مهدی فاتحی
گزارش جلسه رونمایی از رمان #جنون_دونفره در روزنامه سازندگی امروز https://saazandegi.ir/
#مهدی_فاتحی :
وقتی برایم مسجل شد دیگر با این شکل نوشتن و فکر کردن امکان چاپ کتابی ندارم چیزی بین من و خانه‌ام خراب شد. پلی که من را به خانه می‌رساند. در آن سکوت، در خلوت مخاطب، غربت و دلتنگی تحمل‌ناپذیر حسی از تبعید در من ریشه دواند. اما خیلی زود به خودم آمدم و انگیزه زنده ماندن در تنها فرصت دست داده کمکم کرد. اندیشه و باور به اینکه تنها وقتی این تبعید و غربت را بپذیرم و کوتاه بیایم به واقعیت می‌پیوندد. می‌دانستم برای رها کردن این حس باید بیش از همیشه بنویسم. بهتر و بیشتر به خودم مطمئن شدم. تصمیم گرفتم بنویسم و منتشر کنم به هر شکل ممکن و تن به وضع موجود ندهم.
تصمیمی که انگار همه ما با هم گرفته بودیم. هر کدام به شکلی کارهای‌مان را منتشر کردیم من و مهسا به شکل دیگری، مهسا پای کارهایش با هزینه‌هایی که داد محکم ایستاد، امیر احمدی حالا به زبان دیگر، حامد در مهاجرت، امیرحسین به شکل دیگر...و امروز همگی ما هنوز زنده‌ایم و می‌نویسیم. ما زیر بار این تحمیل و انحصار ذهن دیگران نماندیم و به قول گلشیری امروز آنچه از گذشتگان به دست ما رسیده به نسل بعد منتقل می‌کنیم
وقتی برایم مسجل شد دیگر با این شکل نوشتن و فکر کردن امکان چاپ کتابی ندارم چیزی بین من و خانه‌ام خراب شد. پلی که من را به خانه می‌رساند. در آن سکوت، در خلوت مخاطب، غربت و دلتنگی تحمل‌ناپذیر حسی از تبعید در من ریشه دواند. اما خیلی زود به خودم آمدم و انگیزه زنده ماندن در تنها فرصت دست داده کمکم کرد. اندیشه و باور به اینکه تنها وقتی این تبعید و غربت را بپذیرم و کوتاه بیایم به واقعیت می‌پیوندد. می‌دانستم برای رها کردن این حس باید بیش از همیشه بنویسم. بهتر و بیشتر به خودم مطمئن شدم. تصمیم گرفتم بنویسم و منتشر کنم به هر شکل ممکن و تن به وضع موجود ندهم.
تصمیمی که انگار همه ما با هم گرفته بودیم. هر کدام به شکلی کارهای‌مان را منتشر کردیم من و مهسا به شکل دیگری، مهسا پای کارهایش با هزینه‌هایی که داد محکم ایستاد، امیر احمدی حالا به زبان دیگر، حامد در مهاجرت، امیرحسین به شکل دیگر...و امروز همگی ما هنوز زنده‌ایم و می‌نویسیم. ما زیر بار این تحمیل و انحصار ذهن دیگران نماندیم و به قول گلشیری امروز آنچه از گذشتگان به دست ما رسیده به نسل بعد منتقل می‌کنیم
👍6❤2👎1
مقدماتی:
برای آنانکه در رویای نوشتن هستند و هنوز محفلی و جایی برای شناخت توانایی و امکان نویسنده شدن نیافته‌اند. کسانی که نمی‌دانند به کدام سو حرکت کنند: داستان کوتاه، رمان، نمایشنامه، فیلمنامه، انیمیشن یا هیچکدام.
در این دوره درباره کلیتی از جهان ادبیات، شناخت جهان، چرایی و چگونگی نویسنده شدن حرف زده خواهد شد. مسیر و راه را نشان خواهم داد، آغاز نوشتن، سنگ ریزه‌ها و سنگفرش‌ها، امکاناتی که در وجود شماست و امکان پرورش آن.
حرفه‌ای:
آنها که نوشته‌اند و خوانده‌اند و در مسیر افتاده‌اند. می‌دانند چه می‌خواهند. اینجا کارگاهی است برای توسعه داستان کوتاه و بلند و آغاز رمان‌نویسی.
نقد داستان‌ها و توصیه‌هایی برای بهتر شدن و نوشتن.
متقاضیان این دوره حتما باید به تایید برسند
شرایط:
کتابخوانی
آنلاین یا حضوری بودن دوره بنا بر شرایط اعلام خواهد شد
هزینه دوره برای ده تا دوازده جلسه به طور هفتگی، چهار میلیون تومان است.
طول دوره حدود سه ماه است.
تعداد نفرات حدود ده نفرست
این دوره با فعالین ادامه خواهد یافت.
کارهای ارزشمند و مورد تایید به ناشرین و اهالی هنر معرفی خواهند شد.
برای حضور در دوره در اینستا پیغام دهید
برای آنانکه در رویای نوشتن هستند و هنوز محفلی و جایی برای شناخت توانایی و امکان نویسنده شدن نیافته‌اند. کسانی که نمی‌دانند به کدام سو حرکت کنند: داستان کوتاه، رمان، نمایشنامه، فیلمنامه، انیمیشن یا هیچکدام.
در این دوره درباره کلیتی از جهان ادبیات، شناخت جهان، چرایی و چگونگی نویسنده شدن حرف زده خواهد شد. مسیر و راه را نشان خواهم داد، آغاز نوشتن، سنگ ریزه‌ها و سنگفرش‌ها، امکاناتی که در وجود شماست و امکان پرورش آن.
حرفه‌ای:
آنها که نوشته‌اند و خوانده‌اند و در مسیر افتاده‌اند. می‌دانند چه می‌خواهند. اینجا کارگاهی است برای توسعه داستان کوتاه و بلند و آغاز رمان‌نویسی.
نقد داستان‌ها و توصیه‌هایی برای بهتر شدن و نوشتن.
متقاضیان این دوره حتما باید به تایید برسند
شرایط:
کتابخوانی
آنلاین یا حضوری بودن دوره بنا بر شرایط اعلام خواهد شد
هزینه دوره برای ده تا دوازده جلسه به طور هفتگی، چهار میلیون تومان است.
طول دوره حدود سه ماه است.
تعداد نفرات حدود ده نفرست
این دوره با فعالین ادامه خواهد یافت.
کارهای ارزشمند و مورد تایید به ناشرین و اهالی هنر معرفی خواهند شد.
برای حضور در دوره در اینستا پیغام دهید
👍7👎1
بخشی از مصاحبه با قائد درباره هدایت از کتاب در دست احداث
'ماضی بعید ناکامل'
در روزنامه سازندگی امروز
’’عضو مبهم و گمنام‘‘ با نیمچه‌مدادی در دست
#محمد_قائد
#مهدی_فاتحی
https://saazandegi.ir/wp-content/uploads/2025/09/05-07-1404-2071-Sazandegi.pdf
'ماضی بعید ناکامل'
در روزنامه سازندگی امروز
’’عضو مبهم و گمنام‘‘ با نیمچه‌مدادی در دست
#محمد_قائد
#مهدی_فاتحی
https://saazandegi.ir/wp-content/uploads/2025/09/05-07-1404-2071-Sazandegi.pdf
❤9👎1
مهدی فاتحی
saedi _ vahemahaye bi nam va neshan.pdf
واهمه‌های بی‌نام و نشان
نوشته غلامحسین ساعدی
مجموعه داستان: ' آرامش در حضور دیگران ' و ...
نوشته غلامحسین ساعدی
مجموعه داستان: ' آرامش در حضور دیگران ' و ...
❤7👎1
https://www.bookcity.org/blog/6440/krasznahorkai/
لاسلو کراسناهورکای، نویسندۀ مجار، نوبل ادبی امسال را دریافت کرد. مبارک است. ترجمۀ گفتگوی مفصل او با فصلنامۀ «پاریس ریویو» از سایت «شهر کتاب»، ترجمۀ اسماعیل یزدان‌پور، تقدیم دوستداران آثار او، بخصوص «تانگوشیطان» که شاهکاری بی‌همانند است:
https://www.bookcity.org/blog/6440/krasznahorkai/
لاسلو کراسناهورکای، نویسندۀ مجار، نوبل ادبی امسال را دریافت کرد. مبارک است. ترجمۀ گفتگوی مفصل او با فصلنامۀ «پاریس ریویو» از سایت «شهر کتاب»، ترجمۀ اسماعیل یزدان‌پور، تقدیم دوستداران آثار او، بخصوص «تانگوشیطان» که شاهکاری بی‌همانند است:
https://www.bookcity.org/blog/6440/krasznahorkai/
❤5👎1
Leonard Cohen - Moving On
@ClassicMusic3
«لئونارد کوهن»
(هجرتِ خاموش)
دوست داشتم سیمای تو را، دوست داشتم گیسوانت را، پیراهن‌های ساده‌ات، جامه‌های شبانه‌ات را، و اما جهان، کار، و جنگ را همه را وانهادم، تا تو را بیشتر دوست بدارم.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، آنکه دل را شکست و از نو ساخت، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
دوست داشتم خلق‌وخوی تو را، آن طریقت را که هر روز، تهدیدی نو بر جانم می‌افکند، زیبایی‌ات بر من سلطنت میکرد، هرچند می‌دانستم که آن جلوه، بیش از آنکه بصری باشد، هورمونی بود.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، ای ملکه یاس بنفش، ای ملکه‌ی آبی، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
دوست داشتم سیمای تو را، دوست داشتم گیسوانت را، پیراهن‌های ساده‌ات، جامه‌های شبانه‌ات را، و اما جهان، کار، و جنگ را همه را وانهادم، تا تو را بیشتر دوست بدارم.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، آنکه مرا در واپسین دم در آغوش گرفت، آنکه مرا از مرگ گذر داد، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
🎼🎼🥀🎙
✅ @ClassicMusic3
(هجرتِ خاموش)
دوست داشتم سیمای تو را، دوست داشتم گیسوانت را، پیراهن‌های ساده‌ات، جامه‌های شبانه‌ات را، و اما جهان، کار، و جنگ را همه را وانهادم، تا تو را بیشتر دوست بدارم.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، آنکه دل را شکست و از نو ساخت، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
دوست داشتم خلق‌وخوی تو را، آن طریقت را که هر روز، تهدیدی نو بر جانم می‌افکند، زیبایی‌ات بر من سلطنت میکرد، هرچند می‌دانستم که آن جلوه، بیش از آنکه بصری باشد، هورمونی بود.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، ای ملکه یاس بنفش، ای ملکه‌ی آبی، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
دوست داشتم سیمای تو را، دوست داشتم گیسوانت را، پیراهن‌های ساده‌ات، جامه‌های شبانه‌ات را، و اما جهان، کار، و جنگ را همه را وانهادم، تا تو را بیشتر دوست بدارم.
و اکنون تو رفته‌ای، آری رفته‌ای، گویی هرگز بودنی در کار نبوده است، آنکه مرا در واپسین دم در آغوش گرفت، آنکه مرا از مرگ گذر داد، اکنون کیست که میگذرد؟ کیست که خود را فریب میدهد؟
🎼🎼🥀🎙
✅ @ClassicMusic3
❤9👎1👏1
درباره دکتروف، جهان داستانی‌اش، زبان طنز و سردش، ساختار مدرن و ویژه رمان‌نویسی‌اش و توانایی‌اش در پرداخت و ترکیب تاریخ و خیال و در هم آمیختن واقعیت مازاد یا هنر به عنوان امر واقع مستند قبلا صحبت کرده‌ام و به زودی در جلسه‌ای حرف خواهیم زد.
'#کتاب_دنیل' #دکتروف اما، با عنوان شروع محبوبیت و معروفیت نویسنده‌اش، ویژگی‌های خاص خود را دارد. زبانش به آن شکوه و سردی و طنز #رگتایم به بعدش نیست اتفاقا تلخ و پیچیده است. بسیار تحت تاثیر فاکنر است و اگر نادانسته آن را بخوانی یکی یا ادامه کار فاکنر می‌بینی( شکلی که دکتروف در آثار بعدیش دست از آن برداشت )
اما فرم کلی و ویژگی اکثر کارهای دکتروف در این کار دیده می‌شود: فرم در هم تنیده و بیان تاریخ و امر اجتماعی در لابه‌لای کار هنری ( از مشخصه‌های اصلی رمان و رمان‌نویسی است که متاسفانه در این مرز و بوم کسی سراغش نمی‌رود و هنوز درگیر مسائل سیاسی روز یا قصه‌های خاله‌گوزک و عشق‌های جانسوزند)
' کتاب دنیل' درباره تاریخ چپ در آمریکاست. با پرداخت ماجرای زندگی زن و شوهر کمونیست و یهودی که به جرم جاسوسی برای شوروی( داستان در دهه ۵۰ شکل گرفته و دکتروف دهه ۷۰ نوشته) دستگیر و با صندلی الکتریکی اعدام شدند. دنیل پسر ده ساله‌شان تمام رنج و پرداخت و روایت را بر عهده دارد. دفن پدر و مادر، روان‌پریشی تا مرگِ خواهر کوچکش سوزان و میراث فکری که از خانوادهء چپ و یهودی خود دارد( پیوندِ تاریخی بین چپ و یهودیت بوده و هست) داستانِ دربه‌دری و فقر و رنج، بحث و جدل درباره عدالت، دموکراسی و آمریکایی بودن و نبودن، آزادی و آرمان‌های چپ که زیر چکمه دروغ و تهمت و پول له می‌شود.
ماجرای تهمت جاسوسی به مخالفین به خصوص چپ‌ها قصه آشنایی است( برای ما که بسیار آشناست!) همراهی دکتروف با گرایش چپ و نقد محکم او از آمریکای سرمایه‌داری و به ظاهر آزاد، طوری ترسیم شده که می‌توان گفت تنها جایی که می‌توان آمریکا و آمریکایی‌ها را شناخت از دل رمان‌های اوست.
ده سال بعد همکاری دکتروف با سیدنی لومت فیلم خوبی از این رمان به تصویر کشیده شد. لومت در پایان فیلم،تصویری از جمعیت انبوه از نسلی دیگر از چپ و مخالفین در آمریکا را نشان میدهد با این عنوان که با مرگ و خفقان آنها پایان نیافتند و نخواهند یافت.
دکتروف و بعد لومت تاریخ چپ قدیم و جدید را در دل تاریخ امریکا نمایش داده و آن را در نقد و ستایش نشستند....و ما صبح و شب در حال لعن و نفرین چپ و کمونیست قدیم و جدیدیم بی آنکه صفحه‌ای از تاریخ یا چپ و راست خود بدانیم.
پ.ن
ترجمه این کتاب به فارسی قابل انتشار نبوده به خصوص اینکه پر از صحنه‌های خشن جنسی و الفاظ حقیقی و فحش....است.
قابل توجه کسانی که فکر می‌کنند ادبیات باید پاکیزه باشد: در بسیاری از رمان‌های ترجمه شده به فارسی این بخش‌ها حذف شده وگرنه رمان پاکیزه نداریم
#مهدی_فاتحی
'#کتاب_دنیل' #دکتروف اما، با عنوان شروع محبوبیت و معروفیت نویسنده‌اش، ویژگی‌های خاص خود را دارد. زبانش به آن شکوه و سردی و طنز #رگتایم به بعدش نیست اتفاقا تلخ و پیچیده است. بسیار تحت تاثیر فاکنر است و اگر نادانسته آن را بخوانی یکی یا ادامه کار فاکنر می‌بینی( شکلی که دکتروف در آثار بعدیش دست از آن برداشت )
اما فرم کلی و ویژگی اکثر کارهای دکتروف در این کار دیده می‌شود: فرم در هم تنیده و بیان تاریخ و امر اجتماعی در لابه‌لای کار هنری ( از مشخصه‌های اصلی رمان و رمان‌نویسی است که متاسفانه در این مرز و بوم کسی سراغش نمی‌رود و هنوز درگیر مسائل سیاسی روز یا قصه‌های خاله‌گوزک و عشق‌های جانسوزند)
' کتاب دنیل' درباره تاریخ چپ در آمریکاست. با پرداخت ماجرای زندگی زن و شوهر کمونیست و یهودی که به جرم جاسوسی برای شوروی( داستان در دهه ۵۰ شکل گرفته و دکتروف دهه ۷۰ نوشته) دستگیر و با صندلی الکتریکی اعدام شدند. دنیل پسر ده ساله‌شان تمام رنج و پرداخت و روایت را بر عهده دارد. دفن پدر و مادر، روان‌پریشی تا مرگِ خواهر کوچکش سوزان و میراث فکری که از خانوادهء چپ و یهودی خود دارد( پیوندِ تاریخی بین چپ و یهودیت بوده و هست) داستانِ دربه‌دری و فقر و رنج، بحث و جدل درباره عدالت، دموکراسی و آمریکایی بودن و نبودن، آزادی و آرمان‌های چپ که زیر چکمه دروغ و تهمت و پول له می‌شود.
ماجرای تهمت جاسوسی به مخالفین به خصوص چپ‌ها قصه آشنایی است( برای ما که بسیار آشناست!) همراهی دکتروف با گرایش چپ و نقد محکم او از آمریکای سرمایه‌داری و به ظاهر آزاد، طوری ترسیم شده که می‌توان گفت تنها جایی که می‌توان آمریکا و آمریکایی‌ها را شناخت از دل رمان‌های اوست.
ده سال بعد همکاری دکتروف با سیدنی لومت فیلم خوبی از این رمان به تصویر کشیده شد. لومت در پایان فیلم،تصویری از جمعیت انبوه از نسلی دیگر از چپ و مخالفین در آمریکا را نشان میدهد با این عنوان که با مرگ و خفقان آنها پایان نیافتند و نخواهند یافت.
دکتروف و بعد لومت تاریخ چپ قدیم و جدید را در دل تاریخ امریکا نمایش داده و آن را در نقد و ستایش نشستند....و ما صبح و شب در حال لعن و نفرین چپ و کمونیست قدیم و جدیدیم بی آنکه صفحه‌ای از تاریخ یا چپ و راست خود بدانیم.
پ.ن
ترجمه این کتاب به فارسی قابل انتشار نبوده به خصوص اینکه پر از صحنه‌های خشن جنسی و الفاظ حقیقی و فحش....است.
قابل توجه کسانی که فکر می‌کنند ادبیات باید پاکیزه باشد: در بسیاری از رمان‌های ترجمه شده به فارسی این بخش‌ها حذف شده وگرنه رمان پاکیزه نداریم
#مهدی_فاتحی
❤6👎1
گفت وگوی ای. ال. دکتروف با مجله پاریس ریویو: یک یادداشت ساده و تپه ای از کاغذهای مچاله شده https://share.google/W1DBNXzxdVSW7YU7l
شهرآرانیوز
گفت وگوی ای. ال. دکتروف با مجله پاریس ریویو: یک یادداشت ساده و تپه ای از کاغذهای مچاله شده
ادگار لورنس دکتروف، که به ای. ال. دکتروف شناخته می‌شود، متولد ۱۹۳۱ م. در نیویورک و بزرگ‌شده محله برانکس است. عمده شهرت دکتروف به واسطه رمان‌های تاریخی اش، به‌ویژه رمان «رگتایم» (۱۹۷۵)، است.
❤7
سعید گنجی‌زاده
بیهقی و مرز سخن
«کارِ دنیا بر قیاس نیاید و تدبیرِ مردمان گاه سود ندارد؛ که قضا چنان رود که خرد بدان راه نیابد.
اما مردِ عاقل را آن به، که در کار خویش کوتاهی نکند، چه داند که قضا به کدام‌سو رود؟ »
اول آبان را در بزرگداشت بیهقی “روز ملی نثر فارسی” نامیده‌اند. هرچند قلم در نثر، بر خلاف شعر که ساختار منظم و موزونی دارد، در بند وزن و قافیه گرفتار نیست، ولی همچنان مجبور به رعایت قوانین دستور زبان است.
بر اساس شواهد و مطالعات زیست‌شناسی، پیدایش گونه انسان خردمند به دویست تا سیصد هزار سال پیش در شرق و جنوب آفریقا می‌رسد. بر اساس مطالعات زبان‌شناسان، عمرِ زبان بیش از صدهزار سال است. از میان نظریات گوناگون در چگونگی شکل‌گیری زبان، نظر ترنس دیکان برایم جذاب است که معتقد است زبان در اطراف آتش و در دل شب پدید آمد! جایی که انسان‌ها وقت داشتند گپ بزنند و مسحور از رقص شعله‌ها تخیل را تجربه کنند و از خواب‌ها و اسطوره‌هایشان داستان‌سرایی کنند. انسان خاطره است و بدون خاطره، هویتی گرم نمی‌شود و بدون زبان، شعله خاطره خاموش می‌شود. پس زبان معماریِ یاد است.
انسان دوره‌گرد برای صدهزار سال سخن گفت، همیشه پخش مستقیم، آزاد و رها، همره نسیم، سوار بر موج دریا، با غرش تندر، در تنهایی غار. دستور زبانش طبیعت بود و نشانه‌های سجاوندی‌اش چشمهایش. در آن صدهزارسال فاصله‌ی میان صدا و نشانه، جهان تنها در حافظه‌ی انسان وجود داشت. در عوض نوشتار نیازمند نماد و ابزارِ ثبت بود. شاید آن نقاشی‌ها بر دیواره غارها نخستین تلاش انسان در این راه بود. کمکم تصویر به نشانه تبدیل شد و نشانه به حرف.
ده هزار سال پیش که یکجانشینی آغاز گشت و گروه‌های شکارچی-گردآورنده‌ی صدتایی، صدهزارتایی شد، دیگر پخش مستقیم امکان نداشت و کمکم نوشتن شد ضرورت. تمدن پیش از خط، بر شانه‌های نقالان، موبدان، شاعران و پیران بود که نقش حافظه جمعی قوم را بازی می‌کردند. حافظه‌هایی قوی و مقدس با واژه‌هایی زنده، گرم، تازه و در دسترس. ولی نوشتن زندانی کردن واژه بود و پرنده‌ی سخن را در قفس انداختن. سالها زمان برد تا در کالبد واژه‌ی زندانی در گل و سنگ و چرم و پاپیروس زبان بدن و تونالیته دمیده شود. هرچند در سه‌گانه‌ی پندار نیک، کردار نیک و گفتار نیک جای نوشتار خالیست ولی امروز میدانیم که نوشتار تنها عکس بیروحی از گفتار نیست و در خود درجاتی از پندار و کردار هم دارد.
پنج هزار سال پیش مردمانی در ساحل هلیل‌رود تمدن جیرفت را بنا نهادند و بر اساس شواهد موجود نخستین گروهی بودند که زبان نوشتاری غیر تصویری و بر اساس حروف الفبا داشتند. کتیبه‌های سومری و لوح حمورابی در هزاره‌های بعدی نوشته شدند. نبشته‌های گنج‌نامه در سه زبان بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارند و به زمان داریوش بزرگ و وزیرش اوتانس می‌رسد. اوتانس راهی را بنیاد نهاد که با اردوان دبیر در زمان اشکانیان و بزرگمهر در زمان ساسانیان ادامه یافت و سرانجام به بیهقی رسید. بزرگمهر در سال ۵۵۵ درگذشت. بیهقی در سال ۹۹۵ متولد شد. در این فاصله ایران و زبان ایرانی روزهای سختی را پشت سر گذاشتند. پس از مرگ یزدگرد در ۶۵۵ و اشغال ایران، عربها نوشتن به فارسی پهلوی (میانه) را حرام اعلام کردند. در قرن هشتم کماکان فارسی همچنان زبان گفتار مردم بود. در ضمن جنبش فارسی دَری در خراسان و فرارودان در حال شکل‌گیری بود. در سنگ‌نوشته‌های خراسان و سیستان گاه در کنار نوشتهٔ عربی، واژه‌ها یا جمله‌های فارسی دیده می‌شود، مانند:«این گور از مردی است نیک‌کردار و راستی‌پیشه» که نخستین نشانه از نثر گفتاری فارسی پس از اسلام است.
قرن نهم پارسی نوشتن شدت گرفت. خوارزمی که در سال ۸۵۰ درگذشت یک کلمه هم فارسی ننوشت ولی رودکی در انتهای همان قرن کل دیوان اشعارش را به فارسی نگاشت. در قرن دهم، در شعر دقیقی و فردوسی راه رودکی را ادامه دادند. در دربار سامانی و آل‌بویه، ابوالفضل بلعمی و ابوسهل زوزنی آغازگر نثر رسمی (دیوانی) بودند. در دوران غزنوی، ابوالقاسم سرخسی در نثر سرآمد روزگار بود و شاگردش بیهقی را در زمانی که بیست سال بیشتر نداشت به دربار غزنویان آورد.
نمونه های نثر فارسی دری پیش از بیهقی همچون ترجمه تفسیر طبری و تاریخ بلعمی (ترجمه تاریخ طبری) ساده و مستقیم و تا حدودی وابسته به ترجمه بود، توصیف و تشبیه کمتر دیده می‌شد و به نوعی فاقد آهنگ درونی بیان اندیشه در قالب کلمات بود.
تفسیر طبری در سال ۹۶۱ به‌دست گروهی از دبیران خراسانی، با بودجه دربار سامانی از عربی به فارسی برگردانده شد. ترجمه ساده و روان بود: «خداوند آسمان‌ها و زمین آفرید و هر چیزی را به اندازه کرد.»
بیهقی و مرز سخن
«کارِ دنیا بر قیاس نیاید و تدبیرِ مردمان گاه سود ندارد؛ که قضا چنان رود که خرد بدان راه نیابد.
اما مردِ عاقل را آن به، که در کار خویش کوتاهی نکند، چه داند که قضا به کدام‌سو رود؟ »
اول آبان را در بزرگداشت بیهقی “روز ملی نثر فارسی” نامیده‌اند. هرچند قلم در نثر، بر خلاف شعر که ساختار منظم و موزونی دارد، در بند وزن و قافیه گرفتار نیست، ولی همچنان مجبور به رعایت قوانین دستور زبان است.
بر اساس شواهد و مطالعات زیست‌شناسی، پیدایش گونه انسان خردمند به دویست تا سیصد هزار سال پیش در شرق و جنوب آفریقا می‌رسد. بر اساس مطالعات زبان‌شناسان، عمرِ زبان بیش از صدهزار سال است. از میان نظریات گوناگون در چگونگی شکل‌گیری زبان، نظر ترنس دیکان برایم جذاب است که معتقد است زبان در اطراف آتش و در دل شب پدید آمد! جایی که انسان‌ها وقت داشتند گپ بزنند و مسحور از رقص شعله‌ها تخیل را تجربه کنند و از خواب‌ها و اسطوره‌هایشان داستان‌سرایی کنند. انسان خاطره است و بدون خاطره، هویتی گرم نمی‌شود و بدون زبان، شعله خاطره خاموش می‌شود. پس زبان معماریِ یاد است.
انسان دوره‌گرد برای صدهزار سال سخن گفت، همیشه پخش مستقیم، آزاد و رها، همره نسیم، سوار بر موج دریا، با غرش تندر، در تنهایی غار. دستور زبانش طبیعت بود و نشانه‌های سجاوندی‌اش چشمهایش. در آن صدهزارسال فاصله‌ی میان صدا و نشانه، جهان تنها در حافظه‌ی انسان وجود داشت. در عوض نوشتار نیازمند نماد و ابزارِ ثبت بود. شاید آن نقاشی‌ها بر دیواره غارها نخستین تلاش انسان در این راه بود. کمکم تصویر به نشانه تبدیل شد و نشانه به حرف.
ده هزار سال پیش که یکجانشینی آغاز گشت و گروه‌های شکارچی-گردآورنده‌ی صدتایی، صدهزارتایی شد، دیگر پخش مستقیم امکان نداشت و کمکم نوشتن شد ضرورت. تمدن پیش از خط، بر شانه‌های نقالان، موبدان، شاعران و پیران بود که نقش حافظه جمعی قوم را بازی می‌کردند. حافظه‌هایی قوی و مقدس با واژه‌هایی زنده، گرم، تازه و در دسترس. ولی نوشتن زندانی کردن واژه بود و پرنده‌ی سخن را در قفس انداختن. سالها زمان برد تا در کالبد واژه‌ی زندانی در گل و سنگ و چرم و پاپیروس زبان بدن و تونالیته دمیده شود. هرچند در سه‌گانه‌ی پندار نیک، کردار نیک و گفتار نیک جای نوشتار خالیست ولی امروز میدانیم که نوشتار تنها عکس بیروحی از گفتار نیست و در خود درجاتی از پندار و کردار هم دارد.
پنج هزار سال پیش مردمانی در ساحل هلیل‌رود تمدن جیرفت را بنا نهادند و بر اساس شواهد موجود نخستین گروهی بودند که زبان نوشتاری غیر تصویری و بر اساس حروف الفبا داشتند. کتیبه‌های سومری و لوح حمورابی در هزاره‌های بعدی نوشته شدند. نبشته‌های گنج‌نامه در سه زبان بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارند و به زمان داریوش بزرگ و وزیرش اوتانس می‌رسد. اوتانس راهی را بنیاد نهاد که با اردوان دبیر در زمان اشکانیان و بزرگمهر در زمان ساسانیان ادامه یافت و سرانجام به بیهقی رسید. بزرگمهر در سال ۵۵۵ درگذشت. بیهقی در سال ۹۹۵ متولد شد. در این فاصله ایران و زبان ایرانی روزهای سختی را پشت سر گذاشتند. پس از مرگ یزدگرد در ۶۵۵ و اشغال ایران، عربها نوشتن به فارسی پهلوی (میانه) را حرام اعلام کردند. در قرن هشتم کماکان فارسی همچنان زبان گفتار مردم بود. در ضمن جنبش فارسی دَری در خراسان و فرارودان در حال شکل‌گیری بود. در سنگ‌نوشته‌های خراسان و سیستان گاه در کنار نوشتهٔ عربی، واژه‌ها یا جمله‌های فارسی دیده می‌شود، مانند:«این گور از مردی است نیک‌کردار و راستی‌پیشه» که نخستین نشانه از نثر گفتاری فارسی پس از اسلام است.
قرن نهم پارسی نوشتن شدت گرفت. خوارزمی که در سال ۸۵۰ درگذشت یک کلمه هم فارسی ننوشت ولی رودکی در انتهای همان قرن کل دیوان اشعارش را به فارسی نگاشت. در قرن دهم، در شعر دقیقی و فردوسی راه رودکی را ادامه دادند. در دربار سامانی و آل‌بویه، ابوالفضل بلعمی و ابوسهل زوزنی آغازگر نثر رسمی (دیوانی) بودند. در دوران غزنوی، ابوالقاسم سرخسی در نثر سرآمد روزگار بود و شاگردش بیهقی را در زمانی که بیست سال بیشتر نداشت به دربار غزنویان آورد.
نمونه های نثر فارسی دری پیش از بیهقی همچون ترجمه تفسیر طبری و تاریخ بلعمی (ترجمه تاریخ طبری) ساده و مستقیم و تا حدودی وابسته به ترجمه بود، توصیف و تشبیه کمتر دیده می‌شد و به نوعی فاقد آهنگ درونی بیان اندیشه در قالب کلمات بود.
تفسیر طبری در سال ۹۶۱ به‌دست گروهی از دبیران خراسانی، با بودجه دربار سامانی از عربی به فارسی برگردانده شد. ترجمه ساده و روان بود: «خداوند آسمان‌ها و زمین آفرید و هر چیزی را به اندازه کرد.»
❤8👎2👏1
طبری کتاب تاریخ خود را در دهه اول قرن دهم به عربی نوشت و ترجمه آن پنجاه سال بعد به درخواست منصور نوح سامانی به دست بلعمی در سال ۹۶۳ صورت گرفت. بلعمی در مقدمهٔ کتاب می‌گوید:«این کتاب را من ترجمه نکردم، بلکه به زبان فارسی باز ساختم و بر آن افزودم. »
برای نمونه او سخن طبری را اینگونه ترجمه آزاد می‌کند:«یزدگرد پادشاهی نیک‌روی و نیک‌نهاد بود، لیکن روزگار با وی برفتاد. چون از مرو بگریخت، به آسیابان پناه برد. و آن مرد طمع کرد در زر و گوهر او، و بر وی تیغ زد، و پادشاهی ایران بدین گونه به آخر رسید.»
بیهقی پس از چهل سال دبیری در دستگاه غزنویان، از کار برکنار شد و در تنهایی بیهق (سبزوار) نگارش تاریخ خود را در سال ۱۰۵۷ آغاز کرد و تا پایان عمرش در سال ۱۰۷۷ ادامه داد. ۱۳۲ سال پس از مرگ او سعدی متولد شد.
با بیهقی نثر فارسی از حالت نقل‌قول و گزارش به تفکر و تأمل رسید.جمله‌ها دارای موسیقی شد و نثر فاخر پدید آمد. او پیش از سعدی راه جامع و مانع نوشتن را به ما نشان داد. او قلم را محترم شمرد و وجدان واژه را نیازرد. بیهقی به طرز اعجاب‌آوری سکوت را در نوشته میاورد آنجا که می‌گوید: «من اینقدر دانم که…» و به خواننده القا می‌کند که سخن به‌عنوان نماینده فکر و دانش او حدی دارد و آن مرز “اینقدر” است! ویتگنشتاین می‌گوید «درباره آنچه نمی‌توان سخن گفت، باید سکوت کرد.» یعنی زبان مرز دارد و پس از آن باید خاموش بود. ویتگنشتاین از گزاره‌های مبهم یا تصنعی متنفر بود و میگفت«وضوح، آرمان اخلاقیِ ماست.» و بیهقی این بزرگمرد ادب پارسی نهصد سال پیش از او وفادار به فلسفه زبان و بیرقدار پاکیزه‌نویسی بود:
«من آنچه دیدم نوشتم و آنچه شنیدم، به راوی درست بازگفتم؛ و دانستم که روزگاری دیگر، مردی دیگر این سخن بخواند و داوری کند.»
پس بیایید این قیمتی دُر لفظ دری را حفظ کنیم و برای ادامه ارتباط با نسل جوان ایرانی تا حدی که به جامعیت سخن آسیبی نرسد ساده بنویسیم و از آنچه ضروری نیست پرهیز کنیم.
س. زواره
اول آبان ۲۵۸۴
برای نمونه او سخن طبری را اینگونه ترجمه آزاد می‌کند:«یزدگرد پادشاهی نیک‌روی و نیک‌نهاد بود، لیکن روزگار با وی برفتاد. چون از مرو بگریخت، به آسیابان پناه برد. و آن مرد طمع کرد در زر و گوهر او، و بر وی تیغ زد، و پادشاهی ایران بدین گونه به آخر رسید.»
بیهقی پس از چهل سال دبیری در دستگاه غزنویان، از کار برکنار شد و در تنهایی بیهق (سبزوار) نگارش تاریخ خود را در سال ۱۰۵۷ آغاز کرد و تا پایان عمرش در سال ۱۰۷۷ ادامه داد. ۱۳۲ سال پس از مرگ او سعدی متولد شد.
با بیهقی نثر فارسی از حالت نقل‌قول و گزارش به تفکر و تأمل رسید.جمله‌ها دارای موسیقی شد و نثر فاخر پدید آمد. او پیش از سعدی راه جامع و مانع نوشتن را به ما نشان داد. او قلم را محترم شمرد و وجدان واژه را نیازرد. بیهقی به طرز اعجاب‌آوری سکوت را در نوشته میاورد آنجا که می‌گوید: «من اینقدر دانم که…» و به خواننده القا می‌کند که سخن به‌عنوان نماینده فکر و دانش او حدی دارد و آن مرز “اینقدر” است! ویتگنشتاین می‌گوید «درباره آنچه نمی‌توان سخن گفت، باید سکوت کرد.» یعنی زبان مرز دارد و پس از آن باید خاموش بود. ویتگنشتاین از گزاره‌های مبهم یا تصنعی متنفر بود و میگفت«وضوح، آرمان اخلاقیِ ماست.» و بیهقی این بزرگمرد ادب پارسی نهصد سال پیش از او وفادار به فلسفه زبان و بیرقدار پاکیزه‌نویسی بود:
«من آنچه دیدم نوشتم و آنچه شنیدم، به راوی درست بازگفتم؛ و دانستم که روزگاری دیگر، مردی دیگر این سخن بخواند و داوری کند.»
پس بیایید این قیمتی دُر لفظ دری را حفظ کنیم و برای ادامه ارتباط با نسل جوان ایرانی تا حدی که به جامعیت سخن آسیبی نرسد ساده بنویسیم و از آنچه ضروری نیست پرهیز کنیم.
س. زواره
اول آبان ۲۵۸۴
❤11👎2👏1