30
🔶 زبان ایرانی
🔸 خربزه يا خيار بزرگ1
در زمانهاي باستاني در ايران خيار را «بوزه» ميخواندهاند چنانكه ما اين كلمه را در كتاب «فرهنگ پهلويك» مييابيم و اينست كه آن ميوهي معروف را هم «خربوزه» گفتهاند كه معني آن «خيار بزرگ» است. زيرا كه «خر» در پارسي بمعني بزرگ بسيار معروف بوده چنانكه در كلمههاي خرچنگ ، خرمگس ، خرمهره ، خرگوش ، و خرتوت و مانند اينها هنوز بازمانده.
از اينجا پيداست كه خربزه در آغاز پيدايش خود باين بزرگي نبوده و فرق بسيار با خيار نداشته است.
🔸 ياغي ، سركش و نافرمان
كلمهي «ياغي» در كتابها فراوان بكار رفته و در نگارشهاي ما نيز گاهي ميآيد. كساني دربارهي آن ميپرسند كه آيا عربي يا فارسي است. در پاسخ آنها مينگاريم كه «ياغي» مغول و تركي و بمعني دشمن است. رواج آن در فارسي هم از زمان مغول شده ولي ما آن را نه بمعني دشمن بلكه بمعني سركش يا نافرمان بكار ميبريم و چون كلمهي بيگانهايست و نيازي بآن نداريم چه بهتر كه از كار بردن آن خودداري نموده بجاي آن خود كلمههاي سركش و نافرمان را بكار بريم.
🔸 ارج
كلمهي ارج را كه ما در نگارشهاي خود بكار ميبريم كساني انگاشتهاند مگر ما آن را از پيش خود ساختهايم. اين نكته را بايد بگويم كه ما هرگز كلمهاي را از پيش خود نساخته و كلمهاي را تا در يكي از كتابهاي نويسندگان و گويندگان پيشين پيدا نكنيم بكار نميبريم. كلمهي ارج نيز گذشته از آنكه در كلمهي «ارجمند» اكنون هم فراوان بكار ميرود در نگارشهاي پيشينيان بسيار آمده و معني آن قدر و ارزش ميباشد. شمس كوتوالي گفته :
دل اگر نيست پسند تو بمن بازفرست
جان ندارد بر تو ارج بتن بازفرست
1ـ در چند سال پيش كه آقاي كسروي در زبانشناسي كار ميكرده از جمله نامهاي ميوهها را مورد درس ساخته و كتابچهاي بنام «ميوهنامه» تأليف كرده كه اين يادداشتها از آنجا آورده ميشود. (پيمان)
🔶 زبان ایرانی
🔸 خربزه يا خيار بزرگ1
در زمانهاي باستاني در ايران خيار را «بوزه» ميخواندهاند چنانكه ما اين كلمه را در كتاب «فرهنگ پهلويك» مييابيم و اينست كه آن ميوهي معروف را هم «خربوزه» گفتهاند كه معني آن «خيار بزرگ» است. زيرا كه «خر» در پارسي بمعني بزرگ بسيار معروف بوده چنانكه در كلمههاي خرچنگ ، خرمگس ، خرمهره ، خرگوش ، و خرتوت و مانند اينها هنوز بازمانده.
از اينجا پيداست كه خربزه در آغاز پيدايش خود باين بزرگي نبوده و فرق بسيار با خيار نداشته است.
🔸 ياغي ، سركش و نافرمان
كلمهي «ياغي» در كتابها فراوان بكار رفته و در نگارشهاي ما نيز گاهي ميآيد. كساني دربارهي آن ميپرسند كه آيا عربي يا فارسي است. در پاسخ آنها مينگاريم كه «ياغي» مغول و تركي و بمعني دشمن است. رواج آن در فارسي هم از زمان مغول شده ولي ما آن را نه بمعني دشمن بلكه بمعني سركش يا نافرمان بكار ميبريم و چون كلمهي بيگانهايست و نيازي بآن نداريم چه بهتر كه از كار بردن آن خودداري نموده بجاي آن خود كلمههاي سركش و نافرمان را بكار بريم.
🔸 ارج
كلمهي ارج را كه ما در نگارشهاي خود بكار ميبريم كساني انگاشتهاند مگر ما آن را از پيش خود ساختهايم. اين نكته را بايد بگويم كه ما هرگز كلمهاي را از پيش خود نساخته و كلمهاي را تا در يكي از كتابهاي نويسندگان و گويندگان پيشين پيدا نكنيم بكار نميبريم. كلمهي ارج نيز گذشته از آنكه در كلمهي «ارجمند» اكنون هم فراوان بكار ميرود در نگارشهاي پيشينيان بسيار آمده و معني آن قدر و ارزش ميباشد. شمس كوتوالي گفته :
دل اگر نيست پسند تو بمن بازفرست
جان ندارد بر تو ارج بتن بازفرست
1ـ در چند سال پيش كه آقاي كسروي در زبانشناسي كار ميكرده از جمله نامهاي ميوهها را مورد درس ساخته و كتابچهاي بنام «ميوهنامه» تأليف كرده كه اين يادداشتها از آنجا آورده ميشود. (پيمان)
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیوششم)
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..
(بخش 3 از 3)
🔸آن آسیبی كه مغول بایران رسانیده تا امروز جبران نشده. از چنان داستان بزرگی چگونه کسی بیك گوشهی بسیار پست و بیبهایش چسبد و از اثر آن بادبیات (یا بشعر سرایی) گفتگو كند؟!.
🔸🔸ما اگر از داستان مغول بگفتگو پردازیم باید این نكته را دنبال كنیم كه چگونهایرانیان بآن آسانی زبون مغولان گردیدند؟!.. ایران آن روز چه از حیث بزرگی و پهناوری و چه از حیث انبوهیِ مردم چند برابر ایران كنونی بود ، با اینحال چه علت داشت كه سیهزار سپاه یَمه و سوتای[دو سردار چنگیز] از آنسر كشور درآمدند و كشتاركنان از اینسر بیرون رفتند؟!.. آیا این درماندگی چه علت داشت؟!.. باید اینها را جستجو كرد و بدست آورد و مایهی عبرت گردانید. تاریخ آیینهی عبرتست. باید از حوادث آن درس زندگانی آموخت. باینهاست كه باید پرداخت. گفتگو از اینكه تشبیه زلف بمار در چه زمانی بوده چه سودی تواند داشت؟!..
اینست نمونهای از درسهایی كه شاگردان در دبیرستانها و دانشكدهها میخوانند. پیداست كه این درسها نه تنها سودی نمیدهد و خرد و فهم جوانان را برشد و نمو وانمیدارد زیانهایی نیز بآنها میرساند و خردها و فهمشان را از كار میاندازد. مَثل اینها مَثل آن كشتزاریست كه شما بجای گندم و جو و سیبزمینی ، علفهای هرزه در آن بكارید. نتیجهی این رفتار شما تنها آن نخواهد بود كه از سود كشاورزی بیبهره گردید و از رنج خود بهره برندارید ، گذشته از این ، یك زیانی هم درمیان خواهد بود و اینكه از نیروی زمین بسیار خواهد كاست. بلكه باید گفت : آن زمین مسموم گردیده دیگر بآسانی درخور كشت گندم و جو نخواهد بود.
جوانان كه گرانبهاترین سالهای زندگانی خود را با این چیزهای بیهوده بسر میبرند از یكسو چون همان چیزها را سرمایهای برای خود میپندارند با یك غروری بمیدان زندگانی درمیآیند و همچون كسان فریب خورده با همهی تهیدستی خود را توانگر و دارای سرمایه میشمارند و در نتیجهی همین غرور تن بآموختن حقایق زندگانی نمیدهند. از یكسو نیز چنانكه گفتیم این چیز[ها] مغزهای آنان را فرسوده گردانیده بیكاره میسازد.
🔸پس از همهی اینها ، جوانان چون بیرون میآیند بیكار نایستاده كتابها تألیف میكنند ، گفتارها مینویسند ، روزنامهها بنیاد میگزارند ، مجلهها بچاپ میرسانند ، و بدین وسیله همان آموختههای خود را با چیزهای دیگری كه از اندیشهی خود بآنها افزودهاند در بیرون پراكنده میگردانند. كوتاهسخن آنكه در بیرون دبیرستان و دانشكده نیز یك محیطی مانند آنچه در درون آنها بوده پدید میآورند كه دیگر راهی برای رهایی از آموختههای بیهوده باز نمیماند.
اینست راز آنكه در این پنجاهوشش سال از كوششهایی كه در راه بنیادگزاردن دبستانها و دبیرستانها و دانشكدهها رفته نتیجهی مطلوبه بدست نیامده و آنهمه امیدها مبدل بنومیدی گردیده.
این موضوع بسیار مهم و خود شایستهی آنست كه در این باره یك كتاب جداگانه تألیف گردد و من برای آنكه خوانندگان را نرنجانم باین اندازه بس كرده گفتار را بپایان میرسانم.
(پرچم روزانه شمارههای 97 و 98)
پایان
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..
(بخش 3 از 3)
🔸آن آسیبی كه مغول بایران رسانیده تا امروز جبران نشده. از چنان داستان بزرگی چگونه کسی بیك گوشهی بسیار پست و بیبهایش چسبد و از اثر آن بادبیات (یا بشعر سرایی) گفتگو كند؟!.
🔸🔸ما اگر از داستان مغول بگفتگو پردازیم باید این نكته را دنبال كنیم كه چگونهایرانیان بآن آسانی زبون مغولان گردیدند؟!.. ایران آن روز چه از حیث بزرگی و پهناوری و چه از حیث انبوهیِ مردم چند برابر ایران كنونی بود ، با اینحال چه علت داشت كه سیهزار سپاه یَمه و سوتای[دو سردار چنگیز] از آنسر كشور درآمدند و كشتاركنان از اینسر بیرون رفتند؟!.. آیا این درماندگی چه علت داشت؟!.. باید اینها را جستجو كرد و بدست آورد و مایهی عبرت گردانید. تاریخ آیینهی عبرتست. باید از حوادث آن درس زندگانی آموخت. باینهاست كه باید پرداخت. گفتگو از اینكه تشبیه زلف بمار در چه زمانی بوده چه سودی تواند داشت؟!..
اینست نمونهای از درسهایی كه شاگردان در دبیرستانها و دانشكدهها میخوانند. پیداست كه این درسها نه تنها سودی نمیدهد و خرد و فهم جوانان را برشد و نمو وانمیدارد زیانهایی نیز بآنها میرساند و خردها و فهمشان را از كار میاندازد. مَثل اینها مَثل آن كشتزاریست كه شما بجای گندم و جو و سیبزمینی ، علفهای هرزه در آن بكارید. نتیجهی این رفتار شما تنها آن نخواهد بود كه از سود كشاورزی بیبهره گردید و از رنج خود بهره برندارید ، گذشته از این ، یك زیانی هم درمیان خواهد بود و اینكه از نیروی زمین بسیار خواهد كاست. بلكه باید گفت : آن زمین مسموم گردیده دیگر بآسانی درخور كشت گندم و جو نخواهد بود.
جوانان كه گرانبهاترین سالهای زندگانی خود را با این چیزهای بیهوده بسر میبرند از یكسو چون همان چیزها را سرمایهای برای خود میپندارند با یك غروری بمیدان زندگانی درمیآیند و همچون كسان فریب خورده با همهی تهیدستی خود را توانگر و دارای سرمایه میشمارند و در نتیجهی همین غرور تن بآموختن حقایق زندگانی نمیدهند. از یكسو نیز چنانكه گفتیم این چیز[ها] مغزهای آنان را فرسوده گردانیده بیكاره میسازد.
🔸پس از همهی اینها ، جوانان چون بیرون میآیند بیكار نایستاده كتابها تألیف میكنند ، گفتارها مینویسند ، روزنامهها بنیاد میگزارند ، مجلهها بچاپ میرسانند ، و بدین وسیله همان آموختههای خود را با چیزهای دیگری كه از اندیشهی خود بآنها افزودهاند در بیرون پراكنده میگردانند. كوتاهسخن آنكه در بیرون دبیرستان و دانشكده نیز یك محیطی مانند آنچه در درون آنها بوده پدید میآورند كه دیگر راهی برای رهایی از آموختههای بیهوده باز نمیماند.
اینست راز آنكه در این پنجاهوشش سال از كوششهایی كه در راه بنیادگزاردن دبستانها و دبیرستانها و دانشكدهها رفته نتیجهی مطلوبه بدست نیامده و آنهمه امیدها مبدل بنومیدی گردیده.
این موضوع بسیار مهم و خود شایستهی آنست كه در این باره یك كتاب جداگانه تألیف گردد و من برای آنكه خوانندگان را نرنجانم باین اندازه بس كرده گفتار را بپایان میرسانم.
(پرچم روزانه شمارههای 97 و 98)
پایان