پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
این کتاب نخست تکه تکه در روزنامه‌ی پرچم پراکنده شد و سپس برویه‌ی کتاب بچاپ رسید.
https://t.me/kasravi_ahmad/545
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 16

اكنون شما ببينيد كه در اين كار جاي چه ايرادهاي بزرگي بوده. اول موضوع اينكه خليفه را بايد خدا برگزيند راست نبوده. من بشما دليلها ياد كردم كه اين دعوي راست نيست. از جمله نامه‌ی امام علي‌بن‌ابيطالب را كه به معاويه نوشته براي شما خواندم. دليل روشنتر از آن چه باشد؟!.

گذشته از آنكه ما مي‌بينيم خود علويان از چنين سخني آگاه نبوده‌اند و كسان بسياري از آنان برخاسته طلب خلافت مي‌كرده‌اند. مثلاً محمدبن‌حنفيه پسر امام علي‌بن‌ابيطالب ، پس از مرگ يزيد ، با بودن علي‌بن‌الحسين (زين‌العابدين) در مدينه بخلافت برخاست و علويها نيز او را پذيرفتند و كسي ايراد نگرفت كه خليفه علي‌بن‌الحسين است. خود علي‌بن‌الحسين نيز ايراد نگرفت. بلكه موضوع اينست كه مختار كه در كوفه خروج كرده اقتداري پيدا كرده بود اول خلافت را به علي‌بن‌الحسين تكليف كرد و او نپذيرفت. اينبود مختار آن را به محمد‌بن‌حنفيه تكليف كرد و او پذيرفت و بخلافت برخاست.

همچنان زيدبن‌علي (پسر همان علي‌بن‌الحسين) با بودن برادرزاده‌اش كه همان جعفربن‌محمد باشد بخلافت برخاست و كسي باو نگفت : «خليفه بايد از سوي خدا باشد و در اين زمان جعفربن‌محمد برادرزاده‌ی تو خليفه است».

همچنان در زمان همان امام جعفر بزرگان علويان در مدينه مجلس كردند و به محمد نفس زكيه (نوه‌ی پسر امام حسن) بيعت كردند و درميان آنهمه جماعت كسي ايراد نگرفت كه خليفه بايد برگزيده‌ی خدا باشد و آن برگزيده در اين زمان جعفربن‌محمد است. بلكه چنانكه نوشته‌اند فرستادند عقب آن امام كه بيايد او نيز بيعت كند. باز نوشته‌اند كه عبداالله پدر محمد رضايت نمي‌داد و مي‌گفت : «مي‌آيد و اين اتفاق را بهم مي‌زند». باز نوشته‌اند كه او آمد ولي بيعت نكرد و گفت : «اين كار پيش نمي‌رود» ولي ديگران بيعت كردند. در كتابهاي شيعيان در اينجا فرصت يافته معجزه‌اي نيز نقل كرده‌اند. مي‌گويند : آن امام ، ابوجعفر منصور را كه در آن مجلس بود و قباي زردي به تن مي‌داشت نشان داد و فرمود : «خلافت مال اين زردپوش است».
«پیغمبر اسلام وقتی که برخاسته بود بتها را که قریش می پرستیدند نشان داد و میگفت : «أتعبدون من دون الله ما لاینفعکم شیئا و لایضرکم» می‌گفت : اینها نه سودی به شما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را می پرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو به اینها آورده اید!.
اکنون همان پرسش را من از شما می‌کنم. این گنبدهای طلا و آن مناره‌های بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین که نه سودی به شما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده که شما رو به آنها آورده‌اید؟!. چه شده که از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها می‌روید؟!. چه شده که از آنها حاجت میخواهید؟!. تاکنون چه سودی به شما و چه زیانی به دشمنانتان از این راه بوده است». («گفت و شنید» ، س 32)
«جای تردید نیست که از این گنبدها و بارگاهها و مناره‌ها کمترین سود یا زیان به کسی نتواند بود. آنها همچون دیگر جماداتست. باز جای تردید نیست که این رفتار شیعیان بت‌پرستیست. ما که خدا را می‌شناسیم باید از این چیزها دور باشیم. شناختن خدا برای آنست که جز او کسی را دست‌دارنده در کارهای این جهان نشناسیم. جز او به کسی پرستش یا نیایش نکنیم. از نخست که پیغمبران برخاسته‌اند به این کوشیده‌اند که مردمان را از اینگونه بت پرستیها رها گردانند».
(«گفت و شنید» ، س 33)
🔶 زبان ایرانی - 137
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 6

3) پیشوند «در»
يكي ديگر از پيشوندهاي زبان فارسي «در» است. چنانكه درباره‌ی «بر» گفتيم اين نيز بچندين گونه مي‌آيد :
1ـ نام (اسم) : در را باز كرد. از در دوستي درآمد. از اين در و آن در گفتگو كرد. همان معني است كه در عربي از كلمه‌ي «باب» خواسته مي‌شود و چنانكه باب در عربي بمعنيهاي گوناگون آورده مي‌شود از جمله در كتابها هر بخشي را يك باب مي‌نامند اين كلمه در فارسي نيز بهمه‌ي آن معنيها بكار ميرود. از جمله در كتابها بِهمان معني باب عربي مي‌آيد. چنانكه ما در كتابهاي پهلوي آن را مي‌بينيم و شايد عرب در اين باره پيروي از فارسي كرده است.
2ـ بند (حرف جر) : شمشير در دست خود داشت. در خانه نشست و بيرون نيامد. باين معني نخست «اندر» بوده و تا سه چهار قرن از آغاز اسلام آن بكار ميرفته است :
«هر زميني كه اندر ميان دريا بود از روي آب برتر يا هر كوهي اندر ميان دريا بود آن را جزيره خوانند» (كتاب حدود العالم)
گرديزي هنوز در نيمه‌ي قرن پنجم آن را بكار مي‌برد :
«و اندرين وقت مرگ ستور افتاد به ري ... پس مردمان اندر ميان شدند و صلح كردند ...» (زين الاخبار)
ليكن در جاي ديگر هم گفته‌ايم كه گرديزي در اين نگارشها شيوه‌ي زمانهاي پيشتر را بكار برده. در قرن پنجم «اندر» كم شده بجاي آن در بكار ميرفته چنانكه بيهقي و ناصرخسرو و ديگران همه «در» را آورده‌اند.
باري «در» در اين معني بجاي «في» عربي بكار ميرود و بمعناهاي گوناگون آن مي‌آيد.
3ـ پيشوند : از در درآمد. از دستش دررفت. با او درافتاد. بايد دانست در فارسي چنانكه كلمه‌‌ي اندر بوده كلمه‌ي بدر نيز بوده و هست كه آخشيج آن ميباشد. اندر بمعني درون و بدر بمعني بيرون است. چنانكه اندر سبك گرديده و در شده بدر نيز سبك گرديده و در مي‌شود. از اينجا در بدو معناي آخشيج هم مي‌آيد : از در درآمد و بنشست (درون آمد). از خانه درآمد و راه افتاد (بدر آمد). اين از شگفتيهاي زبان فارسي است ولي هميشه بياري پس و پيش جمله فهميده مي‌شود كه كدام معني خواسته شده.
دو كلمه‌ي درآمد و دررفت كه در فارسي بمعني دخل و خرج است در آن يكي در بمعني درون و در اين يكي بمعناي بدر مي‌باشد و معني هر يكي روشن فهميده مي‌شود.
باري چنانكه درباره‌ی «بر» نوشته‌ايم اين پيشوند نيز گاهي ازآنِ خود كار است و در اين هنگام معني اندر يا بدر رساند : درآمد ، دررفت ،‌ درآورد ‌، درچيد و مانند اينها.
گاهي نيز ازآنِ كلمه‌ي ديگر است كه جمله را بهم زده آن را بر سر كار مي‌آوريم و در اينجاها معني بند (حرف جر) را دارد : با دشمن درآويخت (در دشمن آويخت) ، باهم در افتادند (درهم افتادند) ، بانگ در زد (بانگ در ايشان زد) ، صلا در داد (صلا در ايشان داد) ؛ و مانند اينها.
گاهي نيز اين پيشوند از بهر ديگرگوني معني كلمه ميباشد و اين چيز باريكيست كه بايد بانديشه دريافت و ما اينك مثالهايي از بهر آن ياد ميكنيم :
دريافت : يافتن بمعني پيدا كردن و دريافتن بمعني دانستن و فهميدنست.
درماند : ماندن بمعني درنگ كردن و درماندن بمعني نتوانستن است.
درگرفت : گرفتن را مي‌شناسيم ولي درگرفتن بمعني آغاز كردن و كارگر افتادن است. ميگويند : جنگ درگرفت. پند من درنگرفت.
از اين گونه است ميوه در رسيده ، دختر در رسيده ، جنگ در پيوسته. رويهم‌رفته در جايي كه كاري را از حال «تعدي» بيرون مي‌آورند در باو مي‌پيوندد. مثلاً رسيدن متعديست و بايد گفت نامه بفلان كس رسيد. ولي «دررسيد» متعدي نيست. همين است حال ديگر مثالها.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها
(تکه‌ی بیست‌وهفتم)

🔶همه چیز را می‌دانند و هیچ چیز را نمی‌دانند (بخش یک از یک)

تاكنون بارها گله كرده‌ایم كه ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمی‌دانند. همین داستان «قضا و قدر» یك مثل نیكی برای این موضوع می‌باشد.

شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو كنید : «در زندگانی هر كسی باید بكوشد تا نتیجه بردارد. اگر كسی نكوشد و یا راه كوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین توده‌ها آنهایی كه نكوشند و یا راه كوشش را ندانند بزیردستی می‌افتند و بدبخت می‌گردند». اینها را كه سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» می‌گویند و سرها را برای تصدیق تكان می‌دهند ، خواهید دید یكی سری تكان داده می‌گوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یكی دهان پرباد كرده شعر می‌خواند :

دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
كای نور چشم من بجز از كشته ندروی
آن دیگری با یک لحن فیلسوفانه می‌سراید : «هر كسی آن دِرَود عاقبت كار كه كِشت». چهارمی بنطق پرداخته می‌گوید : «بلی آقا ! این نتیجه‌ی كوشش است كه آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجه‌ی كوشش است كه انگلیسها بیك نصف كره حكومت می‌كنند». آن دیگری می‌گوید : «من درباره‌ی سعی و عمل مقاله‌ای نوشته‌ام». این می‌گوید : «من بتازگی یك قصیده‌ای سروده‌ام». اینها را می‌گویند و چنین می‌فهمانند كه ما اینها را می‌دانیم و عقیده‌مند می‌باشیم.

در حالی كه نمی‌دانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفته‌اند ، ولی نفهمیده و باور هم نكرده‌اند. زیرا كسی كه یك چیز را باور كرده ضد آن را نپذیرد.

شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر كرات را بدانسان كه در این علم است یاد گرفته و باور كرده‌اید ، دیگر هیچگاه بافسانه‌ی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در كتابی آن را نوشته آن كتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور كرده‌اید كه آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره كوشد ، دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در كتابی چنین نوشته : «در بیماری پرهیز و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن كتاب را نادان شمارده آن را دور می‌اندازید. معنی دانستن و باور كردن همینست.

كنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان می‌گوییم : شما اگر باور كرده‌اید که «در زندگی باید كوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلكه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایكون الا ما ارید». [1]
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از كمان همی‌گذرد از كماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور كه ندانی زكجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت

🔸كتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را می‌پذیرید؟!.. اگر داستان كوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..

شما اگر بكوشش و نتیجه‌ی آن باور دارید ، پس چگونه است كه می‌شنوید شاعری مردم را به تنبلی می‌خواند و بآنان درس بیغیرتی داده می‌گوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای» یا می‌گوید : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمی‌آید و بدشمنی و جلوگیری نمی‌پردازید؟!.. این یك بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.

شگفتتر آنكه گاهی كسانی پاسخ داده می‌گویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمی‌دانیم چگونه تواند بود كه دو عقیده‌ی ضد هم هر یكی در جای خود درست باشد. ما می‌گوییم : خدا بآدمیان اختیار داده كه در كارهای زندگانی بكوشند و هر كسی نتیجه‌ی كوشش خود را درمی‌یابد. آنان می‌گویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از كوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..

چند سال پیش در تهران متلكی برای شهرداری ساخته بودند كه بیكی از خانه‌داران اخطاری شده كه خانه‌ی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی كنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجره‌اش را بكنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده كه باید درها و پنجره‌های عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری می‌نمود كه همین امروز باید اقدام شود خانه‌دار بخشم آمده و چنین گفته : «چه می‌گویی آقا ! اخطاری كرده‌اند كه این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».

درست داستان این كسانست كه دو عقیده‌ی متضاد را می‌گویند : هر یكی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست كه اینها نه آن را فهمیده و باور داشته‌اند و نه این را.


👇
چنانكه بارها گفته‌ایم همین اندیشه‌های متضاد مغزها را از كار انداخته.

🔸اینان مغزهاشان بیكاره شده و اینست وظیفه‌ی خود را انجام نمی‌دهد.

بدتر از همه ، كار آن كسانیست كه باین عقیده‌ی پست جبریگری جامه‌ی مذهبی پوشانیده چنین می‌گویند : «خدا باید كارها را درست كند» یا بما ایراد گرفته می‌گویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم كه كارها در دست خداست؟!» می‌گویم :

🔸برای پستی و تنبلی خود بهانه‌ی شگفتی پیدا كرده‌اید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده كه هر كسی و هر مردمی تا نكوشد نتیجه برندارد. هر كسی و هر مردمی تا خود نیك نباشد از جهان نیكی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانه‌ی خود بجنگ خدا می‌روید. شما می‌خواهید نكوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید كه شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را كه نتیجه‌ی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب می‌نامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامی‌تر از دیگران می‌باشید؟!..

شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده كه توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند.

🔸توقع دارید كه دیگران بكوشند و خدا نتیجه‌ی كوششهای آنها را نصیب شما گرداند.

از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاسته‌اید. اینجا جایش نیست كه بگویم شما خدا را هم نشناخته‌اید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانه‌ای برنمی‌خاستید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 89)

[1] : درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمی‌توان تغییر داد» و مانندهای اینها.
«نیكوكار می‌میرد و تن او خاك می‌شود ولی نام نیكش پایدار می‌ماند و یادگارش از زبانها نمی‌افتد. بویژه نیكوكاری كه در روز سخت دامن بكمر زده به رهایی مردم كوشد و یا در برابر دشمن جان بكف گرفته دلیریها نماید و مایه‌ی سرفرازی و روسفیدی گردد. این كسانند كه باید گرامیشان شمرد و پیاپی یادآوری كرده نگزاشت فراموش شوند.
این را بگویم : آنان كه نیكی می‌كنند و مردانگی می‌نمایند اگر كسانی ارجشان نشناسند و یا از رشك پرده بر روی كارهاشان بكشند نیكی نهان نخواهد ماند و آن پرده دریده خواهد شد. چه‌بسا راستی‌ها كه پس از قرنها پدید آمده. چه‌بسا نیكیها كه پس از هزارها سال شناخته شده».
(پیمان سال سوم ، شماره‌ی 10 س 598)
«اگر سرتاسر جهان بدشمنی‌ام برخیزند گامی باز پس نخواهم گزاشت».
(پیمان ، سال دوم ،‌ شماره‌ی دهم ، س 632)
«اين داستان ملاها امروز گرفتاري بزرگيست. اگر انگيزه‌ی بدبختي ايران سه چيز باشد يكي همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آن را آسان شمارند و سرسري گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد ، پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروي دمكراسي را نبرند».
«در اين كشور يا زندگاني دمكراسي يا كيش شيعي ، يا سررشته‌داري توده يا حكومت ملايان ، يا آن يا اين ، هر دو در يكجا نتواند بود. ايرانيان يا بايد شيعه باشند و بآموزاكهاي شيعيگري راه روند و مشروطه را رها كنند ، و يا هوادار مشروطه بوده بكيش شيعي (و همچنين بديگر كيشها) چاره انديشند».
«كيش شيعي با زندگاني دمكراسي نمي‌سازد و نتواند ساخت. اگر آب و آتش باهم توانند ساخت اينها هم توانند ساخت».
«كيش شيعي نه تنها با مشروطه يا زندگاني دمكراسي نمي‌سازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگاني سرفرازانه پيش نتوان گرفت ، و ما هيچ عذری نمي‌داريم كه آن را نگاهداريم و ببدبختي خودمان و فرزندانمان تن دردهيم».

(احمد کسروی ، دولت بما پاسخ دهد ، چاپ 1323)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 17

از اين داستانها بسيار است. طالبان خلافت از علويان بسيار بوده‌اند. آنگاه چنانكه گفتم چون تندروان شيعه (يا رافضيان) بنزد زيدبن‌علي آمدند و ازو درباره‌ی ابوبكر و عمر پرسيدند ، زيد با همه‌ی احتياج شديد كه بهمراهي و ياوري آنان داشت بدلخواه آنان رفتار نكرد و از ابوبكر و عمر رضايت نشان داده گفت : «ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». اين خود دليل جوانمردي و بزرگواري زيد است. از سوي ديگر اين مي‌رساند كه موضوع خليفه‌ی اول بودن امام علي‌بن‌ابيطالب و غصب خلافت كردن عمر و ابوبكر در زمانهاي ديرتر ساخته شده.

دوم اين چه خلافت بوده كه كسي در خانه نشيند و بگويد من خليفه‌ام؟!. از چنين خليفه‌ چه سودي توانستي بود؟!. آخر خلافت براي آن بوده كه كسي باشد قدرت پيدا كند و جهان اسلام را راه برد. خليفه‌ی خانه‌نشين چه معنا توانستي داشت؟!. اين نحو خليفه شبيه آن «سرداران» است كه ما در زمان قاجاريه داشتيم. به فلان مرد بيكاره‌ی خانه‌نشين لقب مي‌دادند : «سردار اعظم». از آن سردار چه فايده توانستي بود؟!. سردار آنست كه لشكرهايي در زير فرمان خود داشته آنها را اداره كند و بجنگهايي برد. يك مرد بيكاره چه سرداري توانستي كرد؟!.

مي‌گويند : گناه مردم بوده كه بر سر او جمع نشده‌اند تا اقتدار پيدا كند و خلافت را بدست گيرد. مي‌گويم : مردم از كجا مي‌دانستند كه او خليفه است تا بر سرش جمع شوند؟!. كسي كه در خانه مي‌نشسته و تنها در نزد ياران خود دعوي خلافت مي‌كرده و مي‌سپرده كه پنهان داريد و بكسي نگوييد ، مردم از كجا آگاه مي‌شدند كه ادعاي او را بپذيرند يا نپذيرند؟! كسي كه خلافت مي‌خواست بايستي بيرون آيد و دعوي خود را بگوشها رساند و هر دليلي دارد ياد كند و مردانه بكوشد و خلافت را بدست آورد. كسي كه در خانه مي‌نشسته و براي آنكه كمترين زحمتي باو نرسد دعوي خود را پنهان مي‌داشته ، مردم چه گناهي كرده‌اند كه او را نشناخته‌اند؟!.

من در اينجا باز بياد سرداران زمان قاجاريه مي‌افتم. ياد دارم كه به يكي از آنان كه مردي صوفي‌مسلك و خانه‌نشيني بود ايراد گرفته گفته بودند : «شما چه سرداري هستيد؟!». گفته بود : «قشوني بدست من بدهند تا ببينند چه سرداري هستم». گفته بودند : «كسي كه مي‌خواهد سردار باشد در خانه نمي‌نشيند كه بياورند و قشوني باو بسپارند ، بلكه از آغاز جواني خودش بميان قشون مي‌رود و فنون جنگ را ياد مي‌گيرد ، و سپس در محاربات لياقت خود را نشان مي‌دهد و بمقام سرداري مي‌رسد».
«خدا را سپاس كه پس از 58 سال زندگاني يك بار راهم بشعبه‌ی بازپرسي افتاد و آن هم گناهم كتاب نوشتن و با خرافات جنگيدن است. اين پرونده مرا براهي مي‌اندازد كه ‌اگر تا پايان پيش رود مرا همپايه‌ی سقراط و مسيح خواهد گردانيد. سقراط و مسيح بهمين گناه محكوم بمرگ گرديدند».
(از واپسین لایحه‌ی دفاعیه‌ی کسروی در دادسرای تهران)
«آن بارگاهها كه در مشهد و قم و عبدالعظيم و بغداد و سامره و كربلا و نجف و ديگر شهرهاست و شيعيان به زيارت روند خود جداگانه داستانيست. اگر ديده‌ايد هر يكي بتخانه‌ی باشكوهي ميباشد : از صدها فرسنگ راه به زيارت مي آيند ، با گردنهاي كج و چشمهاي نمناك در برابرِ در مي‌ايستند، سيدي يا ملايي پيش افتاده بانگ برميدارد : «أ أدخل يا الله، أ أدخل يا رسول الله...» سپس به درون ميروند ، گرد صندوق آهنين يا سيمين مي‌گردند ، آنها را مي‌بوسند ، سر پايين آورده مي‌نيايند. آيا اين بت پرستي نيست؟!.

اين به آنان بر مي‌خورد كه ما اين بارگاهها را بت ميخوانيم. چه بايد كرد كه راستي همينست. هر چيزي كه جز خدا بپرستند و دست اندر كارهاي جهانش دانند ، بت باشد. گفتگو ميانه‌ی خداپرستي و بت‌پرستي بر سر آنست كه آيا جز خدا كسي را در اين جهان دستي هست؟!. خداپرستي ميگويد : نيست. بت‌پرستي ميگويد : هست.

آنگاه خداپرستي (يا بهتر گويم : دين) ميگويد : خدا اين جهان را از روي آييني مي‌گرداند و هر كاري در اين جهان راهي مي‌دارد كه جز از آن راه نتواند بود : كسي كه بيمار است بايد پي درمان باشد ، كسي اگر بيچيز است بايد بكاري يا پيشه‌اي پردازد و چيزدار گردد ، كسي اگر خشنودي خدا را ميخواهد بايد به نيكوكاری كوشد ، همچنين در ديگر كارها. گفتگو بر سر اينهاست نه بر سر آنكه تنديسه‌هاي چوبين و آهنين پرستند يا گنبدهاي سيمين و زرين. اگر مردمان يك كس زنده‌اي را دست اندر كارهاي خدا شمارند و از او بهبود بيمار يا گشايش كار يا مانند آن خواهند نيز بت خواهد بود ، اگرچه آدمي زنده مي‌باشد».

(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم ، س 28-27)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM