پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 107
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 9 و 10

در اسامي قراء آذربايجان كلمه‌ي «جيق» معمولاً زياد پيدا مي‌شود مثلاً ملاجيق ، قلعه‌جيق ، ميدان‌جيق و غيره مقصود از جيق بايد چه باشد؟ تبريز ـ ص . ا
* * *
در اين باره آنچه بايستي گفت در كافنامه ... گفته‌ايم و نيازي بپاسخ بازنمانده.

* * * * *
1ـ ميزبان چه لغتي است فارسي است يا زبان ديگري؟ اگر فارسي است از چه تركيب شده؟ اكنون كه براي مهمانان ميز مي‌آرايند اگر ميزبان بهماندار بگوييم خيلي مناسب است ولي در سابق چگونه بوده است؟
2ـ معني لغات آمه و خيم چيست؟ (در فرهنگ معني آمه را دوات و خيم را عادت نوشته).
3ـ آيا كلمه‌ي ورزش بمعني كنونيش در قديم بكار ميرفته است و يا هميشه بمعني كشاورزي بوده است چنانكه فردوسي گفته است :
.................................................. نشاندند هر جاي چندين درخت.
چو يك مرز از ورزش آباد كرد دل هر كه بود اندر آن شاد كرد.
4ـ آشوب فعل امر آشفتن است پس مشوب كه كلمه‌ي عربي است از كجا آمده؟ اهواز ، شيشه‌گر
* * *
1ـ «ميزبان» فارسي است و اصل آن «ميزدپان» بوده چه ميزد يك گونه از ميهمانيهاي ايرانيان باستان است ـ ربطي بكلمه‌ي «ميز» ندارد.
2ـ «آمه» بمعني دوات ، «خيم» بمعني خوي است. چنانكه «دژخيم» مرد بدخويِ مردم آزار را گويند و بكار بردن آن در ميرغضب هم از همين معناست.1
3ـ ورزش باين معني تازه است و معناي ديرين آن همانست كه خودتان ياد كرده‌ايد و گذشته از كلمه‌ي «كشاورز» «برزگر» نيز كه نخست «ورزگر» بوده با همان معني درست مي‌آيد. ولي گويا ورزش بمعني هرگونه كار نيز مي‌آمده.
4ـ كلمه‌ي «مشوب» از شاب يشوب مي‌آيد و ربطي به «آشوب» ندارد.

1ـ نویسنده سپس خیم را بمعنی خصلت و خوی را بمعنی عادت بکار برده. ـ و
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدوچهارم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
🔸یادداشت کوشاد تلگرام
(بخش یک از دو)

در بخش دوم گفتار بالا (پرچم شماره‌ی 249) چنین آمده بود :
«... اینست دینی كه توده‌ی شما دارند و اكنون شما بفهمید كه برای چه فروغی می‌خواسته شما از دین گفتگو كنید».
در آنجا ما نوید یادداشتی را در پایان گفتار دادیم که اینک در زیر می‌آید :

نخست باید دانست فروغی که از بنیادگزاران اصلی پادشاهی پهلوی بشمار می‌آید و دو دوره هم سر‌وزیر رضاشاه بود ، همینکه رضاشاه برافتاد در گفتگو با روزنامه‌نویسان چنین گفت : «از دین هم بنویسید. در بیست سال گذشته یکی هم به دین بی‌توجهی شده».

سخن فروغی نه از عامیگری یا دینداری بلكه از روی استادی در خیانت رانده شده. بدخواهیهای فروغی تنها این یك سخن او نیست. برای آگاهی بیشتر با فروغی و بستگی او با رویدادهای شهریور1320 و چگونگی میدان دادن به ملایان پیشگفتار كتاب «انكیزیسیون در ایران» دیده شود.

لیکن گذشته از بدخواهی فروغی ، رفتاری که از مردم پس از این سخنش دیده شد ، بس شگفت می‌نماید. زیرا پس از بیست سی سال ریشخند و سركوفت روزنامه‌نویسان ، رماننویسان و برجستگان توده و پانزده سال بی‌پروایی حكومت رضاشاه به «دین» و آن را خرافات نامیدن و سختگیری به «دینداران» چنین می‌نماید که مردم نمی‌بایست به یک سخن فروغی از جا درروند و باز به بیهوده‌پندارها رو آورند.

نزدیک به این رفتار را ما پس از سی و اند سال پادشاهی محمدرضاشاه در سالهای آخر حکومت او از مردم دیدیم. دیدیم چگونه به «دین» دلبستگی نشان دادند. دیرپایی و سخت‌جانی این رفتارهای مردم علتهایی دارد که تا دانسته نشود داستانی شگفت می‌نماید. می‌توان گفت پدیداری حكومت ملایان در سال 57 گرهی بر گره‌های ناگشوده‌ی پیشین انداخت و اکنون داستان رنگ چیستان بخود گرفته.

از چنین رویدادهایی برخی بسودجویی برخاسته می‌گویند : «با دین نمی‌توان مبارزه كرد». این را كیها می‌گویند؟ یك دسته هواداران كیشهایند كه این را تبلیغی برای بیدینیهای خود می‌دانند. می‌باید گفت : به پشتگرمی نادانی عامیان بخود می‌بالند.

دیگرانی نیز برای آنكه خود را آسوده ساخته و از هر كوششی كناره گیرند همان را بزبان دیگری بازمي‌نمایند. اینان نمودار گردیدن كشیشان و ملایان و هوادارانشان را در شوروی پس از هفتاد سال سختگیریهای حكومت كمونیستیِ آنجا دلیل سخن خود می‌گیرند.

برخیها عنوان دیگری پیش آورده می‌گویند : یك چیزی را كه هزار و دوهزار سال ریشه در اندیشه‌های مردم داشته به این زودی نمی‌توان از دلها پاك كرد. نبرد دیرپای دانشمندان با دستگاههای كلیسا و كنیسه در اروپا و این را كه هنوز هم آنها برنیفتاده دلیل سخن خود می‌گیرند. نتیجه‌ی این سخن آنكه اگر نبرد با این بیهوده‌پندارهایی که نام دین بخود گرفته ، صد سال و دویست سال هم كشید ، باكی نیست و غیرعادی هم شمرده نمی‌شود.

كسانی نیز فلسفه‌ی دیگری ازبر كرده‌اند. ایشان می‌گویند برانداختن و از میدان بیرون راندن این گمراهیها تنها از دست حکومت ساخته است. اینست همه‌ی این نبردها را بیهوده دانسته ، نتیجه می‌گیرند كه امروز ـ به هر بهایی بسر آید ـ تنها باید كوشید حکومت را بدست گرفت تا بتوان این نادانیها را برانداخت. برخی نیز راه دیگری می‌پیمایند. می‌گویند : باید دین از دولت جدا گردد و آنگاهست كه می‌توان امیدوار بود حكومتی جدا از دین به بیهوده‌پندارهای مردم چاره كند. باید گفت : این دو دسته‌ی اخیر از آزموده‌ها‌ی شوروی درس بایسته را نگرفته‌اند.

جای پرسش است : این سخت‌جانی و دیرپایی پندارپرستیهای مردم از چیست و چرا حكومت استوار و سختگیری همچون رضاشاه در نبرد با آنها بدینسان نافیروز بوده است؟!. یا چرا پس از ده‌ها سال حكومت جدا از دین در تركیه و سختگیری به «دینداران» ، امروز همانها حكومت را در آن كشور بدست دارند؟!.

اكنون پرسشهایی خواه ناخواه پیش می‌آید كه در پایین آنها را فهرست‌وار می‌آوریم :

1ـ آیا پندارها و باورهای گمراه ، چه آنها كه از كیشها برخاسته و چه دیگرها ، جلوگیر پیشرفت یک توده هست یا نه؟!

2ـ آیا آنها بخودی خود یا مثلاً با استوار گردیدن دمکراسی یا پیشرفت دانشها از میان خواهند رفت؟!

3ـ راست است كه در نتیجه‌ی ناسازگاری دانشها با دینها و نبرد دانشمندان با دستگاه كلیسا ، از شكوه و نیروی دینها بسیار كاسته ولی چرا پس از سیصد سال نبرد ، هنوز ریشه‌كن نگردیده؟!

4ـ چرا حكومت شوروی كه افزار دانش در یك دست و فلسفه‌ی مادّی در دست دیگر ، با دین به نبرد پرداخته بود بدانسان در برابر آنها درماندگی نشان داد؟!
5ـ بیگفتگوست که كوششهای حكومتهایی همچون شوروی و رضاشاه و آتاترك و جانشینان او بی‌اثر نبوده و بیهوده‌پندارها و باورهای زیانمندی را توانسته در دسته‌ای سست و در دسته‌ای دیگر از مغزهاشان بیرون گرداند ، لیكن جای پرسشست :
آیا بجای آنها چه ‌اندیشه‌هایی در مغزها جا گرفته؟! آیا اندیشه‌های پول‌پرستانه و خودخواهانه جای آنها را نگرفته؟! آیا زیان اینها كمتر از زیان اندیشه‌های بیپای كیشی است؟!

6ـ آیا بی‌آنكه با اینها نبردی رود تا بیکبار از نیرو افتند می‌توان از كوششهای سیاسی در ایران سودی را چشم داشت؟!

7ـ آن نبردی كه بتواند ریشه‌ی این پندارپرستیها را بیكبار بركَند چگونه نبردی است و از چه جنس می‌باشد؟!

در این باره‌ها ما را سخنانی هست که فردا در بخش پایانی خواهید خواند.
جانشین لنین و استالین و پیروی از آداب کلیسا
جانشین آتاترک و برجسته‌ گردانیدن نمایشهای دینی
نمایشهای بیدینی پیش از سال 57
و رفتارهای متضاد مردم در سال 57 و پس از آن
📘 اسرار هزارساله ـ 26
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 5 از 8

5 ـ چون غرض از برپا شدن حکومت و دولت آسایش توده است و نگهداری هر حکومتی هم با خود توده است از اینرو هر خرابی در این دستگاه وارد شود فشارش بر دوش خود مردم خواهد افتاد.
پس از همه‌ي اینها بخود ملایان نیز از این عقیده آسیب بزرگی رسیده زیرا کسانی که بآنان عقیده دارند چون کار دولت را بد می‌دانند کمتر پیرامون آن می‌روند و بعکس بیشتر کسانی وارد کار اداری می‌شوند که بگفته‌ي آنان ارزشی نمی‌دهند یا مخالفند ، در نتیجه آن شد که دیدیم.
دین امروز ما می‌گوید پول مالیات حرام است و گرفتنش ظلم است و دادنش اعانت بر ظلم و باید بجای آن زکات و خمس گرفت. اما زکات باید از نُه چیز گرفته شود که عبارت است از : طلا و نقره (سکه‌دار) و گندم و جو و خرما و مویز و شتر و گاو و گوسفند ، و اما خمس را از ارباح تجارت و صناعت می‌توان گرفت ولی مصرفش نصف سهم امام است که باید داد به مجتهد و او هم یا باید بدهد به سادات یا به ملایان دیگر و یا به شخص امینی بسپارد و یا بزیر خاک امانت گزارد!! تا امام زمان بیاید و بردارد و نصف دیگرش هم که یکباره مال سادات است!!
اینکه گفتیم دستورهای دین امروز ما اگر از میان اوراق کتاب بیرون آید و وارد عمل شود همان روز باید فاتحه‌ي زندگی و کشور را خواند نسنجیده نگفتیم. شرط اول برای نگهداری هر توده داشتن قانون مالی درستی است ، اکنون ببینیم کسانی که می‌گویند همه‌ی روی زمین باید زیر فرمان ما باشند ، آیا با این دستور من‌درآوری خود چگونه می‌توانند یک توده‌ي کوچک را اداره کنند؟
اما زکات چنانکه دیدیم باید از چیزهايی گرفته شود که بعضی از آنها امروز هیچ نیست مانند طلا و نقره‌ی سکه‌دار (اشتباه نشود اسکناس و شمش زکات ندارد) و بعضی از آنها کم است مانند شتر و خرما و مویز و بعضی همه‌جا نیست مانند گاو و گوسفند و گندم و جو ، بنابراین مردم مازندران که زراعت آنها برنج است یا مردم تهران و شهرهای دیگر یا کشورهای صنعتی از چه چیز مالیات بدهند.
اما خمس هم بآن طوری که گفته شد با زندگی امروز نمی‌سازد چنانکه یکی از درآمدهای مهم امروز که وجودش هم لازم است گمرک است که با این دستور نمی‌سازد و با این حال از زکات عملی‌تر است ولی در برابر دو اشکال بزرگ دیگر دارد : اول آنکه حدیثهای زیادی از صحیح و غیرصحیح رسیده که امام خمس را بخشیده ، چیزی را که شاه می‌بخشد شیخعلی‌خان چرا نمی‌بخشد؟!!
در یک کتاب وافی من شمردم شانزده حدیث در این باره رسیده. چه شده است که برای یک حدیث که می‌گوید : «من زار فاطمة بقم فله الجنة» (1) یک چنان بتخانه‌ي بزرگی با آنهمه تشریفات برپا کرده‌اید ولی شانزده حدیث صحیح و غیرصحیح هیچ‌جا بحساب نیامد؟ آفرین بر این دینداری!!
دوم آنکه مقصود از گرفتن این پولها تنها پول گرفتن نیست بلکه مقصود اصلی تأمین خرجهای ضروری کشور است و حال آنکه طبق این دستور چنانکه دیدیم مصرف خمس نه تنها بحال کشور سودی ندارد بلکه خود یک کارخانه‌ي گداسازی بزرگی است.
شما خود اگر فرزندی داشته باشید سالم و بیکار ، حاضر نیستید خرج او را از جیب خودتان بدهید چه رسد بدیگران. پس محمد و علی که خود سرچشمه‌ي غیرتند چگونه حاضر خواهند شد که کسانی بفرزندان آنها یا بکسانی دیگر بنام آنها مال بی‌عوض دهند و از این راه دسته‌ي زیادی را بنام دين تنبل و بیکار بار آورند؟
همراهی مالی با مردمان جوان و تندرست این است که آنها را بکار گمارند تا در برابر کار پول بگیرند. پول بی‌عوض دادن باینگونه مردم دشمنی بزرگی است هم با خود آنها و هم با توده و کشور ، زیرا باین وسیله آنها را تنبل و بیکار خواهند کرد و اگر خوب دقیق شویم می‌بینیم که علت پیدا شدن اینهمه گدا و مفتخور در این کشور همین خیرات و احسانهای بیجاست.

1ـ «هر کس فاطمه‌[ی معصومه] را در قم زیارت کند ، بهشت بر او واجب می‌گردد». (كامل‌الزيارات ، ص536 ، حدیث 826 ؛ بحارالانوار ، ج 102 ، ص 265 ؛ ثواب‌الاعمال ، ص 124 و عيون اخبارالرضا ، ج 2 ، ص 267)
🔶 زبان ایرانی - 108
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 11

چرا نويسندگان پيشين در كتابهاي خود اميره را بجاي «امير» مي‌نوشتند. مانند اميره دباج ، اميره حسام الدين ، اميره انور كهدمي. اين هاء (ﻫ) در اميره چه هائي (ﻫ) بوده است.
آيا بمعني امير كوچك است!. رشت ـ كديور
* * *
نويسندگان اين كار را تنها درباره‌ی اميران گيلان كرده‌اند و پيداست كه خود گيلانيان آنچنان بر زبان مي‌رانده‌اند. بعبارت ديگر اين گيلانيان بوده‌اند كه بجاي امير ديباج «اميره ديباج» ميگفته‌اند.
پس علت كار را در زبان گيلان بايد جست. آنچه من از دور ميدانم در لهجه‌ي گيلاني و مازندراني در پيوستن دو كلمه بهم زيري بر آخر كلمه‌ی يكم مي‌افزايند مثلاً «پسته‌فراش» و مانند اين. همين زير است كه در نوشتن «ها» مي‌شود. در اميره ديباج و اميره انور و اميره حسام‌الدين نيز همين زبر است «ها» شده ربطي بمعناي كوچكي ندارد.
در اين جا يادآوري مي‌كنم چند سال پيش يكي در تهران در نگارشهاي خود «اميره ديباج» را كه ملاقطب شيرازي كتاب بنام او تاليف نموده زن پنداشته و بر روي اين پندار خود گفتار درازي رانده بود. از كلمه‌ي اميره بسيار كسان چنين اشتباهي را مي‌توانند كرد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدوپنجم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
🔸یادداشت کوشاد تلگرام
(بخش دو از دو)

نویسنده‌ی گفتار ، كسروی ، به علت پیشه‌ی وكالت که به آن می‌پرداخت و پیشینه‌ی كار در دادگستری همواره درمیان مردم و آگاه به روحیات و اندیشه‌های ایشان بوده و از آنسو از نبرد دانشمندان با دستگاه كلیسا در اروپا و نیز سختگیریهای حكومت شوروی بر «دینداران» بارها سخن بمیان آورده و بیگفتگو به پرسشهایی كه در بالا آوردیم اندیشیده و پاسخ آنها را دانسته است كه با چنان پافشاری و استواری بیمانندی می‌كوشیده و یك گام از راه خود بازنگشته.

او در بسیاری از نوشته‌هایش (از جمله گفتارهای روزنامه‌ی پرچم) به این زمینه‌ها پرداخته و آنها را روشن گردانیده. ما جویندگان راستیها را به كتاب «دین و جهان» راه می‌نماییم. آن کتاب نشان می‌دهد که کیشها یا «بازماند‌ه‌های دینهای کهن» را نه دانش ،‌ نه دمکراسی ، نه فلسفه‌ی مادّی هیچ یک نمی‌تواند ریشه‌کن گرداند. هر کدام از سه عامل یادشده آنها را سست می‌گرداند ولی نمی‌تواند براندازد. آنها کیشها را سست می‌گرداند و کیشها نیز از استواری و پیشرفت آنها می‌کاهد.

چرا ما به این جستار می‌پردازیم و اگر ارجی دارد از چه روست؟!..

باید دانست از جنبش مشروطه به اینسو توده‌ی ایرانی بدو دسته‌ی عمده بخش گردید كه یك دسته به كیشها پایبند ماند و دسته‌ی دیگر به اروپاییگری گرایید. جز این دو دسته دسته‌های دیگر درمیانه بوده و هستند ولی دسته‌بندی عمده همانست كه بعدها نامهای گوناگونی بخود گرفت :

برای مثال زمانی این دو دسته را متدین و متجدد ، زمانی سنتی و مدرن ، زمانی دیگر نیز حزب‌اللهی و لیبرال ، امروز هم بنیادگرا و سكولار خوانده‌اند. باید دانست كه این دودستگی یا چنددستگی ناچاری و خود برآمده از برخورد اندیشه‌های نو و کهن بوده. لیكن ماندگاری و دیرپایی این دودستگیست که خود بیشترین زیان را به كشور رسانیده و از بزرگترین جلوگیرهای پیشرفت و هدر گردیدن نیروها بوده است.

چگونگی آنكه هر زمان یكی از این دو دسته در نیرو گرفتن ، به دسته‌ی دیگر پیشی جسته و آن دیگری را تا توانسته كنار زده است. در زمان رضاشاه دسته‌ی متجدد بر سر كار بودند و به «متدینان» چندان میدان نمی‌دادند چنانكه در زمان محمدرضاشاه نیز بیشتر همان دسته نیرو داشتند. پس از پیشامدهای سال 57 این رفتار وارونه گردید و دسته‌ی حزب‌اللهی ، لیبرالها را كنار زده تا توانستند كارهای مهم دولتی را در دست خود گرفتند.

كارها كه در اداره‌ها و وزارتخانه‌ها و در هر گوشه‌ی كشور خوب پیش نمی‌رود و بهره‌وری پایینی دارد اگر چند علت عمده داشته باشد یكی هم از رهگذر همین دسته‌بندیهاست.

چنانكه گفتیم این چنددستگی ناگزیری و خود نتیجه‌ی اندیشه‌های نوی بود كه با جنبش مشروطه و پیشرفت دانشها به ایران رسید. تا اینجا ایرادی به آن نیست. ولی اینكه هنوز پس از صد سال این دسته‌ها هیچگاه نكوشیده‌اند كه از راه گفتگو و جستجو به دوسخنی‌های (اختلاف) خود پایان دهند و هر دسته‌ای كوشیده تنها با زورورزی و تنگ گردانیدن میدان به دیگری ، كار خود و راه خود را پیش برد و پروای میهن و مصالح آن نكند جای هر گونه خرده‌گیری و نكوهش است.

می‌دانیم كسانی به این باورند که : «تجربه نشان داده ‌اینگونه دوسخنیها با گفتگو به نتیجه نمی‌رسد». ولی ما می‌پرسیم : كدام تجربه یا آزمایش؟! شما كی به دلیل آوردن و مردم را به داوری خواندن کوشیدید كه نتیجه نداد؟! آنچه ما می‌دانیم آنست كه كسانی جز ریشخند و دلخكی سرمایه‌ای بکار نینداخته و جز توهین كاری نكرده‌ ، همانها را كوشش به آگاه گردانیدن مردم شمارده‌اند. دسته‌ی دیگری نیز «شعار» دادن را دلیل آوردن پنداشته‌اند. هیچ یك از اینها دلیل آوردن و مردم را بداوری خواندن نیست.

این واقعیتیست كه بیشتر مردم درمیانه‌ی دین و بیدینی سرگردانند و خود باور استواری ندارند و این وظیفه‌ی برجستگان توده و دلسوزان كشور است كه مردم را به حقایق آگاه گردانند و خردمندان را بداوری بخوانند.

از اینها گذشته ، گیریم كه از گفتگو نمی‌توان نتیجه‌ای برداشت ، آیا با زورورزی و دیكته كردن است كه می‌توان نتیجه گرفت؟!

كوتاه سخن ، ما بر این باوریم كه باید راه گفتگوی خردمندانه و دور از هیاهو را پیش گرفت و مردم را آگاه گردانید. این راهیست كه كمترین آشفتگی و كمترین خشونت و دشمنی را درپی داشته نتیجه‌های بس ارجمندی از آن چشم توان داشت. این راهیست كه امروز ایران به آن نیازمندست و جز این از دیگر كوششها جز زیان سودی بكشور نرسد.