ارزش اکتسابی می‌دانند که او را به کمال می‌رساند. در مقابل، فقیهان با محوریت شریعت و احکام، بر کرامت انسان از زاویه وظایف شرعی و مسیر سعادت اخروی تأکید دارند. هر دو نگاه، جایگاه والا و مسئولیت‌پذیر انسان را در مسیر قرب الهی مورد توجه قرار می‌دهند.

🌐پیوند به مطالعه متن کامل

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️نسبت تشیع اقتدارگرا با اخلاق

✳️جریانی در حال رشد است که با تقدس‌بخشی به قدرت، اخلاق را به حاشیه رانده و ولایتمداری را اصل دین معرفی می‌کند. این جریان اخلاق را مستقل از دین و حتی در تعارض با ولایت می‌داند.اخلاق‌مداری بدون ولایت را بی‌ارزش خوانده و به تحریف تاریخ اسلام و انقلاب برای توجیه نظام ولایی می‌پردازد. این نگاه، با تضعیف اصول اخلاقی، حفظ قدرت را هدف اصلی می‌داند و به دین و آینده ایران آسیب می‌زند.

محمدرضا یوسفی

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️دین حداقلی و ترازوی اخلاق و معنویت

   ✍مرتضی جزایری

✳️قرنهاست که اسلام دینی قانونگذار معرفی شده است و گفته شده که حلال و حرام پیامبر(ص) تا قیامت حلال و حرام است و بعد حلال‌ها و حرام‌ها بر همین قوانین تطبیق شده است؛ اما به این توجه نشده که حرام و حلال ربطی به قوانینی خاص ندارد و در واقع به همان روح اخلاقی و معنوی پیش‌گفته ناظر است. اسلام به دنبال قانون خاصی نیست بلکه به دنبال این است که آنچه انسان را از کمال معنوی‌اش دور می کند به قوانین و قراردادهایش راه نیابد از این رو او را از کم‌فروشی، دروغ، فریب، غش و قوانینش منع می‌کند.

✳️قوانین و قراردادهای اجتماعی و اقتصادی و ... برآمده از نیازهای انسان در زمانها و مکانها و احوال گوناگون است و در عصر پیامبر (ص) نیز این قاعده کلی جاری بوده است. رسول خدا (ص) در هر جامعه ای حضور داشت میکوشید قراردادها و قوانین سودمندشان را حفظ کند و در مواضعی که بیم لغزش می رفت جهات اخلاقی و معنوی ای را متذکر شود تا آن قراردادها مانع تکامل معنوی انسان نشود این تلقی یعنی اصالت معنا و محتوا در مقابل اصالت شکل و فرم.
اگر اصالت را به معنا و محتوا بدهیم این توانایی را داریم که با توجه به ارزشهای معنوی و اخلاقی اسلام در روزگار کنونی نیز از آنچه مانع کمال انسانی در مناسبات و قراردادها است جلوگیری کنیم. اگر صاحب شرع در عصر ما حاضر بود بسیاری از چیزهایی که موجب غفلت و انحطاط اخلاقی انسان‌ها شده حرام می‌دانست.

✳️قراردادهای اجتماعی به هیچ روی به راحتی قابل تغییر و تبدیل نیست و پیامبران برای تغییر و تبدیل آنها مبعوث نشده‌اند. همان گونه که مبحث تعدد زوجات در اسلام تأسیس نشده بحث از بردگی نیز چنین بوده و اسلام نمی‌توانسته آن را به کلی از میان بردارد اسلام تنها در پی این بوده که نشان دهد تلقی عصر از برده‌داری غیراخلاقی است و جهاتی اخلاقی بدان دهد.

✳️این دین نیست که به انسان می‌گوید می‌توانی غلام و کنیز داشته باشی فرم احتیاجات بشری ایجاب چنین قراردادی را می کرده است.
لذا  کسی نگوید در اسلام استرقاق برده گرفتن است. در جامعه استرقاق بوده و اسلام نمی توانسته آن را بر هم بزند چون قراردادهای اجتماعی را کسی نمیتواند به این آسانی بر هم بزند.

اساساً دایره مورد بررسی فقیه قوانین و قراردادهای اجتماعی نیست و اینکه در اغلب کتب فقهی مانند مکاسب شیخ انصاری به این مسائل پرداخته شده اصولا ربطی به فقیه ندارد.

✳️تمام بحث‌های کتاب مکاسب شیخ انصاری مربوط به قراردادهای جاری جامعه است که بر اساس احتیاج به وجود آمده و روزی که عمر احتیاج، سرآمده قراردادهای مربوط به آن هم همه لغو و ساقط شده اند و شرع مطهر در این باره نفیاً و اثباتاً هیچ نقشی ندارد و نمی تواند داشته باشد و تنها نقش او همان نقش تزکیه ای است که آن قراردادها را همراه با متعالی ترین کمالات و صفات انسانی صبغة اللهی نموده و فرموده: به امانت خیانت نکن اگر قولی دادی چنان کن... اگر قرض دادید افزوده طلب نکنید بنابراین به جای کتاب البیع باید گفت: «کتاب ما يعتبر في البيع و باید دستورات اخلاقی را بیان کرد نه اینکه بیع چیست؛ اجاره چیست عقد نکاح چیست؛ فرق بیع و صلح چیست الی غیر ذلک این چیستها در شأن شرع و فقیه نیست که به شرح و بسط آن بپردازد اینها قراردادهای مردمی است که احتیاج آنها را به وجود آورده و دائماً در حال نوسان و تغییر و تبدیل و طلوع و افول است.

✳️این دینِ (حداقلی) تنها قوانین و قراردادهای صوری را بیرون از دایره متون دینی نمی برد بلکه علوم بشری را نیز مشمول این حکم می کند چنانکه قبلا مبرهن کردم دین به احساسات و اخلاقیات و صفات انسان کار دارد و نیامده که به او دانشی از سنخ دانش‌های بشری بدهد در این بستر است که پیامبر (ص) آمده تا سطح رحم را بالا ببرد و سطح گذشت و جوانمردیها را بالا ببرد و اصلا کاری به بخش مادی و علمی انسان ندارد او هر منکری را انکار می‌کند و به هر معروفی دعوت می‌کند. او با انسانیت انسان کار دارد او با جسمانیت انسان کاری ندارد آنجا که پای احساس در میان است با آن کار دارد...

🌐منبع
https://t.me/andishedinimoaser

حضرت علی(ع) به مالک اشتر:

✳️براى مردمی كه به تو اعتراض دارند، زمانى معین كن كه در آن فارغ از هر كارى به آنان پردازى ... در برابرشان فروتنى نمایى و بفرماى تا سپاهیان و یاران و نگهبانان و پاسپانان به یك سو شوند، تا سخنگویشان بى هراس و بى لكنت زبان سخن خویش بگوید. كه من از رسول الله (صلى الله علیه و آله ) بارها شنیدم كه مى گفت پاك و آراسته نیست امتى كه در آن امت ، زیردست نتواند بدون لكنت زبان حق خود را از قوى دست بستاند. پس تحمل نماى ، درشتگویى یا عجز آنها را در سخن گفتن . و تنگ حوصلگى و خودپسندى را از خود دور ساز تا خداوند درهاى رحمتش را به روى تو بگشاید ...

🌐نهج البلاغه،نامه 53 به مالک اشتر نخعی

https://t.me/andishedinimoaser

شیعه کیست؟

کسی که فروتنی و تقوای الهی داشته باشد ...

🎙عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

https://t.me/andishedinimoaser

امام جواد (ع):

مَنِ استَحسَنَ قَبيحاً كانَ شَريكا فيهِ.

هرکه کار زشتی را نیک بشمارد در آن کار شریک است.

🌐بحارالانوار ج ۷۵ ص۸۲

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️چند جمله از فرمایشات امام جواد علیه السلام

    ✍وحید نجفیان

1⃣ وَ اعْلَمْ أَنَّکَ لَنْ تَخْلُوَ مِنْ عَیْنِ اللَّهِ فَانْظُرْ کَیْفَ تَکُونُ
بدان که تو همیشه در محضر پروردگار هستی، پس توجه داشته باش که اعمالت  چگونه است.

بر او علم یک ذره پوشیده نیست
که پیدا و پنهان به نزدش یکی‌ست (سعدی)

2⃣ الْمُؤْمِنُ یَحْتَاجُ إِلَی ثَلَاثِ خِصَالٍ تَوْفِیقٍ مِنَ اللَّهِ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولٍ مِمَّنْ یَنْصَحُه
مومن به سه خصلت نیازمند است
❇️ توفیقی از جانب خداوند
❇️ واعظی از درونش (وجدان)
❇️ پذیرش نصیحت دیگران (انتقاد پذیری)

3⃣ مَنْ عَمِلَ عَلَی غَیْرِ عِلْمٍ مَا یُفْسِدُ أَکْثَرُ مِمَّا یُصْلِحُ
هر کسی بدون علم (و تخصص) کاری انجام دهد خرابکاریش بیشتر از کارهای درست اوست

4⃣ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الشَّرِیرِ فَإِنَّهُ کَالسَّیْفِ الْمَسْلُولِ یَحْسُنُ مَنْظَرُهُ وَ یَقْبُحُ أَثَرُهُ
با انسان شرور رفاقت نکن زیرا مانند یک شمشیر تیز است، ظاهری زیبا دارد ولی بسیار خطرناک است.

نادان همه جا با همه کس آمیزد
چون غرقه به هر چه دید دست آویزد
با مردم زشت نام همراه مباش
کز صحبت دیگدان سیاهی خیزد (سعدی)

5⃣ نِعْمَةٌ لَا تُشْکَرُ کَسَیِّئَةٍ لَا تُغْفَرُ
نعمتی که شکر آن به جا آورده نشود مانند گناهی است که بخشیده نشده است.

شکرِ نعمت نعمتت افزون کند
کفر، نعمت از کفت بیرون کند

6⃣ لَا یَضُرُّکَ سَخَطُ مَنْ رِضَاهُ الْجَوْرُ
کسانی که به دست آوردن رضایتشان فقط با ظلم به مردم حاصل می‌شود، به خشم آوردن آن ها اشکالی ندارد.

نیک باشی و بدت گوید خلق
به که بد باشی و نیکت بینند (سعدی)

7⃣ لَا تَکُنْ وَلِیّاً لِلَّهِ فِی الْعَلَانِیَةِ عَدُوّاً لَهُ فِی السِّرِّ
مواظب باش در آشکار (و پیش مردم) دوست خدا و در خلوت دشمن خدا، نباشی.

واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند
چون به خلوت می‌روند آن کارِ دیگر می‌کنند!
مشکلی دارم، زِ دانشمندِ مجلس بازپرس
توبه‌فرمایان، چرا خود توبه کم‌تر می‌کنند؟
گوییا باور نمی‌دارند روزِ داوری
کاین همه قَلب و دَغَل در کارِ داور می کنند. (حافظ)

🌐بحارالانوار جلد ۷۵ از صفحه ۳۵۸ تا ۳۶۵

https://t.me/andishedinimoaser
http://t.me/vahid_najafian

⚡️حوزه‌های علمیه: از تحریم میکروفون تا هوش مصنوعی!

✍مهراب صادق‌نیا

✳️این روزها در گوشه و کنار حوزه‌های علمیه سخن از هوش مصنوعی است. جلسه‌های مختلف و همایش‌های رنگارنگ برگزار می‌شود تا بلکه حوزه بتواند از زیر و بم این هیولای عصر ارتباطات سر در بیاورد. ته همه‌ی این همایش‌ها و گفتگوها یک چیز است: ترس! حوزویان می‌خواهند بدانند "چطور می‌شود هوش مصنوعی را رام کرد." این گونه‌ی از نگرانی اولین بار نیست که برای مرجعیت‌های دینی و فرهنگی پدید می‌آید. با ورود به عصر روشنگری، نهادهای مذهبی به هر پدیده‌ی نوظهوری با بدبینی نگاه می‌کردند. از پیدایش علوم انسانی بگیر تا صنعت چاپ و اینترنت. با این همه، پس از مدتی کِش و قوس،  نهادهای دینی با یافته‌های جدید کنار می‌آمدند و گاه هم‌دلی می‌کردند. نمونه‌اش مسیری‌ست که حوزه‌‌های علمیه‌ای از ترس و تحریم میکروفون تا برگزاری درس‌های آنلاین و مجازی پیمودند. حوزه‌ای که یک روز با بلندگو مشکل داشت، امروزه سایت و خبرگزاری دارد. ماجرای هوش مصنوعی نیز چیزی شبیه همین ماجراهاست؛ مدتی ترس و انکار، و پس از آن خویشی و بهره‌برداری. ترسِ امروز از هوش مصنوعی، چندی بعد جای خودش را به یک هم‌کاری خواهد داد. حوزویان الگوریتم‌های هوش مصنوعی را یاد خواهند گرفت و از ارتباط انسان_ماشین بهره خواهند جست. درست همان‌طور که وقتی اینترنت وارد کشور شد، ابتدا با ترس و تردید نگاهش کردند، ولی بعد با ایجاد مرکز تحقیقات کامپیوتری به استقبالش رفتند و اینترنتِ Dial-up را با کارت‌های اعتباری به خانه‌های طلاب کشاندند. من به این ترس احترام می‌گذارم. فکر می‌کنم این ترس سبب می‌شود تا حوزه‌های علمیه در خود و نسبت‌شان با جهان ارتباطات بازاندیشی کنند. این بازاندیشی زمینه‌ی رشد خواهد شد. همان‌گونه که بلندگو، آب لوله‌کشی، و اینترنت شد. البته یقین دارم حوزه‌های علمیه باید در اندیشه‌ی نوعی دیگر از آتوریته باشد. هوش مصنوعی، به همان میزان که خلاقیت فرهنگی و اخلاقی انسان‌ها را بالا می‌برد، اقتدار مرجعیِت‌های سنتی را به چالش می‌کشد.

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️اجرای مناسک دینی و حق داشتن پرستشگاه از جمله آزادی‌های انسان در حوزه عقیده و ادیان شمرده شده است.

  ✍سیدحمید موسویان(عضو هیئت علمی گروه پژوهشی اندیشه دینی معاصر)

✳️معمولا پیروان هر دین از طریق اجرای مناسک و تجمع در پرستشگاه علاوه‌بر تقویت باورهای دینی، حس همبستگی و تعامل اجتماعی را نیز به يکديگر منتقل می‌کنند. علاوه‌بر این جنبه تبلیغی اجرای مناسک را نیز باید درنظر داشت. در زمان تسلط یک دین در یک جامعه و حکومت خاص، یکی از پرسش‌هایی که در برابر متدینان به آن دین قرار می‌گیرد میزان آزادی پیروان سایر ادیان در آن جامعه، به‌ویژه در حوزه آیین‌ها و مناسک دینی خاص خودشان، و حق دارا بودن پرستشگاه و اجتماع در آن برای انجام این آیین‌هاست. این پژوهش که در چارچوب فقه و حقوق اسلامی صورت گرفته است، حق آزادی دینی را از سه زاويه مورد بررسی قرار می‌دهد: مباحث حقوقی(به‌ویژه حقوق بشر و حقوق بین‌الملل)، تجربه تاریخی حکومت‌های مسلمان(از دوره پیامبر اکرم تا زمان حاضر)، فتواهای فقهی.

سخن از این سه جنبه برای به‌دست آوردن مبنای نظریات مهم موجود درمورد غیرمسلمانان و حق آزادی دینی آنها در میان فقهاست. در نهایت کوشش شده است براساس مبناهای مورد پذیرش فقهی، دیدگاه‌های رایج مورد نقد قرار گیرد و در نهایت به این پرسش پاسخ داده شود که آیا فقه اسلامی امکان همراهی با دیدگاه آزادی دینی پیروان سایر ادیان را دارد.

🌐برشی از کتاب آزادی دینی از منظر فقه اسلامی، نشر لوگوس، ۱۴۰۳، سیدحمید موسویان

https://t.me/andishedinimoaser

✳️دینِ معقول و دینِ نامعقول

    🎙محمد سروش محلاتی

https://t.me/andishedinimoaser

امام علی(ع)

✳️ای مالک؛ هرگز پيشنهاد صلح از طرف دشمن را كه خشنودى خدا در آن است رد مكن، كه آسايش رزمندگان، و آرامش فكرى تو، و امنيّت كشور در صلح تأمين مى گردد.

مبادا قراردادى را امضاء كنى كه در آن براى دغلكارى و فريب راه‌هايى وجود دارد، و پس از محكم كارى و دقّت در قراردادنامه، دست از بهانه‌جويى بردار، مبادا مشكلات پيمانى كه بر عهده‌ات قرار گرفته، و خدا آن را بر گردنت نهاده، تو را به پيمان شكنى وا دارد، زيرا شكيبايى تو در مشكلات پيمان‌ها كه اميد پيروزى در آينده را به همراه دارد، بهتر از پيمان شكنى است كه از كيفر آن مى‌ترسى، و در دنيا و آخرت نمى‌توانى پاسخ گوى پيمان شكنى باشى.

🌐نهج‌البلاغه، نامه ۵۳

https://t.me/andishedinimoaser

⚡️روش‌های حکومت داری(۱)

    ✍سید ابوالفضل موسویان

1⃣صداقت با مردم: یکی از نکاتی که مهم است در نامه پنجم و هجدهم نهج‌البلاغه آمده، اینکه نباید چیزی را از مردم مخفی کرد. حضرت می‌فرماید: «أَلَا أَحْتَجِزَ دُونَكُمْ سِراً إِلا فِي حَرْب». به طور طبیعی برای ایـن کـه دشمن از تاکتیک‌های نظامی ما مطلع نشود و نتواند پاتک بزند و برخورد کند، ما باید مسائل را مخفی نگه داریم و مردم خبر نداشته باشند تا بتوانیم بر دشمن غلبه کنیم. غیر از این در بقیه موارد هیچ چیز را از مردم پنهان نمی‌کنم. این یعنی نباید از مردم چیزی پنهان بماند.

2⃣رفاه مردم: نکته دیگری که درباره حکومت، در روایات به آن تأکید می‌شود رفاه مردم است: «وَ تَوْفِيرُ فَيْئكُمْ عَلَيْكُمْ». ثروت شما باید به وفور برسد و به شما و همه تعلق بگیرد. پس در نظامی که مورد تأیید ائمه است، وضع اقتصاد باید سروسامان پیدا کند. نقطه مقابل آن هم فقر است این توصیه پیغمبر در آخرین وصیتش است که خدا را هم شاهد می‌گیرد و می‌فرماید: «وَلَمْ يُفْقِرهُمْ فَيُكْفِرَهُمْ»، یعنی حاکم پس از من نباید مردم را به فقر بکشد که فقر مردم را به کفر می‌کشد. نه اینکه طوری باشد مردم نداشته باشند و نخورند و بعد ما بگوییم اشکنه بخورید. بله اگر همه مردم و مسئولان همین‌طور باشند قابل تأمل است، ولی وقتی سرمایه‌ها در جاهای دیگر خرج می‌شود و گروهی از مردم صاحب همه چیزند، آن وقت فقر مردم باعث می‌شود که آنها نسبت به دین کفر بورزند و حضرت می‌فرماید: «شما آنها را به کفر می‌کشید».

3⃣سپردن امور به شایستگان: نکته سوم سپردن کارها به بهترین و شایسته‌ترین فرد است: «مَا وَلَّتْ أُمَّةً أَمْرَهَا رَجُلًا قَط وَفِيهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ»؛ اگر امتی کارش را به دست کسی بسپارد که بالاتر، متخصص‌تر و با سوادتر از او وجود دارد، «لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ يَذْهَبُ سَفَالَا حَتَّى يَرْجِعُوا إِلَى مَا تَرَكُوا الْخَبَرَ».دائماً این زندگی به پستی کشیده می‌شود و جامعه به جای این که رشد بکند به قهقهرا می‌رود.

🌐برشی از کتاب آینده‌دینداری در ایران، ۱۴۰۳، جلد۷، به کوشش پروین قوامی، صفحه ۴۷و۴۸.

https://t.me/andishedinimoaser