خیابان، ای. بی. سی. ندارد
(عکسنوشته)

شهری که پرنده نداشته باشد، شهری که گربه نداشته باشد، شهری که درخت نداشته باشد، شهری که موسیقی نداشته باشد، شهری که آب نداشته باشد، شهری که آدم نداشته باشد. اگر اینگونه باشد شاعران باید فریاد زنند که «شهر، مرده است». شهر هست ولی در واقع نیست. تصور همه این‌ها مشقت‌بار است. موسیقی را در کنار درخت، پرنده و آب نوشتم. موسیقی آب است، موسیقی پرنده است. موسیقی وقتی که مایه‌ی ر‌هایی است چرا پرنده نباشد؟

موسیقی برای مردم است. ولی نه فقط برای مردمانی که در داخل سالن‌های مجلل در ردیف های ای. بی. سی. کنار هم نشسته‌اند. مردمانی در سالن‌هایی که صندلی‌های آن بر اساس قیمت بلیط، کم‌کم از نوازندگان دور می‌شوند تا جایی که دیگر نوازنده نیست و فقط صدا هست. ای. بی. سی. واقعیت تلخ روزگار ماست. ای. بی. سی. نوعی آپارتاید مبتنی بر پول است که ظاهراً فرهیختگان هم با آن کنار آمده‌اند. هر کس کمتر پول پرداخته از موسیقی دورتر، و هر کس بیشتر پول داده به موسیقی نزدیک‌تر! این معیار واقعا غیرعادلانه است. این آدم را غمگین می‌کند.

موسیقی باید در جای‌جای شهر حضور داشته باشد. موسیقی باید ر‌ها باشد. چیزی که خودش قرار است موجب ر‌هایی شود چگونه می‌تواند در سالن‌های مجلل حبس باشد؟ موسیقی باید موجب مکثِ عابران پیاده شود. عابرانی خسته از کار، فرسوده از بوروکراسی، خسته از روتین‌های زندگی روزمره. موسیقی باید آنان را در مسیر کار و خانه متوقف کند. آنان را متوجه خود نماید. حس آنان را تحریک کند. دریابند که تبدیل به آدم‌هایی ماشینی نشده‌اند.

عدالت در شهر همین است. دسترسی آسان و رایگان و برابر به هنر. نه بر اساس شماره صندلی و در ردیف های ای. بی. سی. بلکه به شکل گردهمایی و دورهمی که در آن هر کس فرصت برابر برای دیدن و شنیدن دارد. حضور هنر در شهر، فرصت آشنایی شهرنشینان با هنر را نیز فراهم می‌کند. آنان در معرض یادگیری سبک‌های موسیقی قرار می‌گیرند. این سنتی، این پاپ، این راک، و این رپ است. آنان نه تنها یاد می‌گیرند بلکه با روحیه‌ای تازه به خانه ‌می‌روند. موسیقی آنان را به قول جوانان امروزی ریفرش می‌کند.

شهر محتاج موسیقی است. ای کاش هویت شهر را موسیقی، و نه دود، دعوا و درماندگی تعریف می‌کرد. شهر احساس می‌خواهد.
▪️کانال نویسنده: @fardinalikhah

عکس: بهرام دیانتی
عکسنوشته: فردین علیخواه
منبع: کتاب عکس محله-انتشارات همشهری
................................................
https://ibb.co/CByFhB3

آنان را ر‌ها کنید تا آهسته‌و‌پیوسته روند

✅فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

در پیاده‌راه به مردی نگاه می‌کنم که دست فرزندش را گرفته و با او به سمت سوپر مارکت، که کمی جلوتر است حرکت می‌کند. او با فرزندش درباره خوراکی حرف می‌زند. آنچه توجه‌ام را بیشتر جلب کرده تفاوت گام‌های پدر با فرزند خردسالش است. هر چند لحن و شیوۀ حرف زدن پدر کودکانه به نظر می‌رسد ولی گام‌هایش را با خردسال هماهنگ نمی‌کند. در نتیجه کودک با مشقت فراوان گام برمی دارد، گاهی کج می‌شود و نمی‌تواند تعادل خودش را حفظ کند. پدر توجهی به رنج کودک ندارد. غفلت پدر پیامد نگران‌کننده‌ای دارد، چرا که باعث می‌شود تا کودک نتواند جهان پیرامونش را ببیند و کشف کند. تنها دغدغه او زمین نخوردن است.

آنچه گفتم تصویری کوتاه از زندگی روزمره بود ولی قصد دارم آنرا برای موضوع اصلی این نوشته استفاده کنم. کارل اونوره در سال 2009 کتاب پرفروش «تحت فشار: نجات فرزندان‌مان از فرهنگ والدگری افراطی»(1) را نوشت. او در این کتاب با طرح این سؤال ساده که« چرا بزرگتر‌ها(والدین به زبان کودکان) باید همه چیز را در دست بگیرند؟ » به نقد سبکی از والدگری می‌پردازد و به برنامه‌ها، جدول فعالیت‌ها، و ساعات فعالیت‌های مختلفی اشاره می‌کند که والدین امروزی از سر دلسوزی، و با انگیزۀ تأمین آینده‌ای مطلوب برای فرزندان خود تدارک می‌بینند. اعتقاد اونوره بر این است که تعریفِ برنامه پشت برنامه که ویژگی آن سرعت و شتاب است باعث می‌شود تا کودکان امروزی نتوانند با آرامش و آسودگی خاطر با جهان پیرامون‌شان مواجه شوند. ردیف کردن فعالیت‌های مختلف برای فرزندان، تأکید بر سرعت انجام کار‌ها و گرفتن آرامش و درنگ از آنان مهم‌ترین نقدی است که اونوره با عنوان« والدگری افراطی» به آن می‌پردازد و معتقد است که این وضعیت فرصتِ ارزشمند کشف را از کودکان امروزی میرباید.

کتاب یادشده در راستای ایده اصلی او قرار دارد که طی این سال‌ها همواره آنرا مطرح کرده است، یعنی ترویج و اشاعۀ ارزشِ اجتماعیِ «آهسته و پیوسته رفتن». جنبشی که از آهستگی، درنگ، آرامش و ملایمت در زندگی یا زندگی توأم با آهستگی(2) حمایت می‌کند. این ایده در مقابل ارزش‌هایی مانند شتاب، سرعت، فوری فوتی، عجله، تند و سریع‌السیر بیان می‌شود که از از ابتدای قرن بیستم عرصه‌های مختلف زندگی را به تسخیر خود درآورده‌اند. این جنبش برای مثال به جای فرهنگ «فَست فود» از فرهنگ «اسلو فود» حمایت می‌کند که به معنای غذایی است که با درنگ، حوصله و آرامش پخته شده است و البته، با درنگ، حوصله و آرامش نیز صرف می‌شود. هدف اصلی این جنبش در واقع چالش با «فرهنگ شتاب و سرعت» در شئون مختلف زندگی است. درباره این جنبش بیشتر خواهم نوشت.

با تکیه بر شواهد موجود در برخی از خانواده‌های ایرانی، به ویژه خانواده‌های طبقه متوسط در شهر‌های بزرگ، گمان جامعه شناختی‌ام آن است که «سبک والدگری افراطی» کم و بیش در این دست از خانواده‌ها مشاهده می‌شود. منظورم به طور مشخص کودکانی هستند که در طول روز بین کلاس‌های مختلف آموزشی و هنری جابجا می‌شوند و والدین‌شان به محض ورود و خروج آنان به خانه، مداد را از روی کانتر آشپزخانه برداشته و در یکی از خانه‌های جدولِ روی یخچال علامت می زنند. علامت زدن نشانۀ موفقیت روزانه والدین، و صحنه غمناک اما، جسم و روان خسته و فرسودۀ کودکان است که بر روی تخت افتاده است. «دوندگی برای چیزی شدن» و اصرار والدین بر آن، فرصت کشف را از این کودکان میرباید. دقیقاً به همین دلیل است که افرادی مانند اونوره از «والدگری آهسته و پیوسته»(3) دفاع می‌کنند. اجتناب از شتاب، تراکم فعالیت‌ها و تعجیل، و پرهیز از سرعت و «زندگی فوری»، در کانون این سبک از والدگری قرار دارد.

گاهی دست از سر کودکانتان بردازید. آنان را غرق در برنامه‌های مختلف و جورواجور نکنید. با ساخت جداول مختلف فعالیت و ساعت، کودکی آنان را در خانه‌های این جداول حبس نکنید. با هم غذا بخورید، با هم فیلم ببینید، با هم به دل طبیعت بروید، با هم بستنی بخورید. کودکان شما شاید بیشتر از این جداول به زندگی نیاز دارند، آنان باید فرصت آنرا بیابند تا به جهان اطراف‌شان نگاه کنند. گاهی دست آنان را ر‌ها کنید تا «آهسته و پیوسته» راه بروند، آنان نمی‌توانند همگام با شما بدوند!
▪️ارسال نظر: @alikhahfardin
▪️کانال نویسنده: @fardinalikhah
.........................................
(1)Under Pressure: Rescuing Our Children From The Culture Of Hyper-Parenting
(2) Slow living
(3) Slow Parenting

https://www.asriran.com/003QoU

محدود شدن امید به «چاردیواری»

فردین علیخواه-عضو گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
این روزها به تدریج در برخی از خانه ها شاهد نصب «آسمان آبی مجازی» هستیم، یعنی وقتی به بالای سرمان نگاه می کنیم نه آسمانِ آبی واقعی بلکه تصویرِ آسمان آبی را می بینیم. شرکت های سازندۀ آسمان آبی مجازی در تبلیغات شان تأکید می کنند که آنچه ما ساخته ایم کیفیت و وضوح بالایی دارد و بسیار شبیه به آسمان واقعی است. می گویند درست است که واقعی نیست ولی در شباهت به واقعی، چیزی کم ندارد. آنچه قابل تأمل به نظر می رسد آن است که اغلب این شرکت ها در کلانشهرهایی قرار دارند که دیگر آسمان آبی ندارند و در حقیقت قرار است آسمان آبی مجازی، بین ما و آسمان شهری قرار گیرد که دیگر به دلیل آلودگی آبی نیست. این پرسش مطرح است که آسمانِ آبیِ مجازی شبیه به کدام آسمان آبی واقعی است؟ شهر که دیگر آسمان آبی ندارد!

آسمان آبی مجازی یادآور نوستالژی است، و در واقع یادآور روزگاری است که آسمان شهر آبی بود. آسمان آبی مجازی نقش دلخوشکنک را دارد. با دیدن تصویر آسمان آبی دلمان را خوش می کنیم که حداقل بالای سرمان تصویر آسمان آبی را داریم. برخی از این شرکت ها ابرهایی همچون پنبه سفید نیز در دل آسمان آبی مجازی جای داده اند تا ما ببینیم و خوشحال شویم ولی چرا باید کتمان کرد که این فقط تصویر است، تصویری جذاب از واقعیتی که دیگر وجود ندارد! به جز تصویر لحظه ای کلمه تزویر نیز از ذهن ام عبور کرد. در این مثال امری که تصنعی و ساختگی است قرار است در جای امری واقعی بنشیند. کسانی را می شناسم که در خانه به مبل لم می دهند و هدفون در گوش، به صدای شُر شُر آب گوش می دهند و به آسمان آبی مجازی خیره می شوند: هم صدای آب مجازی است و هم تصویر آسمان آبی! برخی دیگر یک گام جلوتر رفته اند. وسایل اولیه ای نظیر پمپ آب و کاسه های سفالی تهیه کرده اند و با آنها در گوشه خانه آبنمایی کوچک ساخته اند تا با صدای آب آرام گیرند ولی نیک می دانیم که این نیز دلخوشکنک است. این نیز کالاست و زود موجب دلزدگی می شود.

بیایید به وسایل دیگری فکر کنیم که این روزها برخی خانواده ها تهیه می کنند تا خانه خود را به جزیره ای سالم، پاک و امن در دل شهر تبدیل کنند. آنان دستگاه تصفیۀ آب می خرند تا از خود در مقابل «آبِ شهر» محافظت کنند. آنان دستگاه تصفیۀ هوا می خرند تا از خود در مقابل «هوای شهر» مراقبت کنند. همچنین، دستگاه محافظ برق خانگی می خرند تا از وسایل خانه در مقابل نوسانات ولتاژ شهر محافظت کند. نصب دوربین های مداربسته، در و پنجره ضد صوت، نصب درزگیر ضد گرد و غبار و غیره را نیز اضافه کنید.

همه اینها را باید نشانه دید، نشانۀ ناامیدی از شهر و دل بستن به خانه. گویی شهر تبدیل به هیولایی گشته که فقط باید در مقابل آن از خودمان محافظت کنیم. امید به اثرگذاری، امید به بهبود، امید به آبادانی از دلها رخت بربسته است. امیدواری به «چاردیواری» محدود شده است.

چند سال قبل درباره تراژدی «ساختمان پلاسکو» نوشتم که هر کدام از ساکنین و صاحبان فروشگاهها و مغازه های ساختمان پلاسکو بهترین امکانات را برای محل کسب خود تدارک دیده بودند به گونه ای که وقتی وارد آنها می شدیم گویی اصلا در شهر تهران نبودیم. آنان ولی از کلیتی به نام ساختمان پلاسکو غافل شدند و در نهایت با فروریختن ساختمان، مکان امن آنان نیز فروریخت.

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
……………………….
asriran.com/003RBw

نوشته زیر قبلا هم در کانال منتشر شده است. با توجه به اهمیت مسئله بازنشر می شود👇🏽

برسد به دست مداحان مجالس ترحیم

▪️فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

جمله‌هایی تکراری که هر بار در مجلس ترحیم یا ختم شرکت می‌کنم می‌شنوم:: « دختر که بابا نداره یعنی هیچ چی نداره»، « دختر بدون بابا یعنی باغ بدون باغبون، باغ بدون باغبون جز گل پرپر چی داره؟ »، « دختر بدون پدر چطوری می‌خواد زندگی کنه، گلی گم‌ کرده‌ام می‌جویم او را»، « وای؛ دیگه بوی بابا توی خونه نیست»، « بعدازاین می‌گی کجایی بابا، کجایی تا سرمو بذارم روی شونه‌هات و گریه کنم»، « یتیمی بد دردیه، یتیم باید درداشو به کی بگه» و ...

بیایید با هم موقعیتی فرضی را تصور کنیم. یکی از دوستانمان که مجرد است پدر یا مادرش را ازدست ‌داده است و ما اتفاقی او را در خیابان می‌بینیم. سرمان را پایین می‌اندازیم تا نشان دهیم که چقدر از این اتفاق ناراحتیم. بعد با او وارد صحبت می‌شویم: « تو دیگه بدبخت شدی، بدبخت روزگار، واقعاً می‌خوای بعدازاین چکار کنی؟ یه کم فکر کردی؟ نه فکر کردی؟ تو دیگه یتیم شدی، یتیم! می‌فهمی من چی می‌گم؟ تو می‌دونی یتیم بودن یعنی چی؟ بعد از این میری خونه تنهای تنها هستی، دیگه تنها و بی‌کسی، همش به درودیوار نگاه می‌کنی، مثه دیوونه‌ها، با خودت حرف می‌زنی، احساس می‌کنی بدبخت‌تر از تو دیگه توی دنیا نیست، هیییییی! دنیا! بیچاره، خیلی دلم واست می‌سوزه! ». جمله‌هایی که در ابتدا از مداحان آوردم دقیقا شکل دیگری از همین موقعیت فرضی است. درواقع اثر هر دو بر بازمانده یا فرد سوگوار یکی است و آن، احساس فقدان تکیه‌گاه، در خود فرورفتن، احساس یأس و ناامیدی است.

تقریباً در همه جوامع و فرهنگ‌های دنیا، وقتی فردی یکی از وابستگان خود را از دست می‌دهد اطرافیان‌اش تلاش می‌کنند تا با جمله‌ها و رفتار‌هایشان، امید او را به زندگی تقویت کنند و زمینه آن را فراهم نمایند تا به شرایط عادی زندگی بازگردد. درواقع « دلداری دادن» یکی از سازوکارهای شناخته‌شدۀ جوامع در مقابل افرادی است که سوگوارند. این ادعا نیاز چندانی به توجیه یا اثبات ندارد. معمولاً همه ما به هنگام ورود به یک مجلس ترحیم، ضمن دست دادن با سوگواران، جمله‌هایی می‌گوییم که بیانگر سلامتی، طول عمر باعزت، صبر برای بازماندگان، و آرزوی رحمت الهی برای متوفی باشد. در کل جمله‌ها مثبت، و بیانگر تداوم جریان زندگی است.

جدای از فرهنگ عمومی، امروزه در کشور‌های توسعه‌یافته، روش‌های مختلفی برای کمک به اطرافیان و وابستگان فرد متوفی بکار گرفته می‌شود. هدف اصلی از به‌کارگیری این روش‌ها، کمک به وابستگان متوفی برای بازگشت به زندگی عادی و کسب امیدواری در طول زندگی است. چون فرض بر آن است که برای مثال؛ درگذشت پدر یا مادر ممکن است شوکِ شدیدی بر فرزندان وارد آورد و درنتیجه لازم است تا با به‌کارگیری مکانیسم‌های مختلف از شدت این شوک کاسته شود.

متأسفانه در بسیاری از مداحان این ذهنیت وجود دارد که درآوردن اشک حاضرین به هر قیمتی و با توسل به هر جمله‌ای، تضمین‌کننده رونق کسب‌وکار آنان و معیار موفقیت آنان در این شغل است. ولی بدیهی است که آنان نه طبق فرهنگ عمومی ایرانی؛ نه طبق یافته‌های علمی روز و نه طبق تجارب مثبت دنیای جدید گام برمی‌دارند. اکثریت آنان گویی به هیچ‌چیز جز اشک حاضرین و پاکت کلفت‌تر پول فکر نمی‌کنند. آنان درواقع مداح یأس و نامیدی‌اند تا مداح امید و زندگی!

مداحان عزیز مجالس ترحیم. به بازماندگان متوفیان امید به زندگی را تزریق کنید. یادآوری مصیبت به مصیبت دیده هنر نیست. این کمال بی‌رحمی و سنگ‌دلی است که به نوجوانی که پدر یا مادرش را از دست داده این چنین دلداری بدهید.
✅کانال نویسنده در تلگرام و آدرس صفحه اینستاگرام:
@fardinalikhah

✅مباحث دوره:

▪️چرا نام خیابان‌ها مدام عوض می‌شود؟ گفتاری درباره نامگذاری مکان.
▪️شهر غریبه است یا ما غریبه‌ایم؟ گفتاری درباره هویت شهر
▪️آیا از عدم دسترسی به امکانات رنج می‌بریم؟ گفتاری درباره طردشدگی در شهر
▪️نسبت به خانه و شهر چه احساسی داریم؟ گفتاری درباره حس مکان
▪️چرا در خیابان پرسه می‌زنیم؟ گفتاری درباره جنبه‌های اجتماعی خیابان
▪️آیا شهر ما را می‌ترساند؟ گفتاری درباره ترس از جرم در مکان‌های شهری
▪️جوانان در فضا‌های عمومی چه می‌کنند؟ گفتاری درباره جوانان، مقاومت و شخصی‌سازی مکان
▪️آیا آلامد‌ها در مناطق خاصی از شهر زندگی می‌کنند؟ گفتاری درباره جداسازی مکانی

✅مخاطبان:
-دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته‌های جامعه‌شناسی، معماری، شهرسازی، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، مرمت و احیای بناهای تاریخی،
-محققان و پژوهشگران عرصه شهر در موسسات و سازمان‌ها
-خبرنگاران حوزه شهری
⏹@fardinalikhah
⏹https://t.me/isa_ctc/2376

-مدیر برق می‌گوید تجهیزات برق شهر را می‌دزدند
-مدیر تلفن می‌گوید سیم‌ها و کابل‌های تلفن شهر را می‌دزدند
-پلیس راهور می‌گوید تابلو‌ها و دوربین‌های راهنمایی و رانندگی شهر را می‌دزدند
-مدیر آب و فاضلاب می گوید درپوش‌های آهنی سطح خیابان ها در شهر را می‌دزدند
-شهردار می‌گوید تجهیزات روشنایی و اقلام آهنی پل‌های سواره و پیادۀ شهر را می‌دزدند
می دزدند، می دزدند و می دزدند
و من از خودم می‌پرسم دقیقاً چه اتفاق‌هایی باید بیفتد تا مقامات کمی درباره سرنوشت این کشور به فکر روند تا شاید نگران شوند...شاید
@fardinalikhah

ولایت پکتیای افغانستان است. از سمت چپ، طالبانی که آلات روح‌نواز موسیقی را حرام می‌داند و آنرا به آتش می‌کشد تا همه ببینند و عبرت گیرند، و بعد تصویر هنرمندی شریف که به اجبار تماشا می‌کند و خودش می‌سوزد و می‌میرد از درد، می‌میرد از درد او، و در آخر در پس زمینۀ تصویر صورت طالبانی که از رنج دیگران لذت می‌برد و قاه قاه می‌خندد. لذت از رنج دیگران تنها لذتی در جهان است که طالبان بر خود روا می‌دارد.

@fardinalikhah

نگرانی از تبدیل بلاگریسم به سبک زندگی

فوت و فن‌های مصاحبه‌های شغلی، یکی از محتوا‌ها و یا ویدئو‌های پرطرفدار شبکه اجتماعی یوتیوب و سایر شبکه‌های اجتماعی جهانی است. برخی از این ویدئو‌ها بیش از 50 میلیون بار تماشا شده‌اند. سخنران، مجری، کارشناس یا فرد مجرّب در این ویدئو‌ها به بینندگان یاد می‌دهد که در مصاحبه شغلی‌شان چگونه حرف بزنند، چگونه به مصاحبه‌کنندگان نگاه کنند، به نشانۀ تأیید یا رد چیزی، سرشان را چگونه تکان بدهند، اگر تشنه شدند لیوان را چگونه بردارند و در دست بگیرند، آن روز چه لباسی بپوشند، به هنگام ترک اتاق مصاحبه، در را چطور پشت سرشان ببندند و اگر در طول مصاحبه سرفه‌شان گرفت چطور سرفه کنند. نتیجه آنکه در اغلب موارد وقتی به افرادی نگاه می‌کنیم که به ردیف در صف انتظار مصاحبه نشسته‌اند اولین نکته‌ای که توجه ما را جلب می‌کند تشابه سبک پوشش آنان است و تحت تأثیر آموزش این ویدئو‌ها، بدون تردید پس از ورود به اتاق مصاحبه، شاهد تشابه رفتار و گفتار آنان نیز خواهیم بود.

آنچه توصیف شد را احتمالاً در فیلم‌ها و سریال‌های خارجی دیده‌اید. نکته جالب آنکه برخی از کارگردانان، ظاهر شدن متفاوت یک مصاحبه‌شونده را دستمایۀ افزایش جذابیت و هیجان فیلم خود کرده‌اند، یعنی مصاحبه‌شونده‌ای که گویی تصمیم گرفته بی‌توجه به هنجار‌های متداول، در مصاحبه حاضر شود و به تعبیر بهتر، خودِ واقعی‌اش را نشان دهد. پرسش آن است که اگر قرار باشد همه افراد با دیدن چنین ویدئو‌هایی، و پیروی از پیشنهاد‌های آن‌ها، رفتاری مطابق آن از خود نشان دهند تفاوت و تنوع شخصیت آدم‌ها چه خواهد شد؟ آیا در زندگیِ واقعی همه افراد مانند هم هستند؟

تلویزیون در قرن بیستم، برای رفتار‌های اجتماعی الگو و قالب می‌ساخت و به همین دلیل برخی از پژوهشگران رسانه‌های جمعی آنرا « قدرتمند از همه لحاظ» توصیف کردند. برخی از متفکران خوشبینانه تصور کردند که با ورود به قرن بیست و یکم و گسترش شبکه‌های اجتماعی، از قدرت تلویزیون برای تزریق الگو به جامعه کاسته خواهد شد. بر حسب شواهد این اتفاق هم‌اکنون رخ داده است (یعنی از قدرت تلویزیون کاسته شده است) ولی بر خلاف پیش‌بینی آن متفکران، همان شبکه‌های اجتماعی که به جای تلویزیون تکیه زدند دوباره نقش تلویزیون را ایفا می‌کنند. آن‌ها به جامعه الگو می‌دهند و همچنان در عرصه‌های گوناگون، جریان‌های غالب افکار و رفتار ایجاد می‌کنند.

برخی از جامعه‌شناسان نظیر امیل دورکیم معتقدند که یکی از ویژگی‌های جوامع سنتی، به ویژه در گذشته، تشابه و همشکلی رفتار افراد بود. به این معنا که اغلب افراد به دلیل پیروی از سنت‌های مشترک، رفتار و افکار مشابهی داشتند ولی با ورود به عصر جدید آن یکدستی و تشابه پیشین متزلزل گشت. آیا واقعا این چنین اتفاقی رخ داده است؟ به نظر می‌رسد که اگر در جوامع سنتی، تحت تأثیر سنت‌های مشابه، افکار و رفتار‌های مشابه شکل می‌گرفت در جوامع جدید رسانه‌های مشابه، الگو‌های رفتار‌ی مشابه تولید می‌کنند. تنها تفاوت شاید در این باشد که در جوامع سنتی افراد برای پیروی از سنت‌های حاکم تحت فشار صریح و سخت جامعه قرار داشتند ولی در جوامع جدید چنین فشاری به آن اندازه بغرنج نیست. هر چند، به اعتقاد من در وضعیت جدید نیز اگر از رویه‌های غالب پیروی نشود فرد طرد یا حذف خواهد شد. پس در نهایت چه در جامعه سنتی و چه در جامعه مدرن، نتیجه یکی است: تشابه.

چند روز قبل در شبکه اجتماعی اینستاگرام، انبوه ویدئو‌هایی را مرور می‌کردم که جوانان ایرانی برای آموزش زبان انگلیسی تولید و در اینستاگرام منتشر کرده‌اند. همه آنان درست مانند کسانی که قرار است در مصاحبه شغلی شرکت کنند رفتار مشابهی داشتند. طرز نگاه کردن، طرز خندیدن، ژست‌ها و سبک صحبت کردن همه آنان مانند یکدیگر بود. دقیقاً کپی برابر اصل! همه آنان اساساً «معلمی کردن» را از یاد برده و تقلا می‌کردند در نقش و قالب یک «بلاگر» ظاهر شوند. و من اطمینان داشتم که می‌توان نسخه اصلی آن‌ها را در یوتیوب یافت! پس از دیدن این ویدئو‌ها از خودم پرسیدم که آیا حتی کسی که می‌خواهد زبان انگلیسی یاد بدهد باید یک «بلاگر» را مدل خود قرار دهد؟
تعجب من از دیدن این «رفتار‌های قالبی» زمانی افزایش می‌یابد که در اغلب پروفایل‌های همان اینستاگرام با شعار «خودت باش» مواجه می‌شوم. آیا انسان‌ها آن چیزی را که ندارند دارند فریاد می‌زنند؟ شاید دقیقاً به همین دلیل است که بی‌اعصابی بازیگری مانند مریم امیرجلالی در آموزش آشپزی توجهات را به خود جلب می‌کند. ظاهراً او تصمیم گرفته خود واقعی‌اش را کتمان نکند و در نقش قالبی یک «بلاگر» ظاهر نشود.
ادامه مطلب در صفحه بعد👇🏽

ادامه مطلب: نگرانی از تبدیل بلاگریسم به سبک زندگی

این روز‌ها شبکه‌های اجتماعی دارند به کارخانه تولید انبوه انسان‌های بی‌تمایز تبدیل می‌گردند. جامعه‌شناسان بیش از حد به رسانه‌های جدید و انسان قرن بیست و یکم خوشبین بودند. من هم به عنوان یک پژوهشگر اجتماعی نگرانم. قرار نیست شبکه‌های اجتماعی « سنت‌سازی» کنند. «بلاگریسم» دارد تبدیل به شیوه زندگی و یک جهان بینی می شود که این خطرناک است.
پ. ن. ای کسانی که در امر آموزش دیجیتال مارکتینگ فعالیت می‌کنید. به افراد بیاموزید که اسیر کلیشه‌ها نشوند چرا که کلیشه دشمن اصلی نوآوری است.
▪️فردین علیخواه|عضو گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان

✅صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah
.........................................
asriran.com/003S9n

خبری تلخ، نگران کننده و تأسف برانگیز:
دوست عزیزم محمد فاضلی از دانشگاه شهید بهشتی اخراج شده است.
محمد فاضلی در هر شرایطی به بهبود شرایط این کشور امیدوار بوده و امیدوار است. اگر جامعه‌شناسان ایرانی را بتوان به دو گروه امیدوار و ناامید تقسیم کرد او در بین امیدواران قرار داشت و دقیقا به همین دلیل همواره توسط همکاران خود نقد می شد. اگر او کنشگر سیاسی شد و به دولت‌ها پیوست چون امیدوار بود، چون تصور می‌کرد می‌تواند مؤثر باشد، چون فکر می‌کرد می‌تواند تغییری هر چند کوچک ایجاد کند و به ویژه، می‌تواند مانع تصمیمات فاجعه‌بار شود. اینکه چقدر در این زمینه موفق بود موضوع این نوشته نیست. محمد فاضلی کنشگر اجتماعی نیز هست. او همواره تلاش کرده است تا جامعه‌شناسی را به بیرون از دیوار‌های دانشگاه ببرد و به ارتقاء بینش اجتماعی جامعه نسبت به توسعه و سیاسگذاری کمک کند. محمد فاضلی جامعه‌شناس باسوادی است. مهم‌ترین ویژگی او آن است که تحقیق می‌کند، کتاب می‌خواند، فکر می‌کند و می‌نویسد. در این کشور چند جامعه‌شناس مانند او داریم؟
جای محمد فاضلی دانشگاه است. اجتماع علمی را بیش از این مأیوس و ناامید نکنید
.......................................................
ویدئوی زیر گفتگوی دوستانه ای بود که چند روز قبل درباره کتاب «از لذت آنی تا ملال فوری» با هم داشتیم.👇🏽👇🏽👇🏽

مطلب زیر در خبرآنلاین منتشر شده است:👇🏽

پدیدۀ «روحانیون سلبریتی‌گرا» در اینستاگرام

▪️فردین علیخواه|عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
انسان‌ها، به درجات مختلف، همواره در جستجوی شهرت بوده‌اند ولی بی‌شک با فن‌آوری‌های ارتباطی جدید و همچنین تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی، پدیدۀ شهرت و کسب آن اشکال مختلفی به خود گرفته است. در سال‌های اخیر برخی فن‌آوری‌ها، امکان‌ها، فرصت‌ها، و فضا‌های بیشتری برای کسب شهرت فراهم کرده‌اند که برای مثال اینستاگرام یکی از آنهاست. بی‌پایه نیست اگر گفته شود که تحولات شهرت در جوامع را می‌توان به قبل و بعد از اینستاگرام تقسیم کرد.

نگارنده این سطور در نوشته‌های قبلی خود همواره از فراگیری تدریجی ولع شهرت در جامعه ایرانی گفته است که به مدد رسانه‌های ارتباطی جدید ابعاد و زوایای تازه‌ای به خود گرفته است. این روز‌ها در جای‌جای جامعه شاهد تلاش افراد برای مشهور شدن و افزایش رؤیت‌پذیری هستیم. پزشکان و دندان‌پزشکان، روان‌شناسان، شاعران و نویسندگان، سیاستمداران، بازیگران و مجریان، دانشگاهیان، و صاحبان کسب و کار، هر یک به درجات مختلف، با توسل به شیوه‌های خوشایند و ناخوشایند تلاش می‌کنند تا شهرتی دست و پا کنند. موضوعی که به زبان برخی از پژوهشگران نظیر الیور دریسنز از آن با عنوان «سلبریتیزه شدن» جامعه یاد می‌شود که به جریانی عمومی اشاره دارد که کانون‌های مختلف جامعه را دربرمی گیرد.

هر چند چنین ولعی می‌تواند ریشه‌های روانی نیز داشته باشد ولی حداقل بخشی از آنان به نیکی می‌دانند که شهرتِ بیشتر با فرصت‌های اقتصادی بیشتر همراه است. دقیقاً به همین دلیل در سال‌های اخیر برخی از منابع مطالعاتی مربوط به شهرت از «اقتصاد توجه» سخن به میان می‌آورند، به این معنا که توجه کردن به چیزی در فضای مجازی و مکث یا توقف در صفحه‌ای، به معنای موفقیت آن صفحه و کسب شهرت و در نتیجه کمک به برندسازی صفحه موردنظر است. در راستای تکمیل بحث‌های پیشین نگارنده، در این نوشته کوتاه به بررسی پدیده ای نوظهور در اینستاگرام خواهم پرداخت.

مدتی قبل در شبکه‌های اجتماعی ویدئویی پربیننده(وایرال) شد که در آن یک روحانی جوان با سبک و سیاق خاصی عطر تبلیغ می‌کرد. ویدئو‌هایی که در آن‌ها افراد مشهور و یا افراد معمولی کالا تبلیغ می‌شود امری متداول در شبکه‌های اجتماعی است ولی آنچه این تبلیغ را پربیننده کرد نخست حضور یک روحانی در آن و سپس استفاده ایشان از فنونی بود که این روز‌ها غالبا در بلاگر‌ها می‌بینیم. هر چند این ویدئو پربیننده شد ولی نشانه‌های ولع برخی از روحانیون برای کسب شهرت با تکیه بر فن‌آوری‌های جدید و تلاش برای سلبریتی شدن، از مدت‌ها قبل دیده می‌شد. نگارنده، این گروه از روحانیون را« روحانیون سلبریتی‌گرا» می‌نامد.

توجه به کلمه سلبریتی در این پدیده اهمیت دارد. روحانیون سلبریتی‌گرا تلاش می‌کنند تا جای ممکن از همه قواعد، دستورالعمل‌ها و تکنیک‌های حاکم بر فرهنگ سلبریتی و پس از آن دیجیتال مارکتینگ(بازاریابی) و عرصۀ بلاگری بهره‌مند شوند. هر چند باید اذعان کرد که در مواردی این بهره‌مندی بسیار دم‌دستی و سطحی است. آنها به جای مراجعه به منابع مربوط به وظایف «مبلغ دینی» و فنون«تبلیغات اسلامی» عمدتاً به منابع مربوط به دیجیتال مارکتینگ، خودبرندسازی، جذب و حفظ مشتری مراجعه می‌کند. افزایش «لایک»، «فالوور» و در نتیجه شهرت مهم‌ترین هدف یک روحانی سلبریتی‌گراست.

همانطور که عزیمت روحانیون این کشور به سوی دستگاه‌های اجرایی و کسب پست و مقام و پیامد‌های ناشی از آن را می‌توان آسیب‌شناسی کرد، پدیده نوظهور روحانی سلبریتی‌گرا نیز شایسته آسیب‌شناسی جدی است. هر چند شاید بتوان این گمان جامعه شناختی را داشت که پدیدۀ روحانی سلبریتی‌گرا نشانۀ ظهور طبقه‌ای جدید در بین روحانیون جوان در ایران و شاید هم، سکولار شدن بیش از پیش دین در جامعه ایرانی باشد ولی به گمان نگارنده این سطور به اثرگذاری شکننده روحانیون در جامعه صدمه خواهد زد چرا که در نهایت آنان را تبدیل به ژانری جدید در بین «شاخ‌های اینستاگرام» خواهد کرد. ولی قبل از هر چیز، این پدیدۀ نوظهور بیانگر آن است که ولع شهرت به معنای کلی آن و ولع شهرت اینستاگرامی به طور خاص به حوزه‌های علمیه نیز سرایت کرده است. قابل پیش‌بینی است در آینده‌ای نه چندان دور شاهد روحانیونی باشیم که به سبک و سیاق شاخ‌های اینستاگرام به تبلیغ دین و تبلیغ کالا خواهند پرداخت تا لایک جمع کنند.

در سکانسی از فیلم «مارمولک»، یکی از شخصیت‌ها در انتقاد از طلبه‌های جوان بیان می‌دارد که آنان در خیابان به ردیف می‌ایستند و نوشابه می‌نوشند. اگر فیلم مارمولک این روزها ساخته می‌شد از چه مثالی استفاده می‌کرد؟

✅صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

ما دهۀ شصتی‌های بازمانده از کودکی

▪️فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
زمانی زندان قصر در قلب شهر تهران بود که حالا تبدیل به پارک، مرکز فرهنگی و موزه شده است. آن زمان در مقابل دروازۀ این زندان پارک بسیار کوچکی قرار داشت که هم اکنون هم هست. در زمان دانشجویی، روزی روی نیمکت‌های این پارک نشسته بودم و بر حسب اتفاق با مرد پا‌به‌سن‌گذاشته‌ای همصحبت شدم. می‌گفت روزگاری در این زندان، زندانی شده است. می‌گفت هر از گاهی از نقطه‌ای بسیار دور به اینجا می‌آید و به ساختمان‌های باقی‌مانده از آن زمان نگاه می‌کند و آرام می‌شود. می‌گفت نمی‌داند چرا ولی نگاه می‌کند، به یاد می‌آورد و آرام می‌شود. مقابل نیمکت پوست تخمه جمع شده بود و وقتی با من حرف می‌زد تخمه هم می‌شکست و به روبرو زل می‌زد. می‌گفت تخمه می‌شکند و به زندان نگاه می‌کند و آرام می‌شود. از روزگار و از جهان هستی گله داشت. تخمه می‌شکست و به زندان نگاه می‌کرد و آرام‌ می‌شد. مانند آدمی بود که کمربند چرمی پدر مرحومش را در صندوق به یادگار نگه داشته و گاهی با حسی عمیق از فراق به آن خیره می‌شود. کمربندی که بی‌رحمانه هر روز به جای نوازش‌های پدر، اندام زار و نزار او را زخمی کرده بود.

گاهی اوقات در زیر عکس مجریان و تولیدات دهۀ شصتیِ تلویزیون کامنت‌هایی می‌بینم که «خیره شدن به رنج با شکستن تخمه» است، و در واقع یادآور نگه داشتن کمربند خوفناک پدر به یادگاری، دست کشیدن روی آن و به نیکی یاد کردن از گذشته است. برای مثال خانم الهه رضایی در آن زمان مجری برنامه «غیرازبزرگسال» بودند. نوشتم غیراز بزرگسال چون آن زمان شما یا کودک بودید یا بزرگسال و به جز این دو، از نظر مبلّغان (که بی‌هیچ‌تجربه‌ای کارگردان یا تهیه‌کنندۀ تلویزیون شده بودند) سن یا دوره‌ای قابل تصور نبود. تازه، در همان برنامه به‌اصطلاح کودک هم شما اساسا بزرگسال تلقی می‌شدید. ولی در اینجا یک تفاوت ریز وجود داشت. بزرگسالان، خودشان برنامه «صبح جمعه با شما» داشتند که کل برنامه فقط هرهر و کرکر خنده بود ولی در برنامه‌ای که از نظر مبلّغان برای ما کودکان ساخته می‌شد نباید خنده‌ای وجود می‌داشت! آنان معتقد بودند که باید از کودکی و حتی قبل‌تر، از دورۀ جنینی روی آدم‌ها کار کرد و «مؤمن» ساخت. کلمۀ «ساخت» را به عمد استفاده کردم. آنان ما را مانند محصول یک کارخانه می دیدند. خوب یادم هست که ما برای آنکه بخندیم به برنامه «صبح جمعه با شما» پناه می‌بردیم. راستش نمی‌فهمیدیم مجریان آن برنامه چه می‌گویند، وقتی آنها قاه‌قاه می‌خندیدند ما هم می‌خندیدیم، به هر حال خنده مسری است.

خوب به مجری نوجوانِ برنامه کودک، خانم الهه رضایی(عکس پیوست مطلب) در دهه شصت نگاه کنید. بی‌هیچ لبخند و تبسمی، مانند کهنسالان روزگاردیده لباس پوشیده و درست مانند آنان هم حرف می زند. وقتی که باران می‌بارد، بر حسب اتفاق روی سنگ تصویر یا نشانه‌ای از تبسم یا خنده می‌نشیند ولی ایشان در لبخند از سنگ هم سخت‌تر بود. او به ما سوگواری یاد می‌داد و دقیقا به همین خاطر است که ما دهه شصتی‌ها وقتی با صدای کمی‌بلند می‌خندیم به شدت می‌هراسیم و به دور و برمان نگاه می‌کنیم.

سخن کوتاه کنم. می‌دانم. می‌دانم. ایشان و هر مجری دهۀ شصتی هم مانند من قربانی است و مقصّر نیست. دلایل هر چه باشد واقعیت تلخ آن است که حالا ما کودکان آن زمان که بینندۀ برنامه ایشان بودیم و قرار بود « مؤمن» بار بیاییم در اواخر دورۀ میانسالی، و ایشان به عنوان مجری تلویزیونِ آن زمان در اوایل دوره سالمندی قرار دارند. دیدن زیبایی‌های زندگی در آن زمان از ما دریغ شد. مبلّغان بیگانه‌با‌جهان در آن زمان ریلی ساخته بودند و ما با پای پیاده و افتان‌و‌خیزان باید روی یکی از خطوط ریل راه می‌رفتیم. «کودکی کردن» داستانی ناتمام و ناقص در ما آدم‌های دهۀ شصتی است و درست برای همین، هم ما و هم این مجریِ بی‌تقصیر دیرهنگام لباس‌های رنگی می‌پوشیم، لبخندهای پَهن می‌زنیم، انگشت در کیک می‌کنیم و به سر و صورت هم می‌مالیم. اگر ما دهۀ شصتی‌های جاافتاده گاهی خوش‌خنده یا رقصنده می‌شویم سرزنش‌مان نکنید. درک‌مان کنید. ما نسل بازمانده از کودکی هستیم.

✅آدرس صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah
منتشر شده در : سایت تحلیلی خبریِ عصر ایران(15 بهمن 1400)
...........................................

https://ibb.co/c82PWnj

مطلب زیر از نوشته های چند سال پیش است که دوباره بازنشر می شود.

جدی نگیرید
▪️کودکان و نوجوانان در این کشور اجازه ندارند رانندگی کنند
▪️ کودکان و نوجوانان در این کشور اجازه ندارند حساب بانکی افتتاح کنند
▫️کودکان و نوجوانان در این کشور اجازه ندارند در مدرسه غیبت کنند و در صورت غیبت حتما باید والدین‌شان به مدرسه بروند و دلیل غیبت آنان را توضیح دهند. توضیح خود آنان مورد قبول مدرسه نیست.
▪️ کودکان و نوجوانان(طبق قانون) اجازه کسب و کار ندارند و در این صورت کودک کار تلقی می شوند که این، آسیبی اجتماعی است.
▪️طبق قانون، سوپرمارکت ها نباید به کودکان و نوجوانان سیگار بفروشند و در صورت مشاهده توسط نهادهای مسئول بازخواست خواهند شد.
▪️طبق عرف و هنجارهای اجتماعی کودکان و نوجوانان در این کشور مجاز نیستند از داروخانه ها کاندوم بخرند! معمولا هم داروخانه‌ها از فروش کاندوم به آنان اجتناب می‌کنند.

و بسیار کارهای دیگر که کودکان و نوجوانان در این کشور به دلیل سن کم‌شان اجازه آنرا ندارند.

🔺ولی کودکان و نوجوانان در این کشور اجازه دارند ازدواج کنند و خانواده تشکیل دهند! دختران خردسال اجازه دارند با مردی که چند یا چندین سال از آنها بزرگتر است همخوابه شوند و « سکس» داشته باشند!
▪️و در نهایت آنکه کودکان و نوجوانان در حالی که توضیح و دلیل‌شان برای غیبت در کلاس مورد قبول مدیر مدرسه نیست اجازه دارند ازدواج کنند و فاجعه‌بارتر آنکه پدر یا مادر شوند! آنان می‌توانند در نوجوانی در جایگاه پدر و یا مادر بنشینند!

و نکته جالب تر آنکه:
▪️ از طرفی به کودکان و نوجوانان اجازه ازدواج می دهند و از طرف دیگر آموزش و پرورش محافظه‌کار این کشور از آموزش اولیه مسائل جنسی به همان کودکان و نوجوانان اجتناب می کند و برای عدم ارائه آن توجیهات دینی می‌آورد.
▪️و صدا و سیمای محافظه کار این کشور یکی از مسائل اجتماعی امریکا را بارداری نوجوانان در آن کشور می داند!! و با تکیه بر همین شواهد نتیجه می گیرد که جامعه امریکا در حال فروپاشی است!!
🔺ارزش و شأن خانواده در کشور ما در همین حد است. حرف‌های مسئولان را زیاد جدی نگیرید.
فردین علیخواه|جامعه شناس

✅ارسال نظر: @alikhahfardin
✅صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah

تهدید هستیِ جامعه

برای نگارش مقاله‌ای برای انتشار در «دانشنامه جامعه‌شناسی» در خصوص روابط فرازناشویی یا خیانت در روابط زناشویی، مقالات، پایان‌نامه‌ها و تحقیقات ایرانی مختلف درباره این مسأله اجتماعی را مرور می‌کنم که پژوهشگران اجتماعی، علوم تربیتی و مشاوران خانواده انجام داده‌اند. به راستی چقدر این مسأله را پیچیده یافتم و تأسف‌بار آنکه چقدر در جامعۀ ما مسائل پیچیده به ناحق در یک کلمه خلاصه می‌شوند(خیانت) و در نتیجه از نظر عده‌ای ساده به نظر می‌رسند.

در راستای همین مرورها به ماده 630 قانون مجازات اسلامی برخوردم:
«هر گاه مردی همسر خود را در حال زنا با مردی اجنبی مشاهده کند و علم به تمکین زن داشته باشد می‌تواند در همان حال آنان را به قتل برساند و در صورتی که زن مکره باشد فقط مرد را می‌تواند به قتل برساند. حکم ضرب و جرح در این مورد نیز مانند قتل است»(ماده 630 قانون مجازات اسلامی).

از خودم پرسیدم این همه تحقیق و پژوهش جامعه‌شناسان، متخصصان علوم اجتماعی و علوم تربیتی درباره پدیده خیانت، این همه گروه و متخصص علوم اجتماعی و علوم تربیتی در دانشگاه‌های کشور، به راستی چقدر توانسته‌اند بر نظر فقیهان ارجمند تأثیر بگذارند و نشان بدهند که خیانت در جوامع معاصر، بسیار بسیار پیچیده‌تر از آن است که در این ماده می‌بینیم.

و به عنوان یک انسان، وقتی می‌بینم که به آدم‌های معمولی جامعه اجازه داده می‌شود تا خودشان رأسا و بدون هیچ گفتگویی تشخیص دهند و به قتل برسانند دلم به درد می‌آید و اندوه و هراس سراسر وجودم را فرا می‌گیرد. من از زیستن در چنین جامعه ای می ترسم.

فقیهان گرامی. به عنوان یک پژوهشگر مسائل اجتماعی می‌گویم. موضوع خیانت حداقل طبق یافته‌های جامعه‌شناختی بسیار بسیار پیچیده است و جان انسان‌ها ارزشی غیرقابل چشم‌پوشی. این چنین موادی پیامدهای اجتماعی ناگواری دربردارد و هستی کلی جامعه را تهدید می‌کند.

ما نیازمند گفتگوی بیشتر درباره مسائل امروز جامعه‌مان هستیم.
▪️فردین علیخوه|عضو گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
منتشر شده در: خبرآنلاین: خبرگزاری تحلیلی ایران
....................
✅صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah

شکل و ساختار خانواده مقدس نیست

فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

در طول تاریخ ساختار و اشکال خانواده، کم و بیش همواره دچار تغییر و تحول شده است. برای مثال در دورانی که جنگ بخش مهمی از حیات جوامع محسوب می‌شد امکان ظهور شکل خاصی از خانواده که جامعه‌شناسان آنرا خانواده تک-والدی می‌نامند(زن بیوه در کنار فرزند یا فرزندان) بیشتر بود چرا که مردان جان خود را درجنگ‌ها از دست می‌دادند و همین امر بر ساختار و شکل خانواده اثر می‌گذاشت. دورانی نظیر خشکسالی و در نتیجه تهدید معیشت نیز بر خانواده تأثیر داشت چرا که برای مثال، مهاجرت مردان برای کار در شهر‌ها و یا سرزمین‌های دوردست موجب می‌شد تا خانواده‌ای ظهور یابد که در آن پدر، جایگاه پدری خود را داشت(یا دارد) ولی از نظر فیزیکی غایب است.

در قرن بیستم صنعتی شدن، تحصیلات و مهارت‌آموزی در بین زنان، و اشتغال و کسب استقلال اقتصادی در آنان نیز بر خانواده اثر گذاشت. برای مثال ابعاد خانواده کوچک‌تر شد. همچنین رشد آگاهی‌های زنان، حمایت نسبی نهاد‌های قانونی از آنان، و مدارای اجتماعی جوامع نسبت به طلاق باعث شد تا طلاق نیز افزایش یابد. رشد طلاق نیز زمینه‌های شکل‌گیری خانواده‌های جدیدی را از نظر ساختار و شکل فراهم ساخت و خانواده تک-والدی دوباره رشد کرد یعنی زن یا مرد مطلقه‌ای که با فرزند یا فرزندان زندگی می‌کنند. همچنین «خانواده ناتنی» رشد کرد، یعنی زن و شوهری که ازدواج دوم یا چندمشان را داشته‌اند و با فرزندانی زندگی می‌کنند که حاصل ازدواج‌های پیشین آنان است، همچنین در شهر‌های کوچک شاهد بازگشت زنان و مردان مطلقه نزد والدین‌شان هستیم که این خود، ساختار و شکل خاصی از خانواده را رقم می‌زند(1).

مثال‌های فراوان دیگری نیز می‌توان آورد که بیانگر شکل‌های مختلف و متنوع خانواده در ایران امروز است. دختران یا پسرانی که بدون ازدواج، از نظر فیزیکی از خانواده جدا شده‌اند، دختران یا پسرانی که برای کار خانواده را ترک کرده‌اند و به تنهایی در شهری دیگر زندگی می‌کنند، دختران یا پسران میانسالی که در خانۀ والدین متوفی خود زندگی می‌کنند چرا که به هر دلیلی ازدواج نکرده‌اند، سالمندانی که یا تنها زندگی می‌کنند یا یکی از فرزندان متأهل‌شان روز‌هایی از هفته کنار آنان است و با آنان زندگی می‌کند، سالمندانی که با پرستار زندگی می‌کنند، زنانی که با فرزند یا فرزندان‌شان به سایر کشور‌ها مهاجرت کرده‌اند و پدر به دلیل مسائل اقتصادی در ایران مانده است، و در نهایت والدینی که از نظر جغرافیایی در همسایگی هم ولی در منازلی جدا زندگی می‌کنند چرا که به دلیل کودکانی که دارند نمی‌خواهند رسما از هم جدا شوند. منظور از همه این مثال‌ها آنکه، تحولات اجتماعی و اقتصادی می‌توانند بر ساختار و شکل خانواده اثرگذار باشند.

نکته درخور تأمل از نظر جامعه‌شناختی آن است که تقدس بخشیدن به شکل یا ساختار معینی از خانواده، چه توسط جامعه و چه توسط حکومت‌ها، توجیه ناپذیر است. زندگی، پدیدۀ سیال و پویایی است و نمی‌توان انتظار داشت که تحولات اقتصادی و اجتماعی در جوامع رخ دهد ولی خانواده به همان شکلی که هست باقی بماند. این روز‌ها برخی از جامعه‌شناسان به تدریج از خانواده هسته‌ای با عنوان خانواده سنتی یاد می‌کنند و دلیل این امر تنوع روزافزون اشکال جدید خانواده در جوامع معاصر است. این در حالی است که جامعه‌شناسان زمانی اصطلاح خانواده سنتی را در خصوص خانواده گسترده(مجاورت مکانی و یکجانشینی والدین، فرزندان متأهل و اقوام بسیار نزدیک) بکار می‌بردند.

آن سوی مقدس‌سازی ساختار و شکل خاصی از خانواده یعنی خانواده هسته‌ای، به معنی شرمنده‌سازی، حسرت، اندوه و افسردگی در افرادی است که به دلیل تحولات اجتماعی و اقتصادی گوناگون، شکل غالب و مسلط خانواده را ندارند. این روز‌ها تعریف و معرفی خانواده هسته‌ای به عنوان «خانواده نرمال»، چشم بستن مدافعان آن به تحولات و تغییرات عمیق اجتماعی و اتخاذ « سیاست ندیدن و نشنیدن» تغییرات جامعه است. حداقل، تحولات تاریخی به ما گوشزد می‌کند که خانواده، تنها یک شکل ندارد. خانواده، امری پویاست و هیچ جامعه‌شناسی به یقین نمی‌تواند ادعا کند که در دهه‌های بعد کدام شکل از خانواده، شکل مسلط جامعه خواهد بود. جوامع امروز، نه خانواده بلکه خانواده‌ها دارند. از دختر یا پسری که در خانه والدین متوفی خود تنها زندگی می‌کند، تا مردی که همسر و فرزندانش را به کشوری دیگر فرستاده و تنها زندگی می‌کند خانواده‌اند. خانواده هسته‌ای تنها و تنها یکی از اشکال خانواده است.
ادامه مطلب در صفحه بعد👇🏽