پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
مشتی نمونه‌ی خروار :
از راست سومی: سرلشگر معینی فرمانده لشگر ارومی عده‌ی خود را بی‌سرپرست گزارده با رسوایی بسیار گریخته از ملایر سر درآورد و در نتیجه‌ی این رفتار هزار تن بلكه بیشتر سربازان بیگناه كشته شدند.
پنجمی : سرلشگر مطبوعی فرمانده‌ لشگر تبریز از بانك 180 هزار ریال (كمابیش بهای یك خانه در تهران) پول گرفته گریخت و در چنان هنگامی او و چند تن دیگر از سركردگان جز در اندیشه‌ی حمل اثاثیه‌ی خود نبوده و كامیونهای سپاه را باین كار خود تخصیص داده‌اند.
ششمی : سرلشگر محتشمی کنار مطبوعی ایستاده (در این پیکره دیده نمی‌شود.نک. عاقلی ، روزشمار تاریخ ایران ص 330) همینكه جنگ آغاز گردید بی آنكه اندك تقیدی بوظیفه‌ی خود داشته باشد همه را گزارده گریخت و تنها اموال خود را همراه آورد.
آنکه با رخت مشکی در رده‌ی دوم ایستاده سرلشگر احمد نخجوان است. بهمدستی سرلشگر ضرغامی و دیگر خائنان ارتش (گویا یکی از آنها سرتیپ ریاضی بود که رضاشاه برای همین طرح تهی گردانیدن پادگانها مقصر دانسته همه‌شان را کتک زده قرار بود محاکمه کند) ، در گیرودار جنگ ، سربازان پادگانها را مرخص کردند و با خیره‌رویی پیشنهاد استخدام سربازان پیمانی را پیش آوردند!
نمونه‌ی مشروطه‌خواهانی از دسته‌ی ادبا و فضلا که در آرمان خود استوار نبوده دودلیها و سستیها از خود نشان دادند : نصرالله تقوی ، تقیزاده ، سعدالدوله ، وثوق‌الدوله
28
🔶 زبان ایرانی

🔸 معروف و مجهول
هنگامي كه در فرهنگها جستجوي كلمه‌اي را مي‌كنيم چه‌بسا كه بعبارت واو مجهول و ياء مجهول و واو معروف و ياء معروف برمي‌خوريم. كساني معني اين عبارتها را نمي‌دانند و در فرهنگها شرحي درباره‌ي آنها نتوان يافت اينست كه ما معني آنها را بازمي‌نماييم.
چنانكه در زبان فرانسه دو صداي ou و o هست كه بهم نزديك و ماننده‌ي يكديگرند نيز دو صداي i و e هست كه اندك تفاوتي باهم دارند در فارسي نيز در زمانهاي پيشين اين صداها هر چهار آنها بوده. چيزي كه هست در الفبا دو صداي نخستين را با حرف واو و دو صداي دومين را با حرف ياء نشان مي‌داده‌اند و بجهت جدا كردن آنها از يكديگر صداي نخست واو را كه بيشتر معروف و معمول بوده «معروف» و صداي دومي آن را كه كمتر بكار مي‌رفته «مجهول» مي‌خوانده‌اند. همچنين درباره‌ي ياء صداي نخست را «معروف» و صداي دومي را «مجهول» مي‌ناميده‌اند. پس واو و ياء مجهول همان صداهاست كه در زبان فرانسه با حرفهاي o و e نشان مي‌دهند.
در زمان ساسانيان و در قرنهاي نخستين اسلام آن دو صداي واو و ياء همگي بكار ميرفته و كلمه‌هايي كه ما امروز آنها را بيكسان مي‌خوانيم در زمانهاي پيشين بعلت همين تفاوت دو صداي واو و ياء از هم جداگانه بوده‌اند. چنانكه شير بمعني «دد درنده» و شير بمعني «آب سفيد خوردني» كه امروز هر دو يكسان بر زبان رانده مي‌شود ليكن در پيشين زمانها آن يكي را با ياء مجهول Cher و اين يكي را با ياء معروف Chir مي‌خوانده‌اند.1 ولي سپس در نتيجه‌ي انتشار علوم عربي درميان ايرانيان و اينكه بسياري از مردم بويژه آنان كه سواد داشته‌اند از هرباره خود را بعربي و زبان و لهجه‌ي عربي نزديك مي‌نموده‌اند اينست كم‌كم صداي مجهول واو و ياء از ميان رفته و همگي معروف گرديده. تنها شاعران تا ديرزماني در قافيه‌ها آن را رعايت مي‌كرده‌اند و بيشتر براي آگاهي شاعران و شعرخوانان بوده كه در فرهنگها اين قيدها مي‌نموده‌اند‌.
ليكن در بسياري از زبانهاي بومي كه اثر زبان و علوم عربي در آنها كمتر است هنوز فرق معروف و مجهول چنانكه بوده بحال خود هست و مردم هميشه رعايت دو صداي واو و ياء را مي‌كنند. چنانكه در آذربايجان كه با آنكه زبان بومي آنجا از ميان رفته و تركي جاي آن را گرفته در كلمه‌هاي پارسي كه يادگار آن زبان ديرين بومي است درست فرق معروف و مجهول منظور است و از اينجاست كه مردم آنجا در بازشناختن معروف و مجهول بيشتر كلمه‌هاي پارسي بي‌نياز از فرهنگها مي‌باشند.
كلمه‌هاي دوست و كور و گور و شور و بيل و ديو و شير (بمعني دد معروف) ميشه2 (بيشه) و پيشه ، آنسان كه در زبان مردم آذربايجانست كه واو و ياء را مجهول مي‌گيرند درستتر و بقاعده‌ي زبان پارسي موافقتر است از آنكه بر زبان مردم تهران و بسياري از شهرهاي ديگر است.

1ـ از اين جهت است كه شاعر گفته : «گرچه باشد در نوشتن شير شير» و نگفته در گفتن يا خواندن. چه در گفتن و خواندن تفاوت ميان آن دو كلمه بوده است.
2ـ يكي از قاعده‌هاي آذري زبان بومي آذربايجان بدل كردن باء به ميم در بسياري از كلمه‌ها بوده. كلمه‌ي ميشه (بيشه) و مهانه (بهانه) و مشكين (بشكين) يادگارهاي آن قاعده است. [درین باره بنگرید بکتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان»]
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی سی‌وچهارم)

🔶 چرا بجای سود زیان می‌بینیم؟..(بخش 1 از 3)

از سال 1305[قمری] كه حاجی‌میرزاحسن رشدیه نخستین دبستان (یا مدرسه‌ی جدید) را در تبریز بنیاد نهاد ، تا امروز كه پنجاه‌وشش سال میگذرد در ایران در راه معارف (یا فرهنگ) كوششهای بسیاری رفته است. از همان هنگام عقیده‌ی علاقه‌مندان بكشور و توده ‌این بود كه باید مردم را باسواد گردانید ، و اینست هر یكی باندازه‌ی تواناییش در این راه میكوشیده.

یكی از پیشگامان در این راه شادروان امین‌الدوله بوده. زیرا چون در همان زمانها بوالیگری تبریز آمد ، حاجی‌میرزاحسن از دست ملایان و طلبه‌ها آزار بسیار دیده و پس از چند سال كوشش دبستان را رها كرده بمصر رفته بود ، امین‌الدوله با تلگراف او را به تبریز خواست و دوباره با دست او دبستانی بنیاد نهاد كه بشاگردان رخت و نهار نیز داده می‌شد. سپس چون ناصرالدین‌شاه كشته شد و پسرش مظفرالدین‌شاه بجای او نشست و پس از چند ماهی امین‌الدوله را برای صدراعظمی بتهران خواست امین‌الدوله حاجی‌میرزاحسن را با خود همراه آورد و در تهران نیز یك دبستان بزرگی كه با پول او اداره می‌شد بنیاد گزاشت.

یكی دیگر شادروان شیخ‌هادی نجم‌آبادی بود. این مرد دل‌آگاه بدشمنیها كه ملایان سالوس با دبستانها می‌نمودند پروا نكرده پشتیبانی از آنها نشان میداد و از اینرو چون امین‌الدوله معزول شد و از تهران بیرون میرفت نگهداری دبستانها را باو سپرد و آقاشیخ‌هادی آنچه نگهداری و پشتیبانی بود دریغ نگفت.

دیگری شادروان طباطبایی بود كه در تهران دبستان اسلام را بنیاد نهاد. دیگری لقمان‌الممالك بود كه در تبریز مدرسه‌ی لقمانیه را (كه گویا بجای دارالفنون تهران بود) تأسیس كرد. بسیاری از حكمرانان و توانگران هر كسی در شهری كه بود یك دبستانی بنیاد میكرد.

اینها پیش از مشروطه بود. پس از مشروطه این كوششها بسیار بیشتر و میدان آن بسیار وسیعتر گردید. آزادیخواهان در همه جا دبستانها بنیاد میگزاردند و مردم را بفرستادن بچه‌های خود برمی‌انگیختند. در روزنامه‌ها پیاپی گفتارها در تشویق مردم نوشته می‌شد ، هر سال بهنگام آزمایش (امتحان) در دبستانها جشن میگرفتند و شادی و امیدواری بسیار می‌نمودند. علاقه‌مندی ایرانیان باین دبستانها بجایی رسید كه برخی روزنامه‌های قفقاز بزبان آمده و این رفتار را بایرانیان ایراد گرفتند.

آن روز دولت دخالت در این كارها نداشت. خود مردم خرج دبستانها را میدادند. در هر شهری توانگران پول گرد آورده و دررفت[= هزینه] مدرسه‌ها را می‌پرداختند ، و چون چنین میدانستند كه جوانانی كه از آنها بیرون آیند یك جنس دیگری از مردم خواهند بود و ایران با دست آنان بهشت برین خواهد گردید ، با شوق و دلخواه پول در این راه میدادند. نویسنده بارها از كسانی شنیده‌ام كه میگفتند : «كی خواهد رسید آن روزی كه اینها از مدرسه بیرون آیند و كارها را بدست گیرند؟!..»

پس از آن زمان هم دولت رشته‌ی دبستانها و دبیرستانها را بدست گرفته و سالانه پولهای هنگفتی در این راه خرج كرده. امروز ما اگر نگاه كنیم دبستان و دبیرستان و دانشكده و دانشسرا و كلاسهای اكابر و از اینگونه بسیار داریم. رویهم‌رفته در این پنجاه‌وشش سال كوششهای بسیار كرده‌ایم. ولی باید دید آیا نتیجه‌ای بدست آمده یا نه؟!.. آیا آن امیدی كه بجوانان درسخوانده بسته می‌شد جای خود را گرفته یا نه؟..

جای انكار نیست كه برخی سودهایی بدست آمده و امروز جوانان صد دانش و آگاهی دارند كه پیران در آن زمان نداشتند. اینها را پوشیده نتوان داشت. ولی اگر از نظر عزم و اراده و اخلاق ستوده و جانفشانی نگاه كنیم ، از دبستانها نه تنها نتیجه‌ی مطلوبه بدست نیامده عكس آن نتیجه روی داده. زیرا این نیز

🔸جای انكار نیست كه بیشتر جوانان درسخوانده‌ی امروز از عزم و اراده بی‌بهره و از اخلاق ستوده و جانفشانی بسیار دور میباشند.

بلكه چنانكه بارها گفتیم و دلیل آوردیم ، جوانان روستایی بیدانش و ناآگاه باینان برتری دارند و در آزمایشها همیشه پیش می‌افتند. (چنانكه در پیشامد شهریور ماه بار دیگر این آزمایش تكرار یافت).
شادروان میرزاحسن رشدیه
پیشگام مدرسه‌سازی نوین در ایران
یکی از مدرسه‌هایی که رشدیه برپا کرد.
شادروان امین‌الدوله
nik o bad - nikãn o badãn.pdf
403.1 KB
«نیک و بد ـ نیکان و بدان» عنوان سومین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
kãrhã o piwehã.pdf
341.9 KB
«کارها و پیشه‌ها» عنوان چهارمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
29
🔶 زبان ایرانی

🔸 اصفهان يا اسپهان
شهر معروف ايران را كه امروز «اصفهان» مي‌نگاريم اين كلمه شكل عربي نام آن شهر است. در كتابهاي پهلوي آن را «سپاهان» نوشته‌اند و موسي خوريني «آسپاهان» مي‌نامد.
آنچه ما دانسته‌ايم «سپاهان» در كتابهاي پهلوي كه سپس بزبان شعرا نيز افتاده شكل درست كلمه نيست بلكه بعلتي كه اينجا جاي ياد كردن آن نيست چنين كلمه‌اي را پديد آورده‌اند. اگر شكل درست پارسي كلمه را خواسته باشيم «اسپهان» با زير الف يا با زبر آنست.

🔸 گيلاس از اروپا آمده
از زبانشناسي پيداست كه ميوه‌ي معروف «گيلاس» در زمانهاي باستان چندان معروف نبوده سپس كه از كشوري بكشوري رفته نام خود را نيز همراه برده و اينست كه نام آن در بسيار زبانها يكي است. چنانكه در فارسي «گيلاس» در تركي عثماني «كرس» در عربي «كرز» در ارمني «گيراس» در لاتين «كراسوس» Cerasus در فرانسه Cerise در انگليسي Cherry و در آلماني Kirische است.
بنوشته‌ي غربيان يكي از سرداران روم باستان آن را از آسياي كوچك بايتاليا برده در اروپا معروف گرديده. ولي از آنچه در بالا گفتيم بايد باور كرد كه بايران و عربستان از راه اروپا آمده و شايد چند صد سال بيش نباشد كه معروف گرديده و اينست كه در كتابهاي ديرين نام آن را نمي‌يابيم.