آنچه میخواهم شرح دهم آنست كه پس از بازگشت من دو سه تنی خود را كنار كشیده و یك حزبی ساختهاند. یك مرامنامهای نوشته و چند كسی را با خود گردانیده و یك نامی نیز نهاده حزبی شدهاند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز میتوان یك حزبی پدید آورد.
شما بیندیشید كه این كار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن كسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم كاری پیش نمیرود این ترتیب كردیم. بهانه را تماشا كنید؟! با همدستی كار پیش نمیرفته دست بدامن پراكندگی زدهاند كه كاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت كه جدا هستید چه كاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد كردم. در تهران نیز از این كارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بكشور و توده میباشد. ولی باید بكوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این كوششها و از این راهست كه خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
[1] : یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
شما بیندیشید كه این كار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن كسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم كاری پیش نمیرود این ترتیب كردیم. بهانه را تماشا كنید؟! با همدستی كار پیش نمیرفته دست بدامن پراكندگی زدهاند كه كاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت كه جدا هستید چه كاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد كردم. در تهران نیز از این كارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بكشور و توده میباشد. ولی باید بكوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این كوششها و از این راهست كه خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
[1] : یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 14
يك چيز شگفتتر آنكه كساني از ميان اين شيعيان به تندروي برخاسته چنين ميگفتند : «علي از اول بخلافت سزاوارتر بود. ابوبكر و عمر و عثمان كه پيش افتادند باو ظلم كردند.» همين را عنوان گرفته بآن سه تن بد ميگفتند.
اينان تندروان شيعه بودند و در نتيجهی داستاني كه رخ داد بنام «رافضي» شناخته شدند. موضوع اين بود كه زيدبنعلي (نوهی حسينبنعلي) كه خود مرد دلير و پارسايي ميبود در زمان هشامبنعبدالمَلِك براي انجام كاري به كوفه آمد ، و چون ميخواست بازگردد مردم كوفه نگزاردند و او را نگه داشته پانزدههزار نفر باو بيعت كردند كه خروج كند و خلافت را بدست آورد. زيد تهيهی مقدمات كرد و چون هنگامش رسيد كه خروج كند گروه انبوهي از همان شيعيان بنزد او آمدند و چنين پرسيدند : «شما دربارهی ابوبكر و عمر چه ميگوييد؟». زيد پاسخ داد : «من از آنان جز نيك نميگويم. ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». شيعيان همين سخن او را بهانه گرفتند و از پيرامون او پراكنده شدند. زيد گفت : «مرا در هنگامي كه نياز سخت بكمك ميداشتم رها كرديد.» از همان هنگام آنان را «رافضه» (يا رهاكنندگان) ناميدند. به شومي همين رفتار ايشان بود كه زيد چون خروج كرد كشته شد و از ميان رفت. اين گواه ديگري به بدي و ماجراجويي آن گروهست.
باري چنانكه گفتيم از يكسو عباسيان و از يكسو علويان براي خلافت ميكوشيدند. چيزي كه بود عباسيان درميان خود اتفاق داشتند و يكي را از ميان خود (ابراهيم امام) برگزيده همهشان بخلافت او ميكوشيدند. آنگاه بزمينهچيني برخاسته تهيهی مقدمات ميكردند. چون ميدانستند كه ايرانيان از بنياميه ناخشنودند ابومسلم را به ايران فرستادند كه در اينجا زمينه آماده گرداند. ليكن علويان بخود مغرور بوده به تهيهی زمينه حاجت نميديدند. آنگاه باهم اتفاق نداشتند و يكي را از ميان خود برنميگزيدند. در نتيجهی اينها بود كه بنيعباس كار را از پيش بردند. ولي علويان جز صدمه نتيجهاي نيافتند و كسان بسياري از آنان ـ از زيدبنعلي ، محمد نفس زكيه ، برادرش ابراهيم ، حسين صاحب فَخّ ، يحييبنزيد و ديگران ـ چه در زمان بنياميه و چه در زمان بنيعباس قيام كردند و كاري نتوانستند و كشته شدند كه سرگذشت آنها را ابوالفرج اصفهاني كتابي گردانيده و «مقاتلالطالبين» نام نهاده.
🔸 تکهی 14
يك چيز شگفتتر آنكه كساني از ميان اين شيعيان به تندروي برخاسته چنين ميگفتند : «علي از اول بخلافت سزاوارتر بود. ابوبكر و عمر و عثمان كه پيش افتادند باو ظلم كردند.» همين را عنوان گرفته بآن سه تن بد ميگفتند.
اينان تندروان شيعه بودند و در نتيجهی داستاني كه رخ داد بنام «رافضي» شناخته شدند. موضوع اين بود كه زيدبنعلي (نوهی حسينبنعلي) كه خود مرد دلير و پارسايي ميبود در زمان هشامبنعبدالمَلِك براي انجام كاري به كوفه آمد ، و چون ميخواست بازگردد مردم كوفه نگزاردند و او را نگه داشته پانزدههزار نفر باو بيعت كردند كه خروج كند و خلافت را بدست آورد. زيد تهيهی مقدمات كرد و چون هنگامش رسيد كه خروج كند گروه انبوهي از همان شيعيان بنزد او آمدند و چنين پرسيدند : «شما دربارهی ابوبكر و عمر چه ميگوييد؟». زيد پاسخ داد : «من از آنان جز نيك نميگويم. ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». شيعيان همين سخن او را بهانه گرفتند و از پيرامون او پراكنده شدند. زيد گفت : «مرا در هنگامي كه نياز سخت بكمك ميداشتم رها كرديد.» از همان هنگام آنان را «رافضه» (يا رهاكنندگان) ناميدند. به شومي همين رفتار ايشان بود كه زيد چون خروج كرد كشته شد و از ميان رفت. اين گواه ديگري به بدي و ماجراجويي آن گروهست.
باري چنانكه گفتيم از يكسو عباسيان و از يكسو علويان براي خلافت ميكوشيدند. چيزي كه بود عباسيان درميان خود اتفاق داشتند و يكي را از ميان خود (ابراهيم امام) برگزيده همهشان بخلافت او ميكوشيدند. آنگاه بزمينهچيني برخاسته تهيهی مقدمات ميكردند. چون ميدانستند كه ايرانيان از بنياميه ناخشنودند ابومسلم را به ايران فرستادند كه در اينجا زمينه آماده گرداند. ليكن علويان بخود مغرور بوده به تهيهی زمينه حاجت نميديدند. آنگاه باهم اتفاق نداشتند و يكي را از ميان خود برنميگزيدند. در نتيجهی اينها بود كه بنيعباس كار را از پيش بردند. ولي علويان جز صدمه نتيجهاي نيافتند و كسان بسياري از آنان ـ از زيدبنعلي ، محمد نفس زكيه ، برادرش ابراهيم ، حسين صاحب فَخّ ، يحييبنزيد و ديگران ـ چه در زمان بنياميه و چه در زمان بنيعباس قيام كردند و كاري نتوانستند و كشته شدند كه سرگذشت آنها را ابوالفرج اصفهاني كتابي گردانيده و «مقاتلالطالبين» نام نهاده.
riweye badbaxtihã 2.pdf
626.5 KB
«ریشهی بدبختیها 2» عنوان پانزدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - 135
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 4
1) پیشوند «بر» - 2
در اين دو معني است كه ميتوان پيشوند «بر» را بكار برد. در جاي ديگري بيهوده است. بايد از اين پس دربند اين نكتهها بود و زبان را مغزدار گردانيد. اينك من با مثالهايي اين دو معني را هرچه روشنتر ميگردانم. از معني نخست است :
برداشتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يك چيز را بلند گرداند و ازآنِ خود كند يا بدست بدارد : پول از زمين برداشت.
برگرفتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يا چيزي را بگيرند و بلند كنند و آخشيج آن فروگرفتن است. ولي اگر كسي را بگيرند و در جايي بنشانند و يا بند كنند ميگويند : فروگرفتند.
بركشيدن ـ از دستش گرفت و بركشيد. بركشيد و بجايگاه بلندي رسانيد.
برگزيدن ـ چيزي را كه از ميان چيزهاي ديگري بگزيني و بلند كني ميگويند : برگزيد ، وگرنه بايد گفت : بگزيد.
برآهيختن ـ شمشير از نيام برآهيخت.
برافتادن ـ اگر درختي از بن كنده شد يا خانهاي تكان خورد و بيفتاد ميگويند : برافتاد.
بركندن : هرگاه چيزي از جايش بلند كني ميگويند : بركند ـ همه را از بيخ بركندند.
برچيدن ـ اگر چيزهايي را از جاي خود بلند كني و برداري ميگويند برچيد. خود چيدن بمعني پهلوي هم نهادنست. ميگويند : ظرفهاي ناهار را بر روي سفره چيد. اگر بدرون يك چيزي بچيني ميگويند : درچيد. اينست درچيدن و برچيدن آخشيج هم ميباشد. ميگويند : دستگاهي كه تو درچيده بودي من برچيدم.
هم از اين گونه است : برخاست ، برآمد ، برآورد ، برانگيخت ، برافراشت ، برجوشيد.
كنون در گفتن و نوشتن ميانهي برگشتن و بازگشتن جدايي نميگزارند ولي بيگمان جدا هستند. از برگشتن برخاستن نيز فهميده ميشود و بايد آن را در چنان معنايي بكار برد. مثلاً در برگشتن ورق كتاب كه برخاسته ميگردد. همچنين در برگشتن آدمي از پهلو بپهلو. در بيرون از اين معني چندان درست نخواهد بود. كسي كه رفته و آمده آن را بايد گفت : بازگشت.
اما معناي دوم كه گفتيم اين معني كمتر ميباشد از آنست : «كاغذ بدست گرفت و برنگاشت» (بر آن نگاشت) «از فرمانفرما نكوهش ميكرد و مردم را ميشورانيد» (برو ميشورانيد) «شاگردان را بنشاند و ديدهباني برگماشت» (بر ايشان گماشت) و مانند اينها.
چنانكه گفتم : «بر» چون بجاي بند بكار ميرود يكي از معناهاي آن «بزيان» است. ميگويند : بر من گواهي داد (بزيان من). بر وي شوريد. مردم را برو آغاليد. بر من خشم گرفت. «از ماست كه بر ماست».
در گونهي دوم از كار بردن پيشوند بيشتر اين معني خواسته ميشود چنانكه در جملههاي بالايي ديده ميشود.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 4
1) پیشوند «بر» - 2
در اين دو معني است كه ميتوان پيشوند «بر» را بكار برد. در جاي ديگري بيهوده است. بايد از اين پس دربند اين نكتهها بود و زبان را مغزدار گردانيد. اينك من با مثالهايي اين دو معني را هرچه روشنتر ميگردانم. از معني نخست است :
برداشتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يك چيز را بلند گرداند و ازآنِ خود كند يا بدست بدارد : پول از زمين برداشت.
برگرفتن ـ در جايي ميآيد كه كسي يا چيزي را بگيرند و بلند كنند و آخشيج آن فروگرفتن است. ولي اگر كسي را بگيرند و در جايي بنشانند و يا بند كنند ميگويند : فروگرفتند.
بركشيدن ـ از دستش گرفت و بركشيد. بركشيد و بجايگاه بلندي رسانيد.
برگزيدن ـ چيزي را كه از ميان چيزهاي ديگري بگزيني و بلند كني ميگويند : برگزيد ، وگرنه بايد گفت : بگزيد.
برآهيختن ـ شمشير از نيام برآهيخت.
برافتادن ـ اگر درختي از بن كنده شد يا خانهاي تكان خورد و بيفتاد ميگويند : برافتاد.
بركندن : هرگاه چيزي از جايش بلند كني ميگويند : بركند ـ همه را از بيخ بركندند.
برچيدن ـ اگر چيزهايي را از جاي خود بلند كني و برداري ميگويند برچيد. خود چيدن بمعني پهلوي هم نهادنست. ميگويند : ظرفهاي ناهار را بر روي سفره چيد. اگر بدرون يك چيزي بچيني ميگويند : درچيد. اينست درچيدن و برچيدن آخشيج هم ميباشد. ميگويند : دستگاهي كه تو درچيده بودي من برچيدم.
هم از اين گونه است : برخاست ، برآمد ، برآورد ، برانگيخت ، برافراشت ، برجوشيد.
كنون در گفتن و نوشتن ميانهي برگشتن و بازگشتن جدايي نميگزارند ولي بيگمان جدا هستند. از برگشتن برخاستن نيز فهميده ميشود و بايد آن را در چنان معنايي بكار برد. مثلاً در برگشتن ورق كتاب كه برخاسته ميگردد. همچنين در برگشتن آدمي از پهلو بپهلو. در بيرون از اين معني چندان درست نخواهد بود. كسي كه رفته و آمده آن را بايد گفت : بازگشت.
اما معناي دوم كه گفتيم اين معني كمتر ميباشد از آنست : «كاغذ بدست گرفت و برنگاشت» (بر آن نگاشت) «از فرمانفرما نكوهش ميكرد و مردم را ميشورانيد» (برو ميشورانيد) «شاگردان را بنشاند و ديدهباني برگماشت» (بر ايشان گماشت) و مانند اينها.
چنانكه گفتم : «بر» چون بجاي بند بكار ميرود يكي از معناهاي آن «بزيان» است. ميگويند : بر من گواهي داد (بزيان من). بر وي شوريد. مردم را برو آغاليد. بر من خشم گرفت. «از ماست كه بر ماست».
در گونهي دوم از كار بردن پيشوند بيشتر اين معني خواسته ميشود چنانكه در جملههاي بالايي ديده ميشود.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوپنجم)
🔶همه چیز از دانستن برخیزد
(بخش یک از یک)
گفتارهایی كه در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی كارها و پیشهها نوشتیم یكی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانكه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی كارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی كه بكارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای كه باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یك كارگری بپرسید : این كار را چرا میكنید ، خواهد گفت : «برای آنكه یك لقمه نانی بدست آورم». اگر از یك بازرگانی بپرسید : باین كار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنكه داد و ستد كنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست كه در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یك تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز كوردلند. زندگی میكنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر كاری یك تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای كهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها كه در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست كه سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا كند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بكار خواهند بست و دیگر پی كارهای بیهوده (كارهایی كه بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی كمكم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
🔸این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست. در جایی كه مغزها آكنده از اندیشههای نادرست است كارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یكی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی كه میكرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها كه فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبكاری بدش آمد و درشتیها كرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یك مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری كرد و دانسته شد یكی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در كف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میكرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست كه در این كشور حقایق لگدمالست. گناه آنست كه نیك و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی كه خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین كشور شما صد كتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید كرد. ولی یك كتاب دربارهی كار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلكه اگر كتابها را بخوانید پر است از نكوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در كتاب صوفیان حدیثها نقل كردهاند كه بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست كه یك رئیس اداره یا هر كس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها كه ادارهكنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری كند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها كند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یكی از گلههایش این بود كه آردی كه بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند كه با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد كه این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلكه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراكیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست كه نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
👇
🔶همه چیز از دانستن برخیزد
(بخش یک از یک)
گفتارهایی كه در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی كارها و پیشهها نوشتیم یكی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانكه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی كارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی كه بكارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای كه باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یك كارگری بپرسید : این كار را چرا میكنید ، خواهد گفت : «برای آنكه یك لقمه نانی بدست آورم». اگر از یك بازرگانی بپرسید : باین كار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنكه داد و ستد كنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست كه در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یك تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز كوردلند. زندگی میكنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر كاری یك تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای كهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها كه در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست كه سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا كند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بكار خواهند بست و دیگر پی كارهای بیهوده (كارهایی كه بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی كمكم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
🔸این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی كارهای آدمی مغز اوست. در جایی كه مغزها آكنده از اندیشههای نادرست است كارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
یكی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی كه میكرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها كه فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبكاری بدش آمد و درشتیها كرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یك مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری كرد و دانسته شد یكی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در كف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میكرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست كه در این كشور حقایق لگدمالست. گناه آنست كه نیك و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی كه خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین كشور شما صد كتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید كرد. ولی یك كتاب دربارهی كار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلكه اگر كتابها را بخوانید پر است از نكوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در كتاب صوفیان حدیثها نقل كردهاند كه بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست كه یك رئیس اداره یا هر كس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها كه ادارهكنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری كند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها كند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یكی از گلههایش این بود كه آردی كه بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند كه با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد كه این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلكه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراكیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست كه نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
👇
این را چون میگفت من با خود میاندیشیدم كه این نانوایان چون مال دولت را حرام میدانند از روی عقیدهی خود جایز میشمارند كه در آن تقلب كنند ، نهایت باید یك «رد مظالمی» دهند و یا از یكی از علما تحصیل اجازه كنند. اینست ، نتیجه آن میشود كه آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجهی نادانیهاست. نتیجهی آنست كه حقایق وارونه گردیده.
از اینسوی اگر چاره میخواهیم نخستین گام آن اینست كه با نادانیها مبارزه كنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی كه از نوشتن این گفتارها چشم میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 65)
از اینسوی اگر چاره میخواهیم نخستین گام آن اینست كه با نادانیها مبارزه كنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی كه از نوشتن این گفتارها چشم میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 65)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 15
به هر حال يكي از كساني كه در آن زمان در آرزوي خلافت بود و دعوي آن را داشت جعفربنمحمد الصادق است كه شيعيان او را امام ششم ميشناسند. اين امام كه پيروانش همان تندروان شيعه يا رافضيان ميبودند يك سخن تازه بميان آورده بود. بدينسان كه ميگفت : خليفه آنست كه خدا برگزيند و هر كسي را كه خدا برگزيده است خليفه است. چه قادر باشد و رشتهی حكومت را بدست گيرد و چه قادر نباشد و در خانه بنشيند. ميگفت : كسي را كه خدا برگزيده است مردم بايد باو اطاعت كنند و اگر نكردند پيش خدا گناهكار خواهند بود.
اينها را ميگفت و چنين نتيجه ميگرفت كه مرا خدا برگزيده و شما بايد بمن اطاعت كنيد و خمس و مال امام پردازيد.
بدينسان در خانه نشسته بيدردسر دعوي خلافت ميكرد و پيروانش دعوي او را پذيرفته گردن ميگزاردند و براي آنكه ريشهی كار خود را استوار گردانند چنين ميگفتند : اول خليفه كه خدا برگزيد اميرالمؤمنين عليبنابيطالب بود. پس ازو پسرش حسن ، پس ازو برادرش حسين ، پس ازو پسرش عليبنالحسين ، پس ازو پسرش محمد الباقر ، پس ازو جعفربنمحمد الصادق.
آن سخناني كه دربارهی خليفه برگزيدن پيغمبر ، و مرتد شدن ياران او ، و اذيت رسانيدن عمر به فاطمه ، و ديگر داستانهايي كه در كتابهاي شيعيانست و شما نيز مقداري ذكر كرديد ، در اين زمان پيدا شده. آري در اين زمان پيدا شده و پيش از آن نبوده.
شگفتتر آنست كه اين امام كه دعوي خلافت ميكرد به ياران خود ميسپرد كه «تقيه» كنند و آن را پنهان دارند. آنان نيز اين دستور را بكار ميبستند.
🔸 تکهی 15
به هر حال يكي از كساني كه در آن زمان در آرزوي خلافت بود و دعوي آن را داشت جعفربنمحمد الصادق است كه شيعيان او را امام ششم ميشناسند. اين امام كه پيروانش همان تندروان شيعه يا رافضيان ميبودند يك سخن تازه بميان آورده بود. بدينسان كه ميگفت : خليفه آنست كه خدا برگزيند و هر كسي را كه خدا برگزيده است خليفه است. چه قادر باشد و رشتهی حكومت را بدست گيرد و چه قادر نباشد و در خانه بنشيند. ميگفت : كسي را كه خدا برگزيده است مردم بايد باو اطاعت كنند و اگر نكردند پيش خدا گناهكار خواهند بود.
اينها را ميگفت و چنين نتيجه ميگرفت كه مرا خدا برگزيده و شما بايد بمن اطاعت كنيد و خمس و مال امام پردازيد.
بدينسان در خانه نشسته بيدردسر دعوي خلافت ميكرد و پيروانش دعوي او را پذيرفته گردن ميگزاردند و براي آنكه ريشهی كار خود را استوار گردانند چنين ميگفتند : اول خليفه كه خدا برگزيد اميرالمؤمنين عليبنابيطالب بود. پس ازو پسرش حسن ، پس ازو برادرش حسين ، پس ازو پسرش عليبنالحسين ، پس ازو پسرش محمد الباقر ، پس ازو جعفربنمحمد الصادق.
آن سخناني كه دربارهی خليفه برگزيدن پيغمبر ، و مرتد شدن ياران او ، و اذيت رسانيدن عمر به فاطمه ، و ديگر داستانهايي كه در كتابهاي شيعيانست و شما نيز مقداري ذكر كرديد ، در اين زمان پيدا شده. آري در اين زمان پيدا شده و پيش از آن نبوده.
شگفتتر آنست كه اين امام كه دعوي خلافت ميكرد به ياران خود ميسپرد كه «تقيه» كنند و آن را پنهان دارند. آنان نيز اين دستور را بكار ميبستند.
🔶 زبان ایرانی - 136
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 5
2) پیشوند «فرو»
چنانكه ديده شد «فرو» نيز يكي از پيشوندها و آخشيج «بر» ميباشد. فروننشست ، فروگرفت ، فروكوفت. (كوس فروكوفتند) ، فرو گزاشت ، فروهِشت ، فروخزيد ، فرونشاند ، فروآورد.
در اينجا هم چهبسا كه «فرو» را با «فرا» بهم درآميزند اينست بايد آن را درست شناخت و جز در جا و معني خود بكار نبرد. ما از «فرا» نيز گفتگو خواهيم داشت تا روشن گردد.
در پايان دوباره يادآوري ميكنم يكي از راههاي پيراستن فارسي روشن گردانيدن معنيهاي كلمهها و نشان دادن جايهاي آنهاست. از اين جهت بايد هر كلمه را نيك شناخت و در جاي خود بكار برد و از معنيهاي ناروشن پرهيز جست. بويژه دربارهی پيشوندها و پسوندها كه چون رُست زبان با آنهاست بايد نيك شناختن و از همديگر جدا گرفتن. بهمين جهت است كه اين نگارشها را مينماييم.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 5
2) پیشوند «فرو»
چنانكه ديده شد «فرو» نيز يكي از پيشوندها و آخشيج «بر» ميباشد. فروننشست ، فروگرفت ، فروكوفت. (كوس فروكوفتند) ، فرو گزاشت ، فروهِشت ، فروخزيد ، فرونشاند ، فروآورد.
در اينجا هم چهبسا كه «فرو» را با «فرا» بهم درآميزند اينست بايد آن را درست شناخت و جز در جا و معني خود بكار نبرد. ما از «فرا» نيز گفتگو خواهيم داشت تا روشن گردد.
در پايان دوباره يادآوري ميكنم يكي از راههاي پيراستن فارسي روشن گردانيدن معنيهاي كلمهها و نشان دادن جايهاي آنهاست. از اين جهت بايد هر كلمه را نيك شناخت و در جاي خود بكار برد و از معنيهاي ناروشن پرهيز جست. بويژه دربارهی پيشوندها و پسوندها كه چون رُست زبان با آنهاست بايد نيك شناختن و از همديگر جدا گرفتن. بهمين جهت است كه اين نگارشها را مينماييم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوششم)
🔶بخوانندگان پرچم (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان دانستهاند پرچم یك روزنامهای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراكنده نمیشود و ما از این راه نان نمیخوریم. پرچم برای یك مقصد بسیار بزرگیست كه بارها یادآوری كردهایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یك جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراكندن راستیها) است.
این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطهی ما با خوانندگان پرچم آن نیست كه ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یك ریال در آرزوی وقتگذرانی باشند. رابطهی ما با خوانندگان رابطهی همدستی و برادری باید بود.[bud] ما در راه نجات این توده میكوشیم و بوسیلهی این روزنامه یك رشته حقایق را نشر میدهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان كه این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بكسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.
مثلاً یك رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته میشود كه دربارهی فال و ستارهشماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن میراند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بیاندازه دارند.
در این توده امروز هزارها كسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستارهشماری و مانند اینها زندگی میكنند. اینان گذشته از آنكه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران میخورند و این خود زیان بزرگی میباشد با همان دعویهای بیپای خود مردم را فریب میدهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی میگردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر میرسانند چهبسا جنایتهایی از آنان سر میزند. اینها را باید دنبال كرد و از میان برداشت و این در نتیجهی آنست كه مردم را با حقایق آشنا گردانیم.
ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند كه استخارههای سربسته میكنند. باینمعنی كه ادعا میكنند هر كسی كه یك پرسشی در یك پاكتی بنویسد و در پاكت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بیآنكه در پاكت را باز كنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاكت مینویسند. این یكی از شیادیهاییست كه رواج بسیار یافته.
باید گفت : نخست اینان دروغ میگویند. برخی از آنان نهانی پاكت را باز كرده از مضمون نوشته آگاه میگردند و برخی دیگر بیك پاسخ مبهمی كه به هر پرسشی جور بیاید نوشته میفرستند. مثلاً مینویسند : «با توكل بخدا اقدام كن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.
از آنسوی ما اگر دعوی اینان را بشكافیم چند دروغ را بهم آمیختهاند ، نخست اینان مدعی غیبدانی هستند. چیزی را كه خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده اینان برای خود ادعا میكنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی میشوند كه هر پرسشی كه بوسیلهی آنان از خدا كرده شود پاسخ میدهد ، چنین دروغ بیشرمانهای را میگویند.
پس از همهی اینها بیك رشته جنایتهای نهانی مرتكب میشوند كه كسی آگاه نمیگردد و تعقیبشان نمیكند. مثلاً فلان زن آبستن نمیشود و چون بقابله رجوع میكند گفته میشود باید فلان درمان را كرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره میخواهد و آن مردك در پای پاكت مینویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیدهی آنكه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه میدهد كه در نتیجهی آن صدمه یافته و پس از زمانی میمیرد ، و كسی از چگونگی آگاه نگردیده نمیداند كه این جنایت را آن قابله با شركت این ملای استخارهفروش كرده است.
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست و از این استخارهفروشان جنایتهای بسیار رخ میدهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستارهشمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینههای دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.
مقصود آنست كه باید خوانندگان در همگی اینها با ما شركت كنند ، باینمعنی كه هر یكی از آنان خود را وظیفهدار شناسد كه این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یكی از ایشان حكایتهایی كه از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری كه ما خواهانیم.
ما دربارهی شعر اندیشهی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور میشویم كه یكی از زمینههای شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا میافتد اگر كسانی این جنایتهای استخارهفروشان و دعانویسان و فالچیان را برشتهی شعر كشند و برای چاپ بفرستند ، ما كه شعر بچاپ نمیرسانیم اینها را خواهیم رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 84 سال)
.
🔶بخوانندگان پرچم (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان دانستهاند پرچم یك روزنامهای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراكنده نمیشود و ما از این راه نان نمیخوریم. پرچم برای یك مقصد بسیار بزرگیست كه بارها یادآوری كردهایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یك جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراكندن راستیها) است.
این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطهی ما با خوانندگان پرچم آن نیست كه ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یك ریال در آرزوی وقتگذرانی باشند. رابطهی ما با خوانندگان رابطهی همدستی و برادری باید بود.[bud] ما در راه نجات این توده میكوشیم و بوسیلهی این روزنامه یك رشته حقایق را نشر میدهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان كه این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بكسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.
مثلاً یك رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته میشود كه دربارهی فال و ستارهشماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن میراند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بیاندازه دارند.
در این توده امروز هزارها كسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستارهشماری و مانند اینها زندگی میكنند. اینان گذشته از آنكه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران میخورند و این خود زیان بزرگی میباشد با همان دعویهای بیپای خود مردم را فریب میدهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی میگردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر میرسانند چهبسا جنایتهایی از آنان سر میزند. اینها را باید دنبال كرد و از میان برداشت و این در نتیجهی آنست كه مردم را با حقایق آشنا گردانیم.
ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند كه استخارههای سربسته میكنند. باینمعنی كه ادعا میكنند هر كسی كه یك پرسشی در یك پاكتی بنویسد و در پاكت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بیآنكه در پاكت را باز كنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاكت مینویسند. این یكی از شیادیهاییست كه رواج بسیار یافته.
باید گفت : نخست اینان دروغ میگویند. برخی از آنان نهانی پاكت را باز كرده از مضمون نوشته آگاه میگردند و برخی دیگر بیك پاسخ مبهمی كه به هر پرسشی جور بیاید نوشته میفرستند. مثلاً مینویسند : «با توكل بخدا اقدام كن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.
از آنسوی ما اگر دعوی اینان را بشكافیم چند دروغ را بهم آمیختهاند ، نخست اینان مدعی غیبدانی هستند. چیزی را كه خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده اینان برای خود ادعا میكنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی میشوند كه هر پرسشی كه بوسیلهی آنان از خدا كرده شود پاسخ میدهد ، چنین دروغ بیشرمانهای را میگویند.
پس از همهی اینها بیك رشته جنایتهای نهانی مرتكب میشوند كه كسی آگاه نمیگردد و تعقیبشان نمیكند. مثلاً فلان زن آبستن نمیشود و چون بقابله رجوع میكند گفته میشود باید فلان درمان را كرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره میخواهد و آن مردك در پای پاكت مینویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیدهی آنكه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه میدهد كه در نتیجهی آن صدمه یافته و پس از زمانی میمیرد ، و كسی از چگونگی آگاه نگردیده نمیداند كه این جنایت را آن قابله با شركت این ملای استخارهفروش كرده است.
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست و از این استخارهفروشان جنایتهای بسیار رخ میدهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستارهشمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینههای دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.
مقصود آنست كه باید خوانندگان در همگی اینها با ما شركت كنند ، باینمعنی كه هر یكی از آنان خود را وظیفهدار شناسد كه این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یكی از ایشان حكایتهایی كه از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری كه ما خواهانیم.
ما دربارهی شعر اندیشهی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور میشویم كه یكی از زمینههای شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا میافتد اگر كسانی این جنایتهای استخارهفروشان و دعانویسان و فالچیان را برشتهی شعر كشند و برای چاپ بفرستند ، ما كه شعر بچاپ نمیرسانیم اینها را خواهیم رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 84 سال)
.