مادربزرگ؛ ستاره تکاملی بشر: چگونه نقش مادربزرگ در بقای انسان از پدر مهم‌تر بود؟

در نگاه اول، ممکن است این سؤال جنجالی به نظر برسد. اما وقتی با عینک "علم تکامل" به قضیه نگاه کنیم، پاسخ شفاف و قابل دفاع است. برای درک این موضوع، باید به سراغ یکی از جذاب‌ترین نظریه‌های علم انسان‌شناسی برویم: "فرضیه مادربزرگ" (The Grandmother Hypothesis).

این فرضیه چه می‌گوید؟
فرضیه مادربزرگ، که توسط انسان‌شناسی به نام کریستین هاوکس و همکارانش بسط داده شد، توضیح می‌دهد که چرا زنان انسان‌ها بر خلاف اغلب پستانداران، دهه‌ها پس از پایان توانایی باروری (یائسگی) به زندگی ادامه می‌دهند. دلیل این پدیده، نقش حیاتی آنها در افزایش "شایستگی تکاملی" (Fitness) فرزندان و نوه‌هایشان است.

مکانیسم اثر: یک همکاری سه‌نفره برای بقا:
در جوامع شکارگر-گردآورنده، مادران پس از زایمان با یک معضل روبرو بودند؛ یا باید تمام وقت خود را صرف مراقبت از نوزاد فعلی کنند (که باعث می‌شد فاصله زایمان بعدی طولانی شود) یا به دنبال جمع‌آوری غذا بروند (که خطر مرگ نوزاد را افزایش می‌داد).

اینجا بود که مادربزرگ وارد میدان شد. مادربزرگ‌ها که خود از دوره پرخطر زایمان عبور کرده بودند، با تجربه و مهارت، منابع غذایی باکیفیت و سخت‌یاب (مانند ریشه گیاهان، مغزها و...) را جمع‌آوری می‌کردند. آنها از نوه‌ها مراقبت می‌کردند و به مادران اجازه می‌دادند با انرژی و زمان بیشتری به شیردهی و بزرگ کردن نوزاد فعلی بپردازند و حتی در فاصله‌های کوتاه‌ترتری بچه‌دار شوند. مطالعات میدانی روی قبایلی مانند "هازا" در تانزانیا به وضوح نشان داد که وجود یک مادربزرگ سالم، به طور مستقیم با نرخ بقای بالاتر و سلامت بهتر نوه‌ها مرتبط است.

نگاه ژنتیک: دیدگاه "ژن خودخواه"
ریچارد داوکینز در کتاب خود، "ژن خودخواه"، چارچوبی تئوریک برای درک اینگونه رفتارهای "فداکارانه" ارائه می‌دهد. از دیدگاه ژن، بدن موجودات زنده تنها "ماشین بقا"یی است برای گسترش و جاودانه کردن ژن‌ها. یک مادر ۵۰٪ از ژن‌هایش را با هر یک از فرزندانش به اشتراک دارد. یک مادربزرگ نیز به طور متوسط ۲۵٪ از ژن‌هایش را با هر نوه مشترک است. بنابراین، سرمایه‌گذاری یک مادربزرگ بر روی نوه‌ها، یک سرمایه‌گذاری کاملاً منطقی از دید ژنتیکی برای تضمین بقای آن "ژن‌های مشترک" است. این همان "انتخاب خویشاوندی" (Kin Selection) است. عشق مادربزرگ، در عمیق‌ترین سطح خود، نمایشی از منطق سرد و محاسبه‌گر تکامل است.

چرا این نقش از پدر "مهم‌تر" محسوب می‌شود؟
این برتری نه یک برتری احساسی، که یک برتری تکاملی-کارکردی است:
۱. قطعیت مادری: در طول تاریخ تکاملی، رابطه مادر-فرزند کاملاً قطعی است. اما رابطه پدر-فرزند همیشه با درصدی از عدم قطعیت همراه بوده است. این امر ممکن است باعث شود سرمایه‌گذاری تکاملی پدران (به طور میانگین) کمی کمتر متمرکز باشد.
۲. سرمایه‌گذاری بدنی: مادر از ابتدا با سرمایه‌گذاری بیولوژیک عظیمی (بارداری، زایمان، شیردهی) درگیر است. نقش مادربزرگ مستقیماً از این زنجیره حمایت می‌کند و آن را تقویت می‌نماید.
۳. طول عمر مفید: یائسگی و عمر طولانی‌تر پس از آن، به زنان این امکان را داد که برای دهه‌ها به عنوان منبعی قابل اعتماد و بی‌خطر برای مراقبت از نوه‌ها عمل کنند، بدون آنکه خود باردار شوند و منابع را بین فرزندان و نوه‌ها تقسیم کنند.

وجود مادربزرگ‌ها یک "تصادف" تکاملی نبود. آن‌ها یک سازگاری کلیدی بودند که به اجداد ما اجازه دادند دوره کودکی طولانی‌تری داشته باشند (که برای رشد مغز پیچیده ضروری است)، باروری بیشتری داشته باشند و در نهایت، به گونه‌ای مسلط بر کره زمین تبدیل شوند.

پس وقتی امروز به داستان‌ها، غذاها و عشق مادربزرگ‌ها گوش می‌دهیم، در واقع داریم به میراث زندهٔ تکامل خود احترام می‌گذاریم. این داستان، داستانی ضدخرافه است؛ داستانی که بر اساس شواهد علمی، سنگینی و قدمت نقش زن را در استحکام بنیان خانواده و تمدن بشری به ما یادآوری می‌کند.

منابع:
• Sapiens: A Brief History of Humankind — Yuval Noah Harari
• The Selfish Gene — Richard Dawkins
• مطالعات انسان‌شناسی روی قبایل شکارچی–گردآورنده (Hadza Tribe Studies)
• پژوهش‌های Evolutionary Biology در مورد Grandmother Hypothesis.

@islie

خیانت جنسی؛ انحراف اخلاقی یا استراتژی فرگشتی؟

ادیان، خیانت جنسی (به‌ویژه از سوی زنان) را یکی از بزرگ‌ترین گناهان می‌دانند؛ تا حدی که مجازات‌هایی چون سنگسار برای آن در نظر گرفته شده است. اما از دیدگاه علم تکامل، خیانت نه یک «انحراف»، بلکه یک رفتار طبیعی با کارکرد مشخص فرگشتی است.

📖 رفتار جنسی در طبیعت
خیانت جنسی منحصر به انسان نیست. در بسیاری از گونه‌های پستانداران و پرندگان حتی آن‌هایی که به‌ظاهر تک‌همسرند، جفت‌ها روابط جنسی خارج از جفت‌گیری اصلی دارند. این پدیده در زیست‌شناسی به نام:

extra-pair copulation (EPC) شناخته می‌شود.

پژوهش‌های زیست‌شناسی رفتاری نشون داده:
• در بسیاری از پرندگان «تک‌همسر»، درصد قابل توجهی از جوجه‌ها از پدر ژنتیکی اصلی نیستند.
• در گونه‌ی انسان، مطالعات ژنتیکی تخمین می‌زنند بین ۱ تا ۱۰٪ تولدها حاصل رابطه‌ی خارج از جفت اصلی است (در جوامع مختلف).

🧬 چرا خیانت جنسی رخ می‌دهد؟ (دیدگاه فرگشتی)

1. افزایش تنوع ژنتیکی
اگر یک زن با شریک جنسی ژنتیکی بهتر (از نظر سلامت، قدرت یا توان بقا) رابطه برقرار کنه، احتمال بقای فرزندانش افزایش پیدا می‌کنه. این از دید ژن‌ها یک «برد» محسوب می‌شه.

2. استفاده از منابع چند شریک
در جوامع شکارچی–گردآورنده، زنان می‌تونستن با ایجاد پیوند با بیش از یک مرد، دسترسی بیشتری به منابع (غذا، حمایت، مراقبت از فرزند) پیدا کنن.

3. جایگزینی شریک نامناسب
اگر شریک اصلی ضعیف، بیمار یا بی‌ثبات بود، خیانت می‌تونست یک راه فرگشتی برای انتقال ژن‌های بهتر باشه.

📚 Buss (1992) و پژوهش‌های روان‌شناسی تکاملی نشون می‌ده خیانت، مخصوصاً در زنان، بیشتر در دوره‌ی باروری اتفاق می‌افته دقیقاً زمانی که انتخاب شریک ژنتیکی بهتر بیشترین اهمیت رو داره

🧠 تقابل با روایت مذهبی

ادیان خیانت جنسی را «گناه کبیره» و تهدید نظم خانواده می‌دانند. در نظام‌های پدرسالار، کنترل بدن زن و انحصار جنسی او ابزار قدرت بوده. قوانین سختگیرانه (مثل زنا و سنگسار) ریشه در کنترل اجتماعی و مالکیت جنسی دارند، نه حقیقت زیستی.

«اخلاق» پدیده‌ای فرهنگیه، اما رفتار جنسی محصول میلیون‌ها سال فرگشته. مغز و ژن‌ها دنبال بقا و تنوع هستن، نه احکام آسمانی.

در The Selfish Gene ریچارد داوکینز توضیح می‌ده که ژن‌ها به دنبال بیشینه‌سازی بقای خود هستند و رفتار انسان‌ها اغلب بازتاب همین استراتژی‌های ژنی است، حتی اگر با معیارهای اخلاقی یا مذهبی تعارض داشته باشند.
📖 Sapiens: A Brief History of Humankind نیز نشان می‌دهد «تک‌همسری» نه یک قانون طبیعی، بلکه ساختاری فرهنگی‌ست برای حفظ نظم اجتماعی و مالکیت.

خیانت جنسی یک رفتار فراگیر و طبیعی در پستانداران است. این رفتار در گذشته‌ی تکاملی استراتژی ژنتیکی برای بقا و تنوع بوده. روایت‌های مذهبی، خیانت را به «گناه» و «اخلاق» تقلیل می‌دهند تا کنترل اجتماعی را حفظ کنند. علم زیست‌شناسی و روان‌شناسی تکاملی توضیح می‌دهد چرا این رفتار ریشه‌دار و پیچیده است.

منابع:
• The Selfish Gene — Richard Dawkins
• Sapiens: A Brief History of Humankind — Yuval Noah Harari
• Buss, D.M. (1992). Sexual Strategies Theory
• Evolutionary Biology of EPC (Trivers, Symons, 1970s)

@islie

ریشخندی به «ریشخند سقراطی» 😄

ریشخند سقراطی چیست؟ روش سقراط در بحث‌ها و دیالکتیک‌هاست، به این نحو که اول خودش را به تجاهل و نادانی می‌زند و تواضعی فیک در برابر مخاطب می‌گیرد و می‌گوید:
«شاید هم من اشتباه می‌کنم و حق با شماست، شاید هم من باید از شما بیاموزم، پس بیایید با هم بررسی کنیم... در طی بحث روشن می‌شود چه کسی اشتباه می‌کرد»

حال آنکه در پشت این تواضع، غرور و تکبری ریشه‌دار، و در پشت آن اقرار به جهل، توهم عظیمی از دانایی پنهان شده و این اعتراف به جهل، شکل دیگری از ادعای علم و عالم‌بودن است. در جهان نیچه‌ای، در مقابل این بدل‌های سقراطی، فقط از پتک استفاده باید کرد. سقراط بتی بود که افلاطون شیاد در مقابله با سوفسطائیان و دموکراسی ساخت و در نهایت از زیر آن مسیحیت و قرون وسطی و وحشی‌گری و بدن‌ستیزی و ماوراءپرستی زاییده شد. به قول نیچه: «مسیحیت افلاطون‌گرایی برای عوام است»

بهتر نیست در مواجهه با کسی که خودش را به تجاهل و دوستیِ فیک و تصنعی می‌زند و می‌خواهد با دیالکتیکی که البته در آن هیچ مهارتی هم ندارد، شما را تخریب کند، از پتک نیچه علیه ارزش‌های افلاطونی استفاده کنید؟ در برابر کسی که پشت تواضعش، تکبر و پشت اعترافش به خطاء و جهل، توهم علم و دقت وجود دارد؟ در برابر کسی که از نقاب علم و اخلاق به منظور پوشاندن زشتی‌ها و جهل‌ها و خطاء‌های خودش استفاده می‌کند؟ اخلاق و معرفت و دیالکتیک و روش و منش سقراط، مانند چهره‌اش زشت و بدترکیب‌اند. ریشخندها می‌زنیم به #ریشخند_سقراطی 😆
@islie

چرا خیالات جنسی پایدارند؟ رازِ مغزِ شبیه‌ساز!

حتماً برای شما هم پیش آمده فکری که مدام به ذهن می‌آید، حتی وقتی سعی می‌کنید آن را نادیده بگیرید. چرا مغز ما اینقدر به تولید و نگهداری خیالات جنسی تمایل دارد؟ پاسخ این سؤال، در دل علم تکامل و عصب‌شناسی نهفته است، نه در خرافات یا احساس گناه ادیان.

مغز شما یک "شبیه‌ساز پیشرفته" است.

شبکه پیش‌فرض (DMN: قشر پیش‌پیشانی میانی، بخش‌هایی از لوب آهیانه‌ای و هیپوکامپ) پیوسته سناریو می‌سازد: اگر این کار را بکنم چه می‌شود؟ فانتزی‌های جنسی بخشی از همین موتور شبیه‌سازی‌اند.

ریچارد داوکینز در کتاب ژن خودخواه توضیح می‌دهد که ما ماشین‌های بقا هستیم؛ ربات‌های پیچیده‌ای که برای حفظ و انتقال "ژن‌های خودخواه" برنامه‌ریزی شده‌ایم. از این منظر، یکی از قدرتمندترین اهداف ژن‌ها، تولیدمثل و گسترش خود است.

تمرین پرخطر، بدون یک قطره خطر!

خیال‌پردازی جنسی، در حقیقت یک «سیمولاتور» یا شبیه‌ساز ذهنی است.

· تمرین برای موقعیت‌های واقعی: مغز شما بدون اینکه شما را در معرض خطر واقعی طرد شدن، شکست عشقی یا درگیری فیزیکی قرار دهد، سناریوهای مختلف را مرور می‌کند. این یک زمین تمرین امن و خصوصی است.
· تقویت مدارهای عصبی: هر بار که این فکرها را می‌کنید، مسیرهای عصبی مرتبط با لذت، انگیزه و سیستم پاداش در مغزتان (مثل ترشح دوپامین) تقویت می‌شوند. این سیستم به شما انگیزه می‌دهد تا برای یافتن شریک و تولیدمثل اقدام کنید.
· مدیریت استرس و خلق‌وخو: گاهی این خیال‌پردازی‌ها راهکاری برای فرار موقت از استرس‌های روزمره یا بهبود حالِ بد هستند.

یک مثال ساده از دنیای حیوانات:
یک گربهٔ جوان را در نظر بگیرید که به صورت غریزی به دنبال یک توپ نخ می‌دود و آن را شکار می‌کند. او در حال تمرین برای شکار طعمه‌ای واقعی است، بدون اینکه خطری او را تهدید کند. خیال‌پردازی جنسی انسان نیز شکلی بسیار پیچیده‌تر از همین "تمرین غریزی" است.

ادیان و فرهنگ‌های خرافی، این فرآیند طبیعی عصبی-تکاملی را به عنوان "گناه"، "وسوسه شیطانی" یا "نشانه فساد درون" قلمداد می‌کنند. این نگاه چند مشکل بزرگ دارد:

1. ایجاد احساس گناه و اضطراب ناسالم: سرکوب یک فرآیند طبیعی منجر به عذاب وجدان، کاهش اعتمادبه‌نفس و اضطراب می‌شود.
2. جنگیدن با ذات زیست‌شناسی: این مانند آن است که از کسی بخواهید نفس نکشد. شما در حال جنگیدن با میلی هستید که برای بقای گونه‌ی شما ضروری است.
3. غیرعلمی بودن: توضیح "وسوسه شیطانی" هیچ پایه و اساس علمی ندارد و یک توجیه ماوراءالطبیعی برای پدیده‌ای کاملاً مادی و قابل مطالعه است.

خیالات جنسی، خطا یا گناه نیستند. آن‌ها ویژگی تکامل یافته و مفیدی از مغز پیچیده‌ی انسان هستند که به ما اجازه می‌دهند در یک فضای امن، برای یکی از اساسی‌ترین غرایزمان تمرین کنیم. به جای سرکوب و احساس شرم، بهتر است آن را به عنوان بخشی از زیست‌شناسی خود بپذیریم و مدیریت کنیم. پذیرش علم، ما را از بار سنگین خرافات رها می‌سازد.

منابع:
Richard Dawkins — The Selfish Gene
• Yuval N. Harari — Sapiens (کنترل فرهنگی/مذهبی میل جنسی و سازوکارهای نمادین)
• Daniel L. Schacter & Donna Rose Addis — The cognitive neuroscience of constructive memory & episodic future thinking
• Driskell, J.E., Copper, C., & Moran, A. (1994) — Does mental practice enhance performance? (Meta-analysis)
• Wolfram Schultz (1997) — Dopamine neurons and reward prediction error
• Justin J. Lehmiller (2018) — Tell Me What You Want (داده‌های گسترده درباره شیوع و تنوع فانتزی‌ها)
• Daniel M. Wegner (1994) — Ironic processes of mental control (اثر بازگشتی سرکوب فکر)

@islie

گفته‌اند «ماه پشت ابر نمی‌ماند»
درست است، این ابر خیلی وقت است که از مقابل ماه رفته
اما مگر همیشه ابر مقابل ماه است؟
گاهی این ابر، در چشمان توست
اگر نگاهت گرفته و مه‌آلود باشد،
ماه هر جا که باشد - ولو ماه شب چهارده وسط آسمان صاف - دیده نخواهد شد
ماه همیشه پیدا می‌شود،
مگر آنکه ابر در نگاه تو باشد
پس باید گفت ماه همیشه پشت ابر نمی‌ماند، اما ممکن است نگاه تو هرگز ماه را نبیند و مهتاب‌ندیده از دنیا بروی
دلخوشی تبهکاران و ظالمان آن ابری نیست که مقابل ماه است، بلکه آن ابری است که مقابل نگاه توست

لینک اولین پیام این کنفرانس:
t.me/Islie_Group/547453

چنانکه هر انسان بالغی تجربه کرده، جامعه نیرویی عظیم و شکل‌دهنده است
قدرت بی‌رحمانه آن در هم‌رنگ‌کردن افراد چنان بالاست که اغلب، سر و ته ما را قیچی می‌کند، ما را از خود می‌دزدد و یک‌شکل و یک‌کاسه می‌کند
مانند میوه‌هایی که هر کدام طعم و مزه خاصی دارند اما وقتی در یخچال کنار هم گذاشته می‌شوند، مزه‌هایشان ترکیب و در نهایت بدمزه می‌شوند
انسان به طور طبیعی در برابر این هیولای بزرگ، بسیار ضعیف است
اما بعضی از انسان‌ها ضعیف‌ترند
آنقدر ضعیف که حتی قدرت این را ندارند که با جامعه هماهنگ شوند و خودشان را با آن وفق بدهند
در چنین حالتی، حتی اگر بخواهند با جامعه سازگار شوند، موفق نمی‌شوند
چون توانش را ندارند
این‌ها در ظاهر خیلی متفاوت به نظر می‌رسند و انگار خودخواسته مسیر جداگانه‌ای برگزیده‌اند
اما این تفاوت نشانه پیروزی بر جامعه و نیروی شکل‌دهنده آن نیست
بلکه اغلب فقط حاصل ناتوانی در انطباق است
این افراد، ولو در ظاهر «خاص و مستقل» به نظر می‌رسند، اما اگر قدرت سازگاری پیدا کنند، در اولین فرصت خود را با جامعه و هنجارها وفق خواهند داد!
اگر هنجارشکنی می‌کنند، برای اینست که ولو می‌خواهند اما نمی‌توانند هنجارها را رعایت کنند
قلباً دوست دارد وقتی مردی با خواهرش هم‌کلام شد، یک سیلی به او و ده مشت به آن مرد بزند، اما چون قدرتش به آن مرد و اقتدارش به خواهرش نمی‌رسد، خودش را به بی‌خیالی می‌زند
یا دختری است که عمیقاً می‌خواهد مردان از دستپختش تمجید کنند اما چون استعداد آشپزی ندارد حتی نزد خودش طوری مشی می‌کند که گویی چنین تمنایی ندارد
در مقابل، گروهی نیز هستند که توان سازگاری دارند، اما عالِماً و عامداً تصمیم می‌گیرند که میزان این انطباق را مدیریت کنند:
هر جا لازم بود هم‌گرایی می‌کنند و هم‌رنگ جماعت می‌شوند و هر جا که باید، واگرایی می‌کنند و راهشان را از جامعه جدا
این تفاوت مهم، برخاسته از قدرت و آگاهی و انتخاب است و می‌تواند مایه‌ احترام و افتخار باشد
احتمالاً دیده باشید کسانی را که وقتی هنجارشکنی می‌کنند، شما از اینکه انسان هستید شرمنده می‌شوید
این‌ها معمولاً همان‌هایی‌اند که چون قدرت انتخاب و انطباق نداشته‌اند خود را به بی‌خیالی زده‌اند
در مقابل کسانی که هنجارشکنی‌شان باعث تردید مخاطب در آن هنجارها و مایه افتخار است
انسان عاقل هنجارشکنی نمی‌کند مگر به وقت ضرورت و به قدر ضرورت
هنجارشکنی همیشه هزینه دارد و فقط وقتی باید هزینه‌اش را پرداخت کرد که به عواید و فوایدش بصرفد
تفکیک این دو سبک از هنجارشکنی می‌تواند ذهن را از تعمیمات شتابزده و خطاءهای شناختی دورتر نگه دارد
@islie

مغز شما ۱۰۰٪ دروغگوست

سندرم ایمپوستر؛ میراث فرگشتی شکاکیت نسبت به خود

مغز انسان به‌صورت حیرت‌انگیزی پیچیده و همزمان فریب‌کار است. برخلاف تصور ما، ذهن برای درک حقیقت تکامل نیافته، بلکه برای افزایش بقا طراحی شده است.
در واقع، بسیاری از احساسات، ترس‌ها و تردیدهایی که داریم، ابزارهایی تکاملی هستند برای این‌که زنده بمانیم نه این‌که واقعیت را بفهمیم.

✳️ سندرم ایمپوستر چیست؟

🔸 سندرم ایمپوستر (Impostor Syndrome) یعنی باور پنهان درونی که «من شایسته‌ی موفقیتم نیستم، دیگران زیادی مرا دست بالا گرفته‌اند».
افراد موفق، دانشمندان، هنرمندان و حتی رهبران بزرگ اغلب گرفتار این حس می‌شن.

📊 مطالعات نشون داده بیش از ۷۰٪ افراد در طول زندگی‌شون حداقل یک‌بار این احساس رو تجربه می‌کنن.
اما چرا مغز این حس اشتباه رو تولید می‌کنه؟

🧬 نگاه فرگشتی: توهم به‌عنوان ابزار بقا

در محیط‌های باستانی، مغز انسان‌ها باید تعادلی بین اعتمادبه‌نفس و احتیاط برقرار می‌کرد.
اگر بیش‌ازحد مغرور می‌شدی، خطر می‌کردی و می‌مردی؛
اگر زیادی خودت رو دست‌کم می‌گرفتی، از گروه طرد می‌شدی.
پس ذهن ما یاد گرفت همیشه ذره‌ای دروغ به خودش بگه تا بقا حفظ بشه.

📖 ریچارد داوکینز در The Selfish Gene می‌نویسه:

«ژن‌ها صادق نیستند؛ آن‌ها برای بقا و تکثیر طراحی شده‌اند، نه برای حقیقت.»

در نتیجه، احساس «من به‌اندازه کافی خوب نیستم» ممکنه از نظر عصب‌شناختی مکانیزم دفاعی بقا باشه — نه ضعف شخصیت.

🧠 مغز، شبیه‌ساز خطاهای مفید
یووال هراری در Homo Deus: A Brief History of Tomorrow می‌گه مغز انسان یک شبیه‌ساز قویه؛
اما شبیه‌سازی همیشه با واقعیت یکی نیست.
احساس ترس از شکست، احساس گناه، یا حتی ایمان بی‌دلیل، همه خروجی همین سیستم شبیه‌سازی هستند.

📚 پژوهش‌های P. Hölzel (Harvard University, 2011) روی شبکه‌ی پیش‌پیشانی و هیپوکامپ نشون داده:
• مغز دائماً بین ادراک واقعیت و حفاظت روانی تعادل برقرار می‌کنه.
• بخشی از «درون‌گویی‌های منفی» در واقع نقش «ترمز عصبی» دارند.


منابع:
• Sapiens: A Brief History of Humankind — Yuval Noah Harari
• Homo Deus: A Brief History of Tomorrow — Yuval Noah Harari
• The Selfish Gene — Richard Dawkins
• P. Hölzel et al., Mindfulness practice leads to increases in regional brain gray matter density, Harvard, 2011
• P. Gilbert, The Compassionate Mind (2010)
• Dweck, C. (2006), Mindset: The New Psychology of Success

@ISLIE

فایل کامل مناظره‌ی صوتی با موضوع:
تبیین و بررسیِ «نبوت خاصه محمد بن عبدالله»

🖱️نافی: جناب هادس
🖱️مثبِت: جناب طبیعت‌پور

📍برگزارشده در گروه دروغ‌ها و خرافات اسلام

@ISLIE_Group | @ISLIE

ساکنان باستانی: ویروس‌هایی که در DNA شما جا خوش کرده‌اند!

چه می‌شد اگر به شما می‌گفتند بخشی از DNA شما اصلاً متعلق به شما نیست، بلکه میراثی از یک جنگ باستانی و نیمه‌تمام با ویروس‌هاست؟ این یک داستان تخیلی نیست، بلکه واقعیت شگفت‌انگیز زیست‌شناسی مدرن است.

ویروس‌های باستانی درون ما چیستند؟
به این موجودات «رتروویروس درون‌زا» (Endogenous Retroviruses) یا به اختصار ERVs می‌گویند. رتروویروس‌ها (مانند HIV) یک ویژگی منحصر به فرد دارند: آن‌ها برای تکثیر، ماده ژنتیکی خود (RNA) را به DNA تبدیل کرده و به طور دائم در DNA سلول میزبان وارد می‌کنند.

حالا تصور کنید این عفونت، نه در یک فرد، بلکه در سلول های زایا (اسپرم یا تخمک) یک جاندار رخ دهد. در این صورت، این DNA ویروسی به نسل بعد و بعد و بعد به ارث می‌رسد. پس از میلیون‌ها سال، این تکه‌های DNA ویروسی، تبدیل به بخشی ثابت از ژنوم گونه ما شده‌اند. حدود ۸٪ از DNA انسان را این ویروس‌های باستانی تشکیل می‌دهند! یعنی شما در حال حاضر حامل صدها هزار تکه از ویروس‌های ماقبل تاریخ هستید.

مثال شگفت‌انگیز: چرا جفت زنده است؟
یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های مفید این ویروس‌ها، نقش آن‌ها در تشکیل جفت است. پروتئینی به نام «سینسیتین» (Syncytin) که برای تشکیل لایه بیرونی جفت ضروری است و باعث چسبیدن سلول‌ها به یکدیگر می‌شود، در واقع توسط یک ژن ویروسی باستانی کد می‌شود! یک ویروس باستانی این ژن را وارد ژنوم پستانداران اولیه کرد تا بتواند سلول‌ها را به هم بچسباند و راحت‌تر پخش شود. اما بدن میزبان، این سلاح ویروس را "مصادره" کرد و از آن برای ایجاد یک اندام حیاتی استفاده نمود. این یک نمونه کلاسیک از "دزدی مولکولی" است که به تکامل پستانداران کمک شایانی کرد.

چه چیزی در این مورد از نظر علمی اهمیت دارد؟
. سندی برای تکامل: وجود این ویروس‌ها یکی از قوی‌ترین شواهد برای نظریه تکامل است. ما و شامپانزه‌ها بسیاری از این ویروس‌های باستانی را در دقیقاً همان نقاط از ژنوم خود داریم. تنها توضیح منطقی این است که این عفونت پیش از جدایی گونه‌های ما از یک نیای مشترک رخ داده و به هر دو به ارث رسیده است. کتاب «ژن خودخواه» اثر ریچارد داوکینز به زیبایی توضیح می‌دهد که چگونه ژنوم ما یک گورستان فسیلی از مهاجمان باستانی است.

. این یافته‌ها مستقیماً با باورهای خرافاتی و برخی تفاسیر دینی که انسان را موجودی کاملاً جدا و "خاص" می‌دانند، در تضاد است. ما محصول یک تاریخ طولانی و پیچیده تکاملی هستیم که در آن همکاری، رقابت و حتی همزیستی با ویروس‌ها نقش داشته است. ما "آفریده‌شده‌ی خالص" نیستیم، بلکه یک "موزاییک تکاملی" هستیم.

ژنوم ما یک موزه زنده است. ویروس‌های باستانی که روزی تهدید بودند، امروز بخشی از ما هستند و حتی به بقای ما کمک کرده‌اند. این یافته‌ها نه تنها زیبایی علم را نشان می‌دهند، بلکه قدرت توضیح‌دهندگی آن را در برابر روایت‌های ساده‌انگارانه و غیرعلمی اثبات می‌کنند. علم به ما می‌گوید که حقیقت، اغلب شگفت‌انگیزتر از هر افسانه‌ای است.

منابع:
• Sapiens: A Brief History of Humankind و Homo Deus: A Brief History of Tomorrow — Yuval Noah Harari
• The Selfish Gene — Richard Dawkins
• Quanta Magazine – مقالات «Ancient Viruses Helped Shape Human Evolution» و موضوعات مربوط به endogenous retroviruses
• Villarreal, L. — Viruses and the Evolution of Life
• مقالات HERV در Nature Reviews Genetics

@ISLIE

فمینیسم تکاملی: بازتعریف "قدرت" زنان از دیدگاه علم

در بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان، روایات و تفاسیری وجود دارد که زنان را از نظر جسمی و روانی موجوداتی "ضعیف‌تر" قلمداد می‌کنند. اما زیست‌شناسی تکاملی مدرن، با داده‌های قاطعانه، روایتی کاملاً متفاوت و قدرتمند را ارائه می‌دهد. این پست به بررسی این می‌پردازد که چرا از منظر علم تکامل، زنان نه تنها ضعیف‌تر نیستند، بلکه در معیارهای کلیدی بقا و تضمین تداوم نسل، از مزیت‌های بنیادینی برخوردارند.

۱. مزیت بقا: چرا زنان بیشتر عمر می‌کنند؟
یکی از قوی‌ترین شواهد، امید به زندگی بالاتر زنان است. این پدیده‌ای جهانی در تمام کشورهای توسعه‌یافته است. در اتحادیه اروپا، امید به زندگی زنان به طور متوسط ۵.۴ سال بیشتر از مردان است. در ژاپن، این رقم به بیش از ۷ سال می‌رسد.

از دیدگاه تکامل، بقای مادر برای پرورش فرزندان و اطمینان از رسیدن آنان به سن تولیدمثل، از اهمیت حیاتی برخوردار است. بنابراین، انتخاب طبیعی احتمالاً مکانیسم‌های محافظتی قوی‌تری در بدن زنان تقویت کرده است.

۲. قدرت پنهان در کروموزوم X: سیستم ایمنی برتر

مزیت ژنتیکی زنان، داستان قدرت آنان را کامل می‌کند. کروموزوم X مملو از ژن‌های مرتبط با ایمنی و عملکرد مغز است. مردان یک X و یک Y دارند، در حالی که زنان دو کروموزوم X دارند. اگر یک ژن معیوب روی یک X زن باشد، کروموزوم X دوم می‌تواند عملکرد آن را جبران کند. این مکانیسم، زنان را در برابر بسیاری از بیماری‌های وابسته به X (مانند هموفیلی) و عفونت‌ها مقاوم‌تر می‌سازد. در نتیجه زنان پاسخ ایمنی قوی‌تری به واکسن‌ها و عفونت‌ها نشان می‌دهند و میزان ابتلای آنان به بسیاری از بیماری‌های خودایمنی نیز متفاوت است.

۳. تاب‌آوری فیزیولوژیک: معماری بدن برای چالش‌های منحصربه‌فرد

قدرت، تنها به معنای توانایی بلند کردن وزنه نیست. قدرت واقعی، توانایی تحمل فشارهای شدید و بازگشت به حالت تعادل است. بدن یک زن در دوران بارداری دچار دگرگونی‌های هورمونی و متابولیکی شدیدی می‌شود. قلب او سخت‌تر کار می‌کند، حجم خون تا ۵۰٪ افزایش می‌یابد و او باید نیازهای یک موجود دیگر را هم تأمین کند. این فرآیند، یک شاهکار تکاملی از تاب‌آوری و قدرت تطبیق است. زنان به طور کلی آستانه تحمل درد بالاتری دارند که برای فرآیند زایمان یک ضرورت تکاملی است.

۴. قدرت انتخاب: موتور محرک تکامل

ریچارد داوکینز در "ژن خودخواه" به وضوح بیان می‌کند که در فرآیند "انتخاب جنسی"، اغلب این ماده‌ها هستند که انتخابگر هستند. در طول تاریخ تکامل بشر، این زنان بودند که شریک جنسی خود را بر اساس معیارهایی مانند سلامتی، توانایی تأمین منابع و هوش (نشانه‌هایی از ژن‌های خوب) انتخاب می‌کردند. این قدرت انتخاب، مستقیم بر کیفیت ژنتیک نسل بعد تأثیر گذاشته و مردان را به رقابت برای کسب امتیاز وادار کرده است. این یک شکل عمیق از قدرت است.

ادیان و فرهنگ‌های مبتنی بر خرافه، اغلب زنان را به بهانه‌های غیرعلمی "ناقصالعقل" یا "ضعیف‌تر" معرفی می‌کنند. اما علم مدرن، با شواهد انکارناپذیر، نشان می‌دهد که قدرت زنان کیفی و استراتژیک است. این قدرت در تاب‌آوری، طول عمر، سیستم ایمنی برتر و قدرت انتخاب تبلور یافته است.

استراتژی تکاملی برای زنان، سرمایه‌گذاری بر روی "بقا و کیفیت" بوده، در حالی که برای مردان بر روی "تعداد و ریسک" متمرکز شده است. هیچ‌کدام برتر نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.

علم به ما می‌آموزد که به جای تکرار روایات کهنه و بی‌اساس، به داده‌ها و شواهد احترام بگذاریم. قدرت زنان یک افسانه نیست؛ یک واقعیت زیست‌شناسی تکاملی است.

منابع:
• The Selfish Gene — Richard Dawkins
• Sapiens: A Brief History of Humankind & Homo Deus: A Brief History of Tomorrow — Yuval Noah Harari
• Sarah Blaffer Hrdy — Mother Nature
• Cordelia Fine — Delusions of Gender
• Nature (2018) — Sex Differences in Genetic Variation and Longevity
• PNAS (2020) — Sex-based immune system resilience

@ISLIE

•کنفرانس با موضوع:

- فروپاشی ساسانیان و علل و چگونگی گسترش اسلام در ایران، با محوریت جزیه

•ارائه‌دهنده: جناب باوند (R.Z)

- دوشنبه، ۱۲ آبان، ساعت ۲۲ به وقت ایران

- در گروه «دروغ‌ها و خرافات اسلام»

@ISLIE_Group | @ISLIE

•کنفرانس با موضوع:

- فروپاشی ساسانیان و علل و چگونگی گسترش اسلام در ایران، با محوریت جزیه

•ارائه‌دهنده: جناب باوند (R.Z)

- دوشنبه، ۱۲ آبان

- برگزارشده در گروه «دروغ‌ها و خرافات اسلام»

@ISLIE_Group | @ISLIE

•کنفرانس با موضوع:

- آشنایی با فلسفه کی‌‌یرکگور و اهمیت آن
- کی‌یرکگور، پدر اگزیستانسیالیسم، که بود؟
- چرا دینداران باید نگاهی عمیق به فلسفه او داشته باشند؟
- او چرا با وجود ایمان شدید به دین، معتقد بود قلمرو ایمان، از منطق و عقل - و حتی در مواردی از اخلاق نیز - جداست؟


•ارائه‌دهنده: جناب سورن

- سه‌شنبه، ۱۳ آبان، ساعت ۱۸:۳۰ به وقت ایران

- در گروه «دروغ‌ها و خرافات اسلام»

@ISLIE_Group | @ISLIE

مناظره صوتی با موضوع:

«آیا وجود الله بدیهی است و بی‌نیاز از اثبات؟»

طرفین: طبیعت‌پور - امین

سه‌شنبه ۱۳ آبان، ساعت ۲۲ به وقت تهران (امشب)

در گروه دروغ‌ها و خرافات اسلام
@ISLIE_Group | @ISLIE

•کنفرانس با موضوع:

- از همدلی تا جدایی (واکاوی علل و پیامدهای طلاق در جامعه امروز)

•ارائه‌دهنده: غزل

- چهارشنبه، ۱۴ آبان، ساعت ۲۲ به وقت ایران

- در گروه «دروغ‌ها و خرافات اسلام»

@ISLIE_Group | @ISLIE