✳️ زمان‌شناسی در حق‌طلبی

✍️ #سیدحمید_موسویان

در فرهنگ دینی، همواره بر بیان حق، پیگیری حق و استقامت در مسیر حق تأکید شده است.

از همین رو گاه چنین تصور می‌شود که انسان موظف است در هر شرایطی هر آنچه را حق می‌داند، بیان کند و برای تحقق آن به میدان بیاید. تعبیر «قائم» به معنای قیام‌کننده از خاندان پیامبر(ص) که در روایات نبوی نیز مطرح شده و مورد اعتقاد مسلمانان است دقیقاً بر همین مبنا مورد تأکید قرار گرفته است.

سیره پیامبر اسلام(ص) نشان می‌دهد که حق‌طلبی صرفاً به معنای گفتن حق در هر زمان و هر شرایطی نیست. گاهی شرایط اجتماعی به گونه‌ای است که مخاطب توان فهم یا پذیرش حقیقت را ندارد.

در چنین وضعیتی، اصرار بر طرح یک موضوع، نه تنها به گسترش حق کمک نمی‌کند بلکه ممکن است به تضعیف جایگاه آن بینجامد. حق زمانی اثرگذار است که بتواند در ذهن و جان مخاطب جای بگیرد. اگر جامعه آمادگی پذیرش نداشته باشد، فریاد مکرر یک حقیقت می‌تواند آن را به امری عادی، کم‌اثر و حتی بی‌اهمیت تبدیل کند.

از همین منظر است که در آموزه امر به معروف و نهی از منکر که معمولاً در فضای جامعه ما با حرکت امام حسین(ع) شناخته می‌شود نیز بر وجود شرایط تأثیرگذاری تأکید شده است. معروف باید در زمانی عرضه شود که زمینه پذیرش آن وجود داشته باشد و نهی از منکر نیز هنگامی واجب است که مخاطب آمادگی شنیدن و اصلاح شدن را داشته باشد.

مروری بر تاریخ ائمه(ع) نیز همین واقعیت را تأیید می‌کند. در حدود ۲۵۰ سال عصر حضور امامان (تا پیش از غیبت امام زمان)، جز در مقاطع محدودی، شاهد قیام و حرکت‌های سیاسی فراگیر و مستمر نیستیم.

این در حالی است که آنان بیش از هر فرد دیگری نسبت به انحراف‌ها و ظلم‌های موجود آگاهی داشتند. با این حال همواره میان حقانیت یک اقدام و امکان تحقق آن در جامعه تفاوت قائل می‌شدند.

حتی درباره امام حسین(ع) نیز این نکته کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد که دوران امامت ایشان بیش از ۱۰ سال به طول انجامید اما واقعه عاشورا تنها بخش کوتاهی از این دوره را تشکیل می‌دهد. این نشان می‌دهد که حرکت عاشورا محصول فراتر از یک تصمیم لحظه‌ای یا صرفاً واکنشی احساسی در بستری از سنجش شرایط و ارزیابی ظرفیت‌های اجتماعی شکل گرفت.

نمونه دیگر را می‌توان در دوران امام باقر و امام صادق (ع) مشاهده کرد. در دوره ضعف بنی‌امیه، بارها از سوی برخی شیعیان پیشنهاد قیام و حرکت سیاسی به امامان داده شد اما آنان از ورود به اقداماتی که زمینه موفقیت و پذیرش اجتماعی نداشت، خودداری کردند.

🔰 برشی از «صبر بر حق؛ بازخوانی یک مفهوم مغفول در فهم قیام امام حسین(ع)»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ چهارشنبه‌های نواندیشی | نشست ششم از سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه»

جامعه ایرانی در یک سال گذشته، تجربه‌ای متفاوت و کم‌سابقه از شرایط بحرانی و وضعیت‌های استثنائی را پشت سر گذاشته است. این تجربه، پرسش‌های مهمی را درباره الگوهای کنش اجتماعی، همبستگی، اعتماد عمومی، مشارکت مردمی و شیوه مواجهه جامعه با بحران پیش روی پژوهشگران علوم اجتماعی قرار داده است.

پژوهشکده اندیشه دینی معاصر در چارچوب برنامه «چهارشنبه‌های نواندیشی» و در ادامه سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه»، ششمین نشست این مجموعه را برگزار می‌کند:

«کنش اجتماعی در وضعیت استثنائی (بررسی موردی کنش‌های جامعه ایرانی در یک سال اخیر)

در این نشست، دکتر علیرضا صالحی با رویکردی تحلیلی، به بررسی تجربه کنش‌های اجتماعی جامعه ایران در وضعیت‌های استثنائی، عوامل شکل‌گیری این کنش‌ها و پیامدهای اجتماعی آن‌ها خواهد پرداخت.
 
🗓 زمان: چهارشنبه، ۲۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱

📍 مکان: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ راهبرد قرآن؛ فراتر از آیات میدان نبرد

✍️ #مهدی_مهریزی

برای فهم استراتژیِ فرهنگ‌ها درباره جنگ و صلح، باید حرف‌های قبل از جنگ و بعد از جنگِ آن‌ها را دید، نه حرف‌های وسط جنگ را! در میدان دعوا که نمی‌توانند بایستند و شعار صلح بدهند؛ باید محکم‌ترین شعارها را بدهند.

نباید استراتژی اسلام را در آیاتی که در بحبوحه جنگ‌های خیبر، احزاب یا در سوره برائت نازل شده جستجو کرد.

یک اشتباه کلی در تفسیر این آیات این است که ما استراتژی صلح و جنگ را از آیاتی که در صحنه درگیری و زیر آتش نازل شده استخراج می‌کنیم؛ این غلط است. (مثل اینکه امام خمینی در زمان جنگ می‌گفتند ما تا بیست سال هم می‌جنگیم، اما بعد از هشت سال صلح کردند؛ آن حرف استراتژی جنگ نبود، چون اگر در آن شرایط کلمه‌ای از صلح می‌گفتند، همه شُل می‌شدند).

باید سیر آیات قرآن را از اول تا آخر نگاه کرد: اولین آیاتِ رویارویی این است: «فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ» (اگر به شما تجاوز کردند، شما هم به همان اندازه پاسخ دهید). یا آیه: «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا» (به کسانی که مظلوم واقع شده‌اند اذن جنگ داده شد). کسی که مظلوم نیست و با او نمی‌جنگند، اجازه جنگ ندارد!

آخرین آیاتی که درباره جنگ و صلح داریم (در سوره ممتحنه مربوط به سال‌های هشتم و نهم، وقتی دعواها تمام شده) می‌گوید: «لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ». یعنی نسبت به کسانی که با شما سر جنگ ندارند و شما را از خانه‌تان بیرون نکردند، نه‌تنها رعایت عدالت، بلکه رعایت اخلاق و نیکی (بِرّ) هم هیچ منعی ندارد. تازه در آیه بعدی می‌گوید فقط با کسانی که به شما ظلم کردند سرِ ستیز داشته باشید.

پس هر جا در قرآن دیدید که می‌گوید «فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ» و بکشید و ببندید، همه مربوط به وسطِ میدان جنگ است.

🔰 برش‌هایی از «اصالت با صلح است، نه جنگ»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ گزارش از نشست علمی «کنش اجتماعی در وضعیت استثنائی»

ششمین نشست از سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه» در چارچوب برنامه «چهارشنبه‌های نواندیشی» پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، روز چهارشنبه ٢۴ تیر ۱۴۰۵ با سخنرانی دکتر علیرضا صالحی، عضو هیئت علمی این پژوهشکده، با موضوع «کنش اجتماعی در وضعیت استثنائی(بررسی موردی کنش‌های جامعه ایران در یکسال اخیر)» برگزار گردید.

ایشان در ابتدای این نشست، اشاره کردند که «جامعه ایران در دو دهه اخیر، و به‌ویژه در یک سال پرالتهاب گذشته، با رویدادهای سنگین و غیرعادی دست‌وپنجه نرم کرده است؛ جنگ، آشوب‌های داخلی و تنش‌های بی‌سابقه، صحنه زیست روزمره ما را دگرگون ساخته‌اند. این روزها، نظم عادی زندگی جای خود را به وضعیتی داده است که بی‌تردید می‌توان آن را وضعیت استثنائی نامید. طبیعی است که چنین شرایطی، کنش‌ها و رفتارهای اجتماعی را نیز دستخوش تحولی عمیق کند؛ کنش‌هایی که با آنچه در سال‌های پیشین از جامعه ایرانی سراغ داشتیم، تفاوتی ماهوی پیدا کرده‌اند.»

سپس ادامه داد: «برای درک بهتر کنش‌های امروز جامعه، پیش از هر چیز باید از خود بپرسیم: کنش اجتماعی چیست؟ انواع آن چیست؟ چه عواملی بر آن اثر می‌گذارند؟ و مهم‌تر از همه، کنش‌های اجتماعی در بستر تاریخ پرآشوب ایران و به عبارت بهتر در شرایط استثنایی چه سرنوشتی یافته‌اند؟

دکتر صالحی همچنین اشاره کردند که «تأکید می‌کنم در این بحث، نگاه ما به جامعه معطوف است، نه به حکومت؛ و به دنبال واکاوی رفتار گروه‌های اجتماعی هستیم، نه عملکرد نهادهای قدرت.»

🔰 ادامه این گزارش در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ خطر نهادینه شدن کنش‌های بحرانی در ایران

✍️ #علیرضا_صالحی

در فضای اجتماعی ایران معاصر، به‌ویژه در سال‌های پرالتهاب اخیر، شرایط غیرعادی مانند جنگ، آشوب‌های داخلی (نظیر حوادث دی‌ماه) و پیامدهای فاجعه‌بار اقتصادی، نظم عادی زیست را دگرگون کرده و عقلانیت معطوف به هدف را در کنش‌های اجتماعی به شدت کاهش داده است.

بررسی سیر تاریخی — از الگوهای رفتاری در صدر اسلام (نظیر حوادث اوایل خلافت امام علی(ع)) تا بحران‌های جامعه ایرانی در مشروطه، ملی‌شدن نفت، انقلاب ۵۷ و سال ۱۴۰۴ — نشان‌دهنده یک روند تکرارشونده است: در وضعیت استثنائی، کنش‌های عاطفی، ایدئولوژیک و واگرایانه جایگزین کنش‌های ارتباطی و تفاهم‌محور می‌شوند.

در این فضای پرتنش در جامعه ایرانی، شاهد پدیده‌هایی چون نافرمانی مدنی، افزایش خشونت بی‌حدوحصر در رفتار و کلام، تکفیر مخالفان، رواج غلو درباره اشخاص، فروپاشی سلسله‌مراتب سنتی و شکل‌گیری دوقطبی‌های سازش‌ناپذیر هستیم؛ روندی که با ظهور رسانه‌های نوین و دگردیسی هویت‌ها، شتاب بیشتری می‌گیرد و کم‌رنگ شدن منافع ملی را در پی دارد.

تداوم این وضعیت استثنایی در ایران، باعث می‌شود کنش‌های بحرانی در لایه‌های فرهنگی و روانی جامعه نهادینه شوند. این امر به قاعده‌ای پایدار در زیست سیاسی ایرانیان تبدیل شده و بزرگ‌ترین مانع بر سر راه توسعه‌یافتگی است؛ به‌گونه‌ای که حتی با پایان بحران‌ها، جامعه به مسیر تعادل بازنخواهد گشت.

راهکار برون‌رفت از این چرخه معیوب: احیای عقلانیت ارتباطی، بازگشت به گفت‌وگو و پذیرش دیگری، بازسازی سرمایه اجتماعی فرسایش‌یافته و حرکت آگاهانه به سوی بازتعریف منافع ملی بر مبنای مدارا و زیست مسالمت‌آمیز.

🔰 برگرفته از «کنش اجتماعی در وضعیت استثنائی (بررسی کنش‌های جامعه ایرانی در دوره اخیر)»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ نامرئی‌سازی؛ سازوکار قدرت در ایران

✍️ #حسن_اجرایی

میشل فوکو، نظریه‌پرداز قدرت، در کتاب مراقبت و تنبیه بر آن است که ایجاد و نمایش اقتدار در قدرت‌های سنتی پادشاهی، مبتنی بر پنهان‌کاری، خشونت ناگهانی و نمایش‌های خیره‌کننده و مقطعی اعدام و شکنجه انجام می‌شود. بدین ترتیب، اقتدار سنتی نه از طریق کنترل و نظارت دائمی، بلکه از طریق ایجاد ترس مقطعی اجرا می‌شود، و در مقابل، در دنیای مدرن، اقتدار از طریق «مرئی‌سازی» به ظهور می‌رسد.

فوکو با استناد به معماری زندان در دنیای مدرن، روشن می‌سازد که این ساختار به زندانبان و مافوق‌های او این اجازه را می‌دهد تا نظارت دائمی، فراگیر و سراسربین داشته باشند و همین دیده‌بانی مداوم و نظارت دقیق بر فضاها، به‌تنهایی عامل اقتدار و انضباط است.

برخلاف آنچه فوکو شرح داده است، در ایران نه‌تنها با نظارت از راه «مرئی‌سازی»، بلکه با فرایند «نامرئی‌سازی» در دو ساحت مواجه بوده‌ایم؛ یکی نامرئی‌سازی صدا و تصویر متکثر در طول زمان، برای جلوگیری از اتصال و انسجام گروه‌های پراکنده، و دیگری، نامرئی‌سازی صدا و تصویر متکثر در وضعیت‌های استثنایی برای جلوگیری از فوران قدرت اجتماعی و نیز فرونشاندن خشم و خشونت معترضان خیابانی.

در ساحت اول تلاش شده است تکثر موجود در جامعه تا حد امکان به رسمیت شناخته نشود، فضاهای عمومی تا حد امکان در اختیار گروه‌های غیرخودی قرار نگیرد و مهمتر از آن اینکه تصمیم‌سازی‌ها، تقسیم رانت و برخورداری از منافع، همواره بدون توجه به این گروه‌ها صورت پذیرفته و نارضایتی عمیق ایجاد کرده است.

شاهد بارز این ساحت نامرئی‌سازی، غیاب کامل گروه‌های غیرخودی‌انگاشته‌شده در صداوسیمای رسمی است؛ رسانه‌ای که اگر نه تمام گروه‌های اقلیت و اکثریت، دست‌کم می‌بایست خواسته‌ها، نیازها و علایق اکثریت جامعه را بازتاب دهد.

ساحت دوم نامرئی‌سازی در حقیقت سیاستی موقت برای حذف «صدای بلند» است؛ صدایی که در وضعیت استثنایی ایجاد می‌شود و تصمیم‌گیران سیاسی با وضع محدودیت‌های شدید ارتباطی، مانع از رسیدن آن صدا به گوش جامعه می‌شوند.

مطالعه پیامدهای این دو رویکرد نشان می‌دهد که سیاست نامرئی‌سازی که از سوی نهادهای رسمی برای به حاشیه راندن معترضان و گروه‌های منتقد و مخالف به اجرا درآمده، تا صداهای مزاحم -از دید تصمیم‌گیران- را از صحن جامعه حذف کند، خود به عاملی برای تشدید انگیزه مرئی‌سازی معترضان و پاسداری از هویت و موجودیت آنان تبدیل شده است.

🔰 برشی از «سیاست نامرئی‌سازی؛ زمینه‌سازی برای خشم و خشونت»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ سیره سیاسی پیامبر؛ پیمان‌سازی به جای شمشیرکشی

✍️ #داود_فیرحی

تغییر رویکرد نظام سیاسی در سیره سیاسی پیامبر اسلام(ص) مسئله‌ای بسیار مهم است. پیامبر به‌تدریج وضعیت جنگی را به قرارداد تبدیل می‌کند و کاری می‌کند که به جای لشکرها، هیئت‌های مذاکره در عام الوفود به مدینه می‌آیند.

این در حالی است که پیش از پیامبر، نیروهای نظامی تعیین‌کننده بودند و لشکرها در مقابل هم صف می‌بستند. [اما] در دوره پیامبر مدل حکمرانی در حال تغییر است و پیامبر درصدد است با طراحی نظام سیاسی جدید مبتنی بر قرارداد به نتایجی برسد که با جنگ و لشکرکشی دستیابی به آن‌ها ممکن نبود.

پیامبر با قرارداد وارد مدینه می‌شود و با قرارداد شهر را می‌سازد؛ سپس با قرارداد، قوای خود را در بیرون از مدینه توسعه می‌دهد.

این بدان معنا نیست که جنگی وجود نداشت، بلکه جنگ نیز مبتنی بر قرارداد بود. مثلاً در ماجرای فتح مکه پیامبر می‌گفت که چون در مکه قرارداد را نقض کرده‌اند و شکسته‌اند، من با آن‌ها جنگ می‌کنم.

در واقع به دو صورت می‌توان این مسئله را ترسیم کرد. یک‌ زمان اصالت با جنگ است و قرارداد بسته می‌شود که آتش جنگ موقتاً خاموش شود و یک زمان اصالت با قرارداد است و اگر جنگی نیز روی می‌دهد برای حفظ قرارداد است.

هنر پیامبر در این است که وضعیت جنگی را به وضعیت قرارداد تبدیل می‌کند و قراردادهایی را که ریشه در عربستان دارند بازسازی می‌کند تا یک مدل سیاسی از آن‌ها استخراج کند.

[نکته مهم اینکه ایشان] این کار را در جایگاه پیامبر انجام می‌دهد؛ بنابراین همان‌طور که خروج از قرارداد مذهبی ارتداد است، خروج از قرارداد سیاسی هم ارتداد است؛ پیامبر کسی است که قراردادهایی را پیش می‌برد که دین نیز در داخل آن قراردادها است.

🔰 برش‌هایی از کتاب «پیامبری و قرارداد»، درس‌گفتارهای داود فیرحی، تنظیم و تحقیق اکبر محمدی، نشر نی، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1403، ص42-43 و 64-65.

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ عقل زمینه و عقل منبع؛ دو چهره عقل در فقه

✍️ #کاظم_قاضی‌زاده

ما دو نوع عقل داریم؛ یکی عقل زمینه و دیگری عقل منبع. عقل زمینه یا عقل مصباح، عقلی است که زمینه همه نوع تحلیل‌های ماست و حتی برداشت از روایت نیز براساس عقل است. فهم تعارض روایت نیز با عقل است. کشف استظهار از ادلة لفظی نیز با عقل است. بخش دیگر، عقل منبع است که در مقابل کتاب، سنت و اجماع، چیزی به‌عنوان عقل داریم و حکم صادر می‌کنیم.

در عرف اصولی‌ها و فقیهان، وقتی بازخورد‌های عقل منبع را در نظر می‌گیرند، معمولاً قضایای محدودی مثل قبح ظلم و حسن عقل مطرح می‌شود و گاهی شعبی از آن اتخاذ می‌شود. وگرنه عقل منبع ما بسیار کم است و در استنباط‌های فقهی ما این‌طور است.

من تأکیدی بر این ندارم که ما به‌دنبال توسعه عقل منبع باشیم. علت این‏که عقل منبع، محدود گرفته می‌شود، این است که عقل منبع، باید محدود باشد؛ [زیرا] به‌سادگی در آن‏جا قطعیتی احراز نمی‌شود. نکاتی [در مورد عقل منبع] وجود دارد؛ بسیاری از اینها عقل ظنّی است تا عقل قطعی.

اما آنچه که مناسب است و جای تأمل دارد، مسئله عقل زمینه است. در استنباط‌های احکام شرعی گاهی استلزامی وجود دارد؛ مثلاً این‏که دینْ سازواره‌ای به‌هم‌پیوسته و سازگار با هم است، برداشتی کلامی از دین است، و وقتی عقل به دو گزاره فقهی نگاه می‌کند و می‌گوید با هم سازگار نیستند، موجب تأمل می‌شود. عقل هشدار می‌دهد و می‌گوید یک‌بار دیگر، ادله را بررسی کن و استظهارات را ببین که آیا اطلاق دارد یا نه و ببین قضیه خارجیه بوده یا خیر و آیا مسئله به زمان محدود بوده یا نبوده است.

به نظر می‌رسد، اختلاف در این بخش همین است که آیا ما باید توسعه عقلانیت را در زمینه استنباط حکم فقهی، به‌طورجدی در نظر بگیریم یا نه؟ آنهایی که به‌طورجدی در نظر نمی‌گیرند، می‌گویند: چرا ما؟

فرض کنید، ما فتوایی می‌دهیم که به‌طور عملی امکان ندارد. به آقایی گفته بودند که در قطب، چند ماه شب است و چند ماه روز، گفته بود: نظر من بر این است که آن‏جا هر کسی مسلمان است، به کشور خودش برگردد و روز و شب داشته باشد. البته در اول گفته بود که چنین چیزی ممکن نیست و این خلاف قرآن است و پاسخ داده بودند، نه، ما رفته‌‏ایم و دیده‌ایم، درنهایت ایشان گفته بود، برگردد و به کشور خود بیاید.

اسلام دینی نیست که بخواهد ساختار‌های زندگی بشر را تغییر دهد، یعنی هر کسی در قطب است، مسلمان نباشد و قطب را به غیر بدهیم! قاعدتاً این‌ها زمینه‌ای می‌شود که ما از عقل استفاده می‌کنیم، ولی عقل به‌عنوان یک امر مستقل حکم نمی‌کند، بلکه ما را به بازاندیشی در این مسائل وامی‌دارد. [لذا] فتواهای عقلانی‌تری در این زمینه را مشاهده کرده‌اید و به این صورت نیست که از قطب به این طرف برگردند. صورت‌های دیگری از نمازهای پنج‌گانه را تصویر کرده‌اند و نظیر این موارد در جبهه‌های مختلفی دیده می‌شود.

🔰 برشی از «نواندیشی در عرصه فقه و فقه سیاسی»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#معرفی_کتاب

📚 نواندیشی دینی و مسأله زن

کتاب «نواندیشی دینی و مسأله زن»، اثر حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی مهریزی، عضو هیأت مؤسس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، از آثار شاخص در حوزه مسأله زن به شمار می‌رود.

این کتاب که چاپ سوم آن در سال ۱۳۹۴ از سوی مؤسسه فرهنگی دین‌پژوهی بشرا در تهران منتشر شده، در ۴۳۸ صفحه و با قطع رقعی و جلد گالینگور، مجموعه‌ای از مهم‌ترین مباحث نظری و کاربردی درباره مسائل زنان را در بر گرفته است.

نویسنده در بخش نخست، جریان‌های مختلف نواندیشی دینی در حوزه زنان، مبانی و روش‌شناسی مطالعات زنان، آسیب‌های پژوهش‌های فقهی و راهکارهای فهم صحیح متون دینی را بررسی می‌کند.

در بخش دوم نیز با رویکردی اجتهادی، به تحلیل مهم‌ترین مباحث قرآنی، حدیثی و فقهی درباره زنان می‌پردازد؛ از جمله بررسی آیه ۳۴ سوره نساء، حدیث مشهور «نقصان عقل زنان»، برخی روایات مرتبط با جایگاه زن و نیز مباحث فقهی مربوط به منزلت زن در اسلام.

🔰 برگرفته از «معرفی کتاب نواندیشی دینی و مسأله زن»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ زنان عاشورایی و تربیت الگویی

✍️ #هانیه_علی‌اصغری

یکی از مهم‌ترین پیام‌های رفتار زنان عاشورایی، اهمیت تربیت مبتنی بر الگو است. زنانی که در کربلا فرزندان یا همسران خود را به دفاع از امام تشویق کردند، احتمالاً این ارزش‌ها را تنها در لحظه نبرد به آنان نیاموخته بودند. روحیه وفاداری، شجاعت، مسئولیت‌پذیری و ایثار، محصول یک فرایند تربیتی طولانی بود.

در روان‌شناسی تربیتی و نظریه یادگیری اجتماعی، مشاهده رفتار الگوها یکی از مهم‌ترین راه‌های یادگیری شناخته می‌شود. فرزندان بیش از آنکه از دستورها و توصیه‌های مستقیم تأثیر بپذیرند، رفتار واقعی والدین و مربیان را مشاهده و تکرار می‌کنند. هنگامی که والدین در عمل به صداقت، مسئولیت‌پذیری، عدالت و وفای به عهد پایبند باشند، احتمال درونی شدن این ویژگی‌ها در فرزندان افزایش می‌یابد.

زنان عاشورایی با رفتار خود نشان دادند که تربیت دینی نباید تنها به بیان مفاهیم و انجام ظواهر محدود شود. ارزش‌های دینی زمانی در شخصیت فرزند ریشه می‌دواند که در عملکرد روزانه والدین مشاهده شود. مادری که خود در برابر ظلم بی‌تفاوت نیست، پدری که بر عهد خود می‌ایستد و خانواده‌ای که در بحران اعضای خود را تنها نمی‌گذارد، عملاً مسئولیت‌پذیری و آزادگی را به فرزندان آموزش می‌دهد.

🔰 برشی از «نقش زنان در نهضت عاشورا و تأثیر الگوی آنان بر خانواده، تربیت و جامعه»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ کرامت ذاتی؛ استعدادی برای به فعلیت رسیدن

✍️ #محمدصادق_کاملان

بالفعل بودن کرامت با حریت و آزادی سازگاری ندارد؛ چراکه یکی از اصلی‌ترین مسائل در خلقت انسان، اصل آزادی است.

آزادی در دین، انتخاب دین و عملکرد انسان، اصلی اساسی است که هیچ چیزی با آن قابل قیاس نیست.

بنابراین، استعداد اساس است و خداوند زمینه‌های فعلیت آن را فراهم کرده و پیامبران را فرستاده است. همه پیامبران می‌خواستند این استعداد را به فعلیت برسانند؛ چنان‌که حضرت امیر(ع) می‌فرماید: «لِیُثیروا دَفائِنَ العُقول».

اما عده‌ای نخواستند و عده‌ای نیز بدون تفکر و تعقل، تابع شدند؛ با اینکه تفکر و تعقل جزء ذاتی انسان است.

با این حال، همه انسان‌ها صرف‌نظر از اعتقادات و اعمالشان، کریمند و موجودی برتر از همه موجودات دیگرند.

خود این استعداد، تمام کلام است؛ یعنی تفکر، تعقل و تشخیص حق و باطل. انسان با تفکر و تعقل می‌تواند بفهمد چه‌کار بکند و چه‌کار نکند.

اما این استعداد برای به فعلیت رسیدن، نیاز به تلنگر و زمینه مناسب دارد. ازاین‌رو، سلسله انبیا برای برانگیختن این استعدادها آمدند و آموزه‌های دینی نیز بر خانواده و تربیت تأکید کرده‌اند.

این همه دستور برای آن است که آن استعداد ــ فطرت الهی و اخلاق انسانی ــ در فرزندان شکوفا گردد.

🔰 برگرفته از «کرامت انسان؛ استعداد یا فعلیت؟»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#معرفی_کتاب

📚 احادیث ساختگی؛ تحلیل تاریخی، نمونه‌ها

کتاب «احادیث ساختگی؛ تحلیل تاریخی، نمونه‌ها»، اثر حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی مهریزی، به بررسی مسئله جعل و ساختگی بودن احادیث و چگونگی مواجهه عالمان مسلمان با این پدیده می‌پردازد.

نویسنده در بخش نخست کتاب، تحت عنوان مطالعات نظری و تاریخی، به بررسی سیر تاریخی دیدگاه عالمان شیعه درباره احادیث جعلی، نگارش‌های مربوط به موضوعات در میان شیعیان و اهل سنت و نیز مسئله حقوق معنوی و متون مقدس می‌پردازد.

بخش دوم به مطالعات تطبیقی و بررسی نمونه‌هایی مشخص از احادیث ساختگی اختصاص دارد؛ از جمله حدیث «إنّ الأرض علی الحوت»، حدیث زینب عطاره، روایات مربوط به زن در آثار منسوب به حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، و احادیث ساختگی از نگاه شهید مطهری.

همچنین نویسنده موضوعاتی چون احادیثی که در منابع حدیثی معتبر نیامده‌اند، ارجاع به کتاب‌های خیالی و ساختگی و بررسی یک حدیث جعلی از سوی آیت‌الله شبیری زنجانی را مورد مطالعه قرار داده است.

🔰 برگرفته از «معرفی کتاب «احادیث ساختگی؛ تحلیل تاریخی، نمونه‌ها»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ استعدادهای متضاد؛ راز اختیار انسان

✍️ #مهدی_پورحسین

در مهندسی خلقت، انسانیتِ انسان به این است که دارای استعدادهای مختلف و گاه متضاد باشد تا دو گونه کشش درونی در وی ایجاد شده و انتخاب‌گری وی توجیه گردد. اگر کشش‌های متضاد درونی در انسان نبود، معنا نداشت که انسان میان انتخاب خیر و شر و یا بد و خوب مختار باشد.

قرآن کریم در این زمینه تصریح دارد: «إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ» (انسان، ٢) می‌فرماید ما انسان را از نطفه‌‏اى آفريديم كه در آن مخلوط‌هاى زيادى وجود دارد. مقصود اين است که استعدادهاى زياد و متنوعی در ژن‌هاى بشر تعبیه شده و به همین خاطر است که مورد آزمایش و امتحان قرار می‌گیرد.

این اوصاف، نه تنها مخالفتی با عظمت و کرامت انسان ندارد، بلکه هریک از آنها در جای خود خیر محض برای انسانیت انسان و شکل دهنده به ذات اوست.

بنابراین، اگر انسان دارای استعداد و قوه «حرص و آز» و یا «بخل» است و یا «شتابگر و عجول» آفریده شده است، برای وی خیر و برای کمال‌یابی او لازم است. اما زمانی صفت ذم و نکوهش به خود می‌گیرد که از مسیر واقعی خود منحرف شده و در خدمت اوصاف شیطانی قرار گیرد.

از اینجا است که انسان با داشتن این استعدادها، می‌تواند با حسن اختیار خود، راه خیر را در پیش گیرد و به اعلی علیین برسد و یا با سوء اختیار، راه شر را بپیماید و در اسفل‌السافلین مأوی گزیند.

🔰 برشی از «دین و کرامت انسان»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ نارسایی‌های روشنفکری دینی

✍️ #داود_فیرحی

روشنفکری دینی با چهار مشکل مواجه است:

🔹اول این که روشنفکری دینی از ابتدا، تحت تأثیر جریان‌های چپ، دین را به یک ایدئولوژی تبدیل کرد. منطق دین بیشتر شبیه علم است تا ایدئولوژی؛ حال آنکه با مساوی شدن دین با ایدئولوژی، به دلیل تضاد ایدئولوژی و علم، این ایده شکل گرفت که دین با علم در تضاد است.

🔹دوم اینکه روشنفکری دینی حتی الهیات نظری و عملی را از هم جدا می‌کند. روشنفکران دینی ما بشدت روی کلام و فلسفه فشار آورده و از ارزش فقه غافلند. حال آنکه زندگی عملی را فقه اداره می‌کند. این خطرناک‌ترین رویکردی است که به آن دچار هستند؛ گویی یک چرخ دوچرخه را نوسازی کرده و چرخ دیگر را کهنه باقی بگذارید. این رویکرد، نوعی عدم توازن در دینداری ایجاد می‌کند.

🔹مشکل سوم روشنفکری دینی، دوگانه‌سازی فقه و اخلاق و دوگانه‌سازی حق و تکلیف است. تضادی که روشنفکری دینی بین فقه و اخلاق ایجاد کرده، هر دو را از کار می‌اندازد؛ وقتی فقه را با شمشیر اخلاق می‌زنید، قسمت‌ مولد فقه را که پایه‌هایی برای قواعد مدنی است شل می‌کنید. با اخلاق نمی‌توان هیچ جامعه‌ای را اداره کرد چون اخلاق ضمانت اجرایی ندارد.

🔹مشکل چهارم دستگاه روشنفکری دینی ایرانی خلط بین فقه و سنت فقاهتی است، «مثل اینکه افرادی مثل پوپر، در نقد سنت‌های بسته تفلسف، اصل فلسفه را رد کنند.» فقه به عنوان یک دانش، امکانات بسیاری دارد که سنت آن سال‌ها اقتدارگرا شکل گرفته است؛ حال اگر برای اصلاح مشکلات این سنت فقاهتی، به اصل فقه هجوم بیاوریم، دچار خطا شده‌ایم. در حالیکه «تفقه» چه سنتی چه بازاندیشانه، کارویژه‌ای دارد به نام پیوند نص و زندگی. مسلمان نمی‌تواند از فقه جدا شود.

🔰 برشی از یک متن (داود فیرحی در گفتگوی مجازی انجمن اندیشه و قلم)

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ کارکرد نواندیشی دینی

✍️ #سیدمحمد_خاتمی

نواندیشی به ‌طور کلی و نواندیشی دینی به ‌طور خاص در موقعیتی قرار گرفته است که می‌تواند با تأمل در فرهنگ دیرپا و به‌خصوص فرهنگ دینی و مبانی معتبر آن، و وفاداری به اصول، و میزان و ترازو قراردادن محتوای اصلی، و با لحاظ دو عنصر مهم زمان و مکان:

اولاً دین را در مقابل توسعه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی که شرط لازم برای ماندن و بهره‌وری درست از این جهان و در این جهان است نبیند و با تکیه بر عدالت، که خود غربی‌ها هم بی‌توجهی به آن را از جمله علل مشکلات و بحران‌ها در غرب می‌دانند، تصور و تصویری از توسعه متناسب با وضع و حال ما پیش نهد.

ثانیاً، برای رهایی از معضل و بحران موجود، در بند آرزو یا توهّم محال بازگشت به پیشاتجدد گرفتار نیاید و به‌ نام دفاع از سنت، خود را از گردونه زمان بیرون نیفکند، بلکه به پساتجدد که در انتظار بشر است بیندیشد؛ پساتجددی که هم مزایای تجدد را داشته باشد و هم از مشکلات و منفیّات آن دور باشد.

این همه، مستلزم بازنگری اساسی، به‌خصوص در حوزه فقهی است؛ با توجه به جایگاهی که به‌حق یا ناحق فقه در حوزه معارف دینی یافته، و به‌ویژه با توجه به آنچه رسماً از جایگاه فقه در نظام‌بخشی به جامعه پس از انقلاب ترویج و عمل می‌شود.

🔰 برشی از یک مصاحبه (نواندیشی دینی و کارکرد آن: مصاحبه با سید محمد خاتمی)

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ ممنوعیت تصرف سیاسی بیت‌المال در اندیشهٔ علی(ع)

✍️ #سیدابوالفضل_موسویان

دسته‌ای، تطمیع مردم را به حضرت علی(ع) پیشنهاد کردند، اما آن حضرت فرمودند: ما هرگز حاضر نیستیم که برای پیشبرد و ثمردهی سیاست‌های‌مان، در اموال عمومی تصرف کنیم.

مگر معاویه چه کار می‌کرد؟ او سران را می‌خرید و کیسه‌ کیسه برای‌شان طلا می‌فرستاد و آنان هم مردم را به میدان می‌کشیدند.

از حضرت پرسیدند: چرا شما به این کار دست نمی‌زنید؟ حضرت در تعبیری جالب فرمودند: اگر این اموال به خودم نیز تعلق داشت، هرگز حاضر نمی‌شدم تبعیضی بین مردم قائل بشوم؛ چه‌رسد به این‌که این مال از بیت المال و اموال عمومی است. ایشان در این باره، فرمودند: «إِنَّمَا الْمَالُ مَالُ اللَّه‏»؛ یعنی مال از مردم است و من حق تصرف در آن را ندارم.

معنای «مال الله» این نیست که مردم هیچ حقی در آن ندارند، بلکه هر جا که از «مال خدا» سخن به میان می‌آید، بدین معناست که به همه مردم تعلق دارد و این گفتار امیرالمؤمنین (ع) در جاهای مختلف نیز به همین تعبیر بیان شده است.

در جای دیگر می‌فرمایند: «وَ اللَّهِ لَوْ كَانَ مَالُهُمْ لِي لَوَاسَيْتُ بَيْنَهُمْ وَ كَيْفَ وَ إِنَّمَا هِيَ أَمْوَالُهُم‏»؛ به خدا سوگند، اگر مال این‌ها از آنِ من بود، در میان‌شان برابری برقرار می‌کردم؛ پس من چرا چنین کنم در حالی که اصلاً این مال، مال خود مردم است. این اموال عمومی متعلق به مردم است و ما حق نداریم آن را برای سیاست‌های خودمان هزینه کنیم.

باید توجه داشته باشیم که سیاست‌های امیرالمؤمنین(ع) سیاست‌های نادرست و سیاست‌هایی نیست که ممکن است خطایی در آن راه داشته باشد. در عین حال که سیاست‌های ان حضرت سیاست‌های درست است، اما می‌فرمایند که این مال از مردم است و من حق ندارم آن را به این شکل حیف و میل کنم و در اختیار دسته‌ای قرار بدهم؛ آنان را تطمیع کنم تا بقیه مردم را نیز همراه خود به میدان بیاورند.

🔰 برشی از "اخلاق سیاسی حضرت علی (علیه السلام) - بخش دوم"

⚡️  پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ گزارش از دیدار رئیس اتحادیه علمای جعفری ترکیه با اعضای پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، آقای احد تالان، رئیس اتحادیه علمای جعفری ترکیه، با حضور در پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، با رئیس، مسئولان و جمعی از پژوهشگران این پژوهشکده دیدار و درباره وضعیت شیعیان جعفری در ترکیه و تحولات اجتماعی و سیاسی این کشور گفت‌وگو کرد.

در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، ضمن خیرمقدم به آقای احد تالان و هیئت همراه، به معرفی برخی از اعضای هیئت علمی و پژوهشگران حاضر در جلسه پرداخت و گزارشی از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی و تحقیقی پژوهشکده ارائه کرد.

در ادامه، آقای احد تالان به تشریح وضعیت شیعیان در ترکیه و نسبت آنان با ساختار سیاسی و فرهنگی این کشور پرداخت. وی در آغاز سخنان خود، با اشاره به نقش امام خمینی در بیداری اسلامی در جهان، موقعیت جغرافیایی و تاریخی ترکیه را از عوامل مؤثر در شکل‌گیری وضعیت فرهنگی و سیاسی امروز این کشور دانست.

به گفته وی، ترکیه به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود و ارتباط مستقیم با اروپا و فرهنگ‌های غربی، در طول تاریخ در معرض تعامل با فرهنگ‌ها و تمدن‌های گوناگون بوده است. این کشور همچنین سابقه‌ای طولانی در جهان اسلام دارد و حدود شش قرن، مرکز امپراتوری عثمانی بوده است؛ میراثی که همچنان در بخشی از نگاه سیاسی و فرهنگی امروز ترکیه نیز قابل مشاهده است.

تالان با اشاره به حاکمیت فرهنگ سکولار در ترکیه معاصر و در عین حال گرایش‌های اسلامی در سیاست دولت اردوغان، وضعیت شیعیان جعفری را در چنین فضایی تشریح کرد و گفت که شیعیان ترکیه، با وجود چالش‌های موجود، توانسته‌اند هویت مذهبی و اجتماعی خود را حفظ کنند.

وی تأکید کرد که شیعیان جعفری ترکیه ضمن پایبندی به مذهب خود، از تعصب مذهبی پرهیز می‌کنند و در عین حفظ هویت دینی، بر وطن‌دوستی، وحدت مسلمانان و دوراندیشی سیاسی تأکید دارند. به گفته وی، این رویکرد سبب شده است شیعیان بتوانند در جامعه ترکیه حضور اجتماعی خود را حفظ کنند و تصویری روشن از هویت مذهبی و ملی خود ارائه دهند.

🔰 برش‌هایی از گزارش "دیدار رئیس اتحادیه علمای جعفری ترکیه با مسئولان و پژوهشگران پژوهشکده اندیشه دینی معاصر"

⚡️  پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ علامه حکیمی؛ دین، عدالت و کرامت انسان

✍️ #حسن_پویا

سه مفهوم «عدالت»، «انسان و انسانیت» و «محرومان و مستضعفان» در وجود استاد علامه محمدرضا حکیمی موج می‌زد.

یکی از ویژگی‌های بسیار مهم ایشان این بود که به هرآنچه می‌دانست و بدان باور داشت، عمل می‌کرد و میان دانستن و عمل کردن فاصله‌ای نمی‌گذاشت.

استاد حکیمی برای شیعیان سه وظیفه اساسی بیان می‌کرد: توجه به اهل‌بیت(ع) و مصائب آنان، شناخت و فهم معارف اهل‌بیت(ع) و عمل به مکارم اخلاقی.

از نگاه ایشان، مظلومیت امام حسین(ع) تنها در کشته شدن ایشان نیست؛ مظلومیت آن حضرت، ناشناخته ماندن ایشان است و مظلومیت امام صادق(ع)، ناشناخته ماندن معارف اهل‌بیت(ع).

تمام همت استاد این بود که معارف اهل‌بیت(ع) بیان و به آنها عمل شود؛ از همین رو، آثار ایشان تلاشی برای ارائه یک منظومه معرفتی و اجتماعی بود.

در نگاه استاد، «امر به معروف و نهی از منکر» دو اصل بنیادین در اصلاح اجتماع است و باید با عدالت، اعتدال، مدارا و نرم‌خویی همراه باشد.

ایشان معتقد بود این دو فریضه نباید عمدتاً متوجه طبقات فرودست باشد؛ بلکه اصلاح حاکمیت و مسئولان باید در رأس آن قرار گیرد.

استاد حکیمی بر آزادی فکری و پذیرش نقد تأکید داشت و سلب آزادی و گسترش اختناق را موجب دور شدن جامعه از دین و ارزش‌های دینی می‌دانست.

و سرانجام، بر «کرامت انسانی و حرمت شخصیت افراد» تأکید می‌کرد: حتی اگر کسی به بیراهه رفته باشد، نباید انسانیت او نادیده گرفته و شخصیتش شکسته شود.

در اندیشه علامه حکیمی، دین، عدالت، آزادی، اخلاق و کرامت انسان، در مسیر اصلاح جامعه به یکدیگر پیوند می‌خورند.

🔰 برگرفته از "علامه حکیمی؛ از معارف اهل‌بیت(ع) تا عدالت و کرامت انسان"

⚡️  پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ پیامبر اسلام و اسلام پیامبر

    ✍️رضا بابایی

تاریخ گواه است که اسلام در زمان پیامبر(ص)، دین اصلاح‌ بود نه انقلاب؛ جز در مسئلۀ چندخدایی که داستانی دیگر دارد. شیوه‌های انقلابی و ارتجالی در این دین و در هیچ‌یک از آیین‌های مانا جایی نداشته است؛ چون زیرساخت‌های اجتماعی و فرهنگ عمومی، انقلاب و دگرگونی ارتجالی را نمی‌پذیرند. اسلام نخستین، بیشتر جنبش(Movement) بود تا شورش و انقلاب(Revolution). جنگ‌های صدر اسلام هم یا دفاعی بود یا بیشتر زمینه‌های سیاسی - اقتصادی داشت تا عقیدتی.

اسلام حتی در احکام اقتصادی و جزایی، اصلاحات جزئی را بر انقلاب ترجیح داد؛ یعنی در بیرون از زمان و مکان خود سیر نکرد. از همین رو است که غالب احکام اقتصادی و جزائی و حکومتی اسلام، امضایی است، نه تأسیسی؛ یعنی نظم پیشین را بیش‌وکم پذیرفت و در همان قالب‌ها محتواسازی کرد. برده‌داری، ماه‌های حرام، نابرابری ارث و دیۀ زن و مرد، معاملات رایج در شبه‌‌جزیره(مضاربه، جعاله ...)، نظام قبیلگی، نوع روابط اجتماعی و خانوادگی، سنت چندهمسری و... در عصر رسالت تغییر اساسی نکرد. اسلام، ساختارهای جدید نیافرید؛ ساختارهای پیشین را برنینداخت و در قالب حکومت و فرایند حاکم‌گزینی دست نبرد. اگر تغییری داد، در محتوا و اندکی نیز در شکل اجرا بود. عقیدۀ شیعه به وجود نص و نصب الهی برای خلافت امام علی(ع)، استثنا است؛ چنانکه حاکم مسلمانان در سقیفه، به همان شیوه‌ای انتخاب شد که پیش از اسلام سابقه داشت و تا زمان معاویه هم ادامه داشت.

احکام تأسیسی اسلام، عمدتا در بخش عبادیات است؛ در غیر آن، شیوۀ پیامبر اسلام(ص) همراهی حداکثری با زمانه بود؛ نه تغییرات ناگهانی و شهرآشوب. مسلمانان نیز اگر همین شیوه را برگزینند، پا در جای پای پیامبر خویش گذاشته‌اند؛ یعنی نه در گذشتۀ دور یا نزدیک بمانند و نه بدون جایگزین‌های مجرب و سازگار با زمانه، ساختارها را بشکنند. بنابراین، مسلمانی دو معنا دارد:
1. پیروی از «پیامبر اسلام»؛
2. پیروی از «اسلام پیامبر».

«اسلام پیامبر» یعنی روشی که ایشان برگزید و فرایندی که پیمود تا به «پیامبر اسلام» رسید. «اسلام پیامبر» تا آنگاه که به خلافت تبدیل نشده بود، بسیار ساده و سازگار با سنت‌ها و ساختارهای موجود بود. مثلا اسلام، تقوا را نشانۀ برتری قلمداد کرد، اما این برتری، نظام بردگی را نقض نمی‌کرد؛ یعنی پرهیزگار برتر است، چه برده باشد و چه مولی. «نظام بردگی» محصول سنت‌ها و تاریخ اعراب بود؛ نقض آن نیز بر عهدۀ سنت‌های جدید است، نه فرمان پیامبران که رسالتی دیگر داشتند. اسلام پیامبر در بیرون از زمان و مکان شکل نگرفت که ما پیامبر اسلام را منهای زمان و مکان بنگریم. پیامبر اسلام پایان اسلام پیامبر نیست؛ آغاز آن است؛ یعنی شیوه و روش ایشان در مواجهه با زمان و مکان باید همچنان ادامه می‌یافت که نیافت.

مسلمانان، پیامبر اسلام را بیش‌وکم می‌شناسند‌، اما در «اسلام پیامبر» چندان نمی‌نگرند؛ یعنی تأثیر نسبت‌های زمانی و مکانی را در سیر پیامبرانۀ او نادیده می‌گیرند. اگر اسلام پیامبر(روش و فرایند) به اندازۀ پیامبر اسلام(نتیجه و برایند) در کانون توجهات می‌نشست، زمان و مکان همان اندازه برای مسلمانان اهمیت می‌یافت که برای پیامبر اسلام(ص) اهمیت داشت. برای اینکه پیامبر اسلام(ع) در «مکه=ام‌القری» و «پیرامون مکه=من حولَها» محصور نماند و عقیده به استمرار رسالت ایشان در زمان‌ها و مکان‌های دیگر، با آیاتی همچون «أَوْحَینَا إِلَیک قُرْآنًا عَرَبِیا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَی وَمَنْ حَوْلَهَا؛ قرآن عربی را بر تو وحی کردیم تا [مردم] مکه و پیرامون آن را هشدار دهی»(شوری7) سازگار باشد، باید فرایند(اسلام پیامبر) را هم به اندازۀ برایند(پیامبر اسلام) دید؛ وگرنه گزیری از توقف در یکی از ایستگاه‌های تاریخ نمی‌ماند.

⚡️  پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#ولادت_پیامبر_اکرم_و_روز_اخلاق_و_مهرورزی

◽️دین و اخلاق اجتماعی (۱)
      گلچینی از مقالات

🔹در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام (جلد ۷۴ بحار الانوار) نقل شده است که آن حضرت به دورانی از زندگی مسلمانان تا روز قیامت اشاره و شرایط سختی را برای مردم توصیف کرده‌اند که سر منشا آن سختی‌ها،حاکمان ستمگر و حکومت‌هایی هستند که در آن حکومت‌ها بدکاران فاسق در صدر نشسته و قدر می‌بینند.
در چنین شرایطی آن دسته از مردمانی که لب به اعتراض می‌گشایند و حاکمان را به انجام نیکی‌ها دعوت می‌کنند، این گروه از مردم نه تنها پاسخ مثبتی از حاکمان دریافت نمی‌کنند که خود مورد ستم واقع می‌شوند و به خاطر اینکه آنان چنین حاکمانی را از ستمگری باز می‌دارند، به جرم چنین اعتراضی تحت فشار قرار می‌گیرند. پیامبر گرامی اسلامی(ص) تاکید می‌فرمایند که مردم در چنین وضعیتی باید بر ایمان خود تکیه کنند و بسیار مقاوم و صبور باشند. نجات مردم در چنین شرایطی این نیست که خود را به تبعیت از حکومتگران به انواع فسادها و گناهان آلوده کنند؛ بلکه باید دامن خود را از ناپاکی جدا سازند و بر عمل صالح پناه ببرند.


۱. جامعه پیامبر پسند مبتنی بر آزادی، عقلانیت و عدالت است
   گفتاری از محمدتقی فاضل میبدی
   مشاهده در  سایت/ متن کوتاه

۲. محمد(ص) برگزیده خدا
    گفتاری از رضا بابایی
    مشاهده در  متن کوتاه

۳. پیامبر(ص) و خاستگاه ستمگری در جامعه
   گفتاری از محمود شفیعی
    مشاهده در  متن کوتاه

۴. اگر پیامبر امروز در میان ما بود چگونه عمل می‌کرد؟
    گفتاری از محمدرضا یوسفی
    مشاهده در  متن کوتاه
   
۵. نگاهی به سیره اخلاقی پیامبر اکرم(ص) در روابط اجتماعی
    گفتاری از سیدضیاء مرتضوی
    مشاهده در  متن کوتاه/ فایل صوتی

۶. کدام تفسیرها درباره رحمت بودن پیامبر صحیح نیست؟
     گفتاری از محمد سروش محلاتی
     مشاهده در  متن کوتاه

۷. مبانی معرفتی اخلاق اجتماعی
    گفتاری از علی باقری‌فر
    مشاهده در  سایت/ متن کوتاه/ فایل صوتی

۸. فرد و جامعه در رویکرد اخلاقی قرآن
    گفتاری از مهراب صادق‌نیا
    مشاهده در  فایل صوتی

۹. منحنی اخلاق در حوزه سیاست رو به زوال است
    گفتاری از سیدصادق حقیقت
     مشاهده در  متن کوتاه

۱۰. نگاهی به بحران اخلاقی جامعه ایرانی
     گفتاری از محمدهادی زاهد غروی
     مشاهده در  سایت/ متن کوتاه

📍برای دسترسی به هر موضوع بر روی گزینه سایت/متن کوتاه کلیک نمایید.

#نواندیشی_دینی_و_اخلاق_اجتماعی
#ولادت_پیامبر_اکرم_و_روز_اخلاق
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#ولادت_امام_جعفر_صادق(ع)
https://t.me/andishedinimoaser