#قیام_بابکخرمدین_و_سرخجامگان
₍بخش سوم ③₎
💠جنبش سرخجامگان به رهبری بابک متشکّلترین، گستردهترین و پایدارترین جنبش سیاسی-اجتماعی ایرانیان در قرن سوم هجری و فصل درخشانی از تاریخ جنبشهای ملّی و طبقاتی در ایران است که پس از ۲۲ سال پیروزی، پایداری و مقاومت، اگرچه سرکوب شد، اما نقش اجتماعی و نتایج سیاسی آن در تکامل تاریخی جامعه ایران بیتأثیر نبوده است.
🔅برای فهم دقیقتر ابتدا به برسی عقاید خرمدینان پرداخت. خرمدینان معتقد به تناسخ بودند و به بهش و جهنم اعتقادی نداشتند .
🔹فضل بن شاذان (درگذشته به سال ۲۶۰) در الایضاح فی الرّد علی سائر الفرق به تشریح اصول اعتقادی شیعه پرداخته و سپس به فرقههای منسوب به شیعه اشاره کرده است. او غلاة، باطنیّه، قرامطه و خرمدینان را در یک ردیف قرار داده و آنان را خارج از مذهب شیعه دانسته است.1
🔹النّاشی (درگذشته به سال ۲۹۳) در کتاب مسائل الامامة اطلاعات جالبی از نخستین خرمدینان خراسان (خداش و خداشیّه) به دست داده است و در آن بر عقاید خردمدینان درباره ، حلول و تناسخ انتقاد کرده است.2
🔹نوبختی (درگذشته به سال ۳۰۰ یا ۳۱۰ هجری) شرح مفصّلی از عقاید خرمدینان به دست داده و انتساب آنان را به فرقههای شیعه نادرست و ناروا شمرده است. او خرمدینان را معتقد به تناسخ و منکر بهشت و رستاخیز و دوزخ دانسته و آنان را با مزدکیان، زندیقان و دهریان در یک ردیف قرار داده و تأکید کردهاست که این چهار فرقه دارای سرچشمه واحدی هستند.3
🔹سعد بن ابی خلف اشعری قمی (درگذشت ۳۰۱) نیز خرّمدینان را جزو فرقههای «غلاة، مانند کیسانیّه و مغیریّه به شمار آورده و آنان را معتقد به تناسخ و نفی معاد و رستاخیز دانسه است. او همچنین خرمدینان را در شمار مزدکیّه آورده است.4
🔹محمد بن جریر طبری در سال ۳۰۲ با استفاده از منابع که به دست مانرسیده، در بیان ظهور بابک خرّمی به اعتقاد به تناسخ در آیین خرمدینان اشاره کرده5 و در خلال نوشته هایش تا حدّی شخصیّت و منش انسانی بابک را نشان داده است.6
🔹ابوالحسن مسعودی شاید نخستین مؤلّفی بودهاست که به تفصیل عقاید و باورهای خرّمدینان و سرخجامگان را جمع آوری و تألیف کرده است. او در کتاب المقالات فی اصول الدیانات و سرّ الحیاة مطالب مفصّل و مشروجی درباره خرمدینان تدوین کرده بود،7 اما این دو کتاب در جریان حوادث روزگار نابود شدند و آنچه از آن مطالب ماندهاست همان گزارش کوتاهی است که در دو کتاب مُروجالذهب و التّنبیه و الاشراف آورده است. مسعودی در این دو کتاب اطلاعات ارزندهای درباره عقاید خرّمدینان و سرخجامگان و چگونگی اعدام بابک به دست داده است. او کتاب گمشده عیونالمسائل و الجوابات تألیف ابوالقاسم بلخی را -که به گفته ابن ندیم اخبار و آیینهای خرمدینان را گرد آورد بود- در اختیار داشت و گویا در نوشتههای خود از آن استفاده کرده است. مسعودی بهدرستی بر #پایگاه_مردمی بابک تأکید کرده و نوشته است: بابک در دلهای مردم جایگاهی بزرگ داشته و اهمیّت و عظمت کار و کثرت سپاهیانش آنچنان بود که نزدیک بود خلافت عباسی را از میان بردارد و 👈مسلمانی را تغییر دهد. مسعودی در ۳۳۲ همچنین از سرخجامگان زمانش و فرقههای گوناگون خرمدینان یاد کرده است.8
🔹نکته تازه و درخشان در گزارش مسعودی گفتوگوی معتصم، خلیفه عباسی با بابک است؛ به روایت مسعودی، بابک را بیاوردند و مقابل معتصم برگردانیدند. معتصم بدو گفت: «تو بابکی؟» و او جواب نداد و خلیفه چند بار این سؤال را تکرار کرد و بابک همچنان خاموش بود. افشین به بابک نگریست و گفت: «وای بر تو! امیر مؤمنان با تو سخن میکند و تو خاموشی؟» بابک گفت: «بله! من بابکم.» در این وقت معتصم به سجده افتاد…9
📎 @ISLIE
📚 منابع 📚
1✓ الایضاح، با تصحیح و تحشیه سید جلالالدین محدّث ارموی، صص ۵۲-۵۸.
2✓ مسائل الامامه، صص ۴-۹، ۱۷، ۳۲-۳۵.
3✓ فرق الشّیعه، ترجمه مشکور، صص ۶۰-۶۳، ۷۳-۷۵.
4✓ کتاب المقالات و الفرق، صص ۴۴، ۶۴، ۱۸۶.
5✓ تاریخ طبری، ج ۱۳، ص ۵۶۶۱.
6✓ مثلا نگاه کنید به: تاریخ طبری، ج ۱۳، صص ۵۸۵۲-۵۸۵۳ در اظهار و اعتراف زنان اسیر نسبت به نیکویی و رفتار انسانی بابک با آنان.
7✓ مسعودی، مروج الذّهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، بنگاه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ و التنبیه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، صص ۳۳۶-۳۳۷.
8✓ مروج الذّهب، ج ۲، صص ۲۹۷، ۴۶۹-۴۷۲؛ التنبیه، صص ۱۵۲، ۱۵۳، ۳۳۶-۳۳۸
9✓ مروج، همان، ج ۲، ص ۴۷۱.
➰ @ISLIE ➰
⋆مجموعه دروغ ها و خرافات⋆↜
₍بخش سوم ③₎
💠جنبش سرخجامگان به رهبری بابک متشکّلترین، گستردهترین و پایدارترین جنبش سیاسی-اجتماعی ایرانیان در قرن سوم هجری و فصل درخشانی از تاریخ جنبشهای ملّی و طبقاتی در ایران است که پس از ۲۲ سال پیروزی، پایداری و مقاومت، اگرچه سرکوب شد، اما نقش اجتماعی و نتایج سیاسی آن در تکامل تاریخی جامعه ایران بیتأثیر نبوده است.
🔅برای فهم دقیقتر ابتدا به برسی عقاید خرمدینان پرداخت. خرمدینان معتقد به تناسخ بودند و به بهش و جهنم اعتقادی نداشتند .
🔹فضل بن شاذان (درگذشته به سال ۲۶۰) در الایضاح فی الرّد علی سائر الفرق به تشریح اصول اعتقادی شیعه پرداخته و سپس به فرقههای منسوب به شیعه اشاره کرده است. او غلاة، باطنیّه، قرامطه و خرمدینان را در یک ردیف قرار داده و آنان را خارج از مذهب شیعه دانسته است.1
🔹النّاشی (درگذشته به سال ۲۹۳) در کتاب مسائل الامامة اطلاعات جالبی از نخستین خرمدینان خراسان (خداش و خداشیّه) به دست داده است و در آن بر عقاید خردمدینان درباره ، حلول و تناسخ انتقاد کرده است.2
🔹نوبختی (درگذشته به سال ۳۰۰ یا ۳۱۰ هجری) شرح مفصّلی از عقاید خرمدینان به دست داده و انتساب آنان را به فرقههای شیعه نادرست و ناروا شمرده است. او خرمدینان را معتقد به تناسخ و منکر بهشت و رستاخیز و دوزخ دانسته و آنان را با مزدکیان، زندیقان و دهریان در یک ردیف قرار داده و تأکید کردهاست که این چهار فرقه دارای سرچشمه واحدی هستند.3
🔹سعد بن ابی خلف اشعری قمی (درگذشت ۳۰۱) نیز خرّمدینان را جزو فرقههای «غلاة، مانند کیسانیّه و مغیریّه به شمار آورده و آنان را معتقد به تناسخ و نفی معاد و رستاخیز دانسه است. او همچنین خرمدینان را در شمار مزدکیّه آورده است.4
🔹محمد بن جریر طبری در سال ۳۰۲ با استفاده از منابع که به دست مانرسیده، در بیان ظهور بابک خرّمی به اعتقاد به تناسخ در آیین خرمدینان اشاره کرده5 و در خلال نوشته هایش تا حدّی شخصیّت و منش انسانی بابک را نشان داده است.6
🔹ابوالحسن مسعودی شاید نخستین مؤلّفی بودهاست که به تفصیل عقاید و باورهای خرّمدینان و سرخجامگان را جمع آوری و تألیف کرده است. او در کتاب المقالات فی اصول الدیانات و سرّ الحیاة مطالب مفصّل و مشروجی درباره خرمدینان تدوین کرده بود،7 اما این دو کتاب در جریان حوادث روزگار نابود شدند و آنچه از آن مطالب ماندهاست همان گزارش کوتاهی است که در دو کتاب مُروجالذهب و التّنبیه و الاشراف آورده است. مسعودی در این دو کتاب اطلاعات ارزندهای درباره عقاید خرّمدینان و سرخجامگان و چگونگی اعدام بابک به دست داده است. او کتاب گمشده عیونالمسائل و الجوابات تألیف ابوالقاسم بلخی را -که به گفته ابن ندیم اخبار و آیینهای خرمدینان را گرد آورد بود- در اختیار داشت و گویا در نوشتههای خود از آن استفاده کرده است. مسعودی بهدرستی بر #پایگاه_مردمی بابک تأکید کرده و نوشته است: بابک در دلهای مردم جایگاهی بزرگ داشته و اهمیّت و عظمت کار و کثرت سپاهیانش آنچنان بود که نزدیک بود خلافت عباسی را از میان بردارد و 👈مسلمانی را تغییر دهد. مسعودی در ۳۳۲ همچنین از سرخجامگان زمانش و فرقههای گوناگون خرمدینان یاد کرده است.8
🔹نکته تازه و درخشان در گزارش مسعودی گفتوگوی معتصم، خلیفه عباسی با بابک است؛ به روایت مسعودی، بابک را بیاوردند و مقابل معتصم برگردانیدند. معتصم بدو گفت: «تو بابکی؟» و او جواب نداد و خلیفه چند بار این سؤال را تکرار کرد و بابک همچنان خاموش بود. افشین به بابک نگریست و گفت: «وای بر تو! امیر مؤمنان با تو سخن میکند و تو خاموشی؟» بابک گفت: «بله! من بابکم.» در این وقت معتصم به سجده افتاد…9
📎 @ISLIE
📚 منابع 📚
1✓ الایضاح، با تصحیح و تحشیه سید جلالالدین محدّث ارموی، صص ۵۲-۵۸.
2✓ مسائل الامامه، صص ۴-۹، ۱۷، ۳۲-۳۵.
3✓ فرق الشّیعه، ترجمه مشکور، صص ۶۰-۶۳، ۷۳-۷۵.
4✓ کتاب المقالات و الفرق، صص ۴۴، ۶۴، ۱۸۶.
5✓ تاریخ طبری، ج ۱۳، ص ۵۶۶۱.
6✓ مثلا نگاه کنید به: تاریخ طبری، ج ۱۳، صص ۵۸۵۲-۵۸۵۳ در اظهار و اعتراف زنان اسیر نسبت به نیکویی و رفتار انسانی بابک با آنان.
7✓ مسعودی، مروج الذّهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، بنگاه، ج ۲، ص ۲۹۷؛ و التنبیه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، صص ۳۳۶-۳۳۷.
8✓ مروج الذّهب، ج ۲، صص ۲۹۷، ۴۶۹-۴۷۲؛ التنبیه، صص ۱۵۲، ۱۵۳، ۳۳۶-۳۳۸
9✓ مروج، همان، ج ۲، ص ۴۷۱.
➰ @ISLIE ➰
⋆مجموعه دروغ ها و خرافات⋆↜