پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 21

از اين داستان من بياد مي‌آورم آن را كه در شرح حال ابوسعيد ابوالخير خواندم كه بچه‌اي ازو مرده بود. بمردم چنين گفت : اهل بهشت از ما يادگاري خواستند ، يك شَمّامه برِ ايشان فرستاديم». بدبخت چون خود را قطب مي‌خواند و چنين مدعي بود كه اختيار جهان در دست اوست چون ديده مردن بچه‌اش بآن ادعا خواهد برخورد بچنين دروغي برخاسته است.

يك داستان عاميانه‌ی ديگري نيز بيادم مي‌افتد كه نمي‌خواهم ناگفته گزارم. شنيده‌ام يكي از خوانين بختياري پسر جوانش ناخوش شده بوده. چون در آنجا پزشك نيست سيدي مي‌آيد و مي‌گويد : «من هو مي‌كشم و جدم او را شفا مي‌دهد». يك پولي از خان مي‌گيرد كه هويي بكشد و بازمي‌گردد. فردا كه دوباره مي‌رود پسر مرده بوده. خان كه دلسوخته و خشمناك مي‌بوده پرخاش كرده مي‌گويد : «سيد ، پس تو پول گرفتي كه هو كشي ، پس چه شد؟!.» سيد مضطرب شده چنين مي‌گويد : «خان ، هو كشيدم. جدم نامردي كرده است».

آن داستان در كتابهاي شما بي‌شباهت باينها نيست. اما اينكه آقاي «ب» درباره‌ی معجزه اشكال مي‌كنند اين بيگفتگوست كه پيغمبر اسلام از اظهار معجزه بيزاري نموده. در اين باره در قرآن آيه‌هاي بسياري هست. در يك جا از پيغمبر هفت فقره معجزه (1) ، در پاسخ مي‌فرمايد : «سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنتُ إِلَّا بَشَرًا رَّسُولًا». معنايش آنكه : «آيا من جز يك بشري هستم كه فرستاده‌ی خدايم؟!» در اين باره سخن دراز است و من در كتابهايم نوشته‌ام. اما اينكه اگر معجزه نباشد دليل راستگويي يك پيغمبر يا برانگيخته چه باشد موضوعيست كه بايد جداگانه گفتگو شود. در اينجا سخن ما از مذهب شيعه است.

ب ـ اين كارها را چرا كرده‌اند؟!. مگر بخدا عقيده نداشتند؟!.

د ـ اين سئوال را من بايد از شما كنم. كارهاييست مي‌بينيم كرده‌اند ، بد هم بوده است. ما مي‌گوييم بايد آنها را كنار گزاشت. شما كه كنار نمي‌گزاريد بگوييد چه پاسخي مي‌داريد!. به هر حال چون امروز زياد گفتگو كرديم و من دلم مي‌خواهد شما درباره‌ی اين مطالب انديشه بكار بريد و سپس صحبت كنيد اينست بهتر مي‌دانم بازمانده‌ی سخن را بهفته‌ی ديگر بگزاريم.


پابرگیها (همه از ویراینده است) :
1ـ سوره‌ی اسراء (17) ، آیه‌های 90 تا 93 ـ و
«من درشگفتم چرا مردم چیزهایی را که با چشم می‌بینند درک نمی‌کنند. شما می‌گویید یگانه مردمی که در راه حق می‌باشند ، ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطه‌های خود در نزد خدا شناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و کربلا و کاظمین و سامره چیده‌اید. آن گنبدهای طلا ، آن مناره‌های بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامه‌ها ، آن نقاره کوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها.
به اینها بس نکرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بی‌بی زبیده و مانند اینها برپا گردانیده‌اید. به این هم بس نکرده صدها گورهای متبرک از شیخ صفی و ابن بابویه و شاه‌نعمت‌الله و سر قبرآقا و مانند اینها پدید آورده‌اید. به این مرده‌ها بس نکرده یک امام غایب زنده‌ای هم در جابلقا و جابلسا امانت سپارده‌اید.
با همه‌ی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی کشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این که راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این که معنی جهان و زندگانی را ندانسته‌اید؟!.»

(احمد کسروی ، «گفت و شنید» ، س 32-31)
🔶 زبان ایرانی - 142
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 2

اما كارها (فعل) در اين باره همين بس كه اين گونه‌ها بيكبار فراموش شده و كسي آنها را نمي‌شناسد. من بارها از كساني پرسشهايي كردم ديدم كسي پي بآنها نمي‌برد. دستورهايي را كه در سالهاي واپسين نوشته شده جستم ديدم در هيچ يك اينها را ياد نكرده‌اند و مثلاً از گذشته تنها بچهار گونه (آن هم از روي سنجش با زبان فرانسه و آميخته با غلطهاي بسيار) بسنده كرده‌اند. اينبود ناچار شده بشمردن آنها پرداختم.
درباره‌ي پيشوند و پسوند چنين پيداست خوانندگان خواست ما را درست درنيافته‌اند و چنين مي‌پندارند ما ميخواهيم تنها معنيهاي كلمه را يادآوري كنيم و اين كاريست كه از فرهنگها بهتر برمي‌آيد و نيازي باينكه ما در مهنامه دري از بهر آن باز كنيم نيست. ولي ما خواست ديگري را داريم و ناگزيريم آن را روشنتر و گشادتر باز كنيم. نخست بايد دو سخني برانيم :
1ـ بايد دانست ارج يك زبان در آساني و بساماني آنست. يك زبان را آن بهتر كه ساده باشد تا گويندگانش درست ياد گيرند و بيگانگاني كه ميخواهند بآساني بياموزند. بسامان باشد تا درست بكار برند و لغزش كمتر روي دهد. يك زبان چون ساده و بسامان بود هرچه صافتر ميگردد و معني از درون آن بهتر پديدار ميگردد. اگر خوانندگان فراموش نكرده‌اند ما اين را گفته‌ايم كه زبان بايد همچون آيينه باشد كه خود در ميانه پديدار نگردد و معنيها يكسر بدل شنونده راه يابد. زبان بايد چنان باشد كه چون يكي سخني ميگويد شنونده تو گويي با كلمه‌ها روبرو نيست و همه با معني سر و كار دارد. چنين حالي در يك زباني هنگامي است كه چهارديواري گرد آن كشيده شود كه كلمه‌هاي بيگانه‌ي ناشناس نابجا بآن درنيايد و جز كلمه‌هاي گوش‌خورده‌ي شناخته شده‌ي خود آن بكار نرود و اينها ساده باشد و جز از روي سامان بكار نرود.
اينكه كساني بسخن‌آرايي مي‌پرداختند و آن را هنري مي‌شماردند و در اين باره صدها كتابها نوشته‌اند و اينكه هميشه دوست ميداشتند كلمه‌هاي نويني از زبانهاي بيگانه گرفته در نگارشها و گفتارهاي خود بكار برند و اينكه كساني ميگفتند زبان هرچه كلمه‌هاي فزونتر پيدا كند توانگرتر مي‌گردد همه‌ي اينها از ناداني بود و پايه‌اي از خرد و دانش نداشت. زبانشناسي كار هر كسي نيست و اين بدترين بیراهیست كه هر بيمايه‌ي ناداني بكار زبان پردازد.
2ـ خوانندگان نام اسپرانتو را شنيده‌اند. اين زبان ساخته‌ايست كه دكتر زمانهوف پديد آورده و اين را خواسته كه جهانيان هر كسي گذشته از زبان خود آن را ياد گيرد كه چون با بيگانه‌اي كه زبان او را نمي‌داند دچار آمد با آن زبان همگاني سخن گويد. اين خود انديشه‌ي بس سودمنديست كه ما نيز هوادار آن ميباشيم و رواجش را ميخواهيم. دكتر زومانهوف در زبانشناسي از دانشمندان بود و در اين زبان استادي شگرفي نموده و آن را چنان ساخته كه ميتوان در سه ماه درست ياد گرفت. اگر كسي بيكي از زبانهاي اروپايي آشناست شايد بتواند در يك ماه آن را فراگيرد.
مرا با اين زبان داستانهاست. در بيست سال پيش آن را بي‌آموزگار ياد گرفتم و چندگاهي نيز بآن پرداختم ولي چون نيازي نبود رهايش كردم و از ياد بردم. با اينهمه چندي پيش جهانگردي از هنگري [=مجارستان] بتهران رسيده و بجستجوي من آمده بود و چون زبان ديگري نمي‌دانست و مي‌بايست با اسپرانتو سخن گوييم و من آن را فراموش كرده بودم گفتم برود و فردا بيايد و در يك روز آن توانستم كه بار ديگر زبان دكتر زومانهوف را تا اندازه‌ي سخن گفتن ياد گيرم و شامگاهان كه بار ديگر جهانگرد آمد با او بسخن پردازم. اينست اندازه‌ي آساني آن زبان.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی سی‌‌ودوم)

🔶چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟..
(بخش دو از دو)

امروز كاری كه ما داریم آنست كه هر كسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بكوشد و از دیگران هر كس را كه شایسته می‌شناسد با اینها آشنا گرداند. چنانكه بارها گفته‌ایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجه‌ی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز كار ما اینست.

شاید كسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم كه من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها كوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین كوششی كار یك توده بكجا رسد؟!..». می‌گویم : شما تنها نیستید و هزار كسان همچون شما با این حقایق روبرو می‌باشند كه چون هر یكی از آنان بدانسان كه گفتیم بكوشند در اندك‌زمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یك نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.

كسانی می‌گویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. می‌گویم :

🔸 یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیك گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس.

شما اگر می‌خواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی كنید چاره جز این ندارید كه این اندیشه‌های پراكنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را كه درمیانست رفع كنید ، و چنین كاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.

شما همین را بیندیشید كه آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را كه ما درباره‌ی اندیشه‌های پراكنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید كه آیا جای یك ایرادی هست یا نه؟..

این بتازگی رخ داده كه یكی از آشنایان بنزد من آمده چنین می‌گوید : «شما اندیشه‌های پراكنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان می‌شمارید. بعقیده‌ی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه كنیم بهمه‌ی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست كه شما نافهمیده سخن می‌گویید و ما فهمیده. من از شما می‌پرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید كرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمی‌دانید كه راه تصفیه‌ی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشه‌هاست. این اندیشه‌های پست و پراكنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه كه كتابها و مغزها را پر كرده یكی از نتیجه‌های آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمی‌گوییم : سرچشمه‌ی بدیها اینهاست.

🔸اخلاق نیك و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیكخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی كه اگر كسی دارای اندیشه‌های عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان می‌گردد و از آنسوی خویهای نیكش نیرو گیرد ، و برعكس اگر كسی دچار اندیشه‌های پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستوده‌اش سست و ناتوان می‌گردد.

این چیزیست كه با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان كاری نیست.

🔸اینكه ما تاكنون از اخلاق گفتگو نكرده‌ایم برای همینست كه نخواسته‌ایم آهن سرد بكوبیم. برای آنست كه دانسته‌ایم تا اندیشه‌ها اینست كه می‌بینیم امیدی به نیكی خویها نتوان بست.

بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینكه كسانی گفته‌های ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانكه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاكان از ناپاكان جدا خواهند گردید و این خود یك نتیجه‌ای می‌باشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر كسانی نپذیرفتند كسان دیگری خواهند پذیرفت.
(پرچم روزانه شماره‌های 108 و 109)
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 22

ج ـ این یك هفته بمن سخت گذشته. بیانات شما قابل رد نیست. ولی اشكال بسیار است. یكی از علما با ما همسایه است. یك روز رفتم به پیش او. ولی همینكه سر صحبت را باز كردم گفت : اینها حرفهای كسرویست. شما باینها گوش ندهید لامذهب می‌شوید. این جواب را بمن داد.

آ ـ من هم در این چند روز ناراحت بودم. من هم می‌خواستم با یكی از علما صحبت كنم و ببینم آخر چه می‌گویند؟. ولی چون مطالب را بطوری كه شما تقریر می‌كنید در ذهن نداشتم نخواستم بروم. بعقیده‌ی من بهتر است شما اینها را بنویسید و چاپ كنید و ما بدهیم بدستشان ، ببینیم چه می‌گویند.

د ـ ما بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم و چون پاسخی ندارند ، در تبریز آن وحشیگری پست را كردند كه شنیده‌اید. گاهی نیز می‌بینیم در این روزنامه و آن مجله سخنان بی‌ادبانه‌ی خارج از موضوع می‌نویسند. آنها بآسانی دست از دكان خود نخواهند برداشت.

ج ـ بهتر است نوشته شود و بچاپ رسد كه اقلاً مردم بخوانند و بدانند. آنها كه تاكنون نوشته‌اید زبانش عوام‌فهم نبوده.


پابرگی : (از ویراینده)
1ـ اشاره به وحشیگری بهمن‌ماه 1322 در تبریز و مراغه و میاندوآب می‌باشد. ریشه‌ی این دسیسه‌ی وحشیانه انتخابات مجلس چهاردهم و نبردهای نامزدها برای نمایندگی بود ولی بهانه‌ای که برای آن پیش کشیدند چاپ کتاب شیعیگری در دی‌ماه 1322 می‌بود. در آن وحشیگریها بکسانی از پاکدینان حمله کرده زخمیشان گردانیده کانون آزادگان در تبریز را تاراج و ویران کردند.
🔶 زبان ایرانی - 143
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 3

اگر شنيده باشيد بسياري از زبانهاي جهان از جمله انگليسي و عربي تا سيصد و چهارصد هزار كلمه دارد و كسي تا ده‌هزار كلمه فرانگيرد با آنها سخن گفتن نتواند. ساده‌ترين زبانها كمتر از چهل و سي‌هزار كلمه ندارد. در پاره‌اي زبانها (در دستور آنها) بيش از سيصد قاعده بكار ميرود. زبان عربي را من خواستم هرچه ساده‌تر گردانم و تنها نحو آن را در هشتاد و اند قاعده گرد آوردم و كمتر از آن نتوانستم. ولي زبان زومانهوف سراسر شانزده قاعده بيشتر ندارد و چنانست كه يك كسی ميتواند در يك ساعت همه‌ي آنها را بياموزد و بي‌نياز گردد. كلمه‌هاي آن نيز (براي سخن گفتن) بيش از هزار نيست (1). هرگاه كسي پانصد ريشه ياد گرفت بآساني ميتواند كار خود را راه اندازد. اين شگفت كه زباني با اين كمي ريشه ميتواند با همه‌ي زبانهاي بزرگ گام بگام برود و بازپس نماند.
پس اين از كجاست؟.. آيا راز اين فيروزي چيست؟.. اگر كساني باسپرانتو پرداخته‌اند زومانهوف بيش از همه بپيشوندها و پسوندها پرداخته و آنها را از روي يك سامان درست و دانشمندانه‌اي بكار انداخته و اينست توانسته آن هنرنمايي را كند.
در ديگر زبانها سامان چنداني نيست ولي در اين زبان سراپا سامان در كار است و نكته‌هايي كه از راه زبانشناسي بدست مي‌آيد بيشتر در آن جا گرفته است.
ما نيز ميخواهيم از يكسو پيشوندها و پسوندها را در فارسي هرچه فراوانتر گردانيم و آنچه از ميان رفته و فراموش شده دوباره يادآوري كنيم و رواج سازيم و از سوي ديگر ساماني براي آنها درست كنيم.
از اين باره فارسي نزديكترين زبانها باسپرانتوست. در اين زبان هم وندها بكار ميرود. اگرچه در قرنهاي درازي آنها را رها كرده‌اند و بسياري فراموش شده و آنها كه مانده بيشتر حال مرده را پيدا كرده و از رويِش افتاده. ليكن همه‌ي اينها چاره‌پذير است. ما در اين هنگام ميتوانيم آنها را بحال خود برگردانيم. چيزي كه هست بايد دربند سامان آنها باشيم و اين كاري نيست كه هر كسي بتواند و از اين راه است كه در پيمان بآن پرداخته‌ايم.
مثلاً پيشوند «بر» را كه مي‌آوريم و دو معني از بهر آن ياد كرديم خواست ما اين بود كه آن را جز در همان دو معني بكار نبريم. اگر كتابها را جستجو كنيد هنوز در زماني كه زبان رونق خود را داشته است فردوسي و ديگران در بكار بردن آن دربند سامان نبوده‌اند و آشفتگيها در گفتارهاي ايشان پديدار است ، ما اين را خواستيم كه از آن آشفتگيها پرهيز كرده شود و پيشوند همواره بيكسان بكار رود و هيچگاه بيهوده و نابجا آورده نشود.
پيشوند دژ يا دش گذشته از آنكه از رويش افتاده و امروز ديگر در جاهايي آورده نمي‌شود و تنها در يك رشته كلمه‌هاي ديرين ديده مي‌شود اين آهو (2) را نيز پيدا كرده كه معني نخستين خود را كه درشتي و ناتراشيدگي باشد از دست داده و ما آن خواستيم كه آن را رواج گردانيم كه هم دوباره رويش پيدا كند و در جاهاي سزاوار بكار رود و هم بمعني نخستين خود شناخته گردد و همواره بآن معني بكار آيد. اينست خودمان دژ‌آگاه و دژآهنگ و دژكام را در اين معنيها بكار مي‌بريم. نيز مي‌توانيم كلمه‌هاي دژرفتار و دژخوي و دژسخن و دژزبان پديد آوريم و در همان معني بكار بريم.
همينست حال پيشوند «پاد» كه گفتيم آن را بايد بمعني پاسخ و پاداش و كيفر بكار برد. چنانكه در پادزهر و پاسخ (پادسخن) و پاداش (پاددهش) بهمين معني است. ميتوان گفت : اين معني همانست كه از كلمه‌ي «آنتي» اروپايي فهميده مي‌شود. نيز ميتوان كلمه‌هاي نوين ديگري پديد آورد.
گذشته از آنكه بايد در كلمه‌هاي خود زبان اينها را از روي سامان بكار انداخت و از نامهاي نويني كه از بهر چيزهاي نو درآمده گزارده مي‌شود بايد سامان را نگه داشت.

1ـ انگليسيان براي ساده كردن زبان خود بسيار كوشيده‌اند و پس از جنگ جهاني دوم روشي بنام بزيك انگليش Basic English درست كرده‌اند. هزار كلمه‌اي كه بيشتر بكار مي‌آيد و از آنها جداشده‌ها (مشتقات) درست مي‌شود بكار برده‌اند ليكن پيشرفتي نداشته است. گ.آ
2ـ آهو = عيب. چندی دیگر كسروي بجاي آهو ، آك را در این معنی بكار برده است. ـ و
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی سی‌‌وسوم)

🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش یک از سه)

چند روز پیش یكی گفت : «روزنامه كیهان نشر می‌شود و همه‌ی روزنامه‌ها یادی از آن كردند ولی شما نكردید». گفتم : «ما از هیچ روزنامه‌ای یاد نمی‌كنیم و از این «تعارفات» بركناریم. ولی آقای فرامرزی چون دوست ماست آرزومندیم روزنامه‌ی او باین توده و كشور سودمند افتد». این پاسخیست كه بآن گوینده دادم. ولی می‌خواهم در اینجا چند سخنی با‌ آقای فرامرزی برانم. می‌خواهم حق دوستی را با وی بجا آورم.

آقای فرامرزی ، در این هنگام گرفتاری ایران یك روزنامه اگر از راهش درآید می‌تواند دستی از این مردم سرگردان بگیرد ، می‌تواند نیكیهای بسیار بهاداری را انجام دهد ، می‌تواند نام خود را در تاریخ جاویدان گرداند ـ ولی كدام روزنامه و از چه راه؟.. بهتر است قدری با شما گفتگو كنیم. بهتر است سخنانی را كه گاهی با شما نشسته گفته‌ایم بروی كاغذ بیاورم :

امروز خواه و ناخواه یك میدان نبرد بزرگی میانه‌ی شرقیان با غربیان پدید آمده. امروز توده‌های شرقی بیك رشته كوششهای سختی نیاز دارند ـ ولی كوششهایی كه از روی فهم و بینش باشد و آنان را بیك جایی رساند.

آقای فرامرزی ، در آخرهای قرن پانزدهم میلادی كه در اروپا تكانهایی آغاز می‌یافت اروپاییان چون دارایی و توانگری هندوستان و دیگر سرزمینهای شرقی را شنیده بودند یگانه آرزوشان این بود كه یک راه نزدیكی بشرق پیدا كنند و با كشورهای شرقی بداد و ستد و بازرگانی پرداخته بهره‌هایی یابند ، و برای این مقصود بود كه كریستف كلمب رو بسوی غرب اروپا كشتیرانی كرد و ناگهان و نابیُوسان[=غیرمنتظره] بآمریكا رسید و آن سرزمین گمشده را پیدا كرد ، و واسکو داگاما با كشتی گرد آفریقا را گردیده و از دماغه‌ی امید[نیک] پیچیده یک راه دریایی برای هند باز نمود ، و ماچلان با كشتیهای خود بسوی غرب سفر كرد و پس از چهار سال یارانش از راه شرق بازگشتند و برای نخستین بار گرد جهان گردیدند.

آری آن روز اروپا یگانه آرزوشان راه داشتن بشرق بود و در این باره بكوششهای سختی برمی‌خاستند. لیكن امروز همان دولتها یكایك كشورهای شرقی را زیردست خود گردانیده سررشته‌ی آنها را در دست خود می‌دارند. این حقیقتی است كه پوشیده نتوان داشت.

چرا چنین شده؟.. چرا شرقیان زبون گردیده‌اند؟.. پیداست كه یك علتهای آشكاری دارد ، در این پانصد سال همیشه اروپا در پیشرفت بوده كه از یكسو افزارهای بسیار شگفتی برای زندگانی ـ از راه‌آهن و كشتیهای بخاری و تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها اختراع یافته ، و از یكسو تغییرهای بسیاری در فن جنگ رخ داده و دولتهای اروپایی افزارهای بسیار كاری و نوینی ـ از توپ و تفنگ و بمب و خمپاره و مانند اینها ـ در دست داشته‌اند كه از رویهم‌رفته‌ی اینها دو نتیجه بدست آمده :

یكی آنكه فاصله از میانه‌ی شرق و غرب برداشته شده و تكه‌های پنجگانه‌ی زمین بهم پیوسته.
دیگری اینكه دولتهای اروپا بسیار نیرومند شده‌اند و شرقیان را تاب ایستادگی در برابر آنها نبوده.

اینها علتهای آشكار زبونی و بدبختی شرقیانست. ولی تنها اینها نیست و یك علت بزرگ دیگری درمیان می‌باشد و آن بیگمان ناشایستگی خود مردمانست.

🔶آنچه یك توده را زیردست دیگران گرداند جز ناشایستی خودشان نتواند بود. حوادث بسیار می‌آید و می‌رود ولی هیچ یكی مردمی را از پا نیندازد. آنچه مردمان را از پا اندازد جز آلودگیهای خودشان نتواند بود.

امروز اگر نگاه كنیم تفاوتی كه درمیانه‌ی شرقیان و غربیانست درخور سنجش نمی‌باشد : در دانشها آنان در كجایند و اینان در كجا؟. در پول و توانگری آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. در صنعت و افزارسازی آنان در كجایند و اینان در كجا؟.. امروز در این جنگ و كشاكش اروپاییان توانایی را تا بآنجا رسانیده‌اند كه در هر چند دقیقه یك آیروپلان[=هواپیما] بیرون می‌دهند ، و ده‌هزارها و صدهزارها هواپیما[=خلبان] [1] تربیت می‌كنند ، ده‌ملیونها سرباز بمیدان جنگ می‌آورند. اینها چیزهاییست كه از اندیشه بیرونست.

با این نیرومندیها اگر شرقیان آلوده نبودندی زبون اروپاییان نگردیدندی. اگر آلوده نبودندی به همان اندازه نیرو تهیه كردندی. سخن كوتاه می‌كنم : امروز شرقیان بدبخت و زیردستند. ولی ریشه‌ی این بدبختی و زیردستی درمیان خودشانست. این مقدمه‌ایست كه باید پذیرفت و بیچون و چرا شمرد. باید این را پایه‌ی گفتگوهای دیگری گردانید.

[1] : این تنها جایی است که نویسنده هواپیما را بجای آنکه به معنی آن اختراع (آیروپلان) بکار بَرد به معنی طیاره‌چی (آنکه هوا پیماید) بکار ‌برده. گویا در این زمان چون واژه‌ي نوساخته‌ی هواپیما به معنی آیروپلان هنوز چندان رواج نیافته بود ، او بکار بردنش را در معنی خلبان بهتر دانسته.


.
عبدالرحمان فرامرزی (1276 - 1351) ، سردبیر روزنامه‌ی کیهان.
روزنامه‌ی کیهان در جنبش سال 57 بدست ملایان افتاد و به افزاری برای استوار گردانیدن حکومتشان بدل شد. مصباح زاده بنیادگزار کیهان که روزنامه‌اش را از دست داده بود در سال 1362 کیهان لندن را بنیادگزارد و بسیاری از نویسندگان کیهان که در این زمان بیرون کشور بسر می‌بردند با آن همدستی کردند.
وقت‌شناسی در شرق و غرب
شیوه‌ی چاره‌ کردن به گرفتاریها در شرق و غرب.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
گروهی از هندوها شنبه 24 اسفند میزبان یک میهمانی برای نوشیدن شاش گاو بودند زیرا باور دارند گاو جانور مقدسی است و شاش آن جلو ویروس کرونا (کوید ـ 19) را می‌گیرد.
(گزارش اسپوتنیک ، از زبان gulfnews و دویچه وله)
این میهمانی به میزبانی گروهی بنام «اتحادیه‌ی هندوهای کل هند» در ساختمان این گروه در دهلی نو برگزار شد که در آن 200 تن شرکت داشتند و سازمان‌دهندگان امیدوارند میزبان میهمانی‌هایی مانند آن در دیگر جاهای هند باشند.
یکی از شرکت کنندگان در این میهمانی گفت : ما 21 سال است که شاش گاو می‌نوشیم. ما همچنین در سرگین گاو حمام می‌کنیم. ما هیچگاه به داروهای انگلیسی نیازمند نشده‌ایم.
رهبرانی از حزب ناسیونالیست هندوی نارندرا مودی ، نخست‌وزیر هند نیز هوادار سود بردن از شاش گاو به عنوان یک دارو و درمانی برای سرطان هستند.
یکی از رهبران ایالت آسام در شمال شرق هند در آغاز ماه کنونی میلادی به قانون‌گزاران گفته بود شاش و سرگین گاو می‌تواند برای درمان بیماری کوید -19 بکار رود.
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 23

ب ـ داماد ما یكی از علماست ، صاحب محضر است. با او صحبت می‌كردیم می‌گفت : عمر و ابوبكر از اول ایمان نداشتند. رفته بودند پیش كاهنی و ازو شنیده بودند كه پیغمبر غلبه خواهد كرد و اسلام قوت خواهد گرفت. از این جهت اظهار ایمان می‌كردند و مقصودشان از اول غصب خلافت بوده.

د ـ می‌دانید این حرف را چرا می‌گویند؟. چون ایراد گرفته شده كه شما چطور ابوبكر و عمر را منافق می‌شمارید در حالی كه ایشان هنگامی ایمان آوردند كه اسلام ضعیف بود و مسلمانان از مشركین صدمه و شكنجه می‌دیدند؟!. اگر آنها عقیده نداشتند چرا ایمان آوردند؟!. در پاسخ آن ایراد است كه این را درست كرده‌اند.

یکی از كارهای عجیب شیعیان همینست كه چون با كسی گفتگو می‌كنند اصرار می‌ورزند كه شكست نخورند و حرف طرف را نپذیرند. اینست می‌بینی در برابر هر ایرادی یك چیزی از خودشان درست كردند و گفتند. از دروغ هم در این باره اجتناب ندارند.

من روزی با یكی از ایشان درباره‌ی اذیت رسانیدن عمر بدختر پیغمبر صحبت می‌كردم. گفتم : اینها دروغست. از جمله دلیل آوردم كه می‌گویند بچه‌ای بنام محسن سقط شد. من می‌پرسم : بچه‌ای كه زاییده نشده نام چه می‌خواست؟!. آنگاه كه دانسته بود كه پسر خواهد بود تا نام محسن باو بگزارد؟!. آن شخص فوراً جواب داد و گفت : «پیغمبر خبر داده و خود او نامش را محسن گزارده بود». دیدم بیدرنگ دروغی ساخت و بمن پاسخ داد. گفتم : شما این را از كجا می‌گویید؟ این در هیچ كتابی نیست. گفت : «در كتاب نباشد. من از عقل خودم می‌گویم».

این را در یك جا هم نوشته‌ام داستان این مذهب داستان كتاب «حسین كُرد» است. شما اگر بشنوید كه یك حسین كُرد بوده كه به تنهایی جنگ می‌كرده ، شهرها می‌گشاده ، لشكرها می‌شكسته ، تعجب می‌كنید كه یك نفر چگونه این كارهای بزرگ را می‌كرده. حتا در عالم افسانه هم این را تعجب‌آور می‌شمارید. ولی اگر كتابش بدستتان افتد و بخوانید خواهید دید افسانه‌نویس زمینه را درست كرده. زیرا حسین كُرد را دارای قوت هزار نفر گردانیده ، یك عمود هفتصد منی بدستش داده ، عمر و عیاری برایش ساخته كه در یك معلق زدن از اصفهان به تبریز می‌رسیده. با این افزارها حسین كُرد سهل است كه هر كس دیگری می‌توانسته كارهای بسیار عجیب كند. سختی در جاییست كه آدم نتواند از حدود طبیعت خارج شود. كسی كه از حدود طبیعت خارج تواند شد با هیچ سختی روبرو نخواهد بود.

در عالم شیعیگری نیز پابند هیچی نباید بود. باید پاسخ داد و شكست نخورد ، راست بود بوده ، نبود نبوده ، پروای عقل نباید كرد ، قیمتی به تاریخ نباید گزاشت ، حدود طبیعت را بدیده نباید گرفت ، دستگاه خدا را آشپزخانه‌ی امامان پنداشته هرچه لازمست باید گفت.

ما اگر با یك ملایی یا مرد باسوادی بسخن پردازیم خواهیم دید هیچ چیز را پابند خود نمی‌شناسد و به هر گفته‌ای پاسخ می‌دهد. مثلا اگر بگوییم : خود علی با ابوبكر و عمر راه رفت ، خواهد گفت : تقیه می‌كرد. اگر بگوییم : دختر دوازده‌ساله‌اش را به عمر داد ، خواهد گفت : جنیه‌ای را حاضر كرد و فرستاد. اگر بگوییم : ابوبكر و عمر در زمان ضعف اسلام ایمان آورده بودند خواهد گفت : پیش كاهنی رفته ازو شنیده بودند كه اسلام غلبه خواهد كرد. اگر بگوییم : پیغمبر دختر آنان را گرفت ، خواهند گفت : تقیه می‌كرد. اگر بگوییم : حسن‌بن‌علی با داشتن اقتدار خلافت را به معاویه واگزاشت و حسین‌بن‌علی با نداشتن اقتدار بطلب خلافت برخاست ، خواهند گفت : برای هر یكی از ایشان لوح از آسمان آمده بود كه بایستی بر طبق آن عمل كنند.
🔶 زبان ایرانی - 144
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 4

پسوند «مند» در فارسي فراوان بكار ميرود. خردمند ، سودمند ، مستمند ، دانشمند و بسيار مانند اين. از آنسوي پاره‌ای پيشوند و پسوند ديگري هست كه با اين در يك معني بكار ميرود. چنانكه بجاي خردمند «بخرد» نيز گفته مي‌شود. بجاي دانشمند «دانشور» و «بادانش» هم آورده مي‌شود. بي‌آنكه جدايي ميانه‌ي اینها گزارده گردد. ما ميگوييم : نخست بايد معني درست اين وندها را بدست آورد و جدايي آنها را از يكديگر بازشناخت و اگر جدايي فهميده نمي‌شود از خودمان جدايي ميانه‌ي آنها پديد آوريم كه ديگر دانشور را بجاي دانشمند يا بوارونه بكار نبريم و بخرد را با خردمند يكي نگيريم. از آنسوي هر وندي را دوباره جاندارش گردانيم كه در هر كجا كه معنايش درست است بتوانيم بكار بريم. مثلاً چنانكه سودمند و دانشمند مي‌گوييم زيانمند و بينشمند نيز بگوييم و همچنين مانند اينها.
براي اينكه سود وندها شناخته گردد اين را مينگارم : ما در فارسي كلمه‌ي «نا» را داريم كه در چگونگي (صفت) بمعني آخشيج بكار مي‌بريم. از اينجا ما هر چگونگي كه داريم از بهر آخشيج آن بكلمه‌ي جدايي نياز نخواهيم داشت. زيرا با افزودن «نا» از خود آن كلمه ميتوانيم پديد آورد. كلمه‌هاي سزاوار ، شايسته ، روا ، زيبا ، شناسا ، رسا ، بجا و صد مانند اين را كه داريم از آنها كلمه‌هایي ناسزاوار و ناشايسته و ناروا و نازيبا و ناشناسا و نارسا و نابجا را مي‌سازيم. همچنين در همه جا اين رفتار را مي‌كنيم. دكتر زومانهوف اين را همگاني گردانيده و در چيزهاي ديگر نيز همين راه را گرفته. اينست در زبان او همينكه يك ريشه را بدست آورديم چندين گونه كلمه از آن پديد مي‌آوريم. در فارسي نيز همين كار را ميتوان كرد ولي اين هنگاميست كه وندها درست شناخته گردد و از روي سامان بكار رود.
ببينيد امروز جدايي ميانه‌ي برگشت و بازگشت نمي‌گزارند و اين همان آشفتگي زبانست كه گله از آن داريم. برگشت و بازگشت و پس‌گشت بايد هر يكي را در جاي ديگري بكار برد. همينست حال درخواست و بازخواست و پس‌خواست و دررسيد و فرارسيد ، بازرسيد و صد مانند اين. نشانه‌ي زندگي زبان آنست كه ميانه‌ي اينها جدايي گزارده شود و هر يكي در جاي ديگري بكار رود.
امروز بسياري از كلمه‌ها معني قانوني خود را از دست داده ، مثلاً «نابكار» را كنون بدكردار بكار مي‌برند (ما نيز در همان معني بكار برده‌ايم) در حالي كه اگر ريشه‌ي آن را بسنجيم «بكار» بمعني كارآمد است و نابكار بايد بمعني مرد بيكاره آورده شود چنانكه در كتابهاي باستان بهمين معني بسيار آورده شده است.
گمان ميكنم با اين مثالها توانستيم خواست خود را روشن گردانيم. ما بر آن ميكوشيم زبان را بيك كالبد (قالب) نوين ديگري بريزيم و آن را تا بتوانيم بسامان گردانيم. از بهر همينست كه گفتارهاي پياپي مينگاريم و از پيشوند و پسوند گفتگو ميداريم. نيز از بهر همين بود كه دفتر «كافنامه» را نوشتيم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی سی‌‌وچهارم)

🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش دو از سه)

ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار رانده‌ایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمه‌ی درد را شرح نموده و راه چاره‌اش را هم نشان داده‌ایم :

ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان كمتر از اروپاییان نمی‌باشد. آنچه نقص را پدید می‌آورد و مایه‌ی پس ماندنشان می‌گردد بیگمان اندیشه‌های پریشان و گمراهیهای سردرهم است كه از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آكنده گردیده. این چیزیست كه باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراكندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمی‌باشد.

🔸باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.

در اینجاست كه می‌گوییم یك روزنامه برای توده‌ی خود كار بزرگی را انجام تواند داد.

🔸یك روزنامه كه هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیكیهای فراموش نشدنی برای توده تواند كرد.

امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه می‌خوانند. اگر روزنامه‌ها بیک راه نیكی بیفتند و بهواداری از حقایق كوشند یقینست كه تكانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد كه امروز روزنامه‌ها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمی‌باشند. بماند آنكه یك رشته روزنامه‌هایی هست كه از این سر تا آن سرش یك جمله‌ی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامه‌هایی كه مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این كار به هر پستی آماده می‌باشند ـ از آنها گفتگو نمی‌كنم. مقصودم گفتگو از روزنامه‌های آبرومند و نیك می‌باشد و بحال آنهاست كه افسوس می‌خورم.

برای آنكه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد كنم : چنین انگارید در یك خاندان یك بیماری هست و سه تن پزشك برای معالجه او آمده‌اند. اكنون این پزشكها دو گونه كار توانند كرد : یكی آنكه هر سه تن باهم بیمار را دیدن كنند و درباره‌ی درد و بیماری جستجو بكار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یكدل و یكزبان درمان و دستور برای بیمار و كسان او بدهند. دیگری آنكه هر یكی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یك درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار كه هر سه در یكجا بیمار را دیده‌اند ، اطمینان بكشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و كسان او تكلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بكار می‌بندند و بیماری چاره می‌پذیرد. لیكن در این رفتار چون هر یكی تنها تشخیص داده به هیچ كدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و كسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن كدام یكی كار بندند و چه‌بسا نتیجه آن خواهد شد كه به هیچ كدام كار نبندند و همه را بكنار بگزارند.
در اینجاست كه ما همیشه می‌گوییم :

🔸نیكی‌ای كه از راهش نباشد بدیست.🔸

این سه پزشك گرفتیم كه هر سه دلسوز و نیكخواه بوده‌اند ، چون از راه غلطی پیش رفته‌اند باعث مرگ بیمار شده‌اند. بی‌آنكه خود بخواهند و بدانند بیك بدی مبادرت كرده‌اند.

🔸درباره‌ی روزنامه‌ها همین را توان گفت : گرفتیم كه هر یك از نویسندگان آنها بتوده و كشور دلسوز و علاقه‌مندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم می‌باشد ، ولی راهی را كه می‌پیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یك از آنها بضد سخنان آن دیگری می‌نویسد. بلكه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ می‌رساند و پیداست كه در نتیجه‌ی این تناقض‌نویسیها مردم نه تنها سودی نمی‌توانند برداشت بلكه با زیانها نیز مصادف می‌باشند. زیرا آن پراكندگی اندیشه‌ها و درماندگی مغزها كه گفتیم سرچشمه‌ی همه‌ی دردهاست ، با این رفتار روزنامه‌ها فزونی می‌یابد و پریشانی و درماندگی بیشتر می‌گردد.[1]

🔸بسیاری از روزنامه‌نویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاكنون نشنیده و ندانسته‌اند. من بارها می‌بینم كسی گفتاری نوشته می‌آورد كه ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون می‌گویم : ما خودمان ضد این را نوشته‌ایم می‌گوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا می‌گوید : «آن نظریه‌ی شما بود این هم نظریه‌ی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامه‌نویسان و نویسندگان بی‌آنكه خود بدانند و بخواهند بدیها با توده‌ی خود می‌كنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر می‌گردانند. در جایی كه می‌توانند بسیار سودمند باشند و نیكیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمی‌آیند.


👇
در این سخن نظرم بیك روزنامه‌های خاصی نیست و اساساً تنها روزنامه‌های ایران را نمی‌گویم. روزنامه‌های بسیاری از كشورهای شرقی این حال را دارد و بجای سودمندی زیانمند می‌باشد.

[1] : امروز که «روزنامه‌های مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامه‌های کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوستر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و می‌باید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چاره‌ی هرچه زودتر است.