📌احساسات منفی و مضر؛ کنترل و سرکوب، یا نابودی و تضعیف؟

کودک از مادرش نفرت داشت چون هر شب او را مجبور می‌کرد که مسواک بزند یا زمانی را به یادگیری علم اختصاص دهد. اما وقتی بالغ شد و دید بین همکلاس‌هایش، فقط دندان‌های او به طور طبیعی سالم و زیباست، و در مبانی رشته‌اش تسلط کافی دارد، احساس نفرتش به مادرش، مبدل به عشقی عمیق شد. قضیه از این هم فراتر می‌رود، حتی اگر روش مادرش نادرست و ناموفق بوده و همه دندان‌های او هم پوسیده باشند، باز هم عاشق مادرش می‌شود چون حالا می‌داند نیت و هدف مادرش مراقبت مادرانه از او بوده نه دشمنی کور. این آگاهی آن احساس نفرت را کنترل یا سرکوب نکرد، بلکه نابود کرد. یکی از آموزه‌های مهم #اسپینوزا همین است، که با «آگاهی» می‌توان احساسات و عواطف و هیجانات منفی و مضر را، «نابود» یا بسیار تضعیف کرد. ما معمولاً عادت داریم آن‌ها را با زحمت بسیار، سرکوب کنیم، غافل از اینکه باید آن‌ها را با کسب آگاهی، از میان برداشت یا دست کم بسیار تضعیف کرد. اگر کسی مال شما را بدزدد، حتماً از او متنفر خواهید شد، اما اسپینوزا با جبرگرایی خودش نشان می‌دهد آن دزد چاره‌ای نداشت جز اینکه از شما دزدی کند، جبری مطلق بر او حاکم بود و تمام عوامل بیرون از خودش موجب شدند که او اقدام به دزدی کند، شما هنوز هم می‌توانید برای دفاع از خودتان و جامعه، از آن دزد شکایت کنید، حتی او را زندانی کنید. اما با این تفاوت که این مجازات را نه از روی خشم و نفرت و انتقام، بلکه به منظور حفظ امنیت جامعه انجام می‌دهید. شما می‌توانید این احساسات را داشته باشید و هر لحظه با وجود خودتان بجنگید و با زحمت فراوان، آن‌ها را سرکوب کنید، اما اسپینوزا ترجیح می‌داد با کسب آگاهی، آن‌ها را نابود کند، تا دیگر چیزی باقی نماند که نیاز به سرکوب داشته باشد. این آگاهی را می‌توان از علوم مختلف کسب کرد، یکی از آن علوم و شاید مهمترین آن‌ها، «فلسفه» است‌ و این خود یکی از ضرورت‌ها و فواید مهم فلسفه است. ترس، اضطراب، حسرت، حسد، کینه، خشم، شرم، پریشانی، آشفتگی، سوگ، اندوه، سرخوردگی، ملال و بسیاری از احساسات و عواطف منفی و مضر را می‌توان با کسب آگاهی، در وجود خود نابود کرد. این احساسات علت و منشأ و موتور محرکه بسیاری از درگیری‌ها و جدل‌ها و دعواها و زحمت‌ها و تلاش‌های بیهوده روزمره ما هستند، و طبق اصل علیت، اگر علت نابود شود، معلولش هم از بین می‌رود. بدین نحو می‌توان از بسیاری بدبختی‌ها و عذاب‌هایی که علتش احساسات کنترل‌نشده ماست، رهایی یافت.
@islie