ادبیات فارسی هشتم
4.71K subscribers
69 photos
29 videos
42 files
39 links
لطفا کانال‌ها را به دوستان و آشنایان خود معرفی فرمایید.
پایه نهم
@farsi9a
پایه هفتم
@Farsi7a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Download Telegram
حالا به سوالات زیر هم جواب دهید:(اجزای جمله)

اجزای خواسته شده را در جملات  زیر مشخّص کنید.

چشمه های خروشان تو را می شناسند. نهاد کدام است؟
تو
می شناسند
چشمه های خروشان 

هم نشین نیک بهتر از تنهایی است. مسند کدام است؟
هم نشین نیک
 بهتر از تنهایی 
هم نشین

آفرینش همه تنبیه خداوند دل است . نهاد کدام است
آفرینش 
است 
خداوند دل 

نوجوانی تولّد دوباره ی انسان است. گزاره کدام است؟
است
 تولّد دوباره ی انسان است
نوجوانی

مپیچ از ره راست بر راه کج. فعل کدام است؟
ره راست 
مپیچ 
 بر 

موش بندها ببرید. مفعول کدام است؟
 بندها
موش 
ببرید

گلزار زعیش لاله باران شد. مسند کدام است؟
شد
لاله باران
گلزار

دل بی علم چشم بی نور است. نهاد کدام است؟
چشم
بی علم
دل بی علم

سوگند دروغ عمر و اساس زندگی زود با خلل کند. مفعول کدام است؟ 
سوگند دروغ
عمر و اساس زندگی 
با خلل کند

سوگند دروغ عمر و اساس زندگی زود با خلل کند. گزاره کدام است؟ 
عمر و اساس زندگی زود با خلل کند
سوگند دروغ
با خلل کند
پاسخ به ترتیب:1.سه - 2. دو - 3. یک - 4. دو- 5. دو- 6. یک - 7. دو- 8. سه- 9. دو- 10. یک
زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم

سعادت: خوشبختی،نیک بختی
معنی بیت: از این سخن خوش­بختی تو را می­ خواهم؛ پس هر چه را که می­ گویم، یاد بگیر.

می باش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز

سحرخیز: کسی که صبح زود از خواب برمی خیزد. سحرگهان: هنگام سحر، سحرگاه
معنی بیت: در تمام زندگی­ خود،آدم سحرخیزی باش و از خوابِ دمِ صبح دوری کن.
بیت تلمیح دارد به:« سحر خیز باش تا کامروا شوی ».

با مادر خویش مهربان باش
آماده ی خدمتش به جان باش

معنی بیت:با مادرت همیشه مهربان باش و آماده باش تا از جان و دل به او مهربانی کنی.

با چشم ادب نگر پدر را
از گفته ی او مپیچ سر را

نگر: نگاه کن
معنی بیت: با نهایت ادب و فروتنی و احترام به پدرت نگاه کن و از سخنان و دستورهای او سرپیچی نکن
چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند

خرسند: قانع،راضی،خشنود
معنی بیت: اگر این دو(پدر و مادر) از تو راضی و خشنود شوند؛مطمئن باش که خداوند نیز از تو راضی می گردد.

چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی

معنی بیت:اگر مؤدّب و پاکیزه باشی، همه دوستدارِ تو خواهند شد.


می کوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد

چابکی: چالاکی، سرعت
معنی بیت: تلاش کن تا هر چه را که استاد و راهنمایت می ­گوید، همه را به سرعت و چالاکی یاد بگیری.


زنهار مگو سخن به جز راست
هر چند تو را در آن ضررهاست

زنهار: برحذر کن، آگاه باش،بپرهیز
معنی بیت: آگاه باش که سخنی به جز راستی بر زبان خود جاری نکنی؛ حتّی اگراز این جهت به تو ضررهایی برسد.
بیت تلمیح دارد به سخن پیامبر ( ص ):
« قُولوا الحقَّ وَلَو عَلَی اَنفُسِکُم ؛ حق را بگویید هر چند به زیانتان باشد ».

هر شب که روی به جامه ی خواب
کن نیک تاّمل اندر این باب

کان روز به علمِ تو چه افزود
وز کرده ی خود چه بُرده ای سود

جامه: پوشاک، لباس تأمّل: اندیشه‌کردن، فکرکردن، درنگ‌کردن، دقت‌کردن‌درامری
معنی بیت: هر شب هنگام خواب ، در این مورد خوب فکر و اندیشه کن که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کردی و از کارهایی که انجام دادی چه سود و بهره ­ای برده­ ای؟
نکته: بیت هایی که خواندن آنها و همچنین معنی آنها به یکدیگر وابسته باشند ابیات موقوف المعانی ( وابستگی معنایی ) نام دارند.

روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار

معنی بیت: روزی را که در آن کار مفید و مؤثّری انجام نداده­ای، آن روز را جزء عمر خود به حساب نیاور.
(ایرج میرزا)
" دانش های زبانی و ادبی"

نکته ی اوّل :

گاهی اوقات شاعر برای رعایت وزن مجبور می شود کلمه ها را مخفّف( کوتاه شده ) به کار ببرد.

می باش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز

نکته ی دوم :

ادبیات اندرزی یا تعلیمی چیست؟

شاعران و نویسندگان همه ی ملت ها سروده ها و نوشته هایی دارند که در آن ها راه بهتر زیستن ، خوشبختی و سعادت را نشان می دهد به این نوع سروده ها و نوشته ها ادبیات اندرزی یا تعلیمی می گویند.

چند نمونه از بهترین ادبیات اندرزی یا تعلیمی ایران را نام ببرید.

بوستان وگلستان سعدی – مثنوی و معنوی مولوی – کلیله و دمنه
شعر خوانی :شوق مهدی (عج)
1_گفتم : که روی خوبت از من چرا نهان است گفتا: تو خود حجابی ورنه رخم عیان است
معنی: گفتم که چرا چهره زیبایت ازمن پنهان هست و من تو را نمی بینم گفت: تو با اعمالت پرده و حجابی بین من و خودت درست کرده ای وگرنه من صورتم آشکار است .
2- گفتم :که از که پرسم، جانا نشان کویت گفتا:نشان چه پرسی،آن کوی،بی نشان است
گفتم ای جان من آدرس کوچه ات را از که بپرسم؟
گفت:از چه آدرسی می پرسی؟آن آدرس بی نشان است
3_گفتم: مرا غم تو خوش تر ز شادمانی گفتا :که در ره ما غم نیز شادمان است.
معنی: گفتم که انتظار دوری تو برای من از شادمانی بهتر است گفت: غم انتظار ما خود یک نوع شادمانی است.
4_گفتم که سوخت جانم از آتش نهانم گفت:آنکه سوخت او را کی ناله یا فقان است
معنی: گفتم از شوق دیدار تو از درون دارم می سوزم گفت آن کسی در راه ما سوخت ناراحتی و آه و ناله نمی کند.

5- گفتم:ز فیض بپذیر ،این نیم جان که دارد گفتا :نگاه دارش غم خانه ی تو جان است!
به او گفتم از فیض کاشانی این نیم جان را بپذیر
گفت آن را نگه دار غم خانه ی تو جان تو است
اجزای جمله در زبان فارسی :
1-جملات معمولی در زبان فارسی مانند زبان های دیگر از اجزایی ساخته می شوند.
2-کمترین اجزا در زبان فارسی دوجز و بیشترین اجزا چهارجز است.پس ما در زبان فارسی از دوجز کمتر واز چهار جز بیشتر نداریم.
3-اجزای جمله راهمیشه فعل جمله مشخص می کند وما از روی فعل به تعداد اجزای جمله پی می بریم.
4-به جز نهاد مابقی اجزای جمله در زیر مجموعه ی گزاره است؛چه قبل از نهاد باشد چه بعد از آن.
5-برای تعیین اجزای جمله باید آن را به زبان معیار نوشت .پس جملات عامیانه یا اشعار باید ابتدا به زبان معیار نوشته شوند بعد اجزای آن مشخص شوند.
6-نقش های«نهاد،مسند ،مفعول ،متمم فعلی وفعل»جز اجزای اصلی جمله هستند ونقش های« قید ومتمم قیدی » جز اجزای جمله حساب نمی شوند.نقش های« مضاف الیه ، صفت، بدل ،متمم اسم،معطوف وتکرار» جز نقش های وابسته هستند وبا نقش ماقبل خود یکی هستند.
7-حذف قسمتی از اجزای جمله(به قرینه ی لفظی یا معنوی) مانع از کم شدن آن جز نمی شود ؛مثلاً اگر نهاد از آغاز جمله حذف شد ،این امر باعث نمی شود که ما آن را نادیده بگیریم و جز اجزای جمله حساب نکنیم.
الف:جملات دو جزئی : این گونه جملات از نهاد وفعل ساخته شده اند و به جز دیگری نیاز ندارند.
این نوع جملات راناگذرا می گویند.مصدر بعضی از افعال این گروه عبارتند از :آمدن، ایستادن، افتادن، باریدن، برخاستن، پریدن، لرزیدن،تابیدن،ترکیدن، چکیدن، جنبیدن، چرخیدن، خوابیدن، روییدن،کوشیدن ،ماندن، غریدن، خشکیدن، درخشیدن، دویدن ، نشستن، مردن، خروشیدن، خزیدن، رفتن ، گندیدن، زیستن، رقصیدن، رسیدن ،شکفتن ، خندیدن،گریستن.
ب: جملات سه جزئی: این نوع راجملات را گذرا می گویند که سه نوع هستند :
1- گذرا به مفعول که از نهاد + مفعول + فعل گذرا به مفعول ساخته می شود . مصدر بعضی از افعال این گروه عبارتند از :ساختن ، شستن ، آوردن ، انداختن ، بافتن ، برافراشتن ، بردن ، خوردن، پوشیدن، جویدن، بستن ، بوسیدن، چشیدن ، خواستن ، داشتن ، نواختن ، نوشتن ، دوختن ، تراشیدن، دریدن ، پیمودن ، گشودن ، کاشتن ، دیدن ، راندن ، کشیدن، پرستیدن، زدن، گذاشتن ، مکیدن، نواختن ، یافتن (در معنای پیدا کردن ) لیسیدن ، فریفتن ، خواندن ،آشامیدن ،گشتن(جست وجو کردن)،گزیدن،کندن شمردن 0محاسبه)، کردن ( انجام دادن)، نمودن (نشان دادن)
2- گذرا به مسند :که از نهاد + مسند + فعل اسنادی (است، بود ،شد ومشتقات آن ها ) ساخته شده است. افعال یاد شده اسنادی هستند و نیاز به مسند دارند .دو فعل « گشتن وگردیدن» اگر به جای شد به کار رفته باشند ،اسنادی هستند ؛مثلاًدر جمله ی « هوا سرد گشت » می توانیم به جای «گشت »از «شد» نیز استفاده کنیم.
3- گذرا به متمم: که از نهاد+ متمم فعلی + فعل گذرا به متمم ساخته شده است.مصدر این افعال عبارتند از:پیوستن ، چسبیدن ، پرداختن ، اندیشیدن، گرایدن، گریختن ، نازیدن، نگریستن ، مانستن ، برازیدن برخوردن، بالیدن،تاختن .این افعال با حرف اضافه ی اختصاصی«به» به کار می‌روند. افعال:جنگیدن ، آمیختن ، ساختن(سازگار ی)، ستیزیدن با حرف اضافه ی « با » به کار می‌روند.افعال : ترسیدن ، رنجیدن ، گذشتن ، پرهیزیدن با حرف اضافه ی اختصاصی « از » به کار می‌روند . فعل شوریدن با حرف اضافه ی « بر » وفعل گنجیدن با حرف اضافه ی «در» به کار می‌رود.
ج: جملات چهار جزئی: این نوع جملات چهار نوع هستند :
1-گذرا به مفعول ومتمم: ( نهاد + مغعول + متمم فعلی +فعل) مصدر بعضی از افعال این گروه عبارتند از : دادن، گفتن ، شنیدن ، بخشیدن، ترساندن ، پرسیدن، آویختن، افزودن، آلودن ، بخشیدن، رهاندن ، گرفتن ، خریدن ، چسباندن ، فروختن، سنجیدن، ربودن، آموختن، دزدیدن، سپردن ، گنجاندن، پرداختن
2-گذرا به مفعول ومسند(نهاد+ مفعول + مسند + فعل اسنادی)مصدر بعضی از این افعال عبارتند از : گردانیدن ( کردن ، ساختن ، نمودن ) که می توانیم هر کدام را جایگزین هم کنیم؛مثال: برف همه جا را سفید کرد /گردانید /ساخت /نمود. نامیدن (خواندن، گفتن ، صدا کردن ،صدا زدن )مثال : مردم تختی را جهان پهلوان می نامیدند /می گفتند/ صدا می‌زدند /صدا می کردند.شمردن( به شمار آوردن /به حساب آوردن / ؛ مثال :مردم او را آدم حسابی می شمارند /به حساب می آورند /به شمار می آورند .پنداشتن ( دیدن ، دانستن )؛مثال: ما اســـلام را دین آزادی بخش می دانیم /می بینیم/می پنداریم.
یادآوری : این نوع افعال را ما باید بتوانیم جانشین هم کنیم وگرنه فعل اسنادی نیستند ؛ مثلاً در جمله ی «من حسین را صداکردم »چون به جای فعل صداکردن نمی توانیم از نامیدن یا گفتن استفاد ه کنیم،پس فعل ما اسنادی نیست.
3-گذرا به متمم ومسند:(نهاد+متمم فعلی + مسند + فعل اسنادی).فعل«گرفتن»گاهی اوقات با متمم ومسند به کار می‌رود
مثال:همه به او دهاتی می گفتند.
4-گذرا به مفعول اول و دوم( نهاد+ مفعول اول + مفعول دوم+ فعل گذرابه دو مفعول) مصدر این نوع ازافعال عبارتنداز: بخشیدن،دادن، زدن، پوشاندن، خواندن؛مثال: پیامبر اورالباس بخشید/داد/پوشاند.
یادآوری : افعال در معانی مختلف حود را نشان می‌دهند ؛ بنابراین ممکن است فعلی در یک جمله چهار جزئی باشد اما در معنای دیگر سه جزئی یا دو جزئی؛مثال: مادر دست کودک را گرفت ( سه جزئی )، لوله گرفت( دوجزئی) رستم انتقام سختی از تورانیان گرفت (چهار جزئی)
درس 5 ص 45

1.شاعربرای سعادت وخوشبختی چه کارهایی می کند؟
1:سحرخیزباشد. 2:بامادرش مهربانی کندودرخدمتش باشد.
3:با ادب وتمیز باشد.4: حرفهای پدر را گوش کند.
2.این جمله ((جزراست نباید گفت:هر راست نشاید گفت))باکدام قسمت شعرتناسب دارد؟
زنهارمگوسخن به جز راست
هرچند تورا در آن ضررهاست

3. برای پر بار کردن روز های زندگی چه بایدکرد؟
بایداندیشیدوهرروزکارمفیدی انجام دادچون روزی که درآن کارانجام نگرفته است جز عمر آدمی حساب نمی شود.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
4. به نظر شما چه کارهای دیگری باعث سعادت و خوشبختی انسان می شود؟
توکل به خدا، نظم و برنامه ریزی در کارها، تلاش مستمر در زندگی، آرامش و ...
دانش های زبانی و ادبی فارسی هشتم
درس 1
نظم و نثر – نوشته زبانی و نوشته ادبی

نظم و نثر: نوشته‌ای که به شعر باشد ، نظم نامیده می شود و نوشته غیر شعر را نثر می‌نامند.

نوشته ی زبانی: هرگاه بخواهیم فقط مقصود خود را بیان کنیم ، شیوه ی بیان ما زبانی است ؛مثال:خورشید در صبح طلوع می کند.
نوشته ی ادبی: هرگاه بخواهیم مقصود خود را زیباتر و تأثیر گذارتر بیان کنیم ، شیوه ی بیان ما ادبی است ؛ مثال : صبحگاهان خورشید به چهره ی شهر لبخند می زند .

درس2

ارکان تشبیه

تشبیه آن است که چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به چیز دیگری مانند کنیم . هر تشبیه چهار رکن دارد ، رکن اوّل (مشبّه )کلمه ای است که آن را تشبیه می کنیم . رکن دوم(مشبّه‌به) کلمه ای است که رکن اوّل را به آن تشبیه می کنیم . رکن سوم(وجه شبه) شباهت رکن اوّل ودوم است ومعمولاً حذف می شود.رکن .چهارم(ادات تشبیه) کلماتی است که تشبیه را برقرار می سازد ( مانندِ ، مثلِ ، چون ، هم چون ، به سانِ و. . . )گاهی رکن چهارم هم حذف می شود.
مثال:
علی(ع) در شجاعت مانند شیر بود . ← تشبیه کامل
علی1 شیر2 شجاعت 3 مانند4

علی1(ع) مانند4 شیر3 بود. ← تشبیه بدون رکن 3
علی1 (ع) شیری2 در شجاعت3 بود . ← تشبیه بدون رکن چهارم

علی(ع)1 شیر 2 بود. ← تشبیه بدون رکن سوم و چهارم

توضیح : یافتن تشبیه و رکن های آن لازم است نه تعریف ها .

درس 3

واج آرایی ( نغمۀ حروف)

گاهی شاعر یا نویسنده حرفی را در یک بیت یا عبارت، چند بار تکرار می کند و این تکرار باعث زیباتر شدن شعر یا عبارت می شود؛ مانند:

تکرار «ف» و «ر» در این عبارت :

کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است .

و یا تکرار «خ » در این بیت سعدی:

خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز

درس 4

فعل – اسم – نقش ها

تعریف فعل : فعل بخشی از جمله است که در بارۀ انجام یک عمل ،انجام یک رویداد ، یا ایجاد یک حالت ، به ما اطّلاعاتی می دهد.

فعل اصلی ترین بخش جمله است و معمولاً در پایان جمله می آید.

تعریف اسم : اسم کلمه ای است که برای نامیدن کسی یا چیزی حیوانی یا مفهومی به کار می رود ؛ مانند : فرهاد ، اسب ، سیب ، داستان ، فروشنده ، عقل و . . .

اسم می تواند در جمله نقش نهادی ، مفعولی یا متمّمی داشته باشد ولی فعل فقط نقش فعلی دارد .


درس5

ادبیّات اندرزی یا تعلیمی

ادبیّات تعلیمی به نوشته هایی گفته می شود که گوینده در آن ها ، با بیان باید ها و نباید ها ، راه بهتر زیستن و خوش بختی رابه ما نشان
می دهد . ((بوستان)) و ((گلستان)) سعدی ، ((مثنوی معنوی)) مولوی و ((کلیله و دمنه)) از بهترین نمونه های ادبیّات تعلیمی ایران به شمار می آیند.
کلمات هم خانواده:
به واژه های زیر توجه کنید
* عالم ، معلوم ،معلّم ، تعلیم، علوم. ریشه یا سه حرف اصلی آن عـ ، لـ ، م می باشد.
* شاهد ، مشهد ، شهید ، شهادت. ریشه یا سه حرف اصلی آن شـ ، هـ ، د می باشد.
* لطف ، لطیف ، الطاف ، لطافت . ریشه یا سه حرف اصلی آن لـ ، ط ، ف می باشد.
* طالب ، مطلوب ، مطالب ، طلّـاب . ریشه یا سه حرف اصلی آن ط ، لـ ، ب می باشد.
ویژگی این کلمات:
1-هر گروه از کلمات سه حرف اصلی یا ریشه دارند.
2-از نظر معنایی به هم نزدیک می باشند.
3-همه این واژه ها عربی هستند.
در کلمه های فارسی باید بن ماضی و بن مضارع را ملاک هم خانواده بودن قرار داد.
* کلماتی مثل روان ، رفتار ، رفته ، رونده هم خانواده هستند. بن ماضی :رفت ، بن مضارع:رو
* کلماتی مثل دیدار ، بینا ، بینش ، دیده ، دیده بان ، بیننده هم خانواده هستند.بن ماضی :دید ، بن مضارع:بین
شناخت ویژگی هم خانواده به تشخیص شکل کلمات و املایی آن کمک می کند.
برای هر یک از کلمات زیر سه هم خانواده بنویس.
بخشنده: آسوده: عشق:
خالق: اندیشه: غفلت:
جنبش: عالم: شباهت:
تفکّر: مختار: خواننده:
عجله: شریک: نماینده:
حواس: غرور: شخصیت:
ساخت های مختلف ماضی، مضارع و مستقبل (ماضی ومستقبل از مصدر دیدن و مضارع از مصدر رفتن)
دانش آموزان عزیز با تکرار نمونه ذکر شده و نمونه هایی که خود می سازید امید است به زودی در صرف انواع فعل، مهارت لازم را کسب نمایید.
Forwarded from خانه ی فارسی
برای شمارش تعدادجمله ازفرمول زیر استفاده کنید.

1- فعل های حاضر در جمله را می شماریم.
2- فعل های غایب(حذف شده) را می شماریم.
3-شبه جمله تمام جمله ها به عنوان جمله حساب می شوند

تعداد فعل های ذکر شده + تعداد فعل های حذف شده + شبه جمله
مثال: ای مردم! بدانیدملتی که تلاش کند و پشتکار داشته باشد هم به برخورداری می رسد وهم به موفقیت.
ای مردم + بدانید+ تلاش کند+ داشته باشد +می رسد +می رسد (که حذف شده )
شبه جمله + فعل + فعل + فعل + فعل +(فعل حذف شده)
گاهی در جمله عبارتی شبیه به فعل می آید که هرگز فعل نیست. مانند مصدر ها ،بنابراین، این گروه هرگز در شمارش، جمله محسوب نمی شوند.
مثال: هنگام رفت وآمد از خیابان احتیاط کن . ( یک جمله )
کارکردن وتلاش کردن رمز موفقیت است.
( یک جمله )
نکته:گاهی فعل ها به صورت مخفف می آیند. درشمارش جمله ها محسوب می شوند
مثال:من آن نی ام که تورا رهاکنم .(من آن کسی نیستم که تورا رهاکنم )

شبه جمله ها بر دو نوع هستند:

1- منادا، منادا را ازحروف ندا تشخیص می دهیم. حروف ندا عبارتند از : ای ، یا ، ایا ، « ا » در پایان واژه ، Ø ( بدون هیچ علامتی ) یعنی از لحن نوشته یا کاما متوجه می شویم.

2- صوت عبارتند از :

برای آرزو و دعا: کاشکی ، کاش ، ای کاش ، آمین ، الهی
برای تشویق: به به، آفرین، احسنت ،بارک الله، مرحبا،خوشا
برای تاسف و درد: آه، درد، دریغا، دریغ، ای داد، فریاد ، وای
برای تعجب: به ، وه ، عجب، چه عجب، عجبا، شگفتا
برای تنبیه: امان ، الامان ، مبادا ، زنهار ، هان
برای احترام: چشم ، به چشم ، بله قربان
برای قبول و تصدیق: بله ، آری ، ای ، ای والله
برای دستور: خاموش ، ساکت ، یالله ،
تفاوتهای صفت و موصوف با مضاف و مضاف الیه 

۱–صفت جدا از موصوف وجود خارجی ندارد. یعنی صفت عین موصوف است. 
مانند : کتاب خوب .« خوب » جدا از « کتاب » وجود خارجی ندارد .

اما مضاف الیه بدون مضاف وجود خارجی دارد. 

مانند : دفتر رضا  
رضا انسان است و دفتر شئی است .  

۲ -در بین موصوف و صفت(ی)نکره می توانیم بیاوریم. 
مانند: کتاب خوب که می توان کتابی خوب  

در بین مضاف ومضاف الیه نمی توانیم( ی)  نکره بیاوریم . 

مانند : دفتر رعنا  که نمی توان دفتری رعنا گفت.   
۳ -  در بین مضاف و مضاف الیه می توانیم صفت اشاره « این »  و « آن » اضافه کنیم . 

مانند : شاگرد کلاس  
شاگرد این کلاس  
شاگرد آن کلاس  

در بین صفت و موصوف نمی توانیم صفت اشاره « این » و « آن » اضافه کنیم . 

مانند : کتاب خوب  

نمی توانیم بگوییم  کتاب این خوب  یا کتاب آن خوب  

۴ - اگر کسره صفت و موصوف را برداریم و فعل است را به آن اضافه کنیم جمله ای معنی دار ساخته می شود. 

مانند : توب بزرگ + است که می شود توپ بزرگ است.

اما مضاف و مضاف الیه چنین نیست.

مانند خانه علی + است  که می شود خانه علی است و جمله ما در این شکل درست نیست.
❤1
چند اصطلاح ادبی به ساده ترین بیان
هم خانواده: به کلماتی می گویند که از یک ریشه گرفته شده باشند و حرف های اصلی آن کلمه در کلمه های هم خانواده اش پشت سر
 هم بیاید. مانند:(تحمٌّل ـ حمل ـ حامل )یا(عجله ـ عجول ـ تعجیل)و... 
 
چند نمونه کلمه هم‌خانواده
 
 سه حرف اصلی "ح ب ب" : حبّ ٬ حبیب ٬ محبوب ٬ حبیبه
 سه حرف اصلی "ا م ر" : امیر٬ مامور٬ امور ٬ اَمر ٬ اوامر ٬ اُمرا
 سه حرف اصلی "ج ل ل" : جلیل ٬ مجلل ٬ تجلیل ٬ جلال ٬ جَلاله
 سه حرف اصلی "و ح د" : وحید ٬ واحد ٬ موحد ٬ توحید ٬ وحدانیت
 سه حرف اصلی "ح ق ق" : تحقیق ٬ محقق ٬ حقیقت ٬ حقّ ٬ حقوق
 سه حرف اصلی "ش ر ع" : شرع ٬ مشروع ٬ شریعت ٬ شارع ٬ تَشَرُّع
 سه حرف اصلی "د ر س" : درس ٬ مدرسه ٬ تدریس ٬ مدرّس ٬ دروس
  سه حرف اصلی "س ج د" : سجده ٬ مسجد ٬ سجود ٬ ساجد ٬ مساجد
 سه حرف اصلی "ش ر ک" : شرکت ٬ شراکت ٬ شریک ٬ مشرک ٬ شِرک
 سه حرف اصلی "س ک ن" : مسکن ٬ تسکین ٬ سکنی ٬ سکونت ٬ ساکن
 
ضرب المثل:
به سخنان معروفی می گویند که می توان از آن ها پند و اندرز گرفت.این سخنان نسل به نسل ویا سینه به سینه به ما منتقل شده است.
مانند:عاقبت جوینده یابنده است.
هرکه بامش بیش٬ برفش بیشتر.

کنایه:
یعنی پوشیده سخن گفتن درباره موضوعی. وقتی با زبان کنایه حرف می زنیم٬ منظور خود را به طور غیرمستقیم بیان می کنیم.که البته این باعث می‌شود خواننده تلاش کند تا معنای اصلی سخن مارا دریابد.مانند:فلانی ریش سفید محله است.(یعنی با تجربه است.)

جان بخشی به اشیا(تشخیص): 
شاعران و نویسندگان برای خیال انگیز کردن نوشته های خود از جان بخشی به اشیا استفاده می کنند. یعنی حالت هاو رفتار خاص انسان را به چیزهایی بی جان یا غیر انسان نسبت می دهند. البته این نوشته ها یا شعرها از زبان آنها سخن می گویند.

تعریف تشبیه:
آن است که کسی یا چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به کسی یا چیزی  دیگری که آن صفت را به حد کمال دارد ویا به داشتن آن معروف است مانند کنیم. مثل:
برق چون شمشیر بران     پاره می کرد ابرهارا
که در اینجا برق را به شمشیری تشبیه کرده اند که ابر هارا پاره می کند.
نمونه هایی از کلمات هم آوا . چنانچه در متن یا شعر با هم بکار روند به ان آرایه جناس لفظی می گویند.
خوار = کم ارزش و کوچک
خار = تیغ گل یا خاشاک

سد = دیواری برای جمع کردن آب
صد = عددی در ریاضی

ثری = خاک و زمین
سرا = خانه

خیش = گاو آهن
خویش = خود ، فامیل

خاست = بلند شد
خواست = میل ، آرزو ، طلب

ثواب = پاداش اخروی
صواب = درست

غازی = جنگجو
قاضی = قضاوت کننده

عَلَم = پرچم
اَلَم =درد و رنج

حاسد = حسود
حاصد = درو کننده

غریب = بیگانه
قریب = نزدیک

نواحی = ناحیه ها
نواهی = نهی شده ها

آری = بله
عاری = بدون چیز

قوس = کمان
غوث =فریاد
غوص = فرو رفتن در آب

عرض = پهنا
ارض = زمین
ارز = پول خارجی

نصر = پیروزی
نسر = کرکس
نثر = نوشته ای که شعر نیست

غزا = جنگ
قضا = تقدیر الهی
غذا = خوردنی

سیف = شمشیر
صیف= تابستان

عمارت = آبادانی
امارت =فرمان روایی

حیات = زندگی
حیاط = زمین با حد و حدود ،حصار

اساس = بنیاد و پایه
اثاث =لوازم خانه

خان = سرور ، رئیس
خوان = سفره

راضی = خشنود ، قانع
رازی = نام دانشمند ایرانی ، چیز پنهانی

حال = چگونگی ، کیفیّت
حوال = حائل میان دو چیز

خـُرد =  کوچک که در مقابل بزرگ است
خورد=  خوراک

باز= دوباره
باز= باز کردن (مثلا دفتر)
باز=نوعی پرنده
آموزش دستور زبان و گام به گام با ادبیات
انواع جمله:
جمله ­ها خود به چند دسته تقسیم می­ شوند:

1-از نظر نوع فعل: به دو دسته فعلیه و اسمیه.
الف) جمله­ های اسمیه: این نوع جملات به مسند نیاز دارند و فعل آنها (است، بود، شد،گشت و گردید می ­باشد).
مانند: هوا سرد است.
ب) جمله­ های فعلیه: به جملاتی گفته می­ شود که فعل آنها معنی کاملی را می ­رساند و گاهی به تنهایی نیز یک جمله محسوب می شوند و یا به مفعول، متمم و ... نیاز دارند. مانند: رفت.
رضا به کتابخانه رفت.
2-از نظر نوع متن: به چهار دسته:
خبری، پرسشی، عاطفی و امری

الف)خبری: جملاتی هستند که خبری را به ما می ­رسانند. در پایان این جمله­ ها علامت نقطه(.) می­ گذاریم.
مانند: چه هوای خوبی است.
بلال از یاران پیامبر بود.
ب) جمله ­های پرسشی: جملاتی هستند که از ما سؤال یا پرسشی می­ کنند و معمولاً جواب دارند. گاهی اوقات این جملات همراه با کلمات پرسشی مانند: چرا، چگونه، آیا و... وگاهی نیز بدون کلمات پرسشی و تنها با داشتن علامت سؤال در پایان جمله می­ آیند و با لحن گوینده مشخص می­ شود که جمله پرسشی است. در پایان این جملات علامت سؤال(؟)می ­گذاریم.

مانند: دیروز هوا گرم بود؟
آیا دیروز هوا گرم بود؟

ج) جمله­ های عاطفی: این جمله ­ها بیانگر عواطف و احساس ما هستند و در پایان این نوع جمله­ ها علامت نقطه (!) می­ گذاریم.

مانند: به به چه گل زیبایی!

د) جمله­ های امری: این نوع جملات امر یا دستوری را به اشخاص می ­دهد و از آنها انجام کار یا عملی را می­ خواهد در پایان این جملات علامت نقطه می­ گذاریم.

مانند: در را ببند. آب را بده.

3- انواع جمله از نظرترکیب: به دو دسته ساده و مرکب تقسیم می ­شوند.

الف) جمله ­های ساده: این نوع جمله ­ها تنها از یک جمله تشکیل می­ شوند و دارای معنای کاملی هستند و شنونده منتظر ادامه جمله نمی­ ماند.

ب) جمله­ های مرکب: این نوع جملات از ترکیب دو یا چند جمله ساخته می ­شوند و معمولاً تا سخن گوینده تمام نشود شنونده منتظر ادامه جمله می ­ماند تا منظور گوینده را درک کند.
اگردرس بخوانی،موفق می شوی.
جمله خود به دو بخش نهاد گزاره تقسیم
می ­شود.
الف) نهاد: نهاد کلمه یا گروهی از کلمات هستند که درباره­ ی آن خبری می ­دهیم. یعنی " صاحب خبر "
توجه در هر جمله فعل قسمت اصلی و هسته جمله محسوب می­ شود.

ب)گزاره: خبری است که درباره نهاد داده
می­ شود.
مانند: زکریای رازی کاشف الکل است.

نهاد: زکریای رازی
گزاره : کاشف الکل است.
حکایت همدلی و اتحاد صفحه 35

واحد شمارش تیر چوبه است.
به سر ببرید: زندگی کنید.
چیره: مسلط ظفرمند: پیروز
پیروز و ظفرمند= مترادف
یاور و پشتیبان = مترادف

لغات و ترکیبات نهم درس چهارم (سفر شکفتن) صفحه 36

اصول : ج اصل ، ریشه ها
بحران : آشفتگی
تدبیر : چاره اندیشی
چیرگی : تسلّط
حکیم : دانشمند
توکّل : کار خود را به خدا واگذار کردن
سرشار : پر ، مملو، لبریز
طراوت : شادابی
فراز : بلندی، بالا
مشقّت : سختی
نشیب : سرازیری
نصیب : بهره، قسمت
آرمانی:ایده آل
نمی گنجد: جای نمی گیرد
استعداد: توانایی