پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ زبان ایرانی 42

🔶 چند خرده‌گيري در زمينه‌ی زبان

مي‌گويیم در لقب و عنوان ما به «آقا» هم پايبندي نداريم : زيرا براي آن نيز جهت خردپسندي پيدا نمي‌كنيم. «آقا» در تركي بمعني برادر بزرگتر بوده چنانكه «ايني» برادر كوچكتر را مي‌گفته‌اند. امروز هم اگر كسي كلمه را بآن معني بكار برد چون مهرباني و نوازش را نشان مي‌دهد مي‌توان عذري براي او انديشيد. ولي كنون در فارسي آن را بجاي كلمه‌ي «خواجه» بكار مي‌برند و مقصود بندگي نمودن و فروتني نشان دادن ميباشد و اينست كه جهت خردپسندي ندارد.
اگر نام براي نشان دادن «نامدار» ميباشد ديگر اين پيرايه‌هاي بيجا براي چيست؟!
اين مثل را در جاي ديگري ياد كرده‌ايم و در اينجا تكرار مي‌كنيم : در تبريز سياهي بلال نام تن ستبر و بالاي بلندي داشت و كارش ويلگردي و بيكاري بود و چون هرچه كهنه‌پاره از مزبله‌ها پيدا ميكرد بدور پاهاي خود مي‌پيچيد و بدينسان هر پايش چندان بزرگ و سنگين مي‌شد كه ناگزير بود آنها را بر زمين بكشد و راه را بسيار آهسته بپيمايد بهمين جهت مردم او را ديوانه‌اش مي‌شمردند.
ولي من مي‌پرسم : آيا چه فرقي ميانه‌ي او و كساني هست كه هرچه كلمه‌ي پوچ و بي‌مغز پيدا مي‌كنند بر پس و پيش نامهاي خود مي‌افزايند؟ اگر كار بيهوده كردن نشان ديوانگي است پس چرا ما آن كساني را كه دربند عنوانهاي پوچ ميباشند و ارج و بهايي بآنها ميدهند سبك‌مغز كوتاه‌خرد نپنداريم؟!
آدميان همه از خاكند و همه بخاك بازميگردند. نادان آن كس كه بر ديگري فزوني جويد!
كساني خواهند پنداشت ما بدعت نويني ميگزاريم ولي نه اين چنين است مردمان تا چند قرن پيش همگي يكديگر را جز با نام نمي‌خواندند و هرگز دربند اينگونه رويه‌كاريها نبودند. اين كتابهاي روميان و يونانيان و عرب و ايرانيان و تركان كه ما همه در دسترس داريم و هرچه مي‌جوييم نشاني از اين بيهوده‌كاريها پيدا نمي‌كنيم.
در ايران در شهرهاي كوچك و در ديهها هنوز هم مردم يكديگر [را] تنها با نام مي‌خوانند. در تبريز در محله‌هاي دوردست هر كس تنها با نام خود خوانده مي‌شود ولي در محله‌هاي ميان شهر كه بگمان خود تربيت شده مي‌باشند بايد يكديگر را «آقا» يا «جناب آقا» بخوانند!
پس بدعت اين رسم ناستوده است كه در سايه‌ي رويه‌كاريهاي اين و آن رواج گرفته و ما آنچه مي‌گوييم جز رسم كهن جهانيان نمي‌باشد.
اين شگفتتر كه هرچه اين ساخته‌كاريها بيشتر رواج مي‌گيرد بِهمان اندازه پاكدلي و سادگی مردم كمتر مي‌شود. امروز اگر علي با ولي آشنايي و دوستي دارند اگر بخواهيم رسم معاشرت آنان را با يكديگر شرح دهيم چندين صفحه پر خواهد شد. چگونه يكديگر را «آقا» بخوانند و «حضرتعالي» خطاب كنند و در رسيدن بهمدیگر چه جمله‌هايي را تكرار نمايند : «بجان خودت چنان مشتاق زيارتتان بودم كه حدي ندارد» ، «بنده چند دفعه بدر دولت‌منزل آمده‌ام درك حضور نصيب نشده» ، «از بي‌سعادتي بنده».
اگر علي در مجلسي بود و وليخان درآمد علي بايد وظيفه‌ي دوستي را فراموش نكرده زبان بمعرفي باز نمايد : «آقا ميرزا وليخان از دوستان قديم بنده است. جوان حساس ، اديب و فاضل است...» اگر علي سفر كرد ولي بايد پياپي نامه بنويسد و از درد فراق بنالد ـ از اينگونه رويه‌كاريها كه همه مي‌دانيم.
ولي پس از همه‌ي اينها اگر كسي بيمار شد و طبيب بر سر او آوردند و براي پول درمان محتاج چند تومان وام گرديدند بي‌شك كميت دوستي در اينجا لنگ است و كار بيك رشته سوگندهاي دروغ خواهد كشيد كه ندارم.
[دنباله دارد]
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی چهل‌وپنجم)

🔶ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 1 از 3)

تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بكار می‌بردند ، به كمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بكارهای تاریخی نیكی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.

در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند.
🔸مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.

لیكن جای افسوسست كه امروز بازرگانان از نیكان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی كه از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از كسی و چیزی نمیدارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند كه آن مایه‌ی دیگری بزیانكاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن میرانم :

این بازرگانان داراك (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از كالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما میگوییم : نباید هر كالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده میگویند : میفرستیم پول می‌آید و كشور ثروتمند می‌شود كه پیداست داراك یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یك لغزش مهمی از ایشانست.

از آنسوی اینان در اسكناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان میدهند و ارزش اسكناس را بسته بكمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن كه زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان كه اسكناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای كالاها را بالا میبرند كه این هم لغزش دوم ایشان است.

🔸ما چنانكه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراك شمرد. داراك در درجه‌ی نخست این آب و خاكست كه خدا بما سپرده سپس نیز كالاهاست كه میتوان داراك شمرد.

این آب و خاك و هوا و تابش آفتاب كه خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی كه در ایرانست از اسكناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی كه داریم بیكبار نابود گردد چیزی از ما كم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین كه هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.

بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم كه دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و كالاهای بازرگانی هست. لیكن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر میباشد. باین دلیل كه ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان [dih = ده ، روستا] گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.

در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یك من زر بیش از آن ارزش ندارد كه یك سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یك برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد كه زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.

ولی از آنسوی آب و خاك در دیده‌ی ما ارجمند است كه سرچشمه‌ی زندگانیِ توده میباشد. اینست كه میگوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست كه هم بنگهداریش كوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.

بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند.[1] زیرا یك چنین آب و خاكی دارند كه چنانكه حساب كرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلكه بیشتر كفایت دارد ، و این یكی از خواستهای ماست كه مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و بیاری خدا در این راه از كوشش دریغ نخواهیم گفت.

در اینجا گفتگو از آنست كه خوانندگان معنی درست داراك را بفهمند و این بدانند كه پول داراك نیست و نباید آن را داراك شمرد. همین نشناختن معنی درست داراك نه تنها نادانیست و شایسته‌ی كسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است كه ایرانیان آن دلبستگی كه بجواهرات و طلاهای بانك می‌نمایند ده یكش را درباره‌ی آب و خاك نشان نمیدهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است كه سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمیدارند.
[1] : تأكید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما كشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود كه عقب افتادگی ما یك علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم كه می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بچشمها می‌آمد. در جایی كه اگر نداری اینست باید میگفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.

بیش از همه دسته‌هایی ، از حزب و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا می‌کردند و گمراهی نوینی را بدینسان پیش ‌آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».

پیشامدهای سالهای دیرتر بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.
✴️ گواهی پاکدلانه

🔶 نامه‌ی عباس ، یکی از خوانندگان این کانال

با درود پاکدینان
درجایی از نوشته های شادروان کسروی دیدم نوشته<< دشمنان ما که با نیکی های خود ما را یاری نکردند با دشمنی ها و بدی های خود ناخواسته ما را یاری کردند>> امروز هم دشمنان اندیشه کسروی با صدپستی و نامردی و سانسور تلاش دارند شادروان کسروی را نزد مردم تحریف کنند همانطور که خود شادروان میدانست آخشیج خواسته دشمنان اتفاق افتاده یک نمونه آن نحوه آشنایی خود ما با کسروی است که تا قبل از تابستان امسال بجز اسم و چندجمله معروف هیچی از کسروی نمی دانستیم اما دشمنان کسروی مستندی درباره نواب به شبکه چهارسیما بردند و در یک تحریف آشکار نواب صفوی را که یک جوجه آخوند دارای جمود فکری بیش نبود به عنوان مرد خدا و شهید در راه ملت و کشور معرفی میکردند و کسروی با این ذهن باز و کارهای تحقیقی فراوان به عنوان یک مهدورالدم منحرف که کشته شدن حق آن بود،این مستند خود شروعی شد برای آشنایی ما با کسروی و نواب ،در اول که دو نفر را با هم مقایسه کردم دیدم نواب چیزی ندارد! کدام گمراهی را از جامعه برداشته است؟ ایده کارکردی مثبتی برای جامعه دارد؟ آثار مکتوب تحقیقی برای جامعه دارد؟ در واقع نواب چیزی ندارد جز از میان برداشتن ،کشتن،عصبیت،نفرت،خشم،تلافی. شروع کردم تحقیق در مورد کسروی دیدم از ایشان آثار بسیاری برجای مانده ،یکی یکی آثارش رو خواندم دنیایی آثار تحقیقی پر زحمت و ارزشمند دیدم. همانطور که خود گفته بود سخنان ارجدار ایشان را به داوری خرد سپردم به گفته ایشان یگانه راه شناخت کژ از راست ،استوار از سست داوری میباشد و ما هم سخنان به واقع ارجدار ایشان را به داوری خرد سپردیم دیدیم با این دلایل محکم قابل رد کردن نیست و راستی آن نیست که سخنان راست را نپذیریم و چه نیک اندیشه های ایشان را پذیرفتیم واکنون خرسندیم که احساسمان اینست که به ایمانمان افزوده شد و به خداوند نزدیک تر شدیم تعریف درست دین را فهمیدیم بقول ایشان <<دین یعنی شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن به ایین خرد>>
ما که سالها در زندان اندیشه های تحریف شده در یک ارتباط تحریف شده بودیم امروز رهایی ذهن خود را باید جشن بگیریم چرا که ذهن خود را ازاد کردیم برای اندیشیدن ،چنان درگیر تحریف و امور غیر واقعی بودیم که واقعیت های زندگانی را نمی دیدیم بی گفتگوست که واقعا نمی دیدیم ،واقعیت آن عینیت مجسمی است که در بیرون سرمان قرار دارد آلودگی محیط زیست واقعیت قابل لمس است ،فقر و اعتیاد واقعیت قابل لمس است ،فحشا و ریا و دروغگویی واقعیت قابل لمس است اما چنان درگیر تحریفات هستیم که عینیت مجسم را فدای ذهنیت غیراثباتی کردیم ،آنچان بارمان آوردند که باورمان شد امور ذهنی غیرقابل اثبات چون پیاده روی کربلا و اشک ریختن و باور خود را راست شمردن تنها راه سعادت است چقدر تلخ در این پیرامون سیر کردیم که هیچ وقت اولویتی برای تدبیری درست در حل مشکلات جامعه قائل نشدیم ،ریشه کنی فقر و محرومیت ها و اعتیاد که واقعیت عینی امروز جامعه ماست اولویت مدبران ما نبوده و نیست چرا که اولویت های ذهنی چون پیاده روی کربلا و نگهداری از این داستان و دستگاه اهم اولویت هاست ،باز هم سپاس از آفریدگار دانا که به واسطه شادروان کسروی ابزار بیشتری برای اندیشیدن بدست آوردم.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 12

شما می‌دانید هنگامی که ما بکار برخاستیم چون نام خرد می‌بردیم یکی از ایرادها که پیروان کیشها می‌گرفتند همین می‌بود که گاهی می‌گفتند : «مگر دین با عقل درست می‌آید؟!.» و هنگامی می‌سرودند : «عقلها هم که اختلاف دارد!» و زمانی ایراد می‌گرفتند : «همه‌ی مردم که عقل دارند. اگر با عقل می‌توان بحقایق رسید پس اختلاف درمیان مردمان از کجاست؟!..». ما گفتارهای بسیاری در این باره نوشته و بیکایک ایرادها پاسخ داده‌ایم ، و این یکی از دشواریهای کار ما بوده. اکنون همه‌ی آنها فراموش شده و کار بجایی رسیده که همان پیروان کیشها پشتگرمی بخرد و داوری آن می‌نمایند.
آنان می‌پندارند که ما هرچه گفته‌ایم آنان نیز توانند گفت ، و ما چون نام خرد برده‌ایم آنان نیز توانند برد ، و این نمی‌دانند که ما اگر نام خرد می‌بریم دینی را که سراپا خردمندانه است دنبال می‌کنیم. ولی آنان کیشهایی را دنبال می‌کنند که از آغاز تا انجام با خرد ناسازگار است.
می‌باید گفت : نویسندگان این دفتر ، یا همچون بچه‌های بیفرهنگی که ادا درآورند و هرچه گفتی همان را بخودت بازگردانند ، ادای ما درمی‌آورند و خواستشان آنست که گفته‌های ما را بخودمان بازگردانند (چنانکه یک آخوند بی‌آزرمی در تهران همان رفتار را می‌کند) ، یا خود معنی خرد را ندانسته آن را بهمان معنای عامیانه‌اش می‌شناسند. چنانکه می‌دانید عامیان خرد را جز دلخواه و سودجویی ندانند و کسی که کاری را بزیان خود کند چنین گویند : «عقل ندارد». بارها دیده شده کسی را پولی یا کالایی از دیگری بدستش افتاده و چون می‌خواهد آن را بدارنده‌اش بازگرداند همراهش جلو می‌گیرد و می‌گوید : «مگر عقل نداری؟! بگزار تو جیبت!». آنان نیز خرد را بهمین معنی می‌شناسند و آن را جز پنداشته‌های خود نمی‌دانند.
بهر حال آنان خواستشان جز دشمنی و کارشکنی نبوده و در این باره هرچه از پیمان و پرچم یاد گرفته بوده‌اند آنان را نیز افزار کار خود گردانیده‌اند. داستان آنان داستان کسیست که شما باو سیب یا گلابی یا چیزهای گرانبهای دیگری می‌دهید و او نافهمانه همانها را سنگی می‌گرداند و بسوی شما می‌اندازد.
در اینجا نشست را بپایان می‌رسانیم و بازمانده‌ی گفتار را در نشست دیگر دنبال خواهیم کرد.
✴️ زبان ایرانی 43

🔶 چند خرده‌گيري در زمينه‌ی زبان

سخن كوتاه كنيم : پيش ما «آقا» با عنوانهاي ديگر فرقي ندارد. و اينكه در آن نگارشها اين يك عنوان را بكنار نهاده‌ايم براي آنست كه نه تنها ايرانيان بلكه همگي مردمان معروف امروزي آلوده‌ي آن مي‌باشند. ولي «جناب» و «حضرت» و مانندهاي اينها چون خاص ايرانيان است و از اينجا زبان ريشخند و سركوفت ديگران باز ميباشد از اين جهت آنها را در گفتگو جلوتر گرفتيم.
اينكه آقاي خرده‌گير مي‌نويسد : «بسياري از اين لقبها دلالت بر معاني دارد چون شيخ و ملا و سيد...» مي‌گوييم اين عنوانها از موضوع آن گفتگوهاي ما بيرون است و ما نكوهشي در اين باره ننوشته‌ايم. ولي اكنون كه پايش افتاده مي‌گوييم كه اين دلالتها نیز چندان مهم نيست. مثلاً اگر كسي دانشمند است همين دانشمندي او را بس. ديگر چه نياز كه بر سر نام خود نيز نشانه‌اي برگمارد!؟ همچنين است خويشي با پيغمبر كه هر كس آن را داراست همان دارا بودن بس است و نيازي بكلمه‌ي سيد در سر نام نيست. بهمين دليل كه خود پيغمبر و خويشان نزديك او هرگز در بند چنين نمودها نبودند. نيز دانشمندان ديرين نه رختشان جدا از ديگران بود و نه نشاني بر سر نام خود مي‌آوردند.
نمي‌دانم اين شرح را درباره‌ي علي‌بن‌حسين (امام زين‌العابدين) در كجا خوانده‌ام كه چون سفري ميكرد خود را گمنام مي‌گرفت و مي‌گفت : اگر مردم مرا بشناسند كيستم در داد و ستد و رفتارهاي خود تفاوت ميانه‌ي من و ديگران خواهند گزاشت و من بچنين كاري خرسندي ندارم.
آري شرط آزادگي همين است و بس.
اين عنوانها از رديف «حضرت» و «جناب» و مانندهاي آنها نمي‌باشد و بر دارندگان آنها نكوهشي روا نيست ولي اگر كسي از آنها نيز چشم پوشد آزادگي نموده و گردنفرازي نشان داده.
اين نكته را فراموش نبايد كرد كه بيشتر كساني باين عنوانها پايبندي مي‌نمايند كه از حقيقت آنها بهره كمتر دارند. مثلاً كسي كه دانش كمتر دارد جبران آن كمي را با بزرگي عمامه و پايبندي بلقب «شيخ» و «ملا» مي‌نمايد و چه‌بسا كه لقبهايي از رديف «علامه» و «بحرالعلوم» و مانندهاي آن براي خود تهيه مي‌كند.
كسي كه از خويشاوندي پيغمبر حقيقت آن را كه بي‌شك با بي‌نيازي و گردنفرازي توأم است ندارد يا سيادت او در نزد مردم بيگفتگو نيست بيشتر از ديگران بلقب «سيد» پايبندي مي‌نمايد.
اينكه خود دارنده‌ي پيمان را مثل آورده‌ايد اگر كساني او را تنها بنام «احمد» بخوانند نه تنها خجل نمي‌شود و دغدغه بدل خود راه نمي‌دهد بلكه بر سرافرازي خود مي‌افزايد. زيرا او هميشه براستي هر چيزي بيشتر پايبندي مي‌نمايد تا بنمايش آن. فرزند پيغمبر بايد در خوي و رفتار مانندگي بپيغمبر داشته باشد. اگر نام «سيد» نبود گو مباش!
اما فرموده‌ي پيغمبر بزرگوار اسلام. «نام مردم را بنيكي ببريد» مقصود ايشان اينست كه مردم را بنيكي ياد كنيد و بدگويي يا ريشخند ننماييد و نامهاي ايشان را با دشنام و لقبهاي زشت توأم نسازيد و هرگز مقصود آن معني كه آقاي خداپرست فهميده نيست زيرا ما تاريخ زندگاني آن بزرگوار و ياران او را مي‌شناسيم و مي‌دانيم كه خود او و يارانش كسي را جز با نام تنها نمي‌خواندند. مگر خود پيغمبر كسي را با لقب و عنوان مي‌خواند كه بديگران هم چنين دستوري فرمايد؟!
در اين باره سخن فراوان است ولي در اينجا بيش از اين نمي‌توان دنبال كرد.
اما خرده‌اي كه بر آقاي فراهاني گرفته‌ايد مقصود ايشان اينست در جايي كه نوشته درميان سطر بپايان مي‌رسد امضاء نيز درميان سطر باشد و اگر سطر بپايان رسيد و ديگر جايي براي امضاء نماند در چنين جايي امضاء در دست راست باشد كه نتوان سپس چيزي بر آن نگارش افزود و اينكه امروز امضاها همگي در دست چپ است علتي جز پيروي از اروپاييان ندارد. علتي كه شما ياد كرده‌ايد اگر در پاره‌ای جاها درست باشد در پاره‌ای جاها درست نيست. مثلاً در آنجا كه سطر در ميانه بپايان مي‌رسيد گويا پيشينيان همان ميانه را مهر مي‌زدند. به هر حال با علت كار نداريم. اين نكته‌سنجي آقاي فراهاني بسيار بجاست كه نوشته در هر كجا بپايان مي‌رسد امضاء در همان جا باشد و اگر نوشته سطر را پر كرد در اين حال امضاء در آغاز سطر زيرين باشد كه نتواند چيزي بر آن نوشته افزود.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی چهل‌وششم)

🔶ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 2 از 3)

اما اسكناس ارزش آن با طلای بانك نیست با كالای كشور است. یك اسكناس صد ریالی كه در دست شماست و خود یك برگ كاغذ بیش نیست ارزشش از اینروست كه اگر بدكان برنج‌فروشی ببرید میتوانید آن را داده چند من برنج گیرید ، اگر بمغازه‌ی چیت‌فروشی بروید میتوانید چند ذرع چیت خرید ، اگر یك نقاش یا بنایی را در خانه خود بكار وادارید و بمزدش این را دهید از شما می‌پذیرد ، ارزش آن یك برگ از اینجاست. ولی بازرگانان ارزش آن را از روی طلایی میدانند كه در بانك بنام پشتوانه ‌اندوخته گردیده ، و اینست میگویند چون آن پشتوانه در برابر هزارملیون ریال اسكناس (مثلاً) بوده ، و اكنون اسكناس دوهزاروهفتصدملیون ریال گردیده در حالی كه پشتوانه همانست كه بوده از اینرو از ارزشـش كاسته و باید نرخ كالاها را بالا برد.[1]

این پندار بازرگانان و دیگران مبتنی برآنست كه می‌اندیشند كه اگر روزی ما نخواهیم اسكناس را بپذیریم و آنچه داریم ببریم ببانك دهیم بانك در برابر آن طلا یا نقره بما خواهد داد ، در حالی كه چنین اندیشه‌ای خود بیجاست. زیرا :

نخست چنان كاری هیچگاه رخ نخواهد داد. هیچگاه نخواهد شد كه مردم اسكناسها را ببانك بازگردانند و بانك در برابرش زر و سیم دهد. آن زر و سیم كه در بانك اندوخته گردیده هیچگاه درمیان مردم تقسیم نخواهد شد. تاكنون در هیچ كشوری چنین كاری رخ نداده است و نخواهد داد.

دوم بر فرض آنكه یك روزی چنین كاری رخ داد و بانك زر و سیم را بدست مردم داد ، تازه آن زر و سیم از خود ارزش چندانی ندارد و جای پول را نخواهد گرفت. بویژه بهنگام كمی كالاها و خشكی سال. دوباره میگویم :
🔸از دیده‌ی حقیقت زر و سیم ارزش فلزی خود را دارند. مثلاً فرض كنید كسی صدهزار ریال اسكناس دارد ، بُرد ببانك و سه كیلو بیشترك یا كمترك طلا گرفت. از آن طلا بیش از این سود نتواند بُرد كه بدهد یك تشتی بسازد ، یا آفتابه‌ای درست كند ، یا گردنبندها و بازوبندها برای زن و دختر خود بسازاند. بیش از این نتیجه ندارد.

اینست
🔸اندیشه‌ی آنكه ارزش اسكناس با طلاهای بانك میباشد راست نیست. و این كاری كه دولتها میكنند جز فریب نیست. دوباره میگویم : ارزش اسكناس با كالاهای كشور است.

نتیجه‌ی این سخن آنست كه رفتار بازرگانان و بازاریان كه همانكه اسكناس تازه چاپ می‌شود گمان میكنند از ارزش اسكناسها كاسته و نرخها را بالا می‌برند بنیادش جز پندار و فریب نیست. در واقع همین رفتار خود بازرگانانست كه اسكناس را از ارزش می‌اندازد.

برای روشنی سخن مثلی بزنم : فرض كنید دو هفته پیش برنج خرواری دوهزار ریال و روغن منی صدوسی ریال و دیگر چیزها بهمین تناسب بود. در واقع ارزش اسكناس در این پایه بود :

1 خروار برنج = 2000 ریال ، سپس گفتگوی چاپ پنجاه‌ملیون ریال اسكناس بمیان آمد. حال اگر بازاریان پروا نمی‌نمودند ، اسكناس بهمان حال بازمیماند و بكسی زیانی نمیرسید. ولی بازاریان از روی همان پندار بیجای خود بیكباره همه چیز را بالا بردند و در نتیجه‌ی این بالا بردن بود كه اسكناس پایین افتاد و اكنون پایه‌اش اینست یك خروار برنج = 3500 ریال.

آیا باعث این پایین افتادن كه شده؟.. نه خود همان بازرگانان؟.. از اینسوی چه سودی از این كار خود برده‌اند؟.. باید گفت : هیچی. زیرا آن روزی كه برنج خرواری 2000 ریال بود دیگر كالاها بهمان تناسب فروخته می‌شد و اكنون كه برنج خرواری 3500 ریال گردیده آنها نیز بهمین تناسب بالا رفته‌اند.

شاید كسانی خواهند پنداشت كه من چون «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام سخنان پرتی می‌نویسم. اینست میگویم : چنان نیست. راستست من «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام و از اصطلاحات و قواعد آن آگاه نمی‌باشم. ولی ناسنجیده هم نمی‌نویسم.

اگر این گفته‌ها با قاعده‌ی اقتصاد سازگار نمی‌آید باید گفت ما بالادست آن قواعد را گرفته‌ایم و برای آنكه سخن نیك روشن گردد باز مثلی یاد میكنم.
چنان انگارید هزار خاندان از مردم جدا شده و بیك بیابانی رفته میخواهند شهری بنیاد گزارند و جداگانه زندگانی كنند ، و پول و اسكناس هیچ نبرده‌اند ولی هر خاندانی كالا برای زیست چند ماهه همراه دارد و چون فرارسیده‌اند كارها را درمیان خود تقسیم میكنند : گروهی برای كشاورزی و باغبانی ، و گروهی برای پارچه‌بافی و فرشبافی ، و گروهی برای دامپروری و گروهی برای خانه‌سازی و خیابان‌كشی و همچنین دیگر كارها. پس از چند ماهی شهر ساخته شده و پیداست كه باید پیشه‌وران و كوشندگان پدید آورده‌های خود را مبادله كنند و نیاز بیك «افزار مبادله» می‌افتد ، و چون زر و سیم و كاغذ همراه ندارند یا دارند و نمیخواهند آنها را افزار مبادله گردانند تكه چوبهایی را بیك شكل خاصی تراشیده وسیله‌ی مبادله میگردانند و چنین قرار می‌نهند كه هر تكه چوبی با ده كیلو گندم برابر گرفته شود و به همان وسیله داد و ستد میكنند. باین معنی كشاورزی می‌آورد گندمهای خود را میفروشد و چند تكه چوبی میگیرد و میرود یكی را میدهد یك جفت كفش میخرد ، دیگری را میدهد چند ذرع چیت میگیرد و همچنین پزشك بالا سر بیمار میرود و در بیرون آمدن یك تكه چوبی در دستش میدهند و او می‌پذیرد زیرا میداند كه با آن یك تكه چوب ده كیلو گندم یا یك جفت كفش یا چند ذرع چیت تواند خرید ، اگر بنّایی آورْد آن را بجای مزد تواند داد. بدینسان كار خود را راه می‌اندازند بی‌آنكه نیاز بداشتن پشتوانه پیدا كنند.

آیا چنین زندگانی نتواند بود؟!. آیا ارزش آن تكه چوب كه بجای اسكناس بكار میرود از چیست؟.. نه از آنست كه در برابرش كالا داده می‌شود؟!..

[1] : این گفتار پس از شهریور 1320 نوشته شده. از آن زمان چند بار سخن از چاپ اسکناس در دولتها پیش آمد و هر بار همان سخنان به افزایش نرخها انجامید. تا آنکه دولت قوام‌السلطنه اسکناس هنگفتی چاپ کرده بکار انداخت. خود نویسنده در گفتارهای پیش گله‌مندست که این کار مایه‌ی افزایش نرخهاست. یک علت آن همین پنداریست که از آن سخن میراند و درمیان مردم بوده (اکنون هم هست!). ولی در کتاب «کار و پیشه و پول» که مجال بیشتری می‌یابد ، چاپ اسکناس فزونیِ دولت را در هنگام دشواریها «وامی» می‌شناساند «که از مردم خواسته و گرفته و سپس باید پس بدهد» و اینست آن را علتی برای افزایش بها نمی‌شمارد مگر تا زمانی که پنداری که سخنش رفت درمیان مردم بازمانَد. با اینهمه جای خرج کردن اسکناسهای فزون (همان که «وام دولت به مردم» بشمار می‌آید) ، اندازه‌ای که دولت برای بهبود مبادله‌ی کالا آنها را چاپ میکند و اینگونه جستارها چیزهاییست که باید در آن باره‌ها گفتگوی جداگانه کرد.
در بخش دیگر این گفتار به این جستارها پرداخته شده ولی آنها را بس ندانسته و اینست در پایان گفتار نوید میدهد که بیشتر از آن گفتگو شود.
خواست از این گفتارها نه آموزش دانش اقتصاد بلکه کوشش به آنست که مردم و بازرگانان را از معنی راست پول آگاه گرداند تا از گرفتاری ترسناک بالا رفتن بی‌جهت و بی‌اندازه‌ی کالاها و بدبختی و گرسنگیها (و مرگ تلخ بیچیزان در آن روزها) بکاهد.