اد‌امه از 👆🏼

🔍 قرائت‌های رسمی قرآن چگونه بنیان نهاده شده‌اند؟

✨ معرفی منابع

📌 معرفی کتاب «دومین رسمی‌سازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیان‌گذاری قرائت‌های هفت‌گانه» نوشته‌ی «شادی حکمت ناصر»

بخش ۲ از ۲


🔻 بعضی از یافته‌ها و ادعاهای ناصر در این کتاب را در موارد زیر آورده‌ام:

🔅 متن قرآن متنی ثابت و بی‌تغییر نبوده است. قرآن به مثابه‌ی متنی که به‌طور شفاهی ادا و نقل می‌شده است در طول زمان تطوّر و توسعه یافته است.

🔅 قرائت‌های رسمی قرآن، که از مشهورترین آن‌ها «قرائات سبعة» هستند، و مشهورترین و گسترده‌ترین‌شان امروزه قرائت حفص از عاصم است، برساخته‌هایی بسیار متأخرتر از آن چیزی هستند که ما پیشتر گمان می‌کرده‌ایم. در همین راستا، ناصر در این کتاب از ادعای بعضی از علمای مسلمان اظهار تأسف می‌کند که (به‌علت برداشتی نادرست از إسناد قرائت عاصم) به‌اشتباه هنوز بر این باورند که روایت حفص از قرائت استادش، عاصم، همان قرائتی است که علی ابن ابی‌طالب از اصلی‌ترین نسخه‌ی قرآن داشته است که بنابر ادعا از پیامبر به او‌ رسیده بوده است.

🔅 قرائت‌های رسمی قرآن نه به یک‌باره و در زمانی کوتاه و به‌دست یک نفر‌، بلکه در طول سالیانی طولانی به‌دست چندین نفر تکوین و تحول یافته‌اند، و به‌طور متقابل بر نگارش متن قرآن تأثیر داشته‌اند.

🔅 باور به اینکه «قرائت‌های رسمی قرآن خود نظامی یکپارچه و یک‌دست از قرائت الفاظ و اصوات قرآن است و اختلافی در درون هریک از قرائت‌های رسمی وجود ندارد» چیزی بیش از یک مغالطه‌ی تاریخی نیست.

🔅 این تصور که مسلمانان در اوایل سده‌ی دوم هجری با همه‌ی قرآن به جزئیات آشنا بوده‌اند محل شک و پرسش است. بررسی نحوه‌ی ایجاد و تحول قرائات رسمی قرآن و تفاوت و اختلافی که در میان آن‌ها وجود دارد نشان می‌دهد که مسلمانان به‌طور جمعی می‌کوشیده‌اند تا نحوه‌ی خوانش مصحف را نظام‌مند، و حتی در مواردی «کشف»، کنند.

🔅باید در تصوّرمان از ماهیت «قرآن»، نحوه‌ی شکل‌گیری آن، و تطوّر آن در طول زمان بازبینی کنیم.


🔻 ناصر در یک‌ تقسیم‌بندی نو و جالب‌توجه، طول بازه‌ی رسمی‌سازی کتابت و قرائت قرآن را از زمان جمع قرآن در خلافت عثمان تا دوران معاصر گسترش می‌دهد و در ۵ مرحله خلاصه می‌کند:
۱. رسمی‌سازی یکم: زمان میان جمع‌آوری اولیه‌ی قرآن در عهد عثمان تا تلاش نحویان مسلمان برای ایجاد «عربی» معیار.
۲. رسمی‌سازی دوم: نگارش «کتاب السبعة» به دست ابن مجاهد و برجسته‌سازی هفت قرائت رسمی برای قرآن.
۳. رسمی‌سازی سوم: معرفی و پذیرش تنها دو‌ راوی از سوی دانی (درگذشت ۴۴۴ هجری) و شاطبی (درگذشته به ۵۹۰ هجری) برای هریک از قرائت‌های رسمی هفت‌گانه‌ی ابن مجاهد، و کنارنهادن قرائت‌های شاذّ و راویان دیگر.
۴. رسمی‌سازی چهارم: افزودن سه قرائت به قرائات هفت‌گانه‌ی سرشناس به‌دست ابن‌ الجَزَری (درگذشته به ۸۳۳ هجری) و رساندن تعداد قرائت‌های رسمی به ۱۰ در کتاب «النشر فی القرائات العشر».
۵. رسمی‌سازی پنجم: انتشار قرآن چاپی الأزهر با قرائت حفص از عاصم در سده‌ی بیستم میلادی و گسترش آن در سراسر جهان اسلام.

🔻 برخلاف بعضی از مباحث قرآن‌پژوهیِ معاصر، که با بهره‌گیری از روش‌های نوین علمی به بررسی وثاقت و اصالت و صدور و ویرایش و جمع و رسمی‌سازی متن قرآن می‌پردازند اما سابقه‌ای قابل‌توجه در متون اسلامی ندارند، مسأله‌ی اختلاف قرائات قرآن در متون اسلامی و عربی ریشه‌هایی گسترده دارد. از همین جهت توجه به تاریخ اختلاف قرائات و رسم مصاحف در سنّت اسلامی می‌تواند مقدمه‌ای برای جامعه‌ی مسلمانان باشد تا بتوانند پژوهش‌های مشابه درباره‌ی صدور و جمع و ویرایش و رسمی‌سازی قرآن را نیز با پیش‌داوری‌های کمتری بررسی کنند.


🎓 شادی حکمت ناصر، قرآن‌پژوه و استاد «تمدن‌های اسلامی و ادبیات عربی» در دانشگاه هاروارد است. او‌، که متولد کویت و بزرگ‌شده‌ی لبنان است، دوره‌ی دکتری خود را در دانشگاه هاروارد به پایان برده است و سپس در دانشگاه‌های ییل، کمبریج، و هاروارد به تدریس و تحقیق پرداخته است.
نخستین کتاب او در حوزه‌ی قرآن‌پژوهی با عنوان «نقل قرائات قرآن: مسئله‌ی تواتر و پیدایی قرائت‌های شاذّ» در سال ۲۰۱۲ میلادی منتشر شد، و در سال ۱۳۹۸ خورشیدی الهه شاه‌پسند و ولی عبدی آن را به فارسی برگرداندند و نشر کرگدن آن را منتشر کرد. کتابی که از او معرفی کردم در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۰ میلادی در بیش از ۹۰۰ صفحه منتشر شده است.

📗 برای دسترسی به این کتاب بنگرید به:
Nasser, Shady Hekmat. The Second Canonization of the Qurʾān (324/936): Ibn Mujāhid and the Founding of the Seven Readings. Leiden: Brill, 2020.

#قرآن‌پژوهی #قرآن #قرائات #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Readings #Redaction_Criticism


🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes


https://t.me/anqanest/34

📌 محمدهادی گرامی به‌تازگی یادداشتی را منتشر کرده است که مطالعه‌ی آن برای علاقه‌مندان به زمینه‌ی حدیث‌پژوهی و تاریخ آن در شیعه مفید خواهد بود. بخش‌هایی از متن یادداشت را در ادامه بازتاب می‌دهم. برای مطالعه‌ی کامل آن یادداشت به شبکه‌ی خوانش‌ها رجوع کنید.


💢 ملاحظاتی انتقادی درباره‌ی نشست تحلیل فهرستی آقای مددی: فرصت‌سوزی یا فرصت‌سازی

✍️ سیدمحمدهادی گرامی

⚠️ کسی که در درک اکنون ناتوان باشد، در درک واقعیت‌های تاریخی ناتوان‌تر است


⬅️ روز گذشته ۲۱ فروردین ۱۴۰۰ گفتگویی برخط میان آقای مددی و رابرت گیلیو و اندرو نیومن در خصوص تحلیل فهرستی برگزار شد که برخی آن را نقطه‌ی عطفی در تاریخ تعاملات علمای شرق با اندیشمندان غربی دانستند و در تنور این پندار بیش از پیش دمیدند.

⬅️ من نمی‌خواهم در اینجا درباره‌ی اینگونه تحلیل‌ها و واکنش‌ها بحث مستقلی کنم، بلکه هدفم ارائه دیدگاهم درباره انگاره‌ی «مسلک فهرستی/ تحلیل فهرستی» است؛ چون به رغم حضور در نشست، امکان ارائه‌ی نظر و پرسش فراهم نشد و آن را به اینجا موکول کردم. با این حال، به این نکته اکتفا می‌کنم که حتی اگر اصل چنین رویدادی -یا مثلا دیدار پاپ با آقای سیستانی- را بی‌سابقه بدانیم، باید در خصوص زمینه‌های روانشناختی و فرهنگی که سبب بروز چنین شور و شعف بی‌سابقه‌ای در ما شده است بیشتر اندیشگی و تأمل کنیم. دست‌کم نویسنده‌ی این سطور از کنار انعکاس پرطمطراق چنین رویدادهایی در شرق، بوی ناخوش از خودباختگی علمی-فرهنگی را استشمام می‌کند.

⬅️ این تأمل و ملاحظه و بازاندیشی در هویت شرقی/ایرانی/اسلامی علاوه بر اینکه مانع از پرداختن به حواشی و دلخوش‌کردن به تاریخی‌بودن و بی‌سابقه‌بودن‌ چنین دیالوگ‌هایی خواهد شد، فرصت بیشتری به ما جهت تمرکز بیشتر بر کیفیت برگزاری چنین رویدادهایی خواهد داد. دست‌کم درباره مواجهه آقای مددی با نیومن و گیلیو توقع نگارنده بیش از این بود و هراسانم آنچه که در برابر چشمان دو اسلام‌پژوه ‌غربی و برخی از مخاطبان آن نواحی به نمایش گذاشته شد، چیزی نبود که بتواند آبروی از دست‌رفته‌ی شرق در این حوزه‌ها را بازستاند و [شاید] حتی فرصت تکرار چنین «رویدادهای تاریخی» را تنگ‌تر کند (باشد این بحث تا وقت دگر).

⬅️ آنچه که در این نشست در خصوص تحلیل فهرستی مطرح شد از چند جهت قابل تأمل بود. نگارنده به طور کلی با دیدگاه آقای مددی و ارادتمندان به ایشان همدل است که انتقال حدیثی در امامیه مبتنی بر منابع مکتوب بوده است و به اصطلاح طُرُق انتقال مکتوب بیشترین بار را در این زمینه متحمل شده‌اند. با اینکه هسته‌ی این ایده قابل دفاع به نظر می‌رسد، اما آنچه در فراگرد این هسته به سمع و نظر مخاطبان رسانده شد، قابل تأمل و تاحدی مبالغه‌آمیز بود.

⬅️ با اینکه آقای مددی، در طول گفتگو در موارد متعددی تلاش کرد تا جایگاه دانش رجال را در میان شیعیان نخستین به کلی نابود نکند و آن را از حیّز انتقاع ساقط نکند و اعتبار و آبرویی در کنار سنت فهرستی برای آن نگاه‌دارد، اما عملاً آنچه که مخاطب از کلیت این نشست حس می‌کرد و برداشت می‌کرد بسیار رادیکال‌تر از این بود. ایشان در اوایل نشست تأکید کرد که دانش رجال در چند سده‌ی نخست آنگونه که برای اهل سنت مسأله و مشکله بود، برای شیعیان نبود. چون زمانی که اهل سنت در اوایل سده‌ی دوم هجری به خود آمدند و به کتابت حدیث نبوی پرداختند و مشغول بسامان کردن اِسناد روایات خود به پیامبر شدند، هنوز شیعیان به ائمه‌ی خود دسترسی داشتند و این امر دست کم تا یک قرن بعد از آن نیز تداوم یافت؛ پس به دلیل حضور و دسترسی عملاً دغدغه‌ی رجالی و اتصال اِسناد برای شیعیان وجود نداشت.

⬅️ این بیان با اینکه در گام نخست خوش‌تراش و گوش‌نواز به نظر می‌آید، براساس شواهد تاریخی برجای مانده از آن دوره قابل دفاع نیست، و بیش از آنکه بیانی مبتنی بر واقعیت‌های تاریخی -همانگونه که دغدغه‌ی ایشان است- باشد به نظر می‌رسد براساس تحمیل یا تحلیل کلامی بر واقعیت‌های تاریخی باشد. نگارنده در کتاب «نخستین اندیشه‌های حدیثی شیعه» نشان داده است که دغدغه و گفتمان اسناد و اتصال احادیث -آن هم به پیامبر نه امامان قبلی!- از اواخر سده‌ی نخست هجری در شیعه شکل گرفت و حتی امام باقر(ع) برای کسب مقبولیت مجبور بود برخی روایاتش را، با واسطه‌ی جابر ابن عبدالله انصاری، به پیامبر اِسناد دهد. در همان دوره گزارش‌هایی در دست است که اصحاب امامان از ایشان اِسناد می‌خواستند و یا خود امام به یاران چنین توصیه‌ای می‌کردند. همچنین جای این پرسش وجود دارد که گزارش‌های متعدد دیگر امامان که روایات خود را متصل به پیامبر می‌کردند براساس چه دغدغه و نگرانی‌ای شکل گرفته است؟! به نظر می‌رسد دغدغه و گفتمان اِسناد در شیعه پا‌به‌پای اهل سنت و حتی اندکی زودتر از آن‌ها شکل گرفت؛ واقعیت تاریخی که با تحلیل‌هایی از جنس آنچه بیان شد به چالش کشیده نخواهد شد.

@khanishha
@anqanotes

🔍 قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

✨ معرفی منابع

📌 بازمعرفیِ مجموعه‌‌یادداشت‌های ویژه‌ی ماه رمضان، برگرفته از کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشته‌ی گابرییِل سعید رِینولدز


🔻 در ماه رمضانِ سال گذشته (یعنی رمضان ۱۳۹۹ خورشیدی / ۱۴۴۱ هجری) هر روز درباره‌ی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائه‌ی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتن‌های بایبلی‌اش در شبکه‌ی عنقاء یادداشت‌هایی نوشتم؛ با این امید که این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوه‌ی شکل‌گیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت بهتر ما از گفت‌وگوی قرآن با آن متون یا وام‌گیری قرآن به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از آن منابع مؤثر باشد.

🔻 منبع اصلی من برای آن یادداشت‌ها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشته‌ی گابریل سعید رینولدز بود، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزه‌ی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده کردم و تحلیل‌هایی نیز بر متن افزودم.

🔅 در ماه رمضان امسال (۱۴۰۰ خورشیدی / ۱۴۴۲ هجری) آن یادداشت‌ها را در عنقاء بازنشر خواهم کرد و مطالبی نیز به آن‌ها خواهم افزود.

🔻 در سراسر این مجموعه یادداشت‌ها، ترجمه‌ی فارسی آیه‌های قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمه‌ی فارسی متون بایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص می‌شوند. اگر ترجمه‌ی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمه‌ی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمه‌ی قدیمی» استفاده می‌کنم که با [ت.ق.] مشخص می‌شوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشترِ متون پسابایبلی چنین‌اند) ترجمه از زهیر میرکریمی است و با [ز.م.] مشخص می‌شوند.


#قرآن #بایبل #زیرمتن #فرامتن #بینامتنیت #گابرییل_سعید_رینولدز
#Quran #Bible #Hypotext #Hypertext #Intertextuality #Gabriel_Said_Reynolds


🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes


https://t.me/anqanest/35

🔍 هنگامی که واژه‌های «بایبل»، «متون بایبلی»، و «متون پسابایبلی» را به‌کار می‌بریم از چه سخن می‌گوییم؟

✨ واژه‌شناسی

بخش ۱ از ۲


🔅 بایبل چیست؟

🔻 در یادداشت‌هایی که در شبکه‌ی عنقاء منتشر شده‌اند و می‌شوند، در برابر واژه‌ی Bible از «بایبل» و در برابر Scripture از «کُراسه» استفاده می‌شود. برای بحث‌های بیشتر درباره‌ی رُجحانِ «بایبل» بر معادل‌گزینی‌های دیگر همچون «کتاب مقدّس» و «عهدین»، و رُجحانِ «کُراسه» بر معادل‌گزینی‌های دیگر همچون «متن مقدس»، «کتاب مقدّس»، «مُصحَف»، و «صحیفه» رجوع کنید به:
📗 طباطبایی، محمدعلی (مهرداد). "دین‌پژوهی ایرانی و مشکل معادل‌گزینی: پیشنهاد معادل‌هایی پارسی برای چند اصطلاح کلیدی." آینه پژوهش ۱۷۳ (۱۳۹۷): ۳۳−۴۶.

🔻 خلاصه این‌که، بایبل امروزه اسم خاصِ مجموعه‌ای از کتاب‌های دینی و مذهبیِ یهودیان و مسیحیان است، و ترجمه‌ی اسامی خاص به واژگانی که معنای آن واژه را برسانند روش درستی در ترجمه نیست. چنانچه در ترجمه‌ی «قرآن» آن را مثلاً به «خواندنی» ترجمه نمی‌کنند، بلکه Qur'an ترجمه می‌شود.


🔅 متونِ بایبلی چیستند؟

🔻 بایبل امروزه نامی است برای مجموعه‌ای از متون دینی و مذهبی یهودیان و مسیحیان که در ترکیب کنونی‌اش شامل سه بخش عمده‌ است:
۱. تَنَخ یا میقرا یا بایبلِ عبری که کراسه‌های یهودیان است؛
۲. کتاب‌های قانونی ثانی که کراسه‌هایی با ریشه‌های یهودی‌اند اما به زبان آرامی نوشته شده‌اند و یهودیان آن‌ها را جزء کراسه‌های خود نمی‌دانند ولی بعضی از مسیحیان آن‌ها را جزء کراسه‌های خود می‌دانند؛ و
۳. عهد جدید که مشتمل بر اناجیل چهارگانه، اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامه‌ی یعقوب، رساله‌‌های پِطرُس، رساله‌های یوحنّا، رساله‌ی یهودا، و مکاشفه‌ی یوحنّا است.

🔻 تنَخ، که بر طبق شمارش یهودیان مشتمل بر ۲۴ کتاب است، سرواژه‌ای است برآمده از حروف نخست بخش‌های اصلی کراسه‌های یهودیان با نام‌های تورا (اسفار پنج‌گانه‌، کتاب‌های شریعت)، نِویئیم (کتاب‌های پیامبران)، و کِتوویم (مکتوبات). امروزه به تَنَخ «بایبل عبری» نیز گفته می‌شود و در مجامع و نوشتارهای علمی برای دوری از جانبداری‌کردن به نفع مسیحیان از به‌کار بردن اصطلاحاتِ «عهد قدیم» یا «عهد عتیق» احتراز می‌شود. تنخ در نزد خود یهودیان از دوره‌ی رَبَّنی «میقرا» (מקרא) نیز نامیده می‌شود که به معنای «خواندن» است زیرا کل آن را در جمعی عمومی در مراسمی هفتگی در طول یک‌ سال از ابتدا تا انتها می‌خوانده‌اند. شباهت «میقرا» نزد یهودیان و «قرآن» نزد مسلمانان، چه در نام‌گذاری و چه در کاربرد، قابل توجه است. این شباهت بیشتر می‌شود اگر بدانیم که «میقرا» از ریشه‌ی عبری ק-ר-א (قوف - رِش - آلِف) است که معادلِ آن در عربی ریشه‌ی ق-ر-ا (قاف - راء - الف) است.

🔻 مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، افزون بر تَنَخ و عهد جدید کتاب‌های دیگری با نام «کتاب‌های قانونی ثانی» که کتاب‌هایی اصالتاً یهودی‌اند را نیز جزء مجموعه‌ی بایبل خود می‌دانند، ‌اما مسیحیان پروتستان تنها تَنَخ و عهد جدید را جزء کتاب مقدس قانونی خود می‌شمارند. در ادامه‌ی این یادداشت با تفصیل بیشتری دباره‌ی متون قانونی ثانی نوشته‌ام.

🔻 عهد جدید، که شاملِ کراسه‌های ویژه‌ی مسیحیان است و نزد یهودیان اعتباری ندارد، دربردارنده‌ی انجیل‌های رسمی چهارگانه‌ی مَتّیٰ، مَرقُس، لوقا، و یوحنّا است. همچنین، افزون بر این چهار انجیل، عهد جدید شامل این کتاب‌ها و رساله‌ها نیز می‌شود: اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامه‌ی یعقوب، رساله‌‌های پِطرُس، رساله‌های یوحنّا، رساله‌ی یهودا، و مکاشفه‌ی یوحنّا.

🔻 بر طبق شمارش مسیحیان کاتولیک، بایبلِ عبری پس از تفکیک بعضی از کتاب‌های تَنَخ به تعداد بیشتری کتاب کوتاه‌تر و با افزودن چند کتاب دیگر با عنوان کتاب‌های قانونی ثانی مشتمل بر ۴۶ کتاب می‌شود، و عهد جدید مشتمل بر ۲۷ کتاب است.

🖋 زهیر میرکریمی

@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

🔍 هنگامی که واژه‌های «بایبل»، «متون بایبلی»، و «متون پسابایبلی» را به‌کار می‌بریم از چه سخن می‌گوییم؟

✨ واژه‌شناسی

بخش ۲ از ۲


🔅 متون قانونیِ ثانی چیستند؟

🔻 متون «قانونیِ ثانی» در نزد مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، و متون «بیناعهدِینی» نزد مسیحیان پروتستان، دو نام برای مفهومی یکسان‌اند. این متون دربردارنده‌‌ی نوشته‌هایی دینی و مذهبی‌اند که پیش از عهد جدید اما پس از تَنَخ (بایبل عبری) در بازه‌ای حدود ۴۰۰ سال نوشته شده‌اند. این متون در تَنَخ —که با نام‌های بایبل عبری،‌ میقرا، کتاب‌های قانونی یهودی، و قانون اوّل نیز شناخته می‌شوند— گنجانده نشده‌اند، اما در بعضی ترجمه‌های یونانی و لاتین از بایبل یهودی و مسیحی، مانند ترجمه‌ی هفتادی به زبان یونانی و وُلگِیت به زبان لاتین، آمده‌اند.

🔻کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدوکس شرقی، کلیساهای ارتدوکس مشرقی، و کلیسای شرقیِ آشوری، بعضی از آن کتاب‌ها را جزء بایبل خود می‌دانند و آن‌ها را کتاب‌های قانونی ثانی نامیده‌اند. اما مسیحیان پروتستان، با این دلیل که این متون جزء متون قانونی یهودیان نبوده‌اند و معمولاً به زبان عبری نوشته نشده‌اند و محتوای آن‌ها توجیه‌گر بعضی از باورهای مسیحیان کاتولیک شده‌اند، این کتاب‌ها را داخل در کتاب‌های قانونی خود نمی‌دانند ولی همچنان آن‌ها را با عنوان متون بیناعهدِینی به‌طور جداگانه چاپ می‌کنند. این متون بر اساس کتاب مقدس اورشلیم عبارتند از: طوبیا، یهودیت، اول مَکّابیان، دوم مَکّابیان، باروک، حکمت سلیمان، یشوع بن سیرا، بخش‌هایی از کتاب اِستِر، و بخش‌هایی از کتاب دانیال.


🔅 متون مشکوک و منحول چیستند؟

🔻 متون مشکوک یا پنهان یا مجعول یا اَپوکِریفا اصطلاحی است که در یکی از اطلاقاتش مصداقی تقریباً معادل با متون قانونی ثانی دارد و در کاربرد سنتّی در کلیسای مسیحی به هر آن متنی اطلاق می‌شده است که از متون کراسه‌ای و قانونی مسیحی نبوده‌اند اما همچنان جزء متون دینی و مذهبی یهودی و مسیحی انگاشته می‌شده‌اند. ‌متون مشکوک در اطلاق دیگری نیز به کار می‌رود و آن مجموعه‌ای است پُرتعداد از کتاب‌های یهودی، و اناجیل، کتاب‌های اعمال، رساله‌ها، مکاشفه‌ها، مواعظ، و آموزه‌های مسیحی که در مجموعه‌ی عهد جدید گنجانده نشده‌اند.

🔻 در اطلاق اخیر، متون مشکوک شامل بعضی از متون منحول می‌شود که منحولات و سوداپیگرِفا نیز نامیده می‌شوند. «منحولات» یا «متون منحول» یا «دروغ‌نامیده‌ها» اصطلاحی است که به متونی یهودی یا مسیحی اطلاق می‌شود که اکنون فهمیده‌ایم که نام نویسنده‌ای را بر خود دارند که نگارش متن از او نیست اما قبلاً به‌اشتباه یا عامدانه به آن نویسنده‌ نسبت داده شده‌اند.


🔅 متون پسابایبلی چیستند؟

🔻 متون پسابایبلی نامی است که به مجموعه‌ای متنوع از متون اطلاق می‌شود که در مجموعه‌‌های متون قانونی یهودی گنجانده نشده‌اند و به فقه و احکام،‌ تفسیر، و آموزش‌های دینیِ یهودی می‌پردازند. متون به‌جا مانده از دوران معبد دوم (۵۱۶ ق‌م تا ۷۰ م) و متون رَبَّنی یعنی تلمود و میدراش را متون پسابایبلی می‌دانند.

🔻 تلمود یا توراتِ شفاهی اصلی‌ترین و کهن‌ترین منبع فقه و الهیات یهودی بوده است و شامل دو بخش است: میشنا و گِمارا. میشنا شامل آراء و مباحثات فقهی یهودی است که ابتدا به‌صورت شفاهی بود‌ه‌اند و در سده‌های یکم و دوم میلادی در میشنا مکتوب شده است، و گِمارا تفسیر و توضیح و نقد میشنا در سده‌های سوم تا ششم میلادی است. میدراش دربردارنده‌ی تفسیرهای ربّی‌ها بر تَنَخ (بایبل عبری) است که نخستین بخش‌های آن در سده‌ی پنجم میلادی نوشته شده‌اند.


#بایبل #متون_بایبلی #کتاب‌های_قانونی_ثانی #متون_مشکوک #متون_منحول #متون_پسابایبلی #تنخ #میقرا #بایبل_عبری #عهد_جدید
#Bible #Biblical_Texts #Deuterocanonical_Books #Apocrypha #Pseudepigrapha #PostBiblical_Texts #ParaBiblical_Texts #TaNaKh #Mikra #Hebrew_Bible #New_Testament

🖋 زهیر میرکریمی

@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز یکم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء یکم قرآن | حمد:۱ تا بقره:۱۴۱

بخش ۱ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی حمد، آیه‌های ۶ و ۷
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ﴿۷﴾
ما را به راه راست هدايت فرما. ﴿۶﴾ راه آنان كه گرامى‌شان داشته‌اى، نه [راه‌] مغضوبان، و نه [راه‌] گمراهان. ﴿۷﴾

🔻 سوره‌ی حمد در قرآن تنها با هفت آیه در ابتدای قرآن قرار گرفته است، و این بر خلاف نظم ترتیبی سوره‌های دیگر قرآن است که −جز در موارد معدودی− از بلند به کوتاه چیده شده‌اند. این چینش به این احتمال قوت می‌بخشد که سوره‌ی حمد پیش از خواندن قرآن به عنوان دعا خوانده می‌شده است، چنانچه «فاتحة الکتاب» نیز نام گرفته است. چنین نقشی را مزمور یکم از کتاب مزامیر در بایبل عبری دارد که در ابتدای کتاب مزامیر آمده است.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲۷، بند ۱۱: ای خداوند، طریق خود را به من بیاموز و به سبب دشمنانم مرا به راه راست هدایت فرما. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱، بند ۶: زیرا خداوند طریق عادلان را می‌داند، ولی طریق گناهکاران هلاک خواهد بود. [ت.ق.]

📘 در اینجا مطلبی از کتاب «قرآن مورّخان» بیفزایم. در جلد ۲الف از این کتاب، ذیل سوره‌ی حمد آراء بعضی از قرآن‌پژوهان در این باره که چرا سوره‌ی حمد در ابتدای قرآن قرار گرفته است نقل شده است. از جمله، ریچارد بِل بر این باور بوده است که ویرایش‌گرانِ قرآن این سوره را در ابتدای کتاب قرار داده‌اند. اما آرتور جِفری آن را جزئی از متن قرآن نمی‌دانسته و گفته است که سوره‌ی حمد در واقع «دعایی» بوده است که در آغاز قرآن «اضافه» شده است. این کار مطابق سنّت‌های متداولِ خواندن و قرائت متون مقدس در خاورمیانه بوده است که دعایی برای آغاز کتاب یا قرائت بیفزایند. این نظر را مایکل کایپِرس نیز تأیید می‌کند. او معتقد است که هم سوره‌ی حمد در آغاز و هم سوره‌های ناس و فلق در پایان قرآن نه جزئی از متن اصلی، بلکه «چارچوبی برای متن» بوده‌اند که صورتی دعایی/عبادی/نیایشی به متن می‌داده است. این چارچوب مطابق سنّت‌های مسیحی سُریانی در خاورمیانه بوده است. این ادعا در سنّت‌های اسلامی و عربی نیز ریشه دارد. گفته شده است که در مصحف ابن‌عباس و ابن‌مسعود و اُبَی‌ّابن‌کَعب (که اکنون هیچ‌یک را در اختیار نداریم و فقط به‌طور پراکنده در متون دیگر نقل‌قول‌هایی از آن‌ها یا درباره‌ی آن‌ها موجود است) نیز سوره‌ی حمد جزء متن قرآن نبوده است، بلکه دعایی مستقل و منفرد بوده است.

زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز یکم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء یکم قرآن | حمد:۱ تا بقره:۱۴۱

بخش ۲ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۵
اللَّـهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
خدا [است كه‌] ريشخندشان مى‌كند، و آنان را در طغيانشان فرو مى‌گذارد تا سرگردان شوند.

📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲، بند ۴: او که بر آسمان‌ها نشسته است می‌خندد. خداوند بر ایشان استهزاء می‌کند.

———————————————
📖 سوره‌ی بقره ، آیه‌ی ۹۳
وَ إِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَ رَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُم بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قَالُوا سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُم بِهِ إِيمَانُكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
و آنگاه كه از شما پيمان محكم گرفتيم، و [كوه‌] طور را بر فراز شما برافراشتيم، [و گفتيم:] "آنچه را به شما داده‌ايم به جد و جهد بگيريد، و [به دستورهاى آن‌] گوش فرا دهيد." گفتند: "شنيديم و نافرمانى كرديم." و بر اثر كفرشان، [مِهر] گوساله در دلشان سرشته شد. بگو: "اگر مؤمنيد [بدانيد كه‌] ايمانتان شما را به بد چيزى وامى‌دارد."

🔻سمِعْنَا وَ عَصَيْنَا: گویی پدیدآورنده‌ی قرآن، در راستای نقد یهودیان هم‌عصر پیامبر، در عبارت «سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا» عبارت عبریِ موجود در سِفر خروج و سِفر تثنیه را تغییر می‌دهد:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۲۴، بند ۷: کتاب عهد را برگرفت و بهرِ قوم بخواند که گفتند: "هرآنچه یَهُوَه گفته است خواهیم کرد و آویزه‌ی گوش خواهیم ساخت." [پ.س.]
📚 بایبل عبری، سِفر تثنیه، بخش ۵، بند ۲۷: تو نزدیک شو تا هرآنچه را یَهُوَه خدایمان خواهد گفت بشنوی، پس آنگاه آنچه را یَهُوَه خدایمان بر تو گوید، از برای ما تکرار خواهی کرد؛ بر آن گوش خواهیم سپرد و آن را به کار خواهیم بست. [پ.س.]
قرآن این عبارت را در سه مورد دیگر نیز آورده است: ۲ (بقره): ۲۸۵؛ ۵ (مائده): ۷؛ و ۲۴ (نور): ۵۱. اما حالت ایجابی آن را فقط در مورد اخیر و برای پیروان پیامبر اسلام ذکر کرده است.

🔻 أشْرِبُوا: مترجمان و مفسران مسلمان لفظ «أُشْرِبُوا» را معمولاً نه در معنای لفظی خود یعنی «نوشانیده شد» بلکه در معنای استعاریِ «سرشته شد» به‌کار برده‌اند. اما معنای اولیه‌ی آن به متن بایبل و بافتار بایبلیِ قرآن نزدیک‌تر است. این عبارت از قرآن در گفت‌وگویی است با آنچه در سِفر خروج از کردار موسی پس از مراجعت به نزد بنی‌اسرائیل آمده است:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۳۲، بند ۷: گوساله‌ای را که ساخته بودند برگرفت و آن را در آتش بسوخت و چون گَردی ریز آسیا کرد و بر روی آب پاشید و به اسرائیلیان نوشاند. [پ.س.]

🔻این‌گونه بود که این آبِ آمیخته به خاکستر گوساله‌ی زرّین نزد بی‌اسرائیل به «آب نفرین» تبدیل گشت؛ و در سیر تحول‌اش، با نامِ «آزمونِ آبِ تلخ»، برای بازشناسیِ درست‌کار از زناکار هنگامی که ادلّه‌ی کافی وجود ندارد به شریعت آنان وارد شد (بنگرید به سِفر اعداد، بخش ۵، بندهای ۱۱ تا ۳۱). مشابه این سنّت را می‌توان در آیه‌های ۶ تا ۹ سوره‌ نور در قرآن،‌ هنگامی که ادلّه‌ی کافی برای اثبات یا ردّ ادعای فردی بر زناکاری همسرش وجود ندارد، مشاهده کرد. قرآن در سوره‌ی طه، آیه‌ی ۹۷، به این‌که گوساله سوزانیده شده است و خاکسترش در «یَمّ» پاشیده شده است اشاره می‌کند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منابع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.
Amir-Moezzi, Mohammad Ali, and Guillaume Dye. Le Coran des historiens. Paris: Cerf, 2019.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_یکم #جزء_یکم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🔍 ریشه‌یابیِ آیه‌ی «حمد» در متون بایبلی

✨ معرفی منابع

📌 معرفی مقاله‌ی «بازتفسیرِ "الحمد للّه رب العالَمین" بر پایه‌ی روابط بینامتنی قرآن و عهدین» نوشته‌ی فرهنگ مهروش


✍🏼 پیش از این در عنقاء از پژوهش‌های نوآورانه‌ی فرهنگ مهروش (حامد خانی) نوشته‌ام. امروز پس از انتشار یادداشت روز یکم رمضان ۱۴۴۲، ایشان از سرِ مهر مقاله‌ای را برایم فرستادند که بخشهایی از آن با یادداشتِ روز یکم ارتباط وثیقی دارد. بخش‌هایی از مقاله را به‌طور خلاصه در این یادداشت می‌آورم و خوانندگان علاقه‌مند را به مطالعه‌ی کامل این مقاله (و دیگر آثار علمی و پژوهشی فرهنگ مهروش) دعوت می‌کنم.
✍🏼 فرهنگ مهروش در این مقاله،‌ نخست کوشیده است تا در متون بایبلی عباراتی نظیر آیه‌ی حمد (الحمد للّه رب العالَمین) بیابد که لفظ‌به‌لفظ ترجمه‌‌ای از همان عبارتِ قرآنی باشد. سپس کوشیده است تا با استفاده از روابط بینامتنی میان قرآن و زیرمتن‌های بایبلی‌اش نشان بدهد که چنین عبارتی احتمالاً چگونه می‌توانسته است که به قرآنِ عربی و آراء مفسران مسلمان راه یافته باشد. و آنگاه، با دانستن این ارتباط، معنا و تفسیری تازه از این آیه ارائه کند که با بستر فرهنگی زمانه‌ی ظهور قرآن تطابق بیشتری دارد.
✍🏼 این مقاله نشان می‌دهد که چگونه حتی معروف‌ترین آیه‌ها و عبارات قرآنی در پرتوی پژوهش‌های علمی و تاریخی و مطالعات بینامتنی می‌توانند معنا و تفسیری تازه بیابند.


🔻 بخش‌هایی از چکیده‌ی مقاله به قلم فرهنگ مهروش: "دومین آیه‌ قرآن کریم —الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ— از آیاتی است که مسلمانانِ عصر حاضر کم‌تر در معنایش تردید می‌کنند. معمولاً احساس می‌شود که از همان دوران پیامبر اکرم بر همین معنایی حمل می‌شده است که در اغلب تفاسیر و ترجمه‌های معاصران می‌توان دید: «ستایش مخصوصِ خدایی است که پروردگار جهانیان است» ... بناست نشان دهیم که این عبارت عیناً در عهد جدید ذکر شده است و چه بسا بتوان ردّی از آن در ادبیات مکتوب یا شفاهی قوم یهود نیز بازجست..."

🔻 او در متن مقاله به بررسی آراء مفسّران مسلمان درباره‌ی معنای «حمد» و «العالمین» پرداخته است. او پس از بررسی نظرهای گوناگون و روایت‌های منقول در این باره در یک صورت‌بندیِ نوآورانه قالب زیر را برای آیه‌ی حمد معرفی می‌کند:
«ویژگیِ الف مخصوص/برازنده‌ی/متعلق‌به اللّه است که ربّ/پادشاه/مالک/صاحب‌اختیار ب است.» که الف و ب، به‌ترتیب، در برابر معانی مختلفی که می‌شود بر «حمد» و «العالمین» بار کرد قرار گرفته‌اند. آنگاه در متون بایبلی و پسابایبلی به دنبال عباراتی گشته است که در قالب بالا بیان شده باشند.

🔻 مهروش در جستجوهایش به کتاب طوبیّا رسیده است که متنی یهودی است و جزء کتاب‌های قانونیِ ثانی محسوب شده است. او در طوبیّا، فصل ۸، بند ۵، عبارتی معادل آیه‌‌ی حمد شناسایی کرده است: «قداست مر تو را ست ای ربّ آباء ما». قداست در این عبارت معادل حمد است، چنانچه در روایتی از جعفر ابن محمد الصادق نیز چنین معنایی نقل شده است. همچنین، «ربّ آباء ما» بنا بر نظر مهروش معادل است با «رب العالمین» که در ترجمه‌ی طوبیّا از متن اصلیِ یونانی‌اش به این شکل درآمده است.

🔻 نویسنده‌ی مقاله همین عبارت را در عهد جدید،‌ در «رساله‌ی یکمِ پولس به تیموتِئوس» فصل ۱، بند ۱۷ نیز شناسایی کرده است که با ترجمه‌ی جامعه‌ی کتاب مقدّس بریتانیا این‌چنین است: «پادشاه سرمدی و باقی و نادیده، خدای حکیم وحید را تا ابدالآباد جلال باد!» یا با ترجمه‌ی پیروز سیّار: «بر پادشاه روزگاران، خدای بری از فساد و نادیدنی و یگانه، تا ابد عزت و مجد باد!»

🔻 همان عبارت اما از طریق ترجمه‌ی سُریانیِ بایبل، که «پِشیطا» نامیده می‌شود و در کلیسای آشوری عمومیّت و مقبولیّت داشته است، به فضای فرهنگی عربستان، و تَبَعاً به تفسیرها، نفوذ کرده است. در ترجمه‌ی این عبارت از سُریانی به فارسی این‌چنین آورده‌اند: «جلال و حرمت شایسته‌ی خدایی است که پادشاه تمام دوران‌ها ست».

🔻 مهروش در ادامه‌ی مقاله آیه‌ی حمد را بر پایه‌ی این روابط بینامتنی و یافته‌های کتیبه‌شناختی و مردم‌شناختی بازتفسیر می‌کند، و می‌افزاید که "فهم رایج از آیه‌ی حمد نه مبتنی بر درکی عرفی و بازمانده از عصر نزول،‌ که دستاورد فهم‌های متراکمِ عالمان مسلمان در سده‌های بعد بود. حتی در عصر صحابه، تفسیر مفهوم حمد با دشواری‌هایی تلقی می‌شد و تا مدت‌ها بعد اختلاف نظر در تبیین مفهوم «عالمین» استمرار داشت."


📗 برای دسترسی به مقاله بنگرید به:
خانی، حامد (فرهنگ مهروش). "بازتفسیرِ «الحمد للّه رب العالَمین» بر پایه‌ی روابط بینامتنی قرآن و عهدین." پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن ۱۱ (۱۳۹۶): ۵۱–۷۶.

#بایبل #قرآن #طوبیا #رساله‌ی_اول_به_تیموتئوس #پشیطا
#Bible #Quran #Book_of_Tobit #1Timothy #Peshitta

🖋 زهیر میرکریمی
@FarhangeRvesh
@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز دوم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء دوم قرآن | بقره:۱۴۲ تا بقره:۲۵۲

بخش ۱ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۸۷
... وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ
... بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب‌] بر شما نمودار شود؛ سپس روزه را تا [فرا رسيدن‌] شب به اتمام رسانيد.

🔻در تفسیر این آیه، بعضی مفسران مسلمان «خَیط» را نه به معنای حقیقی آن یعنی «نخ و رشته» بلکه به معنای مجازیِ استعاری آن حمل کرده‌اند و مراد آیه‌ را «رشته‌ی سفید روز» و «رشته‌ی سیاه شب» فرض کرده‌اند. این آیه اشاره‌ی است به سنّتی یهودی که در میشنا بِراخُت (میشنایِ برکات) آمده است و در آن روش یافتن زمانِ مناسب برای نماز «شِماع» که در بامدادان و شامگاهان خوانده می‌شود بیان شده است. این روش را قرآن، و در نتیجه مسلمانان، برای تشخیص زمان آغاز روزه‌داری و زمان نماز صبح به‌کار بسته‌اند.
📚 متون پسابایبلی، میشنا بِراخُت، بخش ۱، بند ۲: شخص از چه هنگام می‌تواند نماز شَماع را قرائت کند؟ از هنگامی که شخص بتواند نخ کبود را از نخ سفید تمیز دهد ... و باید آن نماز را تا پیش از طلوع خورشید به پایان برده باشد. [ز.م.]

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۰۶
... فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ
... پس دوزخ او را بسنده است.

🔻 واژه‌ی «جهنّم» در قرآن ۷۷ بار تکرار شده است. قرآن از این واژه برای اشاره به دوزخ استفاده می‌کند. ریشه‌ی این اصطلاح را می‌توان در واژه‌ی «گِهینوم» در زبان عبری یافت. گِهینوم در عبری خود متشکل از دو بخش است: گِ به معنای درّه، و هینوم که نام زمینی در جنوب شهر اورشلیم بوده است. گِهینوم درّه‌ای بوده است که آتشی همواره در آن برپا بوده است و با آن زباله‌های شهر، اجساد حیوانات، و محکومان و مجرمان شهر اورشلیم را می‌سوزانده‌اند. این نام به متون بایبلی راه یافته است و به اصطلاحی آخرت‌شناختی تبدیل شده است: مکانی سوزان که مجرمان در آن عذاب می‌شوند. سپس به واژه‌ی «جهنّم» تبدیل شده است و به قرآن وارد شده است.

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۲۸
وَ الْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
و زنان مطلّقه باید به مدّت سه بار عادت ماهانه انتظار بکشند.

🔻 این حکم در قرآن همانند حکمی مشابه در یهودیّت در کتاب میشنا (از کتاب‌های پسابایبلی) است:
📚 میشنا، یِوامُت، بخش ۴، بند ۱۰: بیوه‌ی بی‌فرزند نباید که در مراسم هالیتزا (که اعلام انصراف از ازدواج مجدد است) شرکت کند و نباید که به‌عنوان زوجِ برادر شوهرش برگزیده شود مگر آنکه سه ماه از زمان مرگ شوهرش گذشته باشد [ز.م.]

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۳۳
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ
و مادران [بايد] فرزندان خود را دو سال تمام شير دهند.

📚 تلمود، کتوبا، ۶۰‌-آ: آموزه‌ی آمورائیم (مفسران یهودی) است که کودک را می‌توان تا بیست‌وچهار ماهگی از پستانِ مادر شیر داد، و پس از آن مدت چنان است که کسی از حیوانی غیرکوشر شیر بنوشد. [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوم #جزء_دوم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز دوم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء دوم قرآن | بقره:۱۴۲ تا بقره:۲۵۲

بخش ۲ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۴۸
وَ قَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَ بَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَ آلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
و پيامبرشان بديشان گفت: «در حقيقت، نشانه پادشاهى او اين است كه آن صندوق [عهد] كه در آن آرامش خاطرى از جانب پروردگارتان، و بازمانده‌اى از آنچه خاندان موسى و خاندان هارون [در آن‌] بر جاى نهاده‌اند -در حالى كه فرشتگان آن را حمل مى‌كنند- به سوى شما خواهد آمد. مسلما اگر مؤمن باشيد، براى شما در اين [رويداد] نشانه‌اى است.»

🔻 در متون بایبلی، تابوت (صندوق) پیش از آغاز پادشاهی شائول —که قرآن آن را در تحولّی لفظی «طالوت» می‌خواند— به دست فلسطینیان افتاده است. قرآن می‌گوید که طالوت تابوت را به‌عنوان نشانه‌ای از پادشاهی‌اش باز خواهد گرداند. اما در تاریخ بایبلی این داود است که تابوت را به اورشلیم برمی‌گرداند؛ و در زمان طالوت صندوق در قِرْیَت یَعاریم قرار می‌گیرد، نه در اورشلیم.

🔻 مترجمان و مفسران مسلمان «سکینه» را به «آرامش خاطر» برگردانده‌اند، در حالی که معنای سکینه در عربی «سکونت‌گزیدن» نیز هست. این معنای اخیر با بافتار بایبلی قرآن هم‌‌خوان‌تر است اگر بدانیم که قرآن می‌گوید سکینه «در» تابوت است (فیه). ریشه‌های مشترک «سکینه» در عربیِ قرآن را می‌توان در شِخینتا در زبان آرامی و شِکینا یا شِخینا در زبان عبری جست که به معنای «سکونت‌گاه» و «مکان حضور» بوده است. در سِفر خروج، پس از آن‌که موسی الواح را می‌گیرد، در فرمان خدا برای ساختِ تابوتی از برای او چنین آمده است:
📚 سفر خروج، بخش ۲۵، بند ۸: از برای من مَقدَسی خواهند ساخت تا میان ایشان ساکن توانم گشت (شِکینا). [پ.س.]

🔻 پس عبارت «فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ» در قرآن به معنای «دربرداشتنِ سکونت‌گاه و مکان حضور خدا» است، و نه به معنای «آرامش و سکینه».

🔻 همچنین اشاره‌ی قرآن به «ملائکة» محل بحث میان مسلمانان بوده است. اما توضیحات بایبل آشکار می‌سازد که «ملائکه» در این آیه شاید به معنای حمل این تابوت به وسیله‌ی موجوداتی ماوراء‌الطبیعی نباشد (هرچند چنین برداشتی را نیز کاملاً منتفی نمی‌کند). زیرا که طراحیِ تابوت این‌گونه بوده است که در دو سویش مجسمه‌هایی به شکل ملائکه قرار داشته‌اند که بال‌هایشان را گسترده‌اند، گویی که در حال حمل و محافظت از آنند.
📚 سفر خروج، بخش ۲۵، بند ۱۸-۲۰: دو کروبی از زر چکش‌خورده بساز، آن‌ها را در دو سرِ لوحه بساز. یکی از کروبیان را در یک سر و کروبی دیگر را در سر دیگر بساز: کروبیان را در دو سرِ لوحه، با خودِ آن یکپارچه بسازند. کروبیان به سوی بالا بال گسترده باشند و لوحه را با بال‌های خود محافظت کنند، در حالی که مقابل یکدیگر قرار دارند. روی کروبیان به سوی لوحه برگشته باشد. [پ.س.]


📗 بخش‌هایی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوم #جزء_دوم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes


https://t.me/anqanest/36

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز سوم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء سوم قرآن | بقره:۲۵۳ تا آل‌عمران:۹۲

بخش ۱ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۲۵۵ (آیة الکرسی)
اللَّـهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
خداست كه معبودى جز او نيست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابى سبک او را فرو مى‌گيرد و نه خوابى گران؛ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمين است، از آنِ اوست. كيست آن كس كه جز به اذن او در پيشگاهش شفاعت كند؟ آنچه در پيش روى آنان و آنچه در پشت سرشان است مى‌داند. و به چيزى از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمى‌يابند. كرسى او آسمان‌ها و زمين را در بر گرفته، و نگهدارى آن‌ها بر او دشوار نيست، و اوست والاى بزرگ.

📚 بایبل عبری، دانیال، بخش ۶، بند ۲۷: ... زیرا که او خدای حیّ و تا ابدالآباد قیّوم است. و ملکوت او بی‌زوال و سلطنت او غیرمتناهی است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱۲۱، بند ۴: اینک او که حافظ اسرائیل است، نمی‌خوابد (لا یَشَن) و به خواب نمی‌رود (لا یَنوم). [ت.ق.] ریشه‌ی مشترک شینَه و نوم در عبری با سِنَة و نوم در عربی آشکار است.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱۰۳، بند ۱۹: خداوند تخت خود را بر آسمان‌ها استوار نموده، و سلطنت او بر همه مسلطّ است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، اِشَعْیا،‌ بخش ۶۶، بند ۱: خداوند چنین می‌گوید: آسمان‌ها کرسی من و زمین پای‌انداز من است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، اِشَعْیا،‌ بخش ۴۰، بند ۲۸: آیا ندانسته و نشنیده‌ای که خدای سرمدی یهوه آفریننده‌ی اقصای زمین، درمانده و خسته نمی‌شود و فهم او را تفحّص نتوان کرد؟ [ت.ق.]

———————————————
📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۴۲
وَ إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّـهَ اصْطَفَاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفَاكِ عَلَىٰ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ
(تو حضور نداشتی) هنگامی که فرشتگان گفتند: ای مریم! خدا تو را برگزیده و پاکیزه‌ات داشته است، و تو را بر همه‌ی زنان جهان برتری داده است.

🔻 احتمالاً قرآن در این آیه به روایتی که در انجیل لوقا آمده است اشاره می‌کند. در این روایت، اَلیصابات (الیزابت) همسر زکریا به یحیی باردار شده است و در همان حال مریم که خود به عیسی باردار است بر او وارد می‌شود:
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۴۱ و ۴۲: و چنین روی داد که چون اَلیصابات سلام مریم را شنید، کودک در بطن او به جنبش درآمد و اَلیصابات از روح‌القدس آکنده گشت. آنگاه به آواز بلند بانگ برآورد و گفت: "مبارک باشی در میان زنان و مبارک باد ثمره‌ی بطن تو! ..." [پ.س.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سوم #جزء_سوم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز سوم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء سوم قرآن | بقره:۲۵۳ تا آل‌عمران:۹۲

بخش ۲ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۴۹
... أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّـهِ
... من از گِل چیزی را به شکل پرنده می‌سازم، سپس در آن می‌دمم و به فرمان خدا پرنده‌ای (زنده) می‌گردد.

🔻 قرآن در این آیه به روایتی که در یکی از متونِ مسیحی آمده است اشاره می‌کند که با عنوان «کودکیِ منجی» —که به اشتباه «انجیل طفولیتِ تامِس» نیز نامیده می‌شود— شناخته شده است. این متن در سده‌ی دوم میلادی نوشته شده است و پژوهشگران بر این باورند که بسیاری از اشارات قرآن به مسیحیّت، مریم، عیسی، و معجزات منسوب به ایشان از رهگذر این متن و متون مشابه مسیحی که به زبان‌های سُریانی موجود بوده‌اند به فضای عربستان و سپس قرآن راه یافته‌اند.
📚 کودکیِ منجی، بخش ۱، بندهای ۱ تا ۴: هنگامی که عیسی پسری پنج ساله بود، در کناره‌ی جریانِ آبی بازی می‌کرد ... آنگاه او مقداری گِلِ نرم از میان گِل‌ولای برگرفت و دوازده گنجشک بساخت. آن‌هنگام که او این کار را انجام داد شنبه بود و کودکانِ بسیاری همراه او بودند. بعضی یهودیان که عیسیِ کودک را می‌دیدند که به همراه دیگر کودکان چنین کارهایی انجام می‌دهد به نزد پدرش، یوسف، رفتند و به نادرستی عیسی را متهم کردند و گفتند که او در روز شنبه سفال‌گری می‌کند، که خلاف شرع است، و دوازده گنجشک ساخته است. و یوسف آمد و عیسی را عتاب کرد و می‌گفت: "چرا در روز شنبه چنین کارهایی انجام می‌دهی؟" اما عیسی، در حالی که دو دستش را به هم می‌زد، در حضور همگان بانگ برآورد و به پرندگان فرمان داد و گفت: "بروید، به پرواز درآیید، و مرا به یاد داشته باشید ای زندگان." و گنجشک‌ها پرواز کردند و جیک‌جیک‌کنان دور شدند. [ز.م.]

🔻 مسیحیان «یوسف» را همسر مریم و سرپرست و پدرِ قانونیِ عیسی می‌دانند اما او را پدرِ زیستیِ عیسی نمی‌دانند. یوسف شاگرد زکریا بود و نزد او‌ نجاری می‌کرد. با مریم آشنا شد و به عقد او‌ درآمد.

🔻 این روایت و روایت‌های مشابه در متونِ قانونیِ مسیحیّتی که در بیزانس غلبه داشته است وجود ندارد، بلکه در متونِ منسوب به مسیحیانی یافت می‌شود که در شرق مدیترانه و شمال عربستان و بخش‌هایی از سرزمین عربستان گسترده بوده‌اند. پژوهشگران می‌گویند که بر پایه‌ی این‌که قرآن از چه متونی روایت می‌آورد می‌توان مسیر انتقال این روایات به قرآن را دریافت. از این همین رو، پژوهشگران تأثیرپذیریِ قرآن از مسیحیانی که متون‌شان به زبان سُریانی و آرامی بوده است و در عربستان یا سرزمین‌های همجوار می‌زیسته‌اند را بسیار زیاد می‌دانند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سوم #جزء_سوم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز چهارم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء چهارم قرآن | آل‌عمران:۹۳ تا نساء:۲۳

بخش ۱ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌های ۹۶ و ۹۷
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ ﴿۹۶﴾ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَ لِلَّـهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّـهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿۹۷﴾
نخستین خانه‌ای (از حیث قدمت و حرمت که با دست انبیاء جهت پرستش و نیایش صحیح خداوند یگانه) برای مردم بنیانگذاری گشته است، خانه‌ای است که در مکّه قرار دارد (و کعبه نام و از لحاظ ظاهر و باطن) پربرکت و نعمت است و (از آنجا که قبله‌گاه نماز مسلمانان و مکان حجّ آنان یعنی کنگره‌ی بزرگ سالانه‌ی ایشان است، مایه‌ی) هدایت جهانیان است. ﴿۹۶﴾ در آن نشانه‌های روشنی است، مقام ابراهیم (یعنی مکان نماز و عبادت او از جمله‌ی آنها است). و هرکس داخل آن (حرم) شود در امان است. و حجّ این خانه واجب الهی است بر کسانی که توانائی (مالی و بدنی) برای رفتن بدانجا را دارند. و هرکس (حجّ خانه‌ی خدا را به جای نیاورد، یا اصلاً حجّ را نپذیرد، و بدین وسیله) کفر ورزد (به خود زیان رسانده نه به خدا) چه خداوند از همه‌ی جهانیان بی‌نیاز است. ﴿۹۷﴾

🔻 در آیه‌ی ۱۲۷ از سوره‌ی بقره، قرآن بیان می‌کند که چگونه ابراهیم و اسماعیل «پایه‌های خانه» را بالا برده‌اند (وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمَاعِيلُ). بیشینه‌ی مفسران بر این باورند که بیت در آن آیه و بیت در این آیه اشاره به «کعبه» است، و در همین راستا، «بکّه» صورتی دیگر از «مکّه» است. اما غیر از سنّت‌های تفسیری و روایی اسلامی هیچ شاهد تاریخی و متنیِ برون‌دینی مبنی بر اینکه «بکّه» همان «مکّه» است وجود ندارد. از همین‌رو، بعضی از قرآن‌پژوهان تصور می‌کنند که «بیت» در این آیات الزاماً اشاره‌ای به خانه‌ی کنونی کعبه در مکّه نیست، بلکه می‌تواند اشاره‌ای باشد به بیتی دیگر که ابراهیم در حِبرون یا همان شهرِ الخلیل —شهری در ۵۰ کیلومتریِ جنوب اورشلیم— بنا نهاده است؛ یا اشاره‌ای باشد به درّه‌ی «باکا» که در بخش جنوبیِ شهر اورشلیم واقع شده است و در مزامیر از آن یاد شده است و مؤلفه‌هایِ زیارتی شبیه حج نیز داشته است.

🔻 آنچه در قرآن از ساختِ «بیت» روایت می‌شود صورتی بومی‌سازی شده است که هم کوشیده است تا با باور عام موجود در میان مردمانِ عرب که خود را از نسل اسماعیل می‌دانند هم‌خوانی داشته باشد، و هم روایتِ مرتبط با زیارتگاهی که ابراهیم در اورشلیم یا نزدیکی اورشلیم با کمک فرزندش ساخته است را به روایتی درباره‌ی ساخت زیارتگاهی در مکه تبدیل کرده است.
🔗 در این یادداشت در این باره بیشتر نوشته‌ام.

———————————————
📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۱۸۴
فَإِن كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِّن قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتَابِ الْمُنِيرِ.
پس اگر (این بهانه‌جویان) تو را تکذیب کردند (چیز تازه‌ای نیست و غمگین مباش) چه پیغمبران زیادی پیش از تو تکذیب شده‌اند که معجزات و دلائل روشن و کتابهای متقن و مشتمل بر مواعظ و اندرز و کتاب روشنگر (راه نجات) با خود آورده‌اند.

🔻 واژه‌ی «زبور» —که جمعِ واژه‌ی «زُبُر» است— در قرآن برای اشاره به کُراسه‌ای (= کتابی مقدس) که به داود داده‌شده است به‌کار رفته است. به نظر می‌آید که این واژه از واژه‌ی سُریانیِ «مَزمور» به معنای سرود و نیایش به فرهنگ عامیانه‌ی مردمانِ عرب راه یافته است اما در معنای «نوشته» استعمال می‌شده است.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهارم #جزء_چهارم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز چهارم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء چهارم قرآن | آل‌عمران:۹۳ تا نساء:۲۳

بخش ۲ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌های ۲۲ و ۲۳
وَ لَا تَنكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَ مَقْتًا وَ سَاءَ سَبِيلًا ﴿٢٢﴾ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَ بَنَاتُكُمْ وَ أَخَوَاتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خَالَاتُكُمْ وَ بَنَاتُ الْأَخِ وَ بَنَاتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَوَاتُكُم مِّنَ الرَّضَاعَةِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَ رَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُم مِّن نِّسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمْ تَكُونُوا دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَ حَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَ أَن تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿۲۳﴾
و با زنانی ازدواج نکنید که پدران شما با آنان ازدواج کرده‌اند. چرا که این کار، عمل بسیار زشتی است و (در پیش خدا و مردم) مبغوض بوده و روش بسیار نادرستی است؛ مگر آنچه گذشته است (و در زمان جاهلیّت بوده است که مورد عفو خدا قرار می‌گیرد). ﴿٢٢﴾ خداوند بر شما حرام نموده است ازدواج با مادرانتان، دخترانتان، خواهرانتان، عمّه‌هایتان، خاله‌هایتان، برادرزادگانتان، خواهرزادگانتان، مادرانی که به شما شیر داده‌اند، خواهران رضاعیتان، مادران همسرانتان، دختران همسرانتان از مردان دیگر که تحت کفالت و رعایت شما پرورش یافته و با مادرانشان همبستر شده‌اید، ولی اگر با مادرانشان همبستر نشده باشید، گناهی (در ازدواج با چنین دخترانی) بر شما نیست، همسران پسران صلبی خود، و (بالأخره این که) دو خواهر را با هم جمع آورید، مگر آنچه گذشته است (که با ترک یکی از آن دو خواهر، قلم عفو بر این کار که در زمان جاهلیّت واقع شده است، کشیده خواهد شد). بیگمان خداوند بسی آمرزنده است (و گذشته را نادیده می‌گیرد، و) مهربان است (و در آنچه برایتان وضع می‌کند حال شما را مراعات می‌دارد). ﴿۲۳﴾

🔻 احکامِ موجود در این آیه‌ها شباهت بسیار زیادی با احکام محرّمات جنسی دارند که در سِفرِ لاویان در توراه آمده است. قرآن در این دو آیه به‌نحوی حدود و حریم خانواده را مشخص می‌کند، و به نظر می‌آید که به نظام خانواده در یهودیّت نظر داشته است و در بسیاری از احکام مربوط به روابط زناشویی و جنسی از فرهنگ بایبلی وام‌گرفته است؛ اما آن‌ها را بسط داده است و با فرهنگ مردمانِ عرب تطبیق داده است.
📚 بایبل عبری، توراه، سِفر لاویان، بخش ۱۸، بندهای ۶ تا ۱۹: هیچ‌کدام از شما به خویشانِ نزدیک خود نزدیک نشود تا شرمگاه او را آشکار سازد. من یَهُوَه هستم. شرمگاه پدر خویش و شرمگاه مادر خود را آشکار مساز. این مادر توست، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه زنِ پدرِ خویش را آشکار مساز، این عینِ شرمگاه پدر تو است. شرمگاهِ خواهرِ خویش را آشکار مساز، خواه دخترِ پدرت باشد یا دخترِ مادرت. خواه در خانه زاده شده باشد،‌ خواه در بیرون، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه دخترِ پسرِ خویش را آشکار مساز؛ نیز شرمگاه دخترِ دخترِ خود را. چرا که شرمگاه ایشان، شرمگاه خود تو است. شرمگاه دخترِ زنِ پدرِ خویش را که زاده‌ی پدرِ تو است، آشکار مساز. این خواهر تو است، ‌نباید شرمگاه او را آشکار سازی. شرمگاه خواهرِ پدرِ خویش را آشکار مساز، چرا که گوشتِ پدر تو است. شرمگاه خواهرِ مادرِ خویش را آشکار مساز، چرا که گوشتِ مادر تو است. شرمگاه برادرِ پدر خویش را آشکار مساز؛ پس به همسر او نزدیک مشو، چرا که زنِ عموی تو است. شرمگاه عروس خویش را آشکار مساز. این زنِ پسر تو است، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه زنِ برادر خویش را آشکار مساز، چرا که این عین شرمگاه برادر تو است. شرمگاه زنی را با شرمگاه دختر او آشکار مساز؛ دخترِ پسر او و دخترِ دخترش را مگیر تا شرمگاه ایشان را آشکار سازی. آنان گوشت تو هستند، این زنا با محارم باشد. از برای حَرَم خویش، زنی به همراه خواهر او مگیر و شرمگاه زنِ اخیر را در زمان حیات خواهرش آشکار مساز. به زنی که آلوده به حیضِ خویش است، نزدیک مشو تا شرمگاه او را آشکار سازی. [پ.س.]


📗 بخش‌هایی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهارم #جزء_چهارم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز پنجم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء پنجم قرآن | نساء:۲۴ تا نساء:۱۴۷

بخش ۱ از ۳

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۴۳
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَ أَنتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَ لَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا وَ إِن كُنتُم مَّرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حالی که مست هستید به نماز نایستید تا آن گاه که می‌دانید چه می‌گوئید، و به نماز نایستید در حالی که جنب هستید تا آن گاه که غسل می‌کنید، مگر این که مسافر باشید. و اگر مریض یا مسافر بودید و یا این که از پیشاب برگشتید، و یا این که با زنان نزدیکی کردید و (در همه‌ی این احوال) آبی نیافتید، با خاک پاک تیمّم کنید و (برای این منظور، با خاک) چهره و دستهایتان را مسح کنید. بیگمان خداوند عفوکننده و آمرزنده است.

🔻 به نظر می‌آید که منعِ از برپایی نماز در هنگام مستی، و نیز حکم به تَیَمُّم در تنگیِ وقت یا نبود آب ریشه‌هایی یهودی در کتاب تلمود دارند:
📚 تلمود، براخُت، ۳۱ب: ... شخصی که در حال مستی به نماز بایستد همچون کسی است که بت پرستیده باشد. [ز.م.]
📚 تلمود، براخُت، ۱۵آ: ... آن‌کس که آبی نیافت تا دستان خود را با آن بشوید،‌ کفایت می‌کند اگر دستان خود را بر زمین، سنگ، یا چوب بکشد ... لعنت می‌کند کسی را که در زمانِ نماز [و تنگی وقتِ نمازِ صبح هنگامی که به آب دسترسی ندارد] به طلب آب بیرون می‌رود. [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز پنجم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء پنجم قرآن | نساء:۲۴ تا نساء:۱۴۷

بخش ۲ از ۳

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۴۶
مِّنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَ يَقُولُونَ سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا وَ اسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَ رَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْنًا فِي الدِّينِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ اسْمَعْ وَ انظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لَـٰكِن لَّعَنَهُمُ اللَّـهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلً
برخى از آنان كه يهودى‌اند، كلمات را از جاهاى خود برمى‌گردانند، و با پيچانيدن زبان خود و به قصد طعنه زدن در دين [اسلام، با درآميختن عبرى به عربى‌] مى‌گويند: «شنيديم و نافرمانى كرديم؛ و بشنو [كه كاش‌] ناشنوا گردى.» و [نيز از روى استهزا مى‌گويند:] «راعنا» [كه در عربى يعنى: به ما التفات كن، ولى در عبرى يعنى: خبيث ما،] و اگر آنان مى‌گفتند: «شنيديم و فرمان برديم، و بشنو و به ما بنگر»، قطعاً براى آنان بهتر و درست‌تر بود، ولى خدا آنان را به علّت كفرشان لعنت كرد، در نتيجه جز [گروهى‌] اندك ايمان نمى‌آورند.

🔻 قرآن در این آیه یهودیان را متهم می‌کند که سخنان خدا که به آنان داده شده است را از معنای اصلیِ خود منحرف می‌کنند، یا الفاظ را به نحو دیگری ادا می‌کنند تا معانی دیگری را افاده کنند. اما نه در این آیه و نه در هیچ آیه‌ی دیگری —برخلاف تصوری که در اذهان مسلمانان ایجاد شده است— قرآن متن موجود در کُراسه‌های یهودیان و مسیحیان را مجعول و تحریف‌شده نمی‌داند. حتی در مائده: ۴۷ و یونس: ۹۴ کُراسه‌های موجودِ یهودی و مسیحی در زمان پیامبر اسلام را مورد وثوق می‌داند و به آن‌ها ارجاع می‌دهد. پس معنای «يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ» چیست؟

🔻 گفت‌وگوی قرآن در این آیه با متونِ بایبلی است و اشاره‌ای است به مجادله‌ای که میان یهودیان و مسیحیان در آغاز مسیحیت برقرار بوده است و در طول زمان باقی مانده است. عده‌ای از مسیحیان یهودیان را متهم می‌کرده‌اند که چرا (طبق ادعای مسیحیان) نتوانسته‌اند در بایبل عبری اشارات و وعده‌های آمدنِ مسیحا را از متن کتاب دریابند. یعنی مسیحیان مدعی می‌شده‌اند که یهودیان بشاراتِ آمدنِ عیسی را به معنایی دیگر حمل کرده‌اند. اما این مجادلات چیزی غیر از باور به محرّف بودن کتاب مقدس یهودیان است. اصل ادعا ناظر به ناتوانی یهودیان در کشف بشاراتِ موجود در بایبل عبری به ظهور منجی (مسیحا) بوده است. همین انگاره در قرآن نیز آمده است.

🔻 حتی مسلمانان نیز (برخلاف تصور امروزی ما) تا سده‌ی دوم هجری باوری ناظر به مجعول یا مُحَرَّف بودنِ بایبل نداشته‌اند. این انگاره (یعنی باور به مُحّرَّف بودنِ بایبل) زاده‌ی مجادلات کلامی در سده‌های دوم و سوم هجری میان مسلمانان از یک سو، و یهودیان و مسیحیان از سوی دیگر است. برای پژوهشی نو در این باره بنگرید به:
📗 طباطبایی (مهرداد)، محمدعلی، و محمدعلی مهدوی‌راد. "تاریخ انگاره تحریف بایبل در مجادلات مسیحی اسلامی." فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ اسلام. سال ۱۹، شماره ۷۴، ۱۳۹۷، صص ۱۳۷-۱۷۹.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز پنجم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء پنجم قرآن | نساء:۲۴ تا نساء:۱۴۷

بخش ۳ از ۳

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۲۵
وَ مَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّـهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَ اتَّخَذَ اللَّـهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً.
و دين چه كسى بهتر است از آن كس كه خود را تسليم خدا كرده و نيكوكار است و از آيين ابراهيم حق‌گرا پيروى نموده است؟ و خدا ابراهيم را دوست گرفت.

🔻 در این آیه خدا ابراهیم را دوست ویژه‌ی خود اتخاذ کرده است. بایبل عبری از ابراهیم با عنوان «دوست» و «محبوب» خدا نام برده است، و عهد جدید نیز ابراهیم را محبوب («فیلوس» به زبان یونانی) و دوستِ خدا می‌داند.
📚 بایبل عبری، اِشَعیا، بخش ۴۱، بندهای ۸ و ۹: اما تو ای اسرائیل بنده‌ی من و ای یعقوب که تو را برگزیده‌ام و ای ذریّت دوستِ من ابراهیم که تو را از اقصای زمین گرفته،‌ تو را از کرانه‌هایش خوانده‌ام و به تو گفته‌ام تو بنده‌ی من هستی، تو را برگزیدم و ترک ننمودم. [ت.ق]
📚 بایبل عبری، کتاب دوم تواریخ، بخش ۲۰، بندهای ۷: آیا تو نیستی که خدای مایی، تو که از ساکنان این سرزمین، برای قوم خود اسرائیل سلب مالکیت کردی؟ آیا آن را به تبار ابراهیم که تا ابد ایشان را دوست خواهی داشت، ندادی؟ [پ.س.]
📚 عهد جدید، رساله‌ی یعقوب، بخش ۲، بندهای ۲۱ و ۲۲: آیا پدر ما ابراهیم،‌ آنگاه که پسر خویش اسحاق را در قربانگاه تقدیم کرد، با عملْ دادگر شمرده نشد؟ می‌بینی: ایمان با عمل او همگام بود و ایمان او با عمل کامل گشت. بدین سان،‌ این کلامِ کتابِ مقدس تحقق یافت: ابراهیم بر خدا ایمان آورد و این از برای او دادگری شمرده شد و دوستِ خدا نام گرفت. [پ.س.]


📗 بخش‌هایی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز ششم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء ششم قرآن | نساء:۱۴۸ تا مائده:۸۱

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۰
فَبِظُلْمٍ مِّنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَ بِصَدِّهِمْ عَن سَبِيلِ اللَّـهِ كَثِيرًا
به خاطر جور و ستمی که از یهودیان سر زد و (به خصوص) به سبب این که بسی از راه خدا (مردمان را) بازداشتند، (برای تنبیه ایشان، قسمتی از) چیزهای پاکیزه را که بر آنان حلال بود، حرام کردیم.

🔻 قرآن ادعا می‌کند که حرام داشتنِ بعضی از چیزهایی که پیشتر بر یهودیان حلال بوده است تنبیهِ رفتارهایی است که آن‌ها داشته‌اند. اما این نگاه به شریعت یهود، ریشه در باورهای عده‌ای از مسیحیان دارد که در شمالِ سرزمینِ شام یا انطاکیه می‌زیسته‌اند و متونی به زبان سُریانی داشته‌اند. آن مسیحیان، قوانین شرعی یهودیان را نتیجه‌ی ظلم و نافرمانی آن‌ها می‌دانستند، و همین نگاه به قرآن نیز وارد شده است. به این ترتیب، نشانه‌ای دیگر از سیر حرکت آموزه‌های مسیحیانِ سُریانی‌زبان به بافتارِ قرآن را می‌توان ردیابی کرد.

🔻 هلگِر زِلِنتین (Holger Zellentin) در کتاب فرهنگ شرعی قرآن (Quran’s Legal Culture) [که در سال ۲۰۱۳ منتشر شده است و تاکنون به فارسی ترجمه نشده است] کوشیده است تا نشان دهد که قرآن حتی در جنبه‌های غیرروایی و غیرداستانی همچون جنبه‌های حقوقی و تشریعی در گفت‌وگو با بافتار تاریخی خود، و از جمله در گفت‌وگو با متنِ پسابایبلیِ مسیحی و سُریانی‌زبانِ آموزه‌های حواریون (Didascalia Apostolorum) است.
📚 متون پسابایبلی، آموزه‌های حواریون فصل ۲۶: بنابراین خدا خشمگین شد، و در برافروختگیِ خشمش —و در همان حال با رحمتِ نیک‌اش— آنان [یهودیان] را به شریعتیْ ثانوی ملتزم کرد، و بار سنگینی بر دوش‌شان نهاد و یوغِ سختی بر گردن‌شان آویخت. و اکنون او دیگر همچون گذشته نگفت: " اگر خواستید"، بلکه او [آمرانه] گفت: "قربانگاهی بسازید، و پیوسته قربانی کنید" ... بنابراین او بر آنان تقدیم‌داشتنِ قربانی‌های سوختنی را همچون واجب وضع کرد، و آنان را بر آن داشت تا با تمایز قائل‌شدن میان گوشت‌ها از [بعضی از] گوشت‌ها اجتناب کنند. [ز.م.]

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۱
وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ وَ أَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَ أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
و (همچنین بر آنان برخی از چیزهای پاکیزه و حلال را حرام کردیم) به خاطر دریافت ربا (و رباخواری)، در حالی که (بر زبان پیغمبران) از آن نهی شده بودند، و به سبب خوردن مال مردم به ناحق، و ما برای کافران ایشان عذاب دردناکی را آماده کرده‌ایم.

🔻 متنِ پسابایبلیِ آموزه‌های حواریون که از متونِ مسیحیانِ سُریانی‌زبان در سده‌ی سوم میلادی است، ربا را محکوم کرده است و از ربا با واژه‌ی «رِبیتا» نام برده است که با «ربا» در عربی ریشه‌های مشترک دارند.
📚 متون پسابایبلی، آموزه‌های حواریون، فصل ۳: همچنین رسولان حکم کردند که شخص [مسیحی] به هرآن‌کسی که رِبیتا می‌دهد و رِبیتا می‌گیرد و سرگرمِ سوداگری و طمع‌کاری است نباید که دوباره خدمت کند و نباید در خدمت او بماند. [ز.م.]

———————————————
📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۳
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَىٰ نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَ أَوْحَيْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْبَاطِ وَ عِيسَىٰ وَ أَيُّوبَ وَ يُونُسَ وَ هَارُونَ وَ سُلَيْمَانَ وَ آتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا
ما همچنانكه به نوح و پيامبران بعد از او، وحى كرديم، به تو [نيز] وحى كرديم؛ و به ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط و عيسى و ايوب و يونس و هارون و سليمان [نيز] وحى نموديم، و به داوود زبور بخشيديم.

🔻 در قرآن، کتاب زبور به داود نسبت داده شده است، و با آنکه دربردارنده‌ی نیایش‌هایی از زبان آدمی است، قرآن آن را هم‌ردیفِ وحی به ابراهیم و موسی و عیسی و محمد آورده است. به نظر می‌آید که این آموزه‌ی قرآن برآمده از باورهای مسیحیان و یهودیان در زمانه‌ی پیامبر اسلام است که نویسنده‌ی زبور را داود می‌دانسته‌اند. اما اکنون بنا بر پژوهش‌ها می‌دانیم که زبور یا مزامیر (Psalms) در طول پنج قرن و به دست نویسندگان مختلفی نوشته شده است و مطالب آن در طول سده‌ها نگارش و ویرایش شده است، هرچند بخش‌هایی از آن منسوب به داود است.


📗 بخش‌هایی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_ششم #جزء_ششم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز هفتم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء هفتم قرآن | مائده:۸۲ تا انعام:۱۱۰

بخش ۱ از ۲

———————————————
📖 سوره‌ی انعام، آیه‌ی ۲
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن طِينٍ ثُمَّ قَضَىٰ أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُّسَمًّى عِندَهُ ثُمَّ أَنتُمْ تَمْتَرُونَ
اوست كسى كه شما را از گِل آفريد. آنگاه مدتى را [براى شما عُمْر] مقرر داشت. و اَجَل حتمى نزد اوست. با اين همه، [بعضى از] شما [در قدرت او] ترديد مى‌كنيد.

🔻 در بند هفتم از بخش دوم از سِفرِ پیدایش، آمده است که آدم از خاکِ زمین آفریده می‌شود. اما «زمین» در زبان عِبری «آدَمَه» نامیده می‌شود. به بیان دیگر، «آدم» نامی خاص است که از نامِ عام «آدَمَه» به معنای «زمین» آمده است. در این صورت، آدم یعنی «برآمده از خاکِ زمین».


———————————————
📖 سوره‌ی انعام، آیه‌ها‌ی ۷۴ تا ۷۹
وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَ قَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ﴿٧۴﴾ وَ كَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ﴿٧۵﴾ فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَىٰ كَوْكَبًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ ﴿٧۶﴾ فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ﴿٧٧﴾ فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَـٰذَا رَبِّي هَـٰذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ ﴿٧۸﴾ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفًا وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿٧٩﴾
و [ياد كن‌] هنگامى را كه ابراهيم به پدر خود «آزر» گفت: «آيا بتان را خدايان [خود] مى‌گيرى؟ من همانا تو و قوم تو را در گمراهى آشكارى مى‌بينم.» ﴿٧۴﴾ و اين گونه، ملكوت آسمان‌ها و زمين را به ابراهيم نمايانديم تا از جمله يقين‌كنندگان باشد. ﴿٧۵﴾ پس چون شب بر او پرده افكند، ستاره‌اى ديد؛ گفت: «اين پروردگار من است.» و آنگاه چون غروب كرد، گفت: «غروب‌كنندگان را دوست ندارم.» ﴿٧۶﴾ و چون ماه را در حال طلوع ديد، گفت: «اين پروردگار من است.» آنگاه چون ناپديد شد، گفت: «اگر پروردگارم مرا هدايت نكرده بود قطعاً از گروه گمراهان بودم.» ﴿٧۷﴾ پس چون خورشيد را برآمده ديد، گفت: «اين پروردگار من است. اين بزرگتر است.» و هنگامى كه افول كرد، گفت: «اى قوم من، من از آنچه [براى خدا] شريك مى‌سازيد بيزارم.» ﴿۷۸﴾ من از روى اخلاص، پاكدلانه روى خود را به سوى كسى گردانيدم كه آسمانها و زمين را پديد آورده است؛ و من از مشركان نيستم. ﴿۷۹﴾

🔻 قرآن از پدرِ ابراهیم با نامِ «آزر» یاد می‌کند، در حالی که متون بایبلی از پدرِ ابراهیم با نام «تارَح» یاد می‌کنند. احتمال دارد که نامِ خدمتکار ابراهیم «اِلیعِزِر» —که در ترجمه‌‌ی هفتادی از بایبل و بعضی کتاب‌های پسابایبلیِ دیگر آمده است— به اشتباه به‌عنوانِ نامِ پدر ابراهیم فهمیده شده باشد و به این سبب در قرآن آمده باشد.

🔻 قرآن در این آیه‌ها روایتی را ذکر می‌کند که در بعضی از متون تفسیریِ یهودی و مسیحی با همین سیاق و جزئیات به آن پرداخته شده است. آن تفاسیر یهودی و مسیحی، روایات و شروح خود را معطوف به بندی از سِفر تثنیه می‌کنند که می‌گوید:
📚 بایبل عبری، سِفر تثنیه، بخش ۴، بند ۱۹: چون دیدگان به سوی آسمان برآوری، چون خورشید و ماه و اختران و تمامی سپاه آسمان را ببینی،‌ مگذار بدانجا کشیده شوی که برابر آن‌ها به سجده درآیی و آن‌ها را پرستش کنی. یَهُوَه خدایت آن‌ها را میان همه‌ی اقوامی که به زیر آسمانند قسمت کرده است. [پ.س.]

🔻 ابراهیم —همانند بسیاری دیگر از شخصیت‌هایی که در بایبل و قرآن از آن‌ها نام برده شده است— نشانی در تاریخ ندارد و احتمالاً شخصیتی تاریخی نیست. از او جز در کتاب‌های مقدس و متون مربوط به آن‌ها نشانه‌ای وجود ندارد. افزون بر این، حتی ویژگی‌هایی که از او در متون مقدس آمده است با ویژگی‌هایِ آن زمانی که متون بایبلی و پسابایبلی برای زیست ابراهیم ذکر می‌کنند مطابقت ندارد؛ که این مسأله احتمال ساختگی‌بودن یا اسطوره‌ای‌بودن چنین شخصیتی را بالا می‌برد. بعضی نویسندگان و مفسرانِ یهودی و مسیحی که جزء جریانِ غالب یهودیان و مسیحیان نبوده‌اند روایت‌هایی از زندگی ابراهیمِ جوان در «اور» نقل کرده‌اند که مشابه روایتی است که قرآن در این آیات از او نقل کرده است. روایتِ قرآن از ابراهیم را در سه کتاب با نام‌های «مکاشفه‌ی ابراهیم»، «سِفرِ پیدایشِ مبسوط»، و «کتاب یوبیل» می‌توان یافت.


#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفتم #جزء_هفتم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

ادامه در 👇🏼

ادامه از 👆🏼

✨ قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی‌ و پسابایبلی چیست؟

📌 روز هفتم رمضان ۱۴۴۲ هجری | جزء هفتم قرآن | مائده:۸۲ تا انعام:۱۱۰

بخش ۲ از ۲


🔻 «مکاشفه‌ی ابراهیم» یا Apocalypse of Abraham متنی است که ریشه‌های یهودی دارد و در سده‌ی یکم یا دوم میلادی نوشته شده است. در این کتاب افزون بر روایت‌هایی از کودکی ابراهیم، عروج او به آسمان‌ها و مکاشفه‌ی او در دیدنِ آسمان‌ها نیز ذکر شده است که عبارتِ قرآنیِ «وَ كَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ» را به ذهن متبادر می‌کند.

🔻 «سِفرِ پیدایشِ مبسوط» یا همان «بِراشیت رَبَّه» یا Genesis Rabbah تفسیری بر سِفرِ پیدایشِ از توراه است و در زمانی میان سده‌های سوم تا پنجم میلادی نوشته شده است. «کتاب یوبیل» یا Book of Jubilees نیز متنی اصالتاً یهودی است که در سده‌ی دوم پیش از میلاد نوشته شده است، اما نزدِ مسیحیان ساکن در حبشه مقبول بوده است و در کلیساهای آن‌جا استفاده می‌شده است.

🔻 در بخش هفتم از کتابِ مکاشفه‌ی ابراهیم گفت‌وگویی از زبان ابراهیم نقل می‌شود که به آنچه در قرآن آمده است بسیار شبیه است اما تقدّم و تأخّرِ حضور عناصر روایت اندکی متفاوت است.

🔻 در این روایت، ابراهیم نخست آتش را شایسته‌ی احترام می‌داند، اما سپس آب را برتر از آتش می‌شمارد زیرا آب می‌تواند آتش را خاموش کند. اما آب را هم خدا نمی‌خواند زیرا خاک بر آب فائق می‌آید و آب را به درون خود می‌کشد. اما خورشید برتر از خاک است زیرا می‌تواند رطوبت خاک را خشک کند، و نیز می‌تواند با پرتوهایش جهان را روشن کند، با این حال خورشید را خدا نمی‌داند زیرا در شب پوشیده می‌شود و ابرها نیز آن را می‌پوشانند. آنگاه ماه یا ستارگان را برتر از خورشید می‌داند، ولی آن‌ها نیز در زمانه‌هایی از سال دیده نمی‌شوند. پس رو به پدرش می‌کند و می‌گوید: "بشنو ای تارَح، پدرم، زیرا خدایی که همه چیز را ساخته است به تو می‌شناسانم، نه این چیزهایی را که ما خدایان می‌پنداریم‌شان." [ز.م.]

🔻 مشابه این روایت در کتاب یوبیل نیز آمده است که شبی ابراهیم ستارگان را نظاره می‌کرد و به دنبال نشانه‌ای در ستارگان بود تا با آن بتواند بارندگی در سال پیش‌رو را پیش‌بینی کند:
📚 کتاب یوبیل، بخش ۱۲، بندهای ۱۶ و ۱۷: و او [ابراهیم] به تنهایی نشسته بود و ستارگان را نظاره می‌کرد که صدایی بر قلبش وارد شد که [با خود] می‌گفت: "تمامیِ نشانه‌های ستارگان و تمامیِ نشانه‌های ماه و خورشید تحتِ امر خداوند است. من چرا در جستجوی آن‌ها هستم؟" اگر او اراده کند بامداد و شامگاه باران خواهد بارید و اگر او بخواهد هیچ چیز نخواهد بارید، زیرا که همه چیز تحت امر اوست. [ز.م.]

🔻 چنین به نظر می‌آید که این روایتِ قرآن از ابراهیم در متون قانونیِ بایبل، و در جریان‌های غالب یهودی و مسیحی دیده نمی‌شود، بلکه این روایت از طریق متونی که در نزد مسیحیان حبشه بوده است به فضای فرهنگی عربستان راه یافته است.


📗 بخش‌هایی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.


#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفتم #جزء_هفتم
#Bible #Quran

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes