خوب زيستن|بابک عباسی

در ستایش پرسه‌زدن‌های بی‌هدف

«می‌توانم زمانی را به یاد بیاورم که این‌طور زندگی نمی‌کردم. می‌توانم روزهای کودکی‌ام را به یاد بیاورم، زمانی که تنهایی از مدرسه به طرف خانه آهسته قدم می‌زدم و راه فرعی طولانی را، که از میان جنگل می‌گذشت، در پیش می‌گرفتم. با سکوتی که فقط صدای قدم‌های خودم آن را می‌شکست، لاک‌پشت‌ها را، که در راه‌های خاکی به نرمی حرکت می‌کردند، دنبال می‌کردم. آنها کجا رفتند و چرا؟ با شاخه‌های درخت‌های افتاده، برج و بارو درست می‌کردم. کنار برکه کورنفیلد می‌نشستم و ساعت‌ها وقتم را تلف می‌کردم و سرگرم تماشای بچه‌قورباغه‌ها می‌شدم یا جنبش علف‌ها در باد را تماشا می‌کردم. ذهنم از این شاخه به آن شاخه می‌پرید. به این فکر می‌کردم که آن شب برای شام چه می.خواهم، خدا مرد است یا زن، آیا بچه قورباغه‌ها می‌دانند مقدر است قورباغه شوند، مُردن چه حسی دارد، وقتی بزرگ شدم، می‌خواهم چه‌کاره شوم، و از این جور چیزها. وقتی هوا تاریک می‌شد به طرف خانه راه می‌افتادم.

از خودم می‌پرسم آن ساعت‌های بی‌خیالی که کنار برکه وقت می‌گذراندم کجا رفت؟ دنیا چطور اینقدر تغییر کرده؟ البته بخشی از جواب به سادگی این است که من بزرگ شده‌ام. نمی‌توان انکار کرد که بزرگسالی مسئولیتها و الزامات و فشارهای خاص خودش را به همراه دارد و مستلزم آگاهی از مشکلات زندگی است. ولی این فقط بخشی از ماجرا است... در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ تا به امروز، دگرگونی عظیمی در جهان رخ داده است. این دگرگونی چنان گسترده بوده که شیوه سخن گفتن و عمل کردن و اندیشیدن ما را به کلی عوض کرده است. این تغییرات غالباً آن قدر ظریف و نامحسوس بوده‌اند که به زحمت از آنها خبر داریم. یکی از این واقعیتها این است که دنیای امروز سریع‌تر، برنامه‌ریزی‌شده‌تر، تکه‌تکه‌شده‌تر، عجولانه‌تر، پُرسروصداتر، بی‌تاب‌تر، مجهزتر و عمومی‌تر است. اگر بخواهم عبارت بهتری به کار ببرم، آن را «جهان بی‌قرار» می‌نامم. منظورم از این تعبیر، فقط ارتباطات دیجیتالی، اینترنت و رسانه‌های اجتماعی نیست. سروصدا و شتابِ بی‌امان جهان را هم در نظر دارم...

ما دقیقاً چه چیزی را از دست داده‌ایم؟... اگر دیگر وقت نداریم ذهن‌مان را آزاد بگذاریم که بی‌دغدغه و بدون هدف خاصی پرسه بزند و بچرخد، چه چیزی را از دست داده‌ایم؟... حالا به ندرت به ذهنم اجازه می‌دهم بدون اصطکاک و ضرب‌الاجل برای خودش آزادانه پرسه بزند؛ به ندرت خودم را از هجوم و هیاهوی جهان بیرون دور نگه می‌دارم. در این میان چه چیزی از دست رفته است؟
من قطعاً فعالیت‌های خلاقانه‌ام را در معرض خطر قرار داده‌ام. روانشناسان مدتهاست که می‌دانند خلاقیت در زمان‌های بی‌برنامه، موقع بازی، موقع «تفکر واگرا» و در گردش‌های بی‌هدف شکوفا می‌شود. گوستاو مالر پس از ناهار به طور معمول سه چهار ساعت پیاده‌روی می‌کرد. و ایده‌هایش را به سرعت در دفترچه‌اش می‌نوشت. کارل یونگ بیشترین تفکر و نوشتن خلاقانه‌اش زمانی بود که فعالیت‌های بی‌امانش را در زوریخ تعطیل می‌کرد و به خانه‌ی روستایی‌اش در بولینگن می‌رفت... آیا ما برای چنین ماجراجویی‌های ذهنی‌ای به فضاهای خالی نیاز نداریم؟...

اما من بیشتر از این هم از دست داده‌ام. معتقدم که چیزی از خود درونی‌ام را از دست داده‌ام. منظورم از خود درونی، بخشی از من است که تخیل می‌کند، رویاپردازی می‌کند، می‌کاود و دائم از من می‌پرسد من که هستم و چه چیزی برای من مهم است. خود درونی‌ام مرا به ریشه‌های خودم، به اصلم، بر می‌گرداند. نور آفتاب و خاکی که خود درونی‌ام را پرورش می‌دهد، تنهایی و تأملات شخصی است.

وقتی به خود درونی‌ام گوش می‌دهم، صدای تنفس روحم را می‌شنوم. آن نفس‌ها آن قدر ظریف و لطیف هستند که برای شنیدن‌شان نیاز به سکوت و آرامش دارم؛ نیاز به آهستگی دارم. نیاز به فضاهای وسیع و ساکت در ذهنم دارم. نیاز به خلوت و حریم خصوصی دارم. بدون تنفس و شنیدن صدای خودِ درونی‌ام زندانی دنیای بی‌قرار پیرامونم هستم...

با کمی عزم و اراده هر یک از ما می‌توانیم نیم ساعت در روز زمان برای «اتلاف وقت» دست و پا کنیم. با این کار به خودمان هدیه می‌دهیم؛ هدیه‌ای به روح‌مان. این کار تکریم نجوای درونی ماست. آزادی از قفس دنیای شلوغ مجازی است. آزادی است. دهه‌ها قبل، وقتی آن پسربچه‌ای بودم که در راه بازگشت از مدرسه به خانه، در میان درختان قدم می‌زد و لاک‌پشت‌هایی را که آهسته در مسیر خاکی پیش می‌رفتند دنبال می‌کرد، و ساعت‌ها وقتش را به تماشای بچه قورباغه‌ها در آب‌های کم‌عمق یا حرکت بوته‌ها در باد تلف می‌کرد، آزاد بودم. ما نمی‌توانیم به آن دنیا برگردیم، ضرورتی هم ندارد این کار را بکنیم. ولی می‌توانیم بخشی از آن فضا را در دنیای امروزمان به وجود بیاوریم. می‌توانیم منطقه‌ حفاظت‌شده‌ای در ذهن و ضمیرمان به وجود بیاوریم.»

(در ستایش اتلاف وقت، آلن لایتمن، ترجمه شهاب‌الدین عباسی، نشر چشمه)

@sedigh_63

1.81K views10:48