کوبه
2.24K subscribers
545 photos
5 videos
51 files
450 links
عرصه‌ای آزاد برای اندیشیدن دربارهٔ معماری ایران
www.koubeh.com
t.me/koubeh
instagram.com/koubeh_com
linkedin.com/company/koubeh/

ارتباط با کوبه:
@koubehmedia_admin
contact.koubeh@gmail.com
Download Telegram
کوبه
سیر تحول محلات درونگرا در دورۀ قاجار به محلات برونگرا در دورۀ پهلوی (بررسی موردی شهر ارومیه) [بخش نخست] 🖊 محمد شیخی ئیلانلو | کارشناس ارشد مطالعات معماری، دانشگاه تهران شهر ارومیه، به دنبال تحولات اجتماعی و اقتصادی اواخر قرن نوزدهم و قرن بیستم و همچنین تحت…
فضاهای عملکردی جدید شهر ارومیه در دورۀ پهلوی اول [بخش دوم]

🖊 محمد شیخی ئیلانلو | کارشناس ارشد مطالعات معماری، دانشگاه تهران

بافت قدیمی و ساختارهای ارزشمند محله‌ای شهرهای ایران که شالوده مدنی و تشکیلاتی خود را تا شروع تحولات شهری دوره جدید حفظ کرده بود با آغاز فعالیت‌های جدید، متحول شده و تغییر شکل و نقش ظاهری و درونی شدیدی را متحمل شده است. آنچه در وهله اول موجب گسیختی بافت‌های قدیمی شهرها شد، ورود اتومبیل و خیابان‌کشی‌هایی برای ایجاد شبکه‌های ارتباطی به‌منظور تسهیل در رفت و آمد درون‌شهری بود.

در واقع نمی‌توان الزامی بودن ورود اتومبیل به سیستم بافت‌های قدیمی را نقض کرد، اما در اینجا فرصت ندادن به بافت‌های قدیمی جهت انطباق با شرایط جدید خود، باعث پدید آمدن بسیاری از مشکلات و معضلات شهری شد. خیابان‌کشی‌های سریع، ناهماهنگ و بدون مطالعه و همچنین ورود خودرو، ارتباط فضایی پیوسته این بافت‌ها را که طی سالیان متمادی و براساس ارتباطات اجتماعی و اقتصادی شهروندان شکل‌گرفته بود، ازهم‌گسیخته و سبب شد تا محله‌ها نیز به دنبال آن خصوصیات و کارکردهای قدیمی خود را به‌سادگی از دست بدهند (فلامکی 1371).

در ارومیه مسیرهای پیاده که به‌صورت ارگانیک مابین محله‌های قدیمی کشیده شده بود، جای خود را برای رفت‌وآمد اتومبیل، به خیابان‌های عریض داد. این خیابان‌کشی بر الگوی سنتی و ارگانیک شهرسازی و معماری این شهر، اعمال شد و در پی آن محله‌هایی که به‌صورت طبیعی شکل‌گرفته بود، دچار تغییر و ازهم‌گسیختگی شدند. نخستین اقدام در این زمینه در شهر ارومیه ساخت پادگان بود که به دلایل امنیتی و سیاسی صورت گرفت. دو باغ بزرگ به نام‌های دلگشا و سیاوش در جنوب غربی شهر و چسبیده به بارو، در فاصله سال‌های 1300-1304 شمسی، تبدیل به پادگان شد. هم‌زمان با این اقدام، ضرورت ایجاد دسترسی مناسب به پادگان از خارج شهر برای تسهیل در حرکت نیروها و خودروهای نظامی، اقدامات مربوط به بازگشایی خیابان‌های سواره‌رو را مطرح کرد.

تبدیل نام شهر ارومیه به دلیل اقدامات نظامی به دستور رضاخان در این دوره به رضائیه، همچنین نام‌گذاری دو خیابان شمال پادگان به نام فرماندهان نظامی وقت، سرتیپ زنگنه و سرتیپ شاه بختی، بیانگر اوضاع نظامی امنیتی غالب بر شهر است. به‌این‌ترتیب در دهه نخست 1300 شمسی، خیابان پهلوی سابق (امام امروزی) از جلوی در ورودی پادگان، در امتداد بزرگ‌ترین طول محدوده بافت قدیم، به مرکز شهر کشیده می‌شود و در آنجا با اتصال به خیابان‌های دیگر، میدان بزرگی را به وجود می‌آورد که بخش‌های تولیدی بازار را از قسمت اصلی‌اش جدا می‌نماید.

انتقال ارگ حکومتی از میدان توپخانه قدیمی شهر در کنار مسجد جامع و بازار به‌عنوان مقر حکومتی به میدان ایالت در بخش دیگری از شهر و ایجاد میدان حکومتی جدید در شهر، باعث کم شدن ارتباط حکومت با قطب اقتصادی شهر و گسترش محله‌های جدید در اطراف میدان حکومتی جدید شد. قطع امتدادهای بازار به عنوان شریان‌های حیاتی آن توسط معابر جدیدالاحداث خودبه‌خود باعث قطع ارتباط بین بازار با محلات پیرامون خود و از طریق آن با بخش‌های مختلف شهر گردید که این خود ضربه‌ای بر پیکره بازار به‌حساب می‌آید؛ یعنی شکل فیزیکی، گستره فعالیت‌های بازار در داخل محدوده بازار بسته و محدود شد و امکان رشد کالبدی به شکل طبیعی (گسترش راسته‌ها و شکل‌گیری مجموعه‌های تجاری در امتداد آن‌ها) از بازار گرفته شد.

در این دوره ساختار ستون فقرات شهر از گذشته پیروی نمی‌کند و به‌صورت شبکه‌ای پراکنده در جداره عناصر اصلی حرکت (خیابان‌ها) شکل می‌گیرد و شهر دارای یک محور قوی شمالی – جنوبی (پهلوی سابق) می‌شود که در راستای میدان ایالت و بازار است. لذا برخلاف بافت قدیم که الگویی ارگانیک دارد، بافت به وجود آمده الگویی شطرنجی به خود گرفته و بافت قدیم را با تقسیم‌بندی جدیدی مواجه کرده است. در این میان محله‌های قدیمی شهر که از این گسترش‌ها کمی فاصله داشتند (محله بازار باش و محله هزاران و...) فرسودگی کالبدی و اجتماعی شدیدی را پذیرا شدند. این محله‌های اطراف بازار از یک‌سو به دلیل خیابان‌کشی صورت گرفته و از سوی دیگر نیازهای فضایی که بازار می‌طلبید و با ورود ماشین شدت گرفته بود، مانند نیاز به فضای پارکینگ و... تخلیه و تخریب می‌شدند.

⭕️ ادامهٔ این مطلب را در وب‌سایت کوبه یا با کلیک روی Instant View بخوانید.
@koubeh
http://telegra.ph/msh-03-09
http://koubeh.com/msh_3
ادای دین به شهر: نوشتاری دربارهٔ اهمیت گروه های مردم‌نهاد در تحقق مفهوم حق به شهر

🖊 روزبه محمودی| دانشجوی کارشناسی ارشد معماری دانشگاه شهید بهشتی

📑[بازنشر از روزنامهٔ آسمان آبی]

دیر زمانی نیست که پیاده‌روهای چهارراه ولیعصر را نرده‌کشی کرده‌اند و مسیر دسترسی مستقیم مردم به خیابان بسته شده است. کمی بالاتر از آن مدتی است فرهنگستان هنر دسترسی به گذر فرهنگ و هنر که یک حیاط شهری در مجاورت پیاده‌راه ولیعصر بود را با دیواره‌های شیشه‌ای مسدود کرده است. در محدوده میدان ولیعصر هم ماه‌ها و سال‌ها مردم شاهد دیوار کارگاه پروژه ایستگاه مترویی بودند که تا زمان افتتاحش هیچ‌کس از طرح آن خبر نداشت و وقتی افتتاح شد همه با یک چالهٔ شهری مواجه شدند که مشخص نبود پروژه‌ای با این همه هزینه چه دستاورد فرهنگی-اجتماعی برای شهر داشته است. هدف از طرح این موضوعات نقد پروژه‌های حاشیه خیابان ولیعصر تهران نیست. این محدوده از خیابان ولیعصر برش کوچکی از فضای حاکم بر روحیهٔ شهرسازی فضاهای عمومی است. هدف از گفتن این نمونه‌ها رسیدن به یک سوال ریشه‌ای‌ست: فضاهای باز شهر متعلق به کیست؟

⭕️ ادامهٔ این مطلب را در وب‌سایت کوبه یا با کلیک روی Instant View بخوانید.
@Koubeh

#بازنشر #روزبه_محمودی #یادداشت #لوفور

http://telegra.ph/rm1-03-16
http://koubeh.com/rm1
تصویری از خانهٔ تخریب‌شدهٔ منتصری در شیراز
بدا به حال شیراز، بدا به حال ما

🖊غلامحسین معماریان| استاد دانشکدهٔ معماری و شهرسازی دانشگاه علم‌و‌صنعت

تخریب سازمان‌یافتهٔ بافت‌های تاریخی در ایران پیشینهٔ کمی ندارد. اولین تخریب‌ها در ابتدای قرن حاضر شروع شد، ولی از هم گسیختن و متلاشی کردن گستردهٔ بافت تاریخی شهرهای ایران از اواخر دههٔ شصت شروع شد. ماجرایی غمناک که بر شهرهای زیادی رفت: کرمان، اصفهان، مازندران، مشهد و... . از میراث عظیم شهرهای ما، جز در انگشت‌شماری همچون یزد، چیز زیادی باقی نمانده است. امروز از آن بافت‌های زنده در شهرهای‌مان، تکه پاره‌هایی نیمه‌جان در این کوچه و آن محله به جا مانده است و حتی پیکری برای تدفینشان هم باقی نمانده.

یکی از دلایل این هجوم هولناک، حضور بسیاری از مراکز اقتصادی شهرها در همان بافت‌های تاریخی است. طمعِ افزایش ارزش اقتصادی زمین در بافت‌های تاریخی، بسیاری از چشم‌های پشت پرده را متوجه بافت‌های تاریخی شهرها کرد. معمولا هم دست‌درازی‌ها به ظاهر با نیتی خیر شروع می‌شود: بهسازی و سامان‌دهی و... . داستان بافت تاریخی شیراز نیز چنین بود.

اگر در دههٔ شصت به حرم شاه چراغ (ع) می‌رفتیم، ماکتی از طرح توسعهٔ حرم در آنجا قرار داشت؛ طرحی نسبتاً معقول برای توسعهٔ حرم شاه چراغ به سوی مسجد نو و خیابان‌های اطراف. سرنوشت این طرح مجهول ماند و امروز هم خبری از آن ماکت در حرم شاه چراغ (ع) نیست. اما در سال ۱۳۷۶ خبر از آغاز طرح «بین‌الحرمین» در شیراز رسید: طرحی به وسعت ۷۰،۰۰۰ مترمربع که شاه چراغ را به حرم سید علاءالدین حسین متصل می‌کرد. هفت هکتار از بافت تاریخی شیراز به سرعت نابود شد و در نتیجه، اتصال شمال و جنوب بافتِ باقی‌مانده به کلی قطع گردید! بافتی ارزشمند که احتمالاً لایه‌های زیرین آن، تاریخی به قدمت قرن سوم هجری داشته و حال در زیر طرح بین‌الحرمین مهروموم گشته بود.

در اواسط دههٔ هشتاد، طرح «نیکان» در شیراز کلید خورد. این بار سازمان‌دهی و بهسازی بازار طلافروشان در نزدیکیِ مدرسهٔ تاریخی خانِ شیراز مد نظر بود؛ باز هم به ظاهر با نیتی خیر، و حتی این بار حریم درجهٔ یک مدرسهٔ خان را نیز مشخص کردند. ولی معلوم نیست ناگهان از کجا جوازِ گسترش این ساخت و سازها تا درون حریم درجهٔ یک و تا ده متریِ مدرسهٔ تاریخی رسید. ۳۵،۰۰۰ مترمربع دیگر از بافت تاریخی شیراز را، این بار شرکت عمران و بهسازی وزارت مسکن تبدیل به پاساژ کرد! پاساژی که تا رگ گردنِ مدرسهٔ صفویِ ملاصدرا هم جلو می‌آید.

اما تمام این فجایع در برابر طوفانی که در راه بود، ناچیز به نظر می‌رسد: در سال ۱۳۹۰، از غرب و جنوب مسجد نو، خیابان «۹ دی» در شیراز احداث شد. ۱۳۰ پلاک خانه که بسیاری‌شان هم ارزشمند بودند، با وجود مقاومت دلسوزان و سازمان‌های مردم‌نهاد باز به راحتی خراب شدند و هنوز فاجعهٔ اصلی در راه بود: خبردار شدیم که این بار ۵۷۰،۰۰۰ مترمربع دیگر از بافت تاریخی شیراز قرار است طعمهٔ گسترش طرح بین‌الحرمین شود، چیزی نزدیک به یک پنجم بافت تاریخی شیراز، چیزی تقریباً به وسعت آستان قدس رضوی؛ طرحی سلیقه‌ای و بدون کارشناسی‌های لازم که هیچ وقت جزئیات آن به طور شفاف در اختیار عموم کارشناسان و دلسوزان قرار نگرفت. فلکهٔ احمدی را هم به شبستان‌های حرم ضمیمه کردند؛ فلکه‌ای که می‌بایست معبری عمومی برای استفادهٔ عموم شهروندان می‌بود...
.

⭕️ادامهٔ این متن را با لمس دکمهٔ Instant View یا لینک آن در وب‌سایت کوبه بخوانید. تصاویری از خانهٔ تخریب‌شدهٔ منتصری نیز به این متن ضمیمه شده‌اند.

@Koubeh

http://telegra.ph/ghm1-03-17

http://Koubeh.com/ghm1
#امسال_بخوانیم
نوروز ۹۷ با کوبه باشید
@Koubeh
کوبه
#امسال_بخوانیم نوروز ۹۷ با کوبه باشید @Koubeh
📚 #امسال_بخوانیم

کوبه ضمن تبریک سال نو، به‌مناسبت نوروز، از برخی استادان و پژوهشگران معماری و دیگر رشته‌های مرتبط در داخل و خارج ایران خواسته‌ است از میان کتاب‌هایی که خوانده‌اند، چند کتاب را به‌عنوان پیشنهاد به مخاطبان کوبه معرفی کنند.

این طرح با عنوان #امسال_بخوانیم هدیه‌ٔ سال نوی کوبه به مخاطبان است.

🌱نوروز ۱۳۹۷ مبارک🌱

@Koubeh
پیشنهادهای #سیدمحسن_حبیبی به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #ویلم_فلور به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #سعید_حقیر به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #مهرداد_قیومی_بیدهندی به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #اسرا_آکین_کیوانچ به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #غلامحسین_معماریان به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #امیلیا_نرسیسیانس به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #سعید_خاقانی به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
کوبه
پیشنهادهای #سعید_خاقانی به مخاطبان کوبه #امسال_بخوانیم @Koubeh
📚توضیحات #سعید_خاقانی دربارهٔ انتخاب‌های نوروزی‌اش در طرح #امسال_بخوانیم

1️⃣رمان «برج»، نوشتهٔ جی جی بالارد، نشر چشمه
⭕️ رمانی که نقش اولش یک اثر معماری، یعنی یک برج مسکونی است.

2️⃣«در ستایش سایه‌ها»، نوشتهٔ جونيچيرو تانيزاکی، نشر حرفه نویسنده
⭕️ اثری خواندنی که معماری و جهان ژاپنی را در قالب روایتی ادبی ارایه می‌کند.

3️⃣کتاب «ساختن اجتماع»، نوشتهٔ برایان الیوت، نشر دیباچه
⭕️ پلی است بین مباحث فلسفی (به ویژه نظریهٔ کنش ارتباطی هابرماس) و رویکردهای نوین شهرسازی. بسیار خواندنی است.

4️⃣Cognitive Architecture: Designing for How We Respond to the Built Environment, Ann Sussman and Justin Holander
⭕️ هر چند دیدگاه‌های محافظه‌کارانه ٔ آن جای بحث دارد، تحلیلی جالب از دریافت معماری بر اساس علوم شناختی و فلسفهٔ ذهن معاصر ارائه می‌دهد.

5️⃣Of Serpents and Dragons in Islamic Art: An Iconographical Study, Abbas Daneshvari
⭕️ یک مطالعهٔ آیکونوگرافیک خوب. مطالعهٔ آیکونوگرافیک نقش کمرنگی در مطالعات معماری و هنر ایرانی-اسلامی دارد.

@Koubeh
#امسال_بخوانیم #سعید_خاقانی
پیشنهادهای #محمدیاسر_موسی‌پور به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #وحید_وحدت به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh
پیشنهادهای #محمدرضا_حائری به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
پیشنهادهای #سید_موسی_دیباج به مخاطبان کوبه
#امسال_بخوانیم
@Koubeh