عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
🔍 اندر مصائب نام‌گذاری و معاصرانگی

✨ نقدونظری بر نام‌گذاری ترجمه‌ی فارسیِ کتاب The Study Quran

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی


🔻 عنوان «تفسیر معاصرانه‌ی قرآن کریم» شاید غریب‌ترین انتخاب در ترجمه‌ی «قرآن‌شناخت» سید حسین نصر بوده است. کم و بیش خلاف آن است، چون بیابان را مفازه گفتنی... تفسیری که تماماً و به عمد مبتنی بر تفاسیر کهن است، به چه معنی معاصرانه است؟

🔻 مترجم فاضل، انشاءالله رحمتی، که انصافا ترجمه‌ی پاکیزه‌ای دارد، از قضا در توضیح همین عنوان آورده است که «تفکر مدرن آمیزه‌ای از حقیقت‌ها و خطاهاست. بسیاری از آنچه در دنیای مدرن در جامه‌ی حقیقت جلوه می‌فروشد، عن‌قریب طشت رسوایی‌شان از بام می‌افتد. بنابراین شرط خرد نیست که آن حقایقی را که از جانب خداوند به بشر وحی شده است به عیار این خطاها سنجید و به پای این خطاها قربانی کرد». از این معاصرانه‌تر می‌توان اندیشید؟ یک سو حقایق ازلی است، که احتمالا فقط اندکی تفسیر و صیقل‌گری او را بس است، و از سوی دیگر آنچه خطایش بعدها آشکار می‌شود.

🔻 خود کتاب قرآن‌شناخت به واقع ادّعای معاصرانگی ندارد. سید حسین نصر در مقدمه می‌گوید که «این اثر می‌باید مبتنی می‌بود بر سنت اسلامی کلاسیک...» و بنابراین «تفسیرهای مدرنیستی یا بنیادگرایانه‌ای را که در طی سده‌ی گذشته در جهان اسلام انتشار یافته است را در آن جایی نبود».

🔻 کتاب مقدّمه‌ی جالبی دارد در خصوص علم جَفر و ارزش‌ها و رمزهای عددی حروفِ عربی و این نکته که ارزش عددی «الله» برابر است با «آدم و حوّا» و این نکته‌ی ژرف را به کمک علم جفر می‌توان دریافت! این نکته که الف عمودی است و ب افقی و نقطه‌ی زیرِ ب تلاقی‌گاه این دو محور و بنابراین ذات همه‌ی حروفِ عربی و در نتیجه ذاتِ قرآن.

🔻 جز موارد بسیار معدودی به تحقیقات قرآن‌پژوهی معاصر ارجاعی ندارد و از مطالعات تطببیقی بین ادیان در آن نشانی نیست. گاه البته تاریخ به خدمت الهیات می‌آید به مثال آنجا که نویسندگان می‌گویند «زبان عربی آخرین زبان سامی بود که وارد صحنه تاریخ شد و خداوند این زبان را برای واپسین وحی برگزید.»

🔻 آوردیم که عموم تفاسیر موردِ ارجاع سنتی هستند و نویسندگان هم در متن به آن نگرش و اصول آن وفادار مانده‌اند. می‌خوانیم که «به لطف عضویت در امت اسلام، آدمی از پاره‌ای حقوق و حمایت‌های اجتماعی و قانونی برخوردار می‌شود». سخن از بهره‌های معنوی نیست، حقوق اجتماعی و قانونی که از آن سو نامسلمانان ندارند. جای دیگر از حکم بردگی کافر و مسلمان و شرایط آن می‌گوید...

🔻 در روایات تاریخی و اسباب النزول هم در قالب سنت مانده‌اند و غمِ خوانش معاصرانه نداشته‌اند، مثل آن حکایت که عالمان یهودی قصد داشته‌اند حکم ملایمتری در باب زنا اجرا کنند و از منظر مفسّران، قرآن آنان را ملامت می‌کند که چرا رجم را فرو نهاده‌اند. یا آنچه در باب اضربوهنّ آمده است. البته گاه به گاه تلاشی شده است که توجیهی تاریخی برای برخی احکام داده شود، چون بحث احکام جنسیتی، منتهی تا آنجا پیش نمی‌روند که اینک راه تغییر باز است یا نه.

🔻 اشتباه نشود، قرآن‌شناخت کتاب خوبی است، مرتّب و منظّم و در کل هماهنگ با هدفی که تعریف کرده است. خصوصا تفاسیر سنّتی را به خوبی منعکس کرده است که بسیار زحمت بزرگی بوده و زحمت زیادی را هم از دوش خوانندگان برمی‌دارد. چنان که آمد ترجمه و چاپ بسیار خوبی هم دارد منتهی همه‌ی پرسش این بود و پاسخ همین که «تفسیر معاصرانه» نیست، گرچه این هم هست که عصر هر کس جداست.

🖋 مجید سلیمانی


#تفسیر_معاصرانه‌ی_قرآن_کریم #قرآن‌شناخت #سید_حسین_نصر #انشاء‌الله_رحمتی #ترجمه
#The_Study_Quran #Seyyed_Hossein_Nasr #Translation

@anqanotes
📌 برنامۀ زمستانی دورنما

🔹 «خیلی دور، خیلی نزدیک» عنوان مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای زندۀ دورنما در محیط اینستاگرام است که در آخرین‌ ماه‌های سال و سدۀ جاری برگزار خواهد شد. در این مجموعه، سراغ برخی پژوهش‌گران ایرانیِ ساکن اروپا خواهیم رفت و پرسش‌هایی را در باب اسلام و اسلام‌پژوهی با آنها مطرح خواهیم کرد.

🔹 میزبانی گفت‌وگوها را زهیر میرکریمی، دانش‌آموختۀ فلسفه و دین‌پژوه، ساکن ملبورن استرالیا، بر عهده خواهد داشت.

🔹 نخستین جلسۀ این برنامه ۳۰ دی/ ۲۰ ژانویه برگزار می‌شود و سپس پنج‌شنبه‌ها به‌صورت یک‌هفته در میان تا اواخر زمستان ادامه خواهد یافت. زمان برگزاری جلسه ساعت ۲۱ به‌وقت تهران است که برابر است با ۴:۳۰ به‌وقت ملبورن و ۱۸:۳۰ به‌وقت اروپای مرکزی.

✅ برای دریافت اطلاعات تکمیلی و حضور در برنامه صفحۀ اینستاگرام دورنما را دنبال کنید.

#با_دورنما_همراه_باشیم
@doornamaa
👍1
🔍 معرفی شبکه‌ی یوتیوبِ «کاوش در قرآن و بایبل» از گابرییِل سعید رِینولدز

✨ معرفی منابع


🔻 گابرییِل سعید رِینولدز نامی شناخته‌شده در اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی است. کتاب‌های متعددی درباره‌ی خاستگاه‌های اسلام، قرآن، و نسبت قرآن با متون بایبلی نگاشته است که پیش از این در عنقاء بعضی از آن‌ها را معرفی کرده‌ام. رِینولدز به تازگی با تأسیس شبکه‌ای به نام «کاوش در قرآن و بایبل» در یوتیوب (به گویش بریتانیایی) / یوتوب (به گویش امریکایی) مجموعه‌ای از مصاحبه‌های علمی با دین‌پژوهان را به اشتراک می‌گذارد که به موضوع‌های گوناگونی درباره‌ی اسلام، قرآن، و ادیان سامی پرداخته‌اند. تاکنون ۱۰ مصاحبه در این شبکه منتشر شده است که همگی به زبان انگلیسی است و می‌توانید با این پیوند به آن‌ها دسترسی داشته باشید.

🔻 برای مخاطبانی که دسترسی به یوتیوب / یوتوب برایشان دشوار است، فهرستی از این ۱۰ مصاحبه و ویدئو‌های آن‌ها را در زیر آورده‌ام و همه را در کانال «آشیانه‌ی عنقاء» قرار داده‌ام.

🔗 مصاحبه‌ی یکم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
گابرییِل سعید رِینولدز | پاسخ‌گویی به چند پرسش درباره‌ی قرآن و بایبل (بخش یکم)

🔗 مصاحبه‌ی دوم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
گابرییِل سعید رِینولدز | پاسخ‌گویی به چند پرسش درباره‌ی قرآن و بایبل (بخش دوم)

🔗 مصاحبه‌ی سوم | ۲۰۲۱/۰۹/۱۳
هیثم صِدقی | بومی‌بودنِ مصاحف قرآنی

🔗 مصاحبه‌ی چهارم | ۲۰۲۱/۰۹/۲۷
جَک تَنوس | سُریانی، باورمندانِ ساده، و خاورمیانه در سده‌های میانه

🔗 مصاحبه‌ی پنجم | ۲۰۲۱/۱۰/۱۱
عِمران البدَوی | قرآن و سنّت انجیل‌های آرامی

🔗 مصاحبه‌ی ششم | ۲۰۲۱/۱۰/۲۵
ثاقب حسین | توجّه قرآن به بایبل

🔗 مصاحبه‌ی هفتم | ۲۰۲۱/۱۱/۰۹
احمد الجلّاد | کتیبه‌های عربی و برآمدنِ اسلام

🔗 مصاحبه‌ی هشتم | ۲۰۲۱/۱۱/۲۳
گَری اَندِرسُن | معرفیِ بایبلِ عِبری

🔗 مصاحبه‌ی نهم | ۲۰۲۱/۱۲/۰۷
اَهاب بَداوی | مطالعه‌ی تشیّع در اسلام‌پژوهی، «مُشرکون» در قرآن، و الحادِ عربی

🔗 مصاحبه‌ی دهم | ۲۰۲۲/۰۱/۱۱
رابِرت هُیلَند | دوران باستان متأخر و خاستگاه‌های اسلام


🔻 با همکاری مترجمانِ خبره و آشنا به این حوزه‌ی مطالعاتی، این مصاحبه‌ها به فارسی ترجمه خواهند شد و در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهند گرفت. خبرهای بیشتر درباره‌ی زمان انتشار مصاحبه‌های ترجمه‌شده را در آینده به اطلاع خواهم رساند.


#قرآن‌پژوهی #اسلام‌پژوهی #اسلام #قرآن #بایبل #گابرییل_سعید_رینولدز
#Exploring_the_Quran_and_the_Bible #Quranic_Studies #Islamic_Studies #Islam #Quran #Bible #Gabriel_Said_Reynolds

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست یکم

«قرآن مورخان»: تفسیری تاریخی‌ـ‌‌انتقادی
با حضور مجید سلیمانی (پاریس)

🔹 پنج‌شنبه ۳۰ دی/ ۲۰ ژانویه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_سلیمانی #قرآن_مورخان
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa
🔹 نخستين نشست از مجموعۀ «خیلی دور، خیلی نزدیک» در حضور جمعی از علاقه‌مندان و مخاطبان دورنما و به میزبانی زهیر میرکریمی پنج‌شنبه‌شب گذشته (به‌وقت تهران) برگزار شد. در این نشست نود دقیقه‌ای، مجید سلیمانی دربارۀ رویکرد تاریخی‌ـ‌انتقادی در مطالعۀ متون ادبی و دینی توضیحاتی داد و ضمن معرفی اجمالی «قرآن مورخان»، به بیان نمونه‌هایی از پژوهش‌های عرضه‌شده در این اثر پرداخت. بخش پایانی نشست نیز به طرح پرسش‌های مخاطبان اختصاص یافت.

✅ اکنون نسخۀ کامل تصویری این گفت‌وگو در صفحۀ اینستاگرام دورنما قابل مشاهده است. نسخۀ ادیت‌شدۀ این ویدئو به‌زودی در کانال آپارات و یوتوب دورنما بارگذاری خواهد شد.

🌐 ویدئوی کامل گفت‌وگو در اینستاگرام

@doornamaa
🔍 در باب نسبت موعظه‌نامه‌ها و‌ سروده‌های مذهبی سریانی‌زبان با متن قرآن

✨ معرفی مجموعه سخنرانی‌هایی به مناسبت هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سروجی


🔻 سال میلادی گذشته، یعنی ۲۰۲۱ میلادی، هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سِروجی بود. یعقوب سِروجی، زاده‌ی حدوداً ۴۵۱ میلادی و درگذشته در ۲۹ نوامبر سال ۵۲۱ میلادی، از برترین اسقف‌ها، شاعران، و الهی‌دانانِ مسیحیِ سُریانی‌زبان در دوران باستان متأخر بوده است.

🔻 یعقوب سروجی ۵۰ سال پیش از ولادت پیامبر اسلام (اگر روایت‌های سنّتی اسلامی در این زمینه را بپذیریم) از دنیا رفته است. به نظر می‌آید که این قرابت زمانی و مکانی میان یعقوب و محمد، و شام و عربستان، چندان بی‌تأثیر نبوده است، به‌ویژه اگر نظر بعضی از پژوهشگران را بپذیریم که ادعا می‌کنند سبک سروده‌های مذهبی و مسجع یعقوب سروجی، و محتوای بعضی از نوشته‌های او، در سبک و قالب‌بندی و محتوای بعضی از آیه‌های قرآن بازتاب یافته‌اند. از همین رو، بررسی آثار یعقوب سروجی، و دیگر نویسندگان سُریانی‌زبان همچون اِفرِم سوری و نَرسای، برای شناخت زیرمتن‌های قرآن و نقادی منابع و مصادرِ احتمالیِ این متن اهمیت دارند.

🔻 سیدنی گریفیث، قرآن‌پژوه برجسته، در آغازِ فصل پنجم از کتاب «قرآن در بافتار تاریخیِ آن» با عنوان «معارف مسیحی و قرآن عربی: اصحاب کهف در سوره‌ی کهف و در سنت مسیحی سریانی»، درباره‌ی اهمیتِ توجه به آثار نویسندگان مسیحیِ سُریانی‌زبان برای شناخت بهتر متن قرآن چنین می‌نویسد (ترجمه از نگارنده‌ی این خطوط است):

📖 تَفَوُّه به این مطلب در میان محقّقانِ زبانِ سُریانی توضیحِ واضحات است که هرچه فرد عمیق‌تر با آثار نویسندگانِ بزرگِ دوره‌ی کلاسیکِ زبانِ سُریانی آشنا باشد —به‌ویژه با مؤلفانِ متونِ واعظانه‌ای که از لحاظِ نیایشی قابلِ توجه بوده‌اند، همچون متونِ اِفرِمِ سوری (حدود ۳۰۶−۳۷۳م)، نَرسایْ اهلِ اِدِسا و نُصَیْبین (حدود ۳۹۹−۵۰۲م)، یا یعقوب سِروجی (حدود ۴۵۱−۵۲۱م)— آنگاه آن فرد طنین‌هایِ بیشتری را از بسیاری از درون‌مایه‌های رایج و عبارت‌پردازی‌های خاص آن متون در نقاط گوناگون از مقالِ قرآنِ عربی خواهد شنید.

🔻«عبداله الیاس زیدان»، اسقف کاتولیکِ لس‌آنجلس، به مناسبت هزاروپانصدمین سال درگذشت یعقوب سروجی، در سال ۲۰۲۱ میلادی هر ماه یک سخنرانی (در مجموع ۱۲ سخنرانی) درباره‌ی آثار و اندیشه‌های یعقوب سروجی برگزار کرده است. فهرست عنوان سخنرانی‌ها و سخنرانان را در ادامه می‌آورم، و البته پیوندهایی به سخنرانی‌های ضبط‌شده ارائه کرده‌ام. همچنین، فهرست‌های ارزشمندی از منابع مرتبط با آثار یعقوب سروجی نیز در این پیوندها در دسترس‌اند.


🔅 سخنرانی یکم | سِباستییَن بروک
چرا ما باید یعقوبِ سِروجی را گرامی بداریم؟

🔅 سخنرانی دوم | فیلیپ فُرنِس
واسطه‌ای میان سنت‌های تفسیری: یعقوب سروجی و نامه‌هایش درباره‌ی تفسیرهای بایبلی

🔅 سخنرانی سوم | جِفری ویکس
قدّیس‌های زنده در میمریِ یعقوب (میمری = مواعظ موزون)

🔅 سخنرانی چهارم | مورییِل دبیه
یعقوب سروجی در زمانه‌اش: واعظی در میان‌رودان در دوران باستان متأخر

🔅 سخنرانی پنجم | مَنُلیس پاپُتْساکیس
از یعقوب سروجی تا رومانُسِ ملودی‌ساز

🔅 سخنرانی ششم | اِرِن گَلگی والش
مجرّب در درد: روایت‌های بایبلی از شفا در شعرِ یعقوب سروجی

🔅 سخنرانی هفتم | راجِر (یوسف) أخرَس
رسولان و پیامبرانِ بی‌رحم: نقد صالحان در موعظه‌ی یعقوبِ سروجی در باب «تذکر»

🔅 سخنرانی هشتم | کِلی گیبسُن
دوستِ عیسی: نسخه‌ی یعقوبِ سروجی از افسانه‌ی أبجَر

🔅 سخنرانی نُهم | آرِن باتز
نگاهی نو به ضدیّتِ یعقوبِ سروجی با یهودیّت

🔅 سخنرانی دهُم | تامِس کُلامْپارامْپیل
تعالیمِ مذهبیِ معنویِ یعقوب سروجی

🔅 سخنرانی یازدهم | خلیل عَلوان
آیا یعقوب سروجی، دیونیسیوسِ جعلیِ اهلِ آرئوپاژ، و استفان ابن صودیلی از منبع الهیاتیِ یکسانی استفاده کرده‌اند؟

🔅 سخنرانی دوازدهم | سوزان اَشبُروک هاروی
خلقت، نظم، زیبایی: یعقوب سروجی در بابِ زیبایی‌شناسیِ نیایشی


#یعقوب_سروجی #سریانی #مسیحیت #اسلام #قرآن #زیرمتن #فرامتن #نقادی_منابع #نقادی_مصادر
#Jacob_of_Serugh #Syriac #Christianity #Islam #Quran #Hypotext #Hypertext #Source_Criticism


🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎞 شادی و برف‌بازی کودکان و نوجوانان در حرم الشریف / کوه معبد

🔻 این تصاویر را محمد السمیری، روزنامه‌نگار فلسطینی، در جیکستان (توییتر) منتشر کرده است، و برف‌بازیِ دیروزِ کودکان و نوجوانان در محوطه‌ی اطراف قبّة‌ الصخرة در حرم الشریف / کوه معبد را نشان می‌دهد.

🔻 برای بسیاری از ما که همواره تصاویری از اعتراض، تظاهرات، گاز اشک‌آور، نماز جماعت، و تقابل فلسطینیان و اسرائیلیان را در چنان مکانی دیده‌ایم (یا فقط این‌ها را به ما نشان داده‌اند)، دیدن این تصاویر می‌تواند سویه‌ی دیگری از «زندگی» در فلسطین/اسرائیل را نشان بدهد.

#قبة_الصخرة #حرم_الشریف #کوه_معبد

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎞 شادی و برف‌بازی کودکان و نوجوانان در حرم الشریف / کوه معبد (۲)

@anqanotes
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست دوم
مدافعه‌جویی‌های آشکار و پنهان در اسلام‌پژوهی
با حضور مجید دانشگر (فرایبورگ)

🔹 پنج‌شنبه ۱۴ بهمن/ ۳ ژانویه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_دانشگر #اسلام‌_پژوهی_دانشگاهی
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک (۲)
مدافعه‌جویی‌های آشکار و پنهان در اسلام‌پژوهی
گفت‌وگو با #مجید_دانشگر

🔹 مجید دانشگر (متولد ۱۳۶۴، یزد) عضو هیئت علمی و پژوهشگر مؤسسۀ شرق‌شناسیِ دانشگاه فرایبورگ و عضو پیوستۀ مؤسسۀ مطالعات پیشرفتۀ فرایبورگ در آلمان است. آثار متعددی از او در زمینۀ دین‌پژوهی و اسلام‌پژوهی به زبان انگلیسی منتشر شده است که آخرین آنها تا کنون دو کتاب «قرآن‌پژوهی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان اسلام» (انتشارات دانشگاه آکسفورد) و «ساختارشکنی مطالعات اسلامی» (از مجموعۀ مطالعات آیلکس انتشارات دانشگاه هاروارد) است.

🔹 دانشگر ساکن فرایبورگ است و در دومین نشست #خیلی_دور_خیلی_نزدیک به پرسش‌های دورنما دربارۀ وضع کنونی و آیندۀ مطالعات دانشگاهیِ اسلام در غرب و شرق پاسخ می‌دهد. میزبان گفت‌وگو زهیر میرکریمی، دین‌پژوه ساکن ملبورن، است.

✅ این گفت‌وگوی زنده پنج‌شنبه چهاردهم بهمن (برابر با سوم فوریه) رأس ساعت ۲۱ تهران (برابر با ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن و ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی) در صفحۀ اینستاگرام دورنما برگزار خواهد شد.

@doornamaa
📌 یادداشتی از #مجید_دانشگر دربارۀ وضع کنونی و آیندۀ #اسلام‌پژوهی_دانشگاهی

🔹 در کتاب «قرآن‌پژوهی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان اسلام»، که آن را بر مبنای دغدغه‌های شخصی و دانشگاهی‌ام در ۲۰۱۹ منتشر کردم، نشان داده‌ام که چگونه اسلام‌پژوهی در کشورهای اسلامی تبدیل به عملی سیاسی و مدافعه‌جویانه شده و رویکرد تاریخی‌ـ‌انتقادی مدرن به قرآن در سراسر جهان در معرض تهدید قرار گرفته است. همچنین از نفوذ محافظه‌کاران با بودجهٔ نفتی در پروژه‌های دین‌پژوهی در غرب بحث کرده‌ام و کوشیده‌ام به درک منابع و فرآیندهای «دفاعیه‌نگاری اسلامی» کمک کنم.

🔹 این دغدغه‌ها و نگرانی‌ها از آن زمان تاکنون نه‌تنها برطرف نشده‌، بلکه جدی‌تر هم شده و من را از آیندهٔ مطالعات اسلام و ادیان ناامیدتر کرده‌ است. در تجربیات شخصی‌ام استادان مسلمانی را در دانشگاه‌های غربی دیده‌ام که می‌گویند «دربارهٔ فلان موضوع به استادان غیرمسلمان اطلاعات ندهید». به این ترتیب و با استفاده از قدرت، نفوذ و ارتباطات خود بر پژوهشگران جوان و تازه‌کار نیز تأثیر می‌گذارند. آنها می‌کوشند مطالعات اسلام را از دست غرب/دیگری نجات دهند، در حالی که خودشان ریشهٔ محکمی در غرب دارند. هنوز به آثاری از استادان مسلمان در غرب برمی‌خوریم که جغرافیای «قلب اسلام» را آنجایی می‌دانند که عرب‌های اهل‌سنت زندگی می‌کنند. برای آنها، بازگشت به هویت عربی و احیای مستقیم یا غیرمستقیم آن در اولویت است. در این شرایط، دشوار بتوان به آیندهٔ مطالعات عمیق فرافرهنگی یا فیلولوژیک دربارهٔ اسلام و فرهنگ اسلامی خوش‌بین بود. ما به کسانی نیاز داریم که تابوها را بشکنند.

🔹این دغدغه‌ها هیچ‌وقت به پایان نمی‌رسند. تنها کاری که من یا دیگران می‌توانیم انجام دهیم این است که به نسل بعدی یادآوری کنیم که رشتۀ تحصیلی و نیز جهان‌بینی‌شان ممکن است از جهت نظری و سیاسی تحت‌تأثیر گرایش‌های بالادستی‌ها، بزرگ‌ترها و سیاست‌گذاران شکل گرفته باشد. معتقدم احیا و اصلاح سنت شرق‌شناسی و رویکردِ «نگاه خُرد به کلان» به گزاره‌ها و آثار اسلامی راه‌حلی مناسب برای پویایی و ادامۀ حیات «اسلام‌پژوهی دانشگاهی» خواهد بود.

🔹 در مجموع، به آیندۀ مطالعات انتقادیِ بنیادین در دین‌پژوهی، اسلام‌پژوهی، و قرآن‌پژوهی خوش‌بین نیستم. بخشی از دیدگاه‌های اخیر من دربارۀ «وضعیت مأیوس‌کنندۀ اسلام‌شناسیِ دانشگاهی در غرب و شرق» در یک گردهمایی پیرامون کتاب «قرآن‌پژوهی در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان اسلام» در مجلۀ انتشارات بریل منعکس شده است: «شرق‌شناسی را بر "استعمار‌گری" و "استعمارزدایی" ترجیح می‌دهم».

***

✅ گفت‌وگو با مجید دانشگر دربارۀ وضع کنونی اسلام‌پژوهی دانشگاهی پنج‌شنبه چهاردهم بهمن (برابر با سوم فوریه) رأس ساعت ۲۱ تهران (برابر با ۳:۳۰ آدینۀ ملبورن و ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی) در صفحۀ اینستاگرام دورنما برگزار خواهد شد.

🌐 پیوند به صفحۀ اینستاگرام دورنما

@doornamaa
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست سوم
عربستان در دوران باستان متأخر
با حضور مجید منتظرمهدی (آکسفورد)

🔹 پنج‌شنبه ۲۸ بهمن/ ۱۷ فوریه
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی/ ۱۷:۳۰ لندن

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#مجید_منتظرمهدی #دوران_باستان_متأخر #پیدایی_اسلام
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa
🔍 سرزمینِ پیامبرپرورِ عربستان

✨ معرفی منابع

📌 بریده‌هایی از متنِ مقاله‌ی «عربستان: مستعد برای وحی» نوشته‌ی گوردِن نیوبی، منتشر شده در کتاب همراه راتلج برای قرآن، ۲۰۲۲ میلادی


🔅 گوردن نیوبی در این مقاله به این پرسش بنیادی می‌پردازد که «چرا جنبش محمد، و متعاقباً اسلام، در عربستان ظهور کرد؟» بخش‌هایی از مقاله‌ی او را در زیر می‌آورم.

🔻 دیرزمانی است که مورخان درشگفت‌اند که چرا عربستان زادگاه اسلام بوده است. پاسخِ مسلمانِ مؤمن این است که: "چون خدا خواسته است." اما برای مورّخانِ دین، پاسخ با جغرافیا، اقلیم، سیاست، جنگ‌، تجارت، و دیگر مؤلفه‌هایی سر و کار دارد که با تاریخِ دینیِ دوران باستان متأخر در شرقِ مدیترانه درآمیخته‌اند. و از آن‌جایی که هیچ مؤلفه‌ای به‌تنهایی پاسخی کامل ارائه نخواهد کرد، این وظیفه‌ی مورّخان است که همه‌ی شواهد موجود را گرد هم بیاورند و بهترین فرضیه را از دل شواهد ارائه کنند.

🔻 به نظر می‌آید که انگاره‌ی «دینِ دارای کتاب»، که به معنای «وحی الهی به صورت مکتوب» است، درست پیش از حیات محمّد و در زمانه‌ی حیات او موضوعِ مهم و محبوبی در عربستان بوده است. این مسأله قطعاً با علاقه و مداخله‌ی قدرت‌های بزرگ —رومیان بیزانسی و پارسیان ساسانی— تشدید می‌شده است، زیرا که آن‌ها از درون و پیرامونِ شبه‌جزیره‌ی عربستان یهودیان و مسیحیان را به‌مثابه‌ی عاملانی فعال برای بلندپروازی‌هایشان به کار می‌گرفتند.

🔻 از سوی دیگر، مبلّغان یهودی و مسیحی در عربستان زمینه‌ای مساعد می‌یافتند زیرا که عربستانی‌ها علاقه‌مند بودند که حولِ جماعت‌های مُتِنَسّک و باورمندی ائتلاف کنند که مرجعیت‌شان از سخنان مکتوبِ خدا گرفته می‌شد. عربستان، که به سبب همه‌ی نیروهایی که از پیرامون بر آن وارد می‌شدند، بیش-از-اندازه-دینی شده بود، به اینجا رسید که بخواهد درکی از «عرب‌بودن»، تصوری فراگیر از خدا، و وحی‌ای به زبان خودش (یعنی عربی) داشته باشد.


🔅 همین خط فکری را دِوین استوآرت در مقاله‌ای با عنوان «پیشنهادی فروتنانه برای مطالعات اسلام» آورده است، البته به بیانی دیگر، و مؤیَّد به نقل‌های اسلامی. به گفته‌ی او، سرزمین عربستان محل ظهور جنبش‌های دینی متعددی بوده است که محمّد فقط یکی از آن‌ها است، هرچند جنبش دینیِ محمّد این بخت را یافته است که بر دیگر جنبش‌های دینی عربستان فائق شود. آنچه در نقل‌های اسلامی از نحوه‌ی ظهور و تسلط اسلام می‌خوانیم را شاید بتوان «تاریخ نجات» یا «تبیین و تفسیر گزینشیِ وقایع و منابع در راستای توجیهِ روایتِ مطلوب» نام نهاد. بخشی از مقاله‌‌ی او را در ادامه می‌آورم.

🔻 دینِ مشرکانه‌ی پیشااسلامی نیز دربردارنده‌ی سنّتی برای «پیامبری» (نبوّت) بود، و این مطلبی است که، تا جایی که من اطلاع دارم، در کتاب‌هایی که به معرفی اسلام می‌پردازند منعکس نشده است. محمّد در زمانه‌اش یگانه پیامبرِ عربستان نبود: مَسلَمَه (یا مُسَیلِمَه) ابن حبیب پیامبرِ قبیله‌ی بنوحنیفه بود در یَمامه؛ سَجاح نبیّه‌ی (پیامبرِ زن) قبیله‌ی بنوتمیم در عربستانِ مرکزی بود؛ الأسود العَنسی پیامبرِ قبیله‌ی مذحج در یمن بود؛ و طُلَیحه ابن خُوَیلد پیامبرِ قبیله‌ی بنو أسد بود.

🔻 نوشتارهایی که اسلام را معرفی می‌کنند گزارش نمی‌کنند که در طول سده‌ی هفتم میلادی عربستان خانه‌ی پیامبرانِ متعددی بوده است که هریک جنبش دینی خودش را رهبری می‌کرده است. این نوشتارها ذکر نمی‌کنند که جنبشِ محمّد آنقدر رشد کرد که قوی‌ترین جنبش دینی گشت و بر دیگر جنبش‌های دینی فائق شد و آن‌ها را سرکوب کرد. از جمله‌ی این جنبش‌های سرکوب‌شده دومین جنبش قدرت‌مند دینی، یعنی جنبش مسیلمه بود، که در نقل‌های اسلامی با نام «مسیلمه‌ی کذاب» شناخته می‌شود.


📗 برای دسترسی به مقاله‌ها بنگرید به:
Newby, Gordon D. "Arabia: Ripe for Revelation." in The Routledge Companion to the Quran, ed. George Archer, Maria Dakaka, and Daniel Madigan (London:Routledge, 2022), 13-22.

Stewart, Dewin. “A Modest Proposal for Islamic Studies.” in Identity, Politics and the Study of Islam: Current Dilemmas in the Study of Religions, ed. Matt Sheedy (Sheffield:Equinox Publishing Limited, 2018), 177–178.

Photo Credit: Epic Maps - Topography of the Middle East

#اسلام #اسلام‌پژوهی #محمد #مسیلمه #پیامبری #نبوت #عربستان

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک (۳)
عربستان در دوران باستان متأخر
گفت‌وگو با #مجید_منتظرمهدی

🔹 مجید منتظرمهدی (متولد ۱۳۶۲، تهران)، دانش‌آموختۀ مقطع کارشناسی ارشد رشتۀ «فرهنگ‌های اسلامی» در دانشگاه بین‌المللی آقاخان در لندن بوده و دکتری خود را در «مطالعات اسلامی و عربی» در دانشگاه اِکسِتر در انگلستان گذرانده است. او پیش‌تر در این دانشگاه و مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی لندن تدریس کرده، و اکنون پژوهشگر «دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد» است. منتظرمهدی به زبان‌های ترکی، انگلیسی، فرانسوی و عربی تسلط دارد و افزون بر انتشار مقاله‌هایی به زبان انگلیسی، چند مقاله نیز از فرانسوی و انگلیسی به فارسی ترجمه کرده است.

🔹 منتظرمهدی ساکن آکسفورد است و در سومین نشست #خیلی_دور_خیلی_نزدیک به پرسش‌های دورنما دربارۀ عربستان دوران باستان متأخر و ارتباط آن با پیدایی اسلام و قرآن پاسخ می‌دهد. میزبان گفت‌وگو زهیر میرکریمی، دین‌پژوهِ ساکن ملبورن، است.

✅ این گفت‌وگوی زنده پنج‌شنبه بیست‌وهشتم بهمن (برابر با هفدهم فوریه) رأس ساعت ۲۱ تهران (برابر با ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن و ۱۷:۳۰ لندن) در صفحۀ اینستاگرام دورنما برگزار خواهد شد.

@doornamaa
📌 در باب توجه به #ریشه‌های_عربی_اسلام
ترجمۀ
#مجید_منتظرمهدی*

🔹 هر چند که تأثیر مسیحیت و یهودیت بر اسلام کاملاً شناخته شده ولی جزئیاتش به‌خوبی فهمیده نشده است، و برای بررسی کامل نیاز به تلاش‌های بیشتری دارد. مشکلی ساختاری در نظام دانشگاهی که پیشرفت در این حوزه را مشخصاً کُند کرده بررسی ظهور اسلام به‌مثابۀ نقطۀ گسستگیِ شدید است. محققانی که به‌عنوان تاریخ‌نگاران اسلامی آموزش دیده‌اند معمولاً به دوره‌های پیشین توجه نمی‌کنند. محققانی هم که در تاریخِ باستان آموزش دیده‌اند معمولاً در زمان اسکندر کبیر متوقف می‌شوند. دورۀ میانی، بیش از نُه قرن، کم‌وبیش مورد توجه کسی نیست. تعداد کمی آن را با جدیت تا زمان ظهور اسلام بررسی کرده‌اند. چند مورد استثنائی هست مانند کتاب گُردُن نیوبی دربارۀ یهودیان عربستان، و مطالعات باوِرساک در باب اتیوپی و رابطه‌اش با شبه‌جزیرۀ عربستان، و کارهای عرفان شهید در مورد تاریخِ روابط بیزانس و عرب‌ها تا زمان ظهور اسلام. در سال‌های اخیر محققان سعی کرده‌اند از طریق برگزاری کنفرانس‌ها و انتشار مجموعه مقالات که در عنوان آنها «عهد باستان متأخر» ذکر شده است بر این گسست فائق آیند.

🔹 [موضوعی که در مطالعات قرآنی از آن غفلت شده] توجه به آیین مشرکانِ پیشااسلامی است که به‌وضوح تاثیر بسیاری بر قرآن و اسلام داشته است، ولی مسلمانان عموماً آن را تحقیر و سانسور کرده‌اند و تنها ردّ پایی از آن مثلاً در اصطلاح «قَوسُ قُزَح» به معنای «رنگین‌کمان» در عربی باقی مانده است («قُزَح» خدایِ رعد است). یا واژۀ «عَبقَریّ» به معنای «نابغه» که نامش را از درّه‌ای به نام «عبقر» گرفته که درۀ جنیان بوده است.

🔹 یونانی‌ها و رومی‌ها از طریق نوزایی (رنسانس) حیات دوباره یافتند، حال آنکه عرب‌های مسلمان هیچگاه رفتاری شبیه آن را با عرب‌های پیش از اسلام نداشتند و آن عرب‌ها هم‌چنان بدنامند، به‌ویژه هنگامی که صحبت از دین باشد. هر چند که مشرکانِ عرب به‌وضوح مجموعۀ پیچیده‌ا‌ی از خدایان، اسطوره‌های بسیار، و طیف وسیعی از آیین‌ها داشتند ولی اعمال دینی‌شان معمولاً در سنت اسلامی جدی گرفته نشده است. البته این مطلب باعث تعجب نیست، چرا که قرآن آیین آنان را «دست زدن و سوت کشیدن» نامیده است. داستان معروفی وجود دارد که بنی‌حنیفه از منطقۀ یَمامه هنگامی که دچار قحطی شدند خدایشان را ـ که از کشک درست شده بود ـ خوردند. داستان‌هایی از این دست با روایت قرآن تضاد دارد، چراکه مطابق تاریخِ نجات [که در قرآن و سنت اسلامی آمده است] مشرکان مخالف پیامبر در برابر تغییر دین به‌بهانۀ اینکه به آیین پدرانشان پایبند بودند ایستادگی می‌کردند.

🔹 تحقیقات غربی‌ها در باب اسلام و قرآن به‌صورت عمده از نگاه سنتی پیروی کرده است. مونتگُمری وات معتقد است که عرب‌ها پیش از اسلام دینِ واقعی نداشتند و نظام باور آن‌ها را «انسان‌گرایی قبیله‌ای» نام نهاده است. مطالعات قرآنی غربی وقتی که به دنبال منابع قرآن می‌گشتند توجه عمده‌شان به مسیحیت و یهودیت بوده است و کمتر به ریشه‌های عربی پرداخته‌اند؛ و به جز چند استثناء، بسیاری از کتاب‌های مقدماتی در باب اسلام به کلی از دین مشرکان غافل‌اند.

* ترجمۀ بریده‌ای از مقالۀ دوین استوارت با عنوان «پیشنهادی متواضعانه برای مطالعات اسلام»، که در کتاب «هویت، سیاست و اسلام‌پژوهی» (شفیلد ۲۰۱۸) منتشر شده است.

---------------

✅ گفت‌وگو با مجید منتظرمهدی دربارۀ عربستان در دوران باستان متأخر و اهمیت و ضرورت توجه به آن در اسلام‌پژوهی دانشگاهی پنج‌شنبه بیست‌وهشتم بهمن (برابر با هفدهم فوریه) رأس ساعت ۲۱ تهران (برابر با ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن و ۱۷:۳۰ لندن) در صفحۀ اینستاگرام دورنما برگزار خواهد شد..

🌐 پیوند به صفحۀ اینستاگرام دورنما

@doornamaa
🔍 ماهیّتِ رابطه‌ و مواجهه‌ی محمّد و قرآن با یهودیان چه بوده است؟

✨ معرفی منابع

📌 معرفی کتاب «یهودیان و قرآن» نوشته‌ی مِئیر بَر–اَشِر با دیباجه‌ای از محمدعلی امیرمُعِزّی

بخش ۱ از ۲


🔻 مئیر بَر–اَشِر، استاد مطالعات اسلامی دانشگاه عِبری اورشلیم، در سال ۲۰۲۰ میلادی کتابی با عنوان «یهودیان در قرآن» [Les Juifs dans le Coran] به زبان فرانسوی در ۲۸۸ صفحه منتشر کرد که محمدعلی امیرمعزی دیباجه‌ای بر آن نوشته بود. مِئیر بَر–اَشِر در این کتاب به «بررسی ماهیتِ ارتباطِ نزدیک میان اسلام و یهودیّت» پرداخته است؛ و برای این کار به سرچشمه‌ها بازگشته است: به خود متنِ قرآن و به متونی که قرآن از آن‌ها تأثیر گرفته است.

🔻 این کتاب، یک سال پس از انتشار به زبان فرانسوی، ماه گذشته‌ی میلادی (ژانویه‌ی ۲۰۲۲) به قلم اِتان راندِل به انگلیسی ترجمه و منتشر شد. عنوان انگلیسیِ کتابِ ترجمه‌شده «یهودیان و قرآن» است [Jews and the Quran].

🔻 برای معرفی این کتاب و مسیرِ پژوهشی‌ای که این کتاب در آن جای می‌گیرد، دیباجه‌ی محمدعلی امیرمعزّی در این کتاب را به‌طور کامل به فارسی ترجمه کرده‌ام که در ادامه‌ی این فرسته می‌آورم. اما پیش از آن، نگریستن به فهرست مطالب کتاب نیز می‌تواند مفید باشد.

🔅 دیباجه
🔅 مقدمه
🔅۱. بافتارِ تاریخی

- پادشاهیِ یهودی در عربستان
- میان عربستان و ارض مقدّس
- حضور یهودیّت در حجاز در آغاز اسلام
- محمّد کدام یهودیّت را در عربستان می‌شناخت؟
- شاعران عربِ یهودی در پیش از اسلام
- عرب‌ها و فلسطین پیش از اسلام
- نخستین جماعت مسلمان و یهودیانِ مدینه
🔅 ۲. بازنماییِ یهودیّت و یهودیان در قرآن
- نام‌های گوناگونی که در قرآن به یهودیان اطلاق شده است
- بنی‌اسرائیل، قوم برگزیده
- میثاق خدا با قوم اسرائیل
- از مصر تا ارض مقدّس
- تورات به‌مثابه‌ی مؤید قرآن
- فرزندانِ نافرمان و عصیانگر
- بت‌پرستان و پرستندگانِ گوساله‌ی زرّین
- شخصیّتِ عُزَیر
- تحریف‌کنندگانِ تورات
- قاتلانِ انبیاء
- "مسخ‌شدگان به بوزینگان و خوکان"
- حدیث حَجَر و شَجَر
- "كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا"
🔅 ۳. حکایت‌های بایبلی و دگرگونی‌شان در قرآن
- واژگانِ عِبریِ قرآن
- قرآن و سِفر پیدایش
- قائن و هابیل
- ابراهیم
- یوسف
- داود
- شائول / طالوت
- گاو سرخ (البقرة)
- میدراش و اسرائیلیات
🔅 ۴. احکام قرآنی و احکام یهودی
- احکام نماز و قبله
- احکام روزه
- احکام مأکولات
- تقویم و سالِ نَسیء
- جمع‌بندی
🔅 ۵. منابعِ قرآنی ذِمّة
- معاهده‌ی عُمَر
- تدوینی درازمدت
- در میانِ گمان و واقعیت
- از مدرنیته به بنیادگرایی
🔅 ۶. جایگاه یهودیّت و یهودیان در شیعه‌ی اثنی‌عشری
- نجاستِ اهل‌کتاب
- روابط اجتماعی
- خاستگاه‌های سخت‌گیری‌های شیعی
- بنی‌اسرائیل: پیش‌نمونه‌ها و شاهدهایی برای موجودیّت قبلیِ تشیّع
🔅 جمع‌بندی
🔅 یادداشت‌ها
🔅 کتاب‌شناسی
🔅 نمایه


------------------------------
دیباجه | محمدعلی امیرمُعِزّی

🔅 در زمانه‌ای که مسئله‌ی رویکردِ اسلام نسبت به یهودیان اغلب در رسانه‌ها برجسته می‌شود، کتاب‌هایی مانند کتاب «یهودیان و قرآن» را نباید از دست داد. در تقابلِ میان کسانی که این تصوّر را ترویج می‌کنند که قرآن (گاهی بدون آنکه آن را خوانده باشند) «یهودستیزانه» است و کسانی که —با استعانت از چند آیه‌ی قرآن که با دقت گزینش شده‌اند— می‌خواهند به پیروان خود ذاتِ «پیمان‌شکن» یهودیان را نشان بدهند، رویکرد‌ِ واقع‌بینانه از بین می‌رود. با آنکه نمی‌توان اسلام را به قرآن تقلیل داد، اما قرآن هنوز سنگ بنای آن است. با این حال، فرد باید بتواند قرآن را به‌جِدّ بخواند، آن را همچون یک کلِ پیچیده در نظر بگیرد، و به بافتار آن توجه کند. همچنین، فرد باید در گره‌گشایی از روش‌هایی مهارت داشته باشد که اَشکال مختلف اسلام سنّتی و نوین در توسعه‌ی گفتمان خود درباره‌ی یهودیان و یهودیت از قرآن استفاده کرده‌اند، و شرایط تاریخی را همواره در نظر داشته باشد.

🔅 نزديك به دو سده است كه شرق‌شناسان و عرب‌شناسان مجذوبِ حضور بيش از حد عناصر متعلق به يهوديّت، يا منبعث از یهودیّت، در قرآن‌اند. از پژوهشِ آبراهام گایگِر با عنوان «محمّد چه چیزی را از یهودیت برگرفت؟» که در نیمه‌ی نخست سده‌ی نوزدهم میلادی منتشر شد، و کتاب گابرییِل سعید رِینولدز با عنوان «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» که در سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شد، تا آثار محقّقان برجسته‌ای مانند ایگناس گلدتسیهر، داوید سیدِرسکی، شِلومو دوو گُیتایْن، پاتریشیا کرون، مایکِل کوک، اوری روبین، مایکل لِکِر، سیدنی گریفیث، و بسیاری دیگر، پژوهش‌های انتقادی از روش‌های دقیقِ تاریخی و متن‌شناختی برای گشودن مسیرهایی تازه برای مطالعه، برانگیختن بحث‌های جذاب، و نشان‌دادن پیچیدگی عظیم موضوع‌های موردِ نظر استفاده کرده‌اند.

@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍2
ادامه از 👆🏼

🔍 ماهیّتِ رابطه‌ و مواجهه‌ی محمّد و قرآن با یهودیان چه بوده است؟

✨ معرفی منابع

📌 معرفی کتاب «
یهودیان و قرآن» نوشته‌ی مِئیر بَر–اَشِر با دیباجه‌ای از محمدعلی امیرمُعِزّی

بخش ۲ از ۲


🔅
ما در مورد چه شکل یا اَشکالی از یهودیّت صحبت می‌کنیم؟ کدام جریان‌ها و کدام منابعِ دینی می‌توانستند بر قرآن تأثیر بگذارند؟ اگر بر دین آن دسته از یهودیانی متمرکز بشویم که به باورها و راه‌ورسم‌های یهودی مانند ختنه، گرامی‌داشتِ شبات، و ممنوعیت مصرف گوشت خوک وفادار ماندند، اما همزمان به عیسی به‌مثابه‌ی نجات‌بخش در آخرالزمان ایمان آوردند —دسته‌ای که به «مَسیهودیان» معروفند— آنگاه مسیرِ پژوهش پربار به نظر می‌رسد. در اینجا نیز مطالعات بسیاری انجام شده است، از مطالعات هانْس یوآخیم شوپس و مارتینیانو پِلِگرینو رُنکایلیا گرفته تا مطالعاتِ کارلوس سُگُویا، شِلومو پینیس، و جوزِپه ریتْساردی. در کتابی [با عنوان «فرهنگ‌های اسلامی، بافتارهای اسلامی: جُستارهایی به یادِ استاد پاتریشیا کرون»] که اخیراً برای یادبودِ پاتریشیا کرون منتشر شده است گی اِستِرامسا [در فصلی با عنوان «مسیهودیّت و خاستگاه‌های قرآن»] تاریخ‌نگاری علمی این مسیرِ پژوهشی را ارائه کرده است. در همین حال، دومینیک بِرنارد در بررسی تأثیرگذار خود با عنوان «پیروانِ یهودیِ عیسی از سده‌ی یکم میلادی تا زمانِ محمّد»، که در سال ۲۰۱۷ میلادی در پاریس منتشر شده است، نشان می‌دهد که ابیونی‌ها/نصرانی‌ها در سده‌های نخستِ هجری، در درون جماعتِ مسلمان، حضور فعال داشته‌اند.

🔅 چرایی‌ها و علت‌جویی‌ها، و دلالت‌ها و مسیرهای کاوشِ این موضوعات بسیارند. نخستین پرسش‌هایی که این موضوعات پیش می‌کِشند چیزی نیست جز «دینِ خودِ محمّد». محیط دینی در هنگامه‌ی تولد او و در هنگامه‌ی آموزش‌دیدن او چه بوده است؟ او از کدام سنّت یا سنّت‌هایی برای فرونشاندنِ تشنگی معنوی خود استفاده کرده است؟ برخلاف آنچه بعدها مدافعه‌جویانِ مسلمان ادعا کردند، عربستانِ پیشااسلامی «عربستانِ جاهلی» و بت‌پرست نبود، و آغازگرِ یکتاپرستیِ عربی اسلام نبوده است. بت‌پرستی احتمالاً سده‌ها پیش از اسلام از میان رفته بوده است، شاید جز در میان معدودی از بادیه‌گردهای چادرنشین.

🔅 مطالعات متعددِ محققانی مانند فِرِدریک اَمبِر، کریستییَن روبَن، و یان رِتسو این واقعیت را به طور گسترده‌ای مستند کرده‌اند، به‌ویژه در خارج از حجاز. با این حال، قوی‌ترین تأیید متنی از خود قرآن می‌آید، از جمله: حضور بسیار زیادِ شخصیت‌های عهد قدیم و عهد جدید؛ ماهیتِ اِشاریِ داستان‌های بایبلی (که نشان‌دهنده آشنایی کامل بعضی از مخاطبان قرآن با این داستان‌ها است، زیرا در غیر این صورت چنین اشاراتی غیرقابل فهم می‌بودند)؛ شواهد واژه‌شناختیِ نام‌های بایبلیِ [موجود در قرآن] با خاستگاه‌هایی از مسیحیّت‌های شرقیِ سوری–فلسطینی؛ ریشه‌های عِبری، آرامی، و سُریانی واژه‌های مرکزیِ [موجود در قرآن] مانند قرآن، سوره (یک فصل از قرآن)، آیه (یک بند از قرآن)، زَکات (صدقه)، صَلات (نمازِ شرعی)، حج (زیارتِ اصلیِ مکّه) و عمره (زیارتِ فرعیِ مکّه).

🔅 در کتاب حاضر، مِئیر بَر–اَشِر پرفروغ از پسِ تلخیصِ مطالعات پیشین برمی‌آید، و در همان حال پرسش‌هایی نو و مرتبط نیز پیش می‌کِشد. بدون شک او از جمله‌ی آن محقّقانی در دوران معاصر است که برای انجام چنین کاری مناسب بوده‌اند. او متخصصِ برتر در شناخت اسلام و یهودیّت با تسلّط کامل بر زبان‌های مربوط به این دو دین، تحلیلگر زیرک اندیشه و معنویت در هر دو دین، و مورّخ و متن‌پژوه است. او در این کتاب استعداد عظیمی در انتقالِ واضح و آسان‌یابِ دانش خود درباره‌ی موضوعات بسیار دشوار از خود نشان می‌دهد. من از جایگاه متخصصی در شیعه‌پژوهی، به‌طور خاص خوشحالم که توجه شما را به این مطلب جلب می‌کنم که او فصل مهمی از کتاب را به این شاخه از اسلام [یعنی «تشیّع»] اختصاص داده است —که (علی‌رغم برخی پیشرفت‌های قابل‌توجه در سال‌های اخیر، هنوز) «عموزاده‌ی بی‌نوای» مطالعات اسلامی است. چه دانش‌آموزان و چه محقّقان جاافتاده، و نیز هر خواننده‌ی تحصیل‌کرده‌ای که به این موضوع علاقه دارد،‌ این کتاب را بسیار ارزشمند خواهند یافت.

محمدعلی امیرمُعِزّی | مدرسه‌ی عملی پژوهش‌های عالی، سوربُن (فرانسه)

------------------------------
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

❗️ هم‌رسان‌کردن این متن با ارسال (forward) همه‌ی این فرسته از شبکه‌ی عنقاء مجاز است.
📌 خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ ساکن اروپا
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔷 نشست چهارم
زردشتیان و مسلمانان در بغدادِ سدۀ سوم
با حضور کیانوش رضانیا (بوخوم)

🔹 پنج‌شنبه ۱۲ اسفند/ ۳ مارس
ساعت ۲۱ تهران/ ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی

✅ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#کیانوش_رضانیا
#اسلام_و_ایران
#اسلام_و_دین_زردشتی
#با_دورنما_همراه_باشیم

@doornamaa
👍1