کوبه
2.24K subscribers
544 photos
5 videos
50 files
442 links
عرصه‌ای آزاد برای اندیشیدن دربارهٔ معماری ایران
www.koubeh.com
t.me/koubeh
instagram.com/koubeh_com
linkedin.com/company/koubeh/

ارتباط با کوبه:
@koubehmedia_admin
contact.koubeh@gmail.com
Download Telegram
کوبه
⭕️ فراخوان گرداوری متن‌هایی دربارۀ تجربۀ کارورزی دانشجویان معماری ⭕️ کوبه این روزها بحث دربارۀ طرح «کارورزی» (یا به قول مخالفانش، «بیگارورزی») در رسانه‌ها داغ است. رشتۀ معماری یکی از رشته‌هایی است که پیش از این طرح نیز کارآموزی در آن به‌طور غیررسمی مرسوم…
.
نظر یکی از مخاطبان کانال کوبه دربارۀ طرح کارورزی:

سلام. من سینا فارغ‌التحصیل معماری از دانشگاه ارومیه هستم که در حال حاضر در دوران به اصطلاح «کارآموزی» هستم. تجربه و مواردی را که راجع به بازار کار در این چند ماهه به‌دست آورده‌ام حتی اگر ده سال هم درس‌خواندن را ادامه می‌دادم، امکان نداشت یاد بگیرم. بنابراین به نظر من این طرح مطمئناً به‌دردبخور است ولی باید تغییراتی در آن صورت بگیرد؛ مثلاً دانشگاه‌ها با بستن قرارداد با نظام مهندسی و اجرای پروژه‌های عمرانی هم می‌توانند درآمدی برای دانشگاه داشته باشند، هم دانشجویان خود را با کار اجرایی و واقعی آشنا کنند و هم اینکه این بازدهی در حد بسیار پایین را بهتر کنند. البته پیش‌شرط چنین کاری داشتن استادهایی است که توانایی اجرای پروژۀ عمرانی را داشته باشند.
@koubeh
Forwarded from کوبه
پوستر نشست «مدل‌سازی فکری یا معماری اندیشه» @Koubeh
کوبه
پوستر نشست «مدل‌سازی فکری یا معماری اندیشه» @Koubeh
⭕️ چهارشنبه ۱ آذرماه ۱۳۹۶:

سخنرانی دکتر سید غلامرضا اسلامی در نگارخانهٔ دانشکدهٔ هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

با موضوع:

🔸مدل‌سازی فکری یا معماری اندیشه🔸

حضور عموم علاقه‌مندان در این نشست آزاد است.

@Koubeh
نشست «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق»
یکشنبه 5 آذر
ساعت 10-12
قطب علمی فناوری پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران
@koubeh
نشست «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق»

یکشنبه ساعت ۱۰ تا ۱۲ در سالن قطب علمی و فناوریِ پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران، میزبان استاد هادی سیف خواهیم بود تا با موضوع «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق» برای ما سخنرانی کنند.

هادی سیف پژوهشگر عرصه‌ی هنرهای مردمی ایران در طی نزدیک به سه دهه با تالیف نزدیک به بیست جلد «دانشنامه‌ي هنرهای مردمی» و نیز شرح احوال هنر و هنرمندان ایران موفق به چاپ نزدیک به شصت جلد کتاب‌های ماندگار گردیده است. وی را باید از معدود پژوهشگرانی بازشناخت که اساس پژوهش‌هایش را بر محور « تاریخ شفاهی هنر و هنرمندان» قرار داده است. از وی به عنوان نخستین نویسنده و مورخی نام می‌برند که به پژوهش و نگارش کتاب درباره نقاشی قهوه‌خانه‌ای ایران اقدام کرد.
او متولد ۱۳۲۶ در شيراز است. در رشته تاريخ هنر در دانشگاه اصفهان ادامه تحصيل داده و پايان نامه خود را در مقطع كارشناسي با عنوان «نقش تركمنان در آسياي غربي» نوشته است براي ادامه تحصيل به دانشگاه استراسبورگ فرانسه رفت و عنوان پژوهش وی «نقش حيوانات اسطوره‌اي در حجاري‌هاي تخت جمشيد» بود.
از میان کتاب‌های منتشر شده سیف می‌توان به این عناوین اشاره کرد:«دانشنامه‌ي هنرهای مردمی ایران»، «نقاشی قهوه‌خانه»، «نقاشی روی کاشی»، «نقاشی پشت شیشه»، «سر در بقعه امامزاده شاهزاده غريب شيراز ميراث ارزشمند نهضت كاشی نگاران گمنام شيرازی»، «نقاشی خيالی ساز مردم كوچه و بازار: سوته‌دلان نقاش»، «محراب گچ‌بری نفيس مسجد اولجايتو در جامع عتيق اصفهان»، «حجاری شکارگاه سلطنتی طاق بستان کرمانشاه» و ...

در هفتمین سمینار از سری جدید سلسله‌نشست‌های تجارب مطالعات معماری و شهرسازی ایران، روز یکشنبه 5 آذرماه در سالن قطب علمی و فناوریِ پردیس هنرهای زیبا پای سخنان استاد هادی سیف خواهیم نشست تا از «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق» برایمان بگویند.

حضور عموم در این جلسه آزاد است.

@koubeh
کوبه
چرخه‌های واهی سعیده قرشی نوشتارهای «از سری چرخه‌های واهی» با دغدغۀ بیان معضلات معماری معاصر کشور به سه عنوان «آموزش و معماری» ، «اقشار و معماری» و «تکرار و معماری» می‌پردازند که در قالب یادداشت‌هایی پرسش‌محور در کوبه منتشر می‌شوند.
ـ
چرخه‌های واهی: معماری و اقشار

سعیده قرشی

فارغ از صحبت‌های داغی که این روزها می‌شنویم مبنی براینکه چه‌کسی خانه‌های مهر را با بی‌مهری تمام ساخته‌است؟ چه‌کسی ساخت و بهره‌برداری از آن را تایید کرده‌است؟ چه شهرهایی بافت‌های فرسوده بسیار دارند و سوالات بیشماری از این دست.

به‌عنوان یک جوان در آغاز راه حرفه‌مندی در رشته معماری، یکی از دغدغه‌های اساسی من نسبت بین اقشار و معماری است. سلسله نوشتارهای کوچک من در کوبه، که تریبونی آزاد برای اندیشیدن درباره معماری معاصر کشور است، در دومین عنوان خود از سلسله عناوینی که به معضلات معماری معاصر کشور می‌پردازد، موضوع «اقشار و معماری» را بیان می‌کند و برحسب تصادف با فاجعه‌ای در کشورمان که این نسبت را نیز تشریح می‌کند، مقارن شده ‌است.

این بحث با دو سوال اساسی آغاز می‌شود :
هدف از معماری چیست؟ مخاطب معماری کیست؟

پاسخ سوال‌های مطرح‌شده که مکرراً در آتلیه‌های معماری در ترم‌های آغازین تکرار می‌شود، بدیهی می‌نماید. انسان مخاطب اصلی معماری است و هدف از آن فراهم‌آوری محیطی برای زیستن است که نیازهای فیزیولوژیکی و روان‌شناختی انسان در آن فضا پاسخ داده می‌شود.

واژگانی در عبارت فوق نیازمند تبیین‌اند: انسان کیست؟ نیاز چیست؟ معماری به کدام نیازهای انسان توان پاسخگویی دارد؟
در تبیین واژۀ «انسان» تلاش‌های بسیاری شده‌است که احتمالا بخش اعظم مطالعات هر فردِ دغدغه‌مند را شامل می‌شود. می‌دانیم هرچه ارتباط اجتماعی در ابعاد وسیع به مناسبات اجتماعی تغییرشکل دهد، انسان به مفهوم پیچیده‌تری تبدیل می‌گردد؛ شامل طبقه، قشر، لایه و بدین‌ترتیب حقیقت اجتماعی عمیق‌تری را بازتاب می‌دهد.

نتیجه اینکه، درک معماری و مقام انسان در آن، یک مقوله اجتماعی- عملی است و نظاره‌گرایانه و به‌صورت تئوریک روشن نمی‌گردد و نمی‌تواند وجوه مختلف نیاز را در آن بگشاید.

معماری شاید یکی از نادر‌ترین رشته‌هایی است که به‌واسطه پیوند عمیق با جامعه، ویژگی‌های خاصی را در کالبد خود انعکاس می‌دهد.
آپارتمان مارسی لوکربوزیه، که در زمان خود مورد استقبال قرار نمی‌گیرد و در دوره‌های بعد پر از ساکنین می‌شود، فرو پاشیدن ساختمان‌های مدرن پروئیت ایگو توسط ساکنین آنها که آغازی بر پایان مدرنیسم نام دارد، کلیساهای رمانسک و تغییر کالبد آنها در گوتیک، نسبت اجتماع و اقشار را با معماری مشخص می‌سازد.

و اگر نسبت اقشار و معماری در کشور ما به‌گونه‌ایست که بزرگترین جایزه معماری کشور، از آنِ معماری فارغ از طبقات و بستر است و بزرگترین فاجعۀ ساخت‌و‌ساز، ساخت مسکن حداقلی برای قشر متوسط و پایین جامعه است که در زلزله فرو می‌ریزد، مبنای جرقۀ سوالاتی در ذهن است:

معماران برای کدام قشر در جامعه معماری می‌کنند؟
در جامعه‌ای که به شدت طبقاتی است، معماریِ خوب، کدام قشر جامعه را مخاطب خود قرار می‌دهد؟
آیا معماری کالای لوکسی است که عده‌ای خاص توان خریداری و بهره‌مندی از آن را دارند؟
آیا رویدادهای معماری ایران شامل نشست‌ها، مسابقات، جوایز، آموزش‌ها و... بر طبقاتی‌شدن معماری دامن می‌زنند و یا سعی دارند فارغ از طبقات به آن بپردازند؟
و بسیاری سوال دیگر که یادمان می‌اندازد به عمق بحران سیستم موجود در معماری معاصر کشور بیشتر بیندیشیم. سیستمی که دانشجویان و حرفه‌مندانِ دغدغه‌مند، در مقابل نیروی طبقاتی جامعه و ناتوانی اقشار شهری و روستایی در بحران‌های موجود و کنش‌پذیری در امر معماری و شهرسازی معاصر، راه‌حلی نمی‌یابند.

سیستمی که دانشجویان و معماران جوانی را پرورش می‌دهد که سودای بردن جوایزی را در سر دارند که فارغ از مفهوم طبقات به معماری می‌پردازد. حرفه‌مندانی که یاد نمی‌گیرند و درک نمی‌کنند انسان‌ها در مناسبات تولیدی- اجتماعی از چارچوب فردی خارج می‌شوند و با مفهوم طبقاتی تغییر ماهیت می‌دهند. و نمی‌آموزند بدون درک و تبیین هستی اجتماعی نمی‌توان از معماری بین‌النهرین، مصر، هخامنشی، چین و یونان سر درآورد و یا معماری قرون‌وسطی را درک کرد و روایت خردباورانه معماری بعد از رنسانس را تحلیل و نقد کرد.

@koubeh
http://koubeh.com/sgh2/
Forwarded from کوبه
نشست «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق»
یکشنبه 5 آذر
ساعت 10-12
قطب علمی فناوری پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران
@koubeh
کوبه
نشست «نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق» یکشنبه 5 آذر ساعت 10-12 قطب علمی فناوری پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران @koubeh
⭕️ یکشنبه ۵ آذرماه ۱۳۹۶:

سخنرانی استاد هادی سیف در قطب علمی فناوری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

با موضوع:

🔸نهضت‌های هنرهای مردمی در قرن چهاردهم ه.ق 🔸

حضور عموم علاقه‌مندان در این نشست آزاد است.

@Koubeh
سمینار «معماری و فرهنگ» به‌سخنرانی فرهاد احمدی؛ چهارشنبه ۸ آذرماه ۱۳۹۶، از ساعت از ۱۰ تا ۱۲

@Koubeh
چهارشنبه ۸ آذر از ساعت ۱۰ تا ۱۲ پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران میزبان مهندس فرهاد احمدی خواهد بود. این نشست با موضوع «معماری و فرهنگ» برگزار خواهد شد.

معماری به‌عنوان یک پدیدۀ اجتماعی از فرهنگ نشئت گرفته است و بر آن تأثیر می‌گذارد. سبک معماری هر دوره انعکاسی از فرهنگ و هنر آن محسوب می‌شود و با دگرگونی‌هایی که در سایر عرصه‌های زندگی و هنر به وقوع می‌پیوندد، متناسب است. آشنایی با حرکت و روند معماری متناسب با این تغییرات ما را در درک عمیق‌تر شرایط فرهنگی جامعه و هدایت آن یاری می‌رساند. در آثار فرهاد احمدی همواره فرم، چهره‌ای از تحقق عینی مبانی فکری او بوده است. نگاه مفهومی به فضا، متن گرایی، فروتنی، صداقت، ایجاز و ایهام اصولی بوده که در اغلب طرح‌هایش حضور دارند.

فرهاد احمدی عضو هیئت‌علمی دانشکدۀ معماری دانشگاه شهید‌بهشتی و فارغ‌التحصیل دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران در سال ۱۳۵۶ است؛ تاکنون بیش از سی پروژۀ ملّی از جمله مراکز فرهنگی دزفول، تبریز، اصفهان، کرمان و تهران، و نیز ساختمان‌های نمایندگی ایران در کرۀجنوبی و سوئد و نیز چندین نمایشگاه بین‌المللی را طراحی کرده است. وی در مسابقات پراهمیتی چون کتابخانۀ ملی و ساختمان‌های مرکزی وزارت نفت شرکت داشته است و در دوسالانه‌های جهانی معماری «روروز» نروژ و «گلف» امارات مورد تقدیر قرار گرفته است.

نشست «معماری و فرهنگ» چهارشنبه ۸ آذرماه ۱۳۹۶ از ساعت ۱۰ صبح در نگارخانۀ دانشکدۀ هنرهای تجسمی پردیس هنرهای زیبا برگزار می‌شود. امکان حضور عموم علاقه‌مندان در این جلسه فراهم است.

@Koubeh
آرشیتکت بشردوست باشیم

خلیل راسخ راد

چندین سال پیش در حالیکه برای یکی از پروژه‌ها (دانشجویی یا حرفه‌ای) خط می‌کشیدم، پرسشی ذهنم را درگیر کرد: آیا معمارها به نوعی «دیکتاتور» نیستند؟

معماران با خط‌هایی که روی کاغذ می‌کشند سدّ راه آدم‌ها می‌شوند، به آن‌ها می‌گویند از کجا وارد از کجا خارج شوند، کجا مکث کنند و کجا بگذرند، کجا تماشا کنند و ...

البته معمارها با خوب خط کشیدن می‌توانند به «دیکتاتورهای مهربان» یا «دیکتاتورهای بشر دوست» تبدیل شوند. در هر صورت حرفه ما به نوعی آمرانه است. برای آدم‌ها تعیین تکلیف می‌کند بدون اینکه نظری از آن‌ها بگیرد. اگر به این موضوع ژرف‌تر بیندیشیم، متوجه آفتی در حرفه معماری می‌شویم. آفتی که امروزه اکثریت معماران به آن دچارند: نگاه از بالا به پایین!! خیلی از معماران روی هوا و در حال پرواز طراحی می‌کنند. دیدشان پرنده‌ای است. حتی روی بام هم اندکی نمی‌نشینند تا انسان‌ها را از نزدیک‌تر ببینند. هندسۀ آن‌ها خط و ربطی با زندگی مردم ندارد‌. سلیقه خود را پیش فرض گرفته و به عموم تعمیم می‌دهند‌. کاربران را به صورت سنگ تصور کرده و با آن‌ها یه قل دو قل بازی می‌کنند. این است که معماری امروزمان منجمد شده و نماهایمان سنگی است. شاید اگر بفهمیم و بپذیریم که دیکتاتوریم لااقل سعی کنیم مهربانتر و بشر دوست باشیم.

شاید تفاوت معماری امروز و دیروز ایران در تغییر نگاه آرشیتکت نسبت به مهراز است‌. نگاهی از بالا به پایین!
و به قول سهراب: شاید «چشم‌ها را باید شست و جور دیگر باید دید»
در پایان گفتنی است که این نگاه در دیگر حرفه‌ها و حتی زندگی عادی نیز رواج یافته است. نگاه پزشک به مریض، مکانیک به مشتری، مالک به مستاجر، نگاه از بالای منبر به پایین و...‌‌
مراقب این آفت باشیم.
@Koubeh
http://koubeh.com/khr1
کوبه
Photo
در سلسله نشست‌های تجارب مطالعات معماری و شهرسازی این بار میزبان دکتر سیدمحسن حبیبی خواهیم بود که در تاریخ دوشنبه ١٣ آذرماه ۱۳۹۶، از ساعت ۱۵ تا ۱۷، در سالن قطب علمی فناوری معماری پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار خواهد شد.

سید محسن حبیبی استاد رشتۀ شهرسازی دانشکدۀ شهرسازی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. او یک کارشناسی‌ارشد در رشتۀ معماری و یکی در رشتۀ شهرسازی دارد؛ و در سال ۱۳۶۰ از رسالۀ دکتری‌اش با عنوان «ترکیب شهری از شهری سنتی به شهر نوین» در دانشگاه پاریس دفاع کرده است.
حبیبی عضو پیوستۀ ایکوموس و نیز عضو پیوستۀ دوکومومو ایران است. کتاب‌های بسیاری تألیف کرده، ازجمله «خاطرۀ شهر»، «قصۀ شهر»، «از شار تا شهر»، «شرح جریان‌های فکری معماری و شهرسازی در ایران معاصر»، «استخوان‌بندی شهر تهران». همچنین در همکاری با دکتر زهرا اهری چندین کتاب دربارۀ مکتب اصفهان در شهرسازی نوشته است.

هدف از این نشست، گفت‌وگویی با سیدمحسن حبیبی دربارۀ جنبه‌های مختلف حوزۀ شهرسازی خواهد بود. ازجمله مباحثی که دکتر حبیبی مطرح خواهند کرد، این‌هاست:
۱. شهرهای هندسی و دلیل شکل‌گیری آن‌ها (از هگمتانه تا بغداد و...)
۲. اثر شهرهای صدر اسلام بر معماری و شهرسازی ایران و نسبت این شهرسازی با دورۀ ساسانی و پیش‌ازساسانی
۳. شهرسازی معاصر و چالش‌ها و نقش سازمان‌ها و شوراهای ذی‌ربط در وضع کنونی
۴. تعامل شهر معاصر با بافت سنّتی و کهن.

«نشستی با دکتر سیدمحسن حبیبی در پاسخ به چند پرسش شهرسازی» از ساعت ۱۵ تا ۱۷ روز دوشنبه ۱۳ آذرماه ۱۳۹۶ در سالن قطب علمی فناوری پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار خواهد شد و حضور عموم علاقه‌مندان در این نشست آزاد است.
.
.

⭕️⭕️ پی‌نوشت: پیش‌تر ساعت شروع این جلسه، ساعت ۱۴ اعلام شده بود؛ ضمن طلب پوزش، اصلاح می‌کنیم که این نشست از ساعت «۱۵» برقرار خواهد بود. ⭕️⭕️
سخنرانی‌ها به زبان انگلیسی است؛ در دانشگاه امام‌جواد (ع) شهر یزد برگزار می‌شود و شرکت در آن برای عموم علاقه‌مندان آزاد است.
کوبه
Photo
قرار است «دانشگاه تهران» بزرگ شود. مبتنی بر این طرح محدودۀ دانشگاه از سه جهت شرق (تا خیابان وصال) و غرب (تا خیابان امیرآباد) و شمال (تا بلوار کشاورز) گسترده‌تر خواهد شد.

از‌این‌رو نشست تخصصی «بررسی طرح گسترش دانشگاه تهران» با سخنرانی مهندس کامران صفامنش (مشاور طرح)، دکتر مهدی حجت (معاون معماری و شهرسازی شهردار تهران و استادیار دانشگاه تهران)، دکتر اصغر ساعد سمیعی (استاد دانشگاه تهران)، و هیئت‌رئیسۀ دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی‌و‌درمانی تهران و جمعی از استادان دانشگاه، مسئولان دولتی، مهندسان مشاور و دیگر صاحب‌نظران برگزار می‌شود.

زمان: سه شنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۶
ساعت: ۸:۳۰ تا ۱۳
مکان: پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

در این‌ نشست طرح گسترش دانشگاه تهران بررسی خواهد شد. با توجه به اهمیت موضوع از همۀ معماران، معماران منظر، طراحان و برنامه‌ریزان شهر، متخصصان حفاظت بناها و بافت‌های تاریخی، متخصصان فضای سبز، جامعه‌شناسان، متخصصان علوم اجتماعی و... دعوت می‌شود با حضور و ارائۀ نظرات کارشناسی خود در جلسۀ پرسش‌و‌پاسخ، در پُربار شدن این نشست مؤثر واقع شوند.

@Koubeh
خداحافظ هنر زیبا!

بهنام سلطانی

۱. یک «معماری» را تصور کنید. در ذهنتان تا آنجا که می‌توانید آن را ساده کنید. آن ساده‌شده را تا جایی که می‌توانید ساده‌تر کنید. چه می‌ماند؟ یک محدوده؟ یا یک دیوار؟ به نظر می‌رسد بالاخره باید به یک «چیز» رسید. اینجا به اصل یا پارامتر اول می‌رسیم: به نظر می‌رسد هر چه هم که ساده‌سازی کنیم همچنان اثری از مادۀ فیزیکی در شکل‌دهی به آنچه فضای معماری می‌خوانیم خواهیم دید.

۲. یک «معماری» را تصور کنید. تا آنجا که می‌توانید آن را بدون عاملیت انسان در نظر بگیرید. بدون رفتار و عمل انسان در آن و یک مرتبه دشوارتر: بدون «حضور» انسان. شدنی است؟ اصل یا پارامتر دوم: درک و دریافت معماری و وجود یافتن آن، امری وابسته به حضور انسان است.

در یک نگاه کلی می‌توان تاریخ معماری را در نسبت میان «انسان» و «چیز» به سه دورۀ اساسی تقسیم کرد. (زین‌پس به تساهل نام آن «چیز» را فضا خواهم گذاشت.)
.
.

🔸متن کامل این یادداشت را یا در وب‌سایت کوبه بخوانید یا، اگر با موبایل یا تبلت به کوبه آمده‌اید، در «instant view».

http://telegra.ph/BS3-12-05

www.koubeh.com/bs3
چالش دسته‌بندی و گونه‌بندی در تاریخ‌نگاری معماری

حامد محمدپور

دسته‌بندی روشی است برای خوانش و بیان پدیده‌هایی که دارای ویژگی‌ها و نشانه‎های درخور هستند. این روش، پژوهش و جست‌وجو در تاریخ‌نگاری معماری را نیز در بر می‌گیرد. پدیده‌های در پیوند با معماری، گزاره‌ای پایا و بی‌زمان نیستند و در گذر تاریخ دگرگون می‌شوند. پژوهشگران این دگرگونی‌ها را در دسته‌بندی‌های گوناگون جای داده‌اند و بازشناسی می‌کنند. در این جستار کوتاه به برخی از پرسمان‌های گوناگون دربارۀ چالش دسته‌بندی و گونه‌بندی در تاریخ‌نگاری معماری می‌پردازیم.

از رایج‌ترین گونه‎های دسته‌بندی، بازۀ زمانی روزگار ماد تا پایان پهلوی را در بر می‌گیرد. در این دسته‌بندی، از چند هزار سال تاریخ پیش از ورود آریایی‌ها نشانی یافت نمی‌شود و گویا این برهه از تاریخ نادیده انگاشته شده است. افزون‌بر‌این چنین روشی سبب شده است تا از پژوهشی مناسب دربارۀ معماری پس از دوره انقلاب اسلامی بی‌بهره بمانیم.

روش دیگری از دسته‌بندی، به معماری پیش و پس از اسلام یا معماری سنتی و مدرن و... وابسته است. از پیامدهای این روش ناآگاهی از معماری در گذار از این دوران است که سبب شده است تا چنین برهۀ ویژه‌ای از گاه‌شماری ایران، در خاموشی و تاریدگی تاریخ پنهان شود.

دسته‌بندی دیگری نیز برپایۀ روش‌هایی مانند پارتی، پارسی، خراسانی، رازی و... به کار گرفته شده است. ولیکن این پرسش بنیادین پیش می‌آید که چگونه می‌توان این دسته‌بندی را، که ریشه در یک گسترۀ کوچک از پهنۀ گستردۀ سرزمین ایران دارد، پذیرفت و آن را شناسه‌ای برای سراسر گسترۀ ایران قلمداد کرد. برای نمونه اگر به ساختمان شیوۀ آذری بپردازیم، خواهیم دید که دو گونۀ کمابیش ناهمسان در این شیوه وجود دارد که یکی در پهنۀ میانی و آذربایجان و دیگری در فرارود و به‌ویژه سمرقند آرایش یافته است.

گونۀ دیگری از دسته‌بندی، در فرمانروایی‌ها و نژادها گزیده شده‌اند؛ مانند هخامنشی، ساسانی، غزنوی، مغولی، تیموری، صفوی، قاجاری و... . ناتوانی این گونه دسته‌بندی در این است که هیچ‌گاه فرمانروا یا نژاد به‌تنهایی نمی‌تواند شیوه یا سیاقی از معماری را بیافریند. چنان‌که آشکار است معماری ایران در درازای چندین هزار سال، دانسته‌ها و بنیان‌های خود را نگهداری کرده و از فرایند ماندگاری آن، این معماری پدیدار شده است. بنابراین معماری فراتر از خواست فرمانروا یا نژادی ویژه است و پدید آمدن آن به زمینه‌هایی همچون اقتصاد، فرهنگ، بوم، آیین، بستر و... بستگی دارد.

روش دیگری از دسته‌بندی، تنها به مرزهای کنونی ایران می‌پردازد. آشکار است که این سرزمین در گذشته بسیار گسترده‌تر بوده است و نمی‌توان گستره‌ای مانند خراسان‌بزرگ یا فرارود با شهرهایی مانند مرو، هرات، بخارا یا سمرقند را در خوانش معماری آن نادیده گرفت.

دسته‌بندی دیگری هم به‌دست خاورشناسان انجام گرفته است. این شیوه نیز به‌خاطر ناآشنایی بسیاری از آنان با جامعۀ ایران و برابرسنجی آن با انگاره‌های سرزمین خود، دچار سستی‌هایی است که از بازشناسی درست و مناسب معماری جای‌گرفته در این دسته‌بندی‌ها می‌کاهد.⬇️
⬆️ افزون بر دسته‌بندی، یکی از روش‌های دیگر در بازشناسی ساختمان‌ها، گزینش برپایۀ گونه‌بندی می‌باشد. گونه‌بندی ساختمان‌ها بر پایۀ درون‌گرایی و برون‌گرایی در معماری از رایج‌ترین شیوه‌هاست. اما این روش را نیز نمی‌توان یک ویژگی برجسته برای دسته‌بندی‌های معماری شناخت؛ زیرا گونه‌های دیگری از ساختمان‌ در ایران جای دارند که درون‌گرایی یا برون‌گرایی را در بر نمی‌گیرند. همچنین درون‌گرایی در گسترۀ گرم‌و‌خشک ایران مانند طبس با گسترۀ گرم‌و‌مرطوب مانند شوشتر، یا سرد‌و‌خشک مانند مراغه ناهمگون است.

نوع دیگر این گونه‌بندی برپایۀ ویژگی‌های آب‌و‌هوایی و سرزمینی است. این شیوه را نیز نمی‌توان برای گسترۀ ناهمسان ایران یکسان دانست؛ برای نمونه همۀ ساختمان‌های گسترۀ کویری و گرم‌و‌خشک، درون‌گرا نبودند و گاهی به‌صورت نیمه‌درون‌گرا یا برون‌گرا ساخته می‌شدند. چنان‌که کوشک‌های درون برخی از باغ‌ها یا برخی از آرامگاه‌ها به‌سبب ویژگی کارکردی و زیستگاهی، برون‌گرا ساخته شده‌اند؛ مانند کوشک هشت‌بهشت، جهان‌نما و... .

روش دیگری برپایۀ گونه‌شناسی ساختمان‌ها مانند مسجد، مدرسه، کاروانسرا، بازار، خانه و... است. در این شیوه، چیستی معماری بیشتر با برابرسنجی دیگر گونه‌های همسان خود یا به شیوۀ تک‌نگاری انجام می‌گیرد. در چنین روشی، نشان‌های دوسویه این گونه‌ها بر دسته‌های دیگر نادیده انگاشته می‌شود. برای نمونه از تأثیر مسجد بر مدرسه یا مدرسه بر خانقاه و... آگاهی چندانی به دست نمی‌آید.

درنهایت هیچ یک از این دسته‌بندی‌ها را نمی‌توان بر دیگری برتری داد؛ زیرا در عین سادگی و آسودگی در تاریخ‌نگاری معماری، در هر کدام، خوبی‌ها و بدی‌هایی یافت می‌شود. با پدیدارشناسی این دسته‌بندی‌ها، باید گواهی داد بخش‌بندی ویژه‌ای که سراسر شرایط و جوانب سیر تحول و تطور معماری را در بر گیرد، بسیار سخت است؛ زیرا گسترش دانش انسانی و اسناد و تحلیل‌ها، با گذر زمان به دگرگونی در گزاره‌ها می‌انجامد و برخی از کاستی‌های دسته‌بندی و گونه‌بندی را به چالش می‌کشد که تا پیش از این نهفته بود. شناسه و ویژگی برگزیده در تاریخ‌نگاری معماری باید به‌گونه‌ای باشد که برآمده از زمانه و زمینه و گسترۀ پژوهش باشد و با روی‌آوری به پیوستگی‌ها و گسستگی‌های پیش یا پس از خود انجام پذیرد.

@Koubeh
http://koubeh.com/hm1/