💠سخن سدید
✍ دکتر وصفی عاشور
بخش دوم
چه بسیار دو برادری که سالها با یکدیگر محبت داشتهاند، اما چند دقیقه نقل سخن، رابطهشان را خراب کرده است!
چه بسیار خانوادههایی که از هم پاشیدهاند، خویشاوندیهایی که قطع شده و دوستیهایی که از بین رفتهاند؛ تنها به این دلیل که کسی نتوانسته سخنی را همانجا که شنیده، رها کند.
چه بسیار انسانهایی که تصور میکنند چون سخن را همانگونه که شنیدهاند منتقل کردهاند، امانتدار هستند؛ در حالی که اگر حقیقتاً امانتدار بودند، بخشی از سخنان زیانباری را که هیچ خیری در زنده کردنش نیست، همانجا دفن میکردند.
خداوند متعال میفرماید:
﴿لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ﴾ [نساء: ۱۱۴]
«در بسیاری از سخنان محرمانه آنان خیری نیست؛ مگر آنکه کسی به صدقه، کار نیک یا اصلاح میان مردم فرمان دهد.»
بنابراین مؤمن تنها نمیپرسد:
«چه گفته شده است؟»
بلکه میپرسد:
«خداوند از من میخواهد با این سخن چه کار کنم؟»
اگر نقل آن باعث اصلاح واقعی میشود، به اندازه لازم آن را منتقل میکند؛ اگر نگه داشتنش باعث خاموش شدن فتنه میشود، آن را نگه میدارد؛ اگر نیاز به تحقیق دارد، تحقیق میکند؛ و اگر به او مربوط نیست، از آن روی میگرداند.
بنابراین اگر کسی نزد تو آمد و گفت:
«میدانی فلانی درباره تو چه گفته است؟»
شاید از نشانههای فهم و حکمت این باشد که به او بگویی:
«اگر دانستن آن به خیر و اصلاح کمک میکند، برایم بگو؛ اما اگر چیزی جز ناراحتی از برادرم و خراب شدن قلبم نسبت به او در پی ندارد، خدا خیرت دهد، بگذار همانجا که متولد شده، بمیرد.»
پیامبر اکرم ﷺ فرمودند:
«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ»
«هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، یا سخن خیر بگوید یا سکوت کند.»
این حدیث را بخاری و مسلم روایت کردهاند.
سخن خود را به پایان میبرم و از خداوند بزرگ برای خود و شما طلب آمرزش میکنم؛ پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.
بار دیگر به این ساختار زیبای قرآنی توجه کنیم:
﴿اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ﴾
«از خدا پروا کنید و سخنی درست و استوار بگویید؛ تا خداوند اعمال شما را اصلاح کند.»
تقوا در دل، سخن درست بر زبان و صلاح در عمل.
وقتی دل با تقوای الهی آباد شود، زبان نیز درست میشود؛ و هنگامی که زبان اصلاح شود، اثر این اصلاح به رفتار، روابط و جامعه نیز سرایت میکند.
سخن سدید فقط یک سخن درست و واقعی نیست؛ بلکه سخنی است که از تقوا سرچشمه میگیرد، حکمت آن را هدایت میکند، هدفش خیر است، در جای مناسب گفته میشود و پیامدهای آن نیز در نظر گرفته میشود.
پس زبانهای خود را به پل عبور دشمنیها از قلبی به قلب دیگر تبدیل نکنید.
بریدی برای حمل سخنان خشمآلود میان مردم نباشید.
گوشهای خود را به روی هر ناقل سخنی باز نکنید.
مجالس خود را به بازار خرید و فروش آبروی مسلمانان تبدیل نکنید.
برخی سخنان را بمیرانید؛ سخنانی که زنده ماندنشان فتنه است. و برخی سخنان را زنده نگه دارید؛ سخنانی که حیاتشان باعث اصلاح میشود.
اگر برادرت اشتباه کرد، عیبش را بپوشان.
اگر خشمگین شد، او را تحمل کن.
اگر سخنی ناخوشایند درباره او به تو رسید، تحقیق کن.
اگر میتوانی دو دل را به یکدیگر نزدیک کنی، آنها را از هم جدا نکن.
و اگر آتشی را شعلهور دیدی، هیزم دیگری به آن اضافه نکن.
خداوند متعال میفرماید:
﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ﴾ [انفال: ۱]
«از خدا پروا کنید و روابط میان خود را اصلاح نمایید.»
و میفرماید:
﴿إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ﴾ [حجرات: ۱۰]
«مؤمنان تنها برادر یکدیگرند؛ پس میان دو برادرتان را اصلاح کنید و از خدا پروا داشته باشید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید.»
بندگان خدا!
به یاد داشته باشید که وقتی سخنی از دهان ما خارج شد، دیگر در اختیار ما نیست؛ ممکن است وارد قلبی شود و سالها از آن بیرون نرود؛ ممکن است زخمی ایجاد کند که ما آن را نبینیم؛ ممکن است باعث قطع رابطه خویشاوندی شود، خانوادهای را از هم بپاشد، دوستی را نابود کند یا فتنهای به پا کند.
☆ ادامه دارد ☆
📲 در شبکههای اجتماعی همراه ما باشید:
🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وبسایت 🔸 آپارات
❤3
💠سخن سدید
✍ دکتر وصفی عاشور
بخش پایانی
به همین دلیل، پیامبر اکرم ﷺ هنگامی که معاذ رضیاللهعنه را درباره مهمترین راههای خیر آموزش میدادند، به زبان خود اشاره کردند و فرمودند:
«كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا»
«این را برای خود نگه دار.»
معاذ گفت: ای پیامبر خدا! آیا به خاطر سخنانی که میگوییم، مورد مؤاخذه قرار میگیریم؟
پیامبر ﷺ فرمودند:
«ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ، وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ـ أَوْ قَالَ: عَلَى مَنَاخِرِهِمْ ـ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ؟»
«ای معاذ، مادرت به عزایت بنشیند! آیا چیزی جز حاصلِ زبانهایشان، مردم را با صورتهایشان ـ یا فرمود بر بینیهایشان ـ در آتش میافکند؟»
این حدیث را ترمذی روایت کرده است.
پس هرگاه خواستی درباره برادرت سخنی بگویی، فقط از خودت نپرس:
«آیا این سخن حقیقت دارد؟»
بلکه پیش و پس از آن از خودت بپرس:
آیا این سخن حق است؟
آیا گفتنش در این موقعیت لازم است؟
آیا نیت من در گفتن آن برای خداست؟
آیا در آن اصلاحی وجود دارد؟
آیا شیوه بیان من عادلانه و همراه با رحمت است؟
و اگر این سخن از دهان من خارج شود، چه خواهد کرد؟
این بخشی از فقه سخن سدید است.
همه چیزهایی را که میدانیم، نباید بگوییم.
همه چیزهایی را که میشنویم، نباید نقل کنیم.
هر چیزی را که نقل میشود، نباید باور کنیم.
هر چیزی را که درست است، لزوماً نباید منتشر کنیم.
و هر سکوتی نشانه ناتوانی نیست؛ بلکه گاهی سکوت عبادت است، پوشاندن عیب دیگران عبادت است، فروبردن خشم عبادت است، خاموش کردن فتنه عبادت است و اصلاح میان مردم از بزرگترین کارهای نیک و نزدیککننده انسان به خداوند است.☆ پایان ☆
📲 در شبکههای اجتماعی همراه ما باشید:
🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وبسایت 🔸 آپارات
❤2