نمونههایی از انتشارات اوقاف گیب.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
کتابهای صوفیان و صوفیگری دستهی مهمی از آنهاست.
✴️ چگونه پاکدین شدم
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش یک از دو)
نزدیك چهل سال پیش در یك خاندان شیعی در شهر كوهستانی و ییلاقی خوانسار بدنیا آمدم. پدر بزرگم مردی باهوش ، هنرمند ، و بسیار خوشخط و شاعر بود. بویژه در خط ثلث و رقاع و نسخ استاد و تخلص شاعرانهاش بدیع بود! كارش نویسندگی و در جنبش مشروطهخواهی همراه بود. پدرم نخست در مكتب و سپس در مدارس قدیمه در اصفهان تحصیلات معمولی را خاتمه و سپس بتهران رفته فرانسه و حساب و فیزیك و شیمی و پزشكی آموخت و از مدرسهی دارالفنون تصدیق پزشكی گرفت و بخوانسار برگشته بكار پزشكی و سایر خدمات ملی پرداخت. میتوان گفت یك نیمهی قرن زندگی خود را وقف تندرستی و آسایش و پیشرفت هممیهنانش نمود. شب و روز برای انجام وظیفه آماده و خود در هنگام بیماری از كار و كوشش و مطالعه نیاسوده است. زبان فرانسه ، دانشهای نوین ، آبلهكوبی پزشكی اروپایی ، دوای فرنگی ، پیوند زدن ، كاشتن سیبزمینی ، بادمجان و غیره و همچنین تأسیس دادگستری ـ دبستان ـ پست بدست او یا بهمراهیش آغاز شده است.
مادرم زنی پرهیزکار و پاكیزه و باسواد بوده. كمتر بكار خانهداری و بیشتر بخواندن قرآن و نماز میپردازد. در چنین خانوادهای بدنیا آمده و چشم بجهان گشودهام. دورهی كودكی را در دامان كوههای پر برف و در پیرامون آب و سبزه و گل با سَهِشهای[احساسات] تند بچهگانه گذرانده و نخستین روزی كه در خوانسار دبستان برپا شد قدم در آن گذاشته بدرس خواندن پرداختم. از روز نخست هوش زیاد و حافظهی كم جلو پیشرفتم را گرفته بود. بدون اینكه درست متوجه اطراف خود باشم فكرم همواره در اقطار بعیده سیر میكرد. بیش از پانزده سال بدون نظم و ترتیب در این مدرسه و آن دبستان در خوانسار و تهران بتحصیل پرداختم. از هر خرمن خوشهای بدست آورده مغز خود را فرسوده ساختم. رفتهرفته پدرم از خرج بیجا و خودم از رنج بیهوده خسته شده چندی بكار نامهنگاری و از 1310 بخدمت فرهنگ و از 1316 تاكنون در وزارت دارایی بكارمندی روزگار میگذرانم.
این بود مختصری از سرگذشت تحصیلی و ظاهری من و اینك بسرگذشت واقعی خود میپردازم : در بچگی دلم میخواست براستی دیندار باشم و هر دستوری كه پدر و مادر و پیشوایان شیعی دادهاند بدون كم و زیاد و از روی باور انجام دهم. با اینكه نیروی خود را همواره بسركوبی سرشت جانی خود واداشته و در نگاهداری باورهای كوركورانه پافشاری میكردم ، گاهی از اعماق فكرم فریاد نافرمانی برمیخاست. در مواقعی كه آمیغها با كارهای زشت مذهبی برخورد میكرد ناچار میشدم بچشم و گوش خود نسبت خطا و اشتباه داده و خرد خود را كوتاه بخوانم.
بیاد دارم كه در دوازده سالگی بمنزل یكی از ملایان برای تحصیل و پرسش مسائل دینی میرفتم. خانهی این شخص كه اكنون از پیشنمازان و پندگویان خونسار است حوض یا منجلابی داشت كه سالها پاك نشده و بوی گند آن مردمان كوی را آزار میداد. آخوند روزها ما را برای آوردن آب مشروب از چشمه به بیگاری میگرفت و چون ما را ناپاك میدانست سبوها را سه مرتبه در آب حوض آنچنانی غوطهور میساخت كه اتصال بكر یافته و پاك شود. از این ناپاكیها زیاد دیدهام. این داستان را بمثل آوردم تا دیگرها دانسته شود.
كمكم بمدرسه رفتم و درس خواندم. چیزهای دیگری از جغرافی و ستارهشناسی و فیزیك و شیمی خواندم. اینها را با دانستههای دینی ناسازگار یافتم. چیزهایی را كه در مدرسه میفهمیدم اساس منطقی داشت. جغرافی میگفت زمین كروی است ، چندین دلیل حسی هم داشت. ببالای كوه میرفتم و كرویت آن را میدیدم. آز آنطرف آخوندها مدیر مدرسه را كه قائل بكرویت زمین بود كافر میدانستند و میگفتند عقلش گرد است. در آن زمان واعظزاده مدیر مدرسه بود كه اكنون در اراك وكیل دادگستری و یكی از دانشمندان است. این شخص پیش پدرم فرانسه میخواند. پدر او كه از وعاظ بنام بوده و هست و بعدها دم از جمهوریت میزد برای جلوگیری پسرش را بدرخت بسته و چوب میزد و بتصور اینكه مذهب تازه پذیرفته و گرامر كتاب دینی او است میگفت بگو : «یا گرامر» تا گرامر بدادت رسد ولی واعظزاده «یا حضرت عباس» میگفت و هیچ كدام بدادش نمیرسیدند.
اینها و صد مانند اینها را در كودكی دیدم : آن دستهبندی محرم و آن قمهزنی و سینهكوبی و دُژخویی و بالاخره آن كارناوال توحش را بچشم میدیدم و بیزار میشدم. مسلمانها را میدیدم كه روز بروز خرتر و خوارتر و بیچارهتر میشدند.
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش یک از دو)
نزدیك چهل سال پیش در یك خاندان شیعی در شهر كوهستانی و ییلاقی خوانسار بدنیا آمدم. پدر بزرگم مردی باهوش ، هنرمند ، و بسیار خوشخط و شاعر بود. بویژه در خط ثلث و رقاع و نسخ استاد و تخلص شاعرانهاش بدیع بود! كارش نویسندگی و در جنبش مشروطهخواهی همراه بود. پدرم نخست در مكتب و سپس در مدارس قدیمه در اصفهان تحصیلات معمولی را خاتمه و سپس بتهران رفته فرانسه و حساب و فیزیك و شیمی و پزشكی آموخت و از مدرسهی دارالفنون تصدیق پزشكی گرفت و بخوانسار برگشته بكار پزشكی و سایر خدمات ملی پرداخت. میتوان گفت یك نیمهی قرن زندگی خود را وقف تندرستی و آسایش و پیشرفت هممیهنانش نمود. شب و روز برای انجام وظیفه آماده و خود در هنگام بیماری از كار و كوشش و مطالعه نیاسوده است. زبان فرانسه ، دانشهای نوین ، آبلهكوبی پزشكی اروپایی ، دوای فرنگی ، پیوند زدن ، كاشتن سیبزمینی ، بادمجان و غیره و همچنین تأسیس دادگستری ـ دبستان ـ پست بدست او یا بهمراهیش آغاز شده است.
مادرم زنی پرهیزکار و پاكیزه و باسواد بوده. كمتر بكار خانهداری و بیشتر بخواندن قرآن و نماز میپردازد. در چنین خانوادهای بدنیا آمده و چشم بجهان گشودهام. دورهی كودكی را در دامان كوههای پر برف و در پیرامون آب و سبزه و گل با سَهِشهای[احساسات] تند بچهگانه گذرانده و نخستین روزی كه در خوانسار دبستان برپا شد قدم در آن گذاشته بدرس خواندن پرداختم. از روز نخست هوش زیاد و حافظهی كم جلو پیشرفتم را گرفته بود. بدون اینكه درست متوجه اطراف خود باشم فكرم همواره در اقطار بعیده سیر میكرد. بیش از پانزده سال بدون نظم و ترتیب در این مدرسه و آن دبستان در خوانسار و تهران بتحصیل پرداختم. از هر خرمن خوشهای بدست آورده مغز خود را فرسوده ساختم. رفتهرفته پدرم از خرج بیجا و خودم از رنج بیهوده خسته شده چندی بكار نامهنگاری و از 1310 بخدمت فرهنگ و از 1316 تاكنون در وزارت دارایی بكارمندی روزگار میگذرانم.
این بود مختصری از سرگذشت تحصیلی و ظاهری من و اینك بسرگذشت واقعی خود میپردازم : در بچگی دلم میخواست براستی دیندار باشم و هر دستوری كه پدر و مادر و پیشوایان شیعی دادهاند بدون كم و زیاد و از روی باور انجام دهم. با اینكه نیروی خود را همواره بسركوبی سرشت جانی خود واداشته و در نگاهداری باورهای كوركورانه پافشاری میكردم ، گاهی از اعماق فكرم فریاد نافرمانی برمیخاست. در مواقعی كه آمیغها با كارهای زشت مذهبی برخورد میكرد ناچار میشدم بچشم و گوش خود نسبت خطا و اشتباه داده و خرد خود را كوتاه بخوانم.
بیاد دارم كه در دوازده سالگی بمنزل یكی از ملایان برای تحصیل و پرسش مسائل دینی میرفتم. خانهی این شخص كه اكنون از پیشنمازان و پندگویان خونسار است حوض یا منجلابی داشت كه سالها پاك نشده و بوی گند آن مردمان كوی را آزار میداد. آخوند روزها ما را برای آوردن آب مشروب از چشمه به بیگاری میگرفت و چون ما را ناپاك میدانست سبوها را سه مرتبه در آب حوض آنچنانی غوطهور میساخت كه اتصال بكر یافته و پاك شود. از این ناپاكیها زیاد دیدهام. این داستان را بمثل آوردم تا دیگرها دانسته شود.
كمكم بمدرسه رفتم و درس خواندم. چیزهای دیگری از جغرافی و ستارهشناسی و فیزیك و شیمی خواندم. اینها را با دانستههای دینی ناسازگار یافتم. چیزهایی را كه در مدرسه میفهمیدم اساس منطقی داشت. جغرافی میگفت زمین كروی است ، چندین دلیل حسی هم داشت. ببالای كوه میرفتم و كرویت آن را میدیدم. آز آنطرف آخوندها مدیر مدرسه را كه قائل بكرویت زمین بود كافر میدانستند و میگفتند عقلش گرد است. در آن زمان واعظزاده مدیر مدرسه بود كه اكنون در اراك وكیل دادگستری و یكی از دانشمندان است. این شخص پیش پدرم فرانسه میخواند. پدر او كه از وعاظ بنام بوده و هست و بعدها دم از جمهوریت میزد برای جلوگیری پسرش را بدرخت بسته و چوب میزد و بتصور اینكه مذهب تازه پذیرفته و گرامر كتاب دینی او است میگفت بگو : «یا گرامر» تا گرامر بدادت رسد ولی واعظزاده «یا حضرت عباس» میگفت و هیچ كدام بدادش نمیرسیدند.
اینها و صد مانند اینها را در كودكی دیدم : آن دستهبندی محرم و آن قمهزنی و سینهكوبی و دُژخویی و بالاخره آن كارناوال توحش را بچشم میدیدم و بیزار میشدم. مسلمانها را میدیدم كه روز بروز خرتر و خوارتر و بیچارهتر میشدند.
نادانی ، فقر ، توحش ، ارتجاع ، دزدی ، ارتشاء ، دروغ با حیلهی تقیه ، تزویر ، ریا ، تظاهر ، پستی ، سستی ، تملق ، ربا ، قمار ، افسانه ، شرعی و عرفی ، درویشمنشی ، قلندرمآبی ، فلسفه بافی ، زورگویی ، استبداد ، چاپلوسی ، تعارف ، حسد ، خیانت ، حماقت ، بیكاری ، گدایی ، كثافت مآبی ، بیتربیتی ، زنده بگوری ، بردگی ، نداشتن استقلال ، معاونت ظالم ، بیرحمی بمظلوم ، مخالفت با حق و حقیقت و بتپرستی بتمام معنی كلمه از ثمرات این اعتقادات و كالای راسخ شیعیان بوده و هست. روح آزاده من همواره در فشار اینهمه ناملایمات بوده.
تاریخ میخواندم. سرگذشت سران اسلام و آن پاكمردان را كه در روزگار جهل و توحش سراپا پاكی و آزادگی و فداكاری بودند با مسلمانان كنونی برابر میگذاشتم و هیچ شباهتی بین آنها نمیدیدم. از علی كه پیشوای رادمردان جهان است بگذریم ، عمر را با دشمنانش مقایسه میكردم. مردی بآن راستی و درستی و سادگی كجا و این ددان ناپاك كجا. در برابر اوامر پدر و سفارش مادر میخواستم چشم و گوش خود را بسته و وجدان خود را خفه سازم و به رویهكاری پردازم. گاهی خود را اغفال كرده میگفتم بیهوده سخن باین درازی نبود. غیرممكن است اینهمه علما و وعاظ خطاكار و پیرو باطل باشند. زمانی خود را از مرگ و هول قیامت ترسانیده وادار باعمال ظاهری میكردم. اما صدای وجدان خاموش نشده و فكرم آرام و قرار نداشت. نماز میخواندم و در معنی جملههای آن تأمل میکردم. اهدنا الصراط المستقیم میگفتم و براه كج میرفتم. نزد چند نفر از ملایان درس میخواندم و صدها ریاكاری ، رشوهگیری و احكام ناسخ و منسوخ از آنها میدیدم. با خود میگفتم با چنین راهنما حال رهگذر چه خواهد بود؟ یكی از آنها كه یوسف نام بود یك صفحه از قرآن را كه آیهی یوسف اعرض عن هذا در آن بود نشان كرده گاه و بیگاه برای كارهای خود استخاره میكرد و چنین وامینمود كه خدا را با وی گفتگو است.
باری رفتهرفته رشته را از زیر بار كشیدم و در جستجوی حقیقت از راه سایر مذاهب برآمدم. چون در خونسار یك دسته یهودی از زمان كورش تا این زمان زیسته و با اعمال سخت و تربیت مختص بخود استقلالشان را حفظ كرده همواره مورد آزار مسلمانها بودند ، با اینكه تبلیغات دینی آنها را «اشد بغضا و عداوة اللذین آمنوا»[1] خوانده و از بچگی بما گفته بودند كه یهودیان اطفال مسلمان را كشته از خون آنها نان میپزند و آنها نیز خود را اولاد اسرائیل و از نژاد خدا دانسته در صدد تبلیغ دیگران نبودند ، من نخست در صدد تحقیق مذهب آنها برآمدم. اما چنین وانمود كردم كه میخواهم آنها را باسلام دعوت نمایم. بیكی از روشنفكران آنها (اگر بشود یهودی را باین نام خواند) ایراد میگرفتم كه تو با این فهم چرا مسلمان نیستی و از مسلمانی گذشته چرا به ننگ یهودیگری تن دردادی؟!. او هم همین ایراد را بمن میگرفت. از این گفتگو معنی «كل حزب بما لدیهم فرحون» [2] را دریافتم. از این ببعد دانستم كه چگونه پیروان هر دین خود را فرقهی ناجیه و دیگران را «اصحاب النار» میدانند و هر دسته هزاران دلیل بر حقانیت خود تراشیده و حتی دلایل معارضین را با منطق خود سنجیده و به بطلان آنها حكم میدهند. دیگر داشتم از عالم طفولیت خارج و از خونسار باطراف مسافرت میكردم. چشمم غیر از مسلمان و یهودی ، سنی ، زردشتی ، بهایی ، فرنگی را هم میدید. نخست ایرانیگری و بیاد آوردن عظمت ایران قدیم آتش كینهی اعراب را در نهادم برافروخت. فهمیدم چرا ایرانیان با ابوبكر و عمر باین سختی دشمنی میكنند و علی و اولاد او را بتقلید شاهان باستانی خود نسلاً بعد نسل بسلطنت خدایی میستایند.
آرزو داشتم كه زردشتی شده این نیاكان خود را بپذیرم. چندین كتاب بدست آورده خواندم. جز خرافات و موهومات خیلی كهنه چیزی در آن ندیدم. از كهنه بیزار و بتازه گراییدم. بآیین بهاء روی آوردم و صد رحمت به همان كهنهها فرستادم. راستی تاكنون هم من از این مذهب چیزی نفهمیدم و نمیدانم بنیادگزاران آن چه میگفتند ، چه میخواستند؟ بافتن ملمعات و صدور الواح و اینهمه ادعای گوناگون از بابِ امام ناپیدای شیعیان تا مقام الوهیت برای چیست؟ خدای پدر بخدای پسر نامه مینویسد و «من الله الی الله» میگوید! براستی منصور حلاج برای ادعای خدایی راه آسانی باز كرده دیگر هیچ دلیلی لازم نیست! هر بی سرو پایی «لیس فی جبتی الا الله» [3] میگوید و هر مخبطی «سبحانی مااعظم شأنی» [4] میسراید! با خود میگفتم كار باین آسانی كه هر كس برای خود دستگاهی ساخته و گروهی را گاو شیرده و خرِ سواری خود گردانیده ، پیروی آن تنها زیبندهی ابلهان است.
(دنبالهی این را فردا بخوانید)
[1] : ناپسندترین و دشمنی برای ایمان آورندگان ـ و
[2] : هر گروهی بدانچه دارند (باورهاشان) دلخوشند.(سورهی روم ، آیهی32) ـ و
[3] : در جامهی من چیزی جز خدا نیست = من خدایم. ـ و
[4] : پاکم و بلندست جایگاهم. ـ و
تاریخ میخواندم. سرگذشت سران اسلام و آن پاكمردان را كه در روزگار جهل و توحش سراپا پاكی و آزادگی و فداكاری بودند با مسلمانان كنونی برابر میگذاشتم و هیچ شباهتی بین آنها نمیدیدم. از علی كه پیشوای رادمردان جهان است بگذریم ، عمر را با دشمنانش مقایسه میكردم. مردی بآن راستی و درستی و سادگی كجا و این ددان ناپاك كجا. در برابر اوامر پدر و سفارش مادر میخواستم چشم و گوش خود را بسته و وجدان خود را خفه سازم و به رویهكاری پردازم. گاهی خود را اغفال كرده میگفتم بیهوده سخن باین درازی نبود. غیرممكن است اینهمه علما و وعاظ خطاكار و پیرو باطل باشند. زمانی خود را از مرگ و هول قیامت ترسانیده وادار باعمال ظاهری میكردم. اما صدای وجدان خاموش نشده و فكرم آرام و قرار نداشت. نماز میخواندم و در معنی جملههای آن تأمل میکردم. اهدنا الصراط المستقیم میگفتم و براه كج میرفتم. نزد چند نفر از ملایان درس میخواندم و صدها ریاكاری ، رشوهگیری و احكام ناسخ و منسوخ از آنها میدیدم. با خود میگفتم با چنین راهنما حال رهگذر چه خواهد بود؟ یكی از آنها كه یوسف نام بود یك صفحه از قرآن را كه آیهی یوسف اعرض عن هذا در آن بود نشان كرده گاه و بیگاه برای كارهای خود استخاره میكرد و چنین وامینمود كه خدا را با وی گفتگو است.
باری رفتهرفته رشته را از زیر بار كشیدم و در جستجوی حقیقت از راه سایر مذاهب برآمدم. چون در خونسار یك دسته یهودی از زمان كورش تا این زمان زیسته و با اعمال سخت و تربیت مختص بخود استقلالشان را حفظ كرده همواره مورد آزار مسلمانها بودند ، با اینكه تبلیغات دینی آنها را «اشد بغضا و عداوة اللذین آمنوا»[1] خوانده و از بچگی بما گفته بودند كه یهودیان اطفال مسلمان را كشته از خون آنها نان میپزند و آنها نیز خود را اولاد اسرائیل و از نژاد خدا دانسته در صدد تبلیغ دیگران نبودند ، من نخست در صدد تحقیق مذهب آنها برآمدم. اما چنین وانمود كردم كه میخواهم آنها را باسلام دعوت نمایم. بیكی از روشنفكران آنها (اگر بشود یهودی را باین نام خواند) ایراد میگرفتم كه تو با این فهم چرا مسلمان نیستی و از مسلمانی گذشته چرا به ننگ یهودیگری تن دردادی؟!. او هم همین ایراد را بمن میگرفت. از این گفتگو معنی «كل حزب بما لدیهم فرحون» [2] را دریافتم. از این ببعد دانستم كه چگونه پیروان هر دین خود را فرقهی ناجیه و دیگران را «اصحاب النار» میدانند و هر دسته هزاران دلیل بر حقانیت خود تراشیده و حتی دلایل معارضین را با منطق خود سنجیده و به بطلان آنها حكم میدهند. دیگر داشتم از عالم طفولیت خارج و از خونسار باطراف مسافرت میكردم. چشمم غیر از مسلمان و یهودی ، سنی ، زردشتی ، بهایی ، فرنگی را هم میدید. نخست ایرانیگری و بیاد آوردن عظمت ایران قدیم آتش كینهی اعراب را در نهادم برافروخت. فهمیدم چرا ایرانیان با ابوبكر و عمر باین سختی دشمنی میكنند و علی و اولاد او را بتقلید شاهان باستانی خود نسلاً بعد نسل بسلطنت خدایی میستایند.
آرزو داشتم كه زردشتی شده این نیاكان خود را بپذیرم. چندین كتاب بدست آورده خواندم. جز خرافات و موهومات خیلی كهنه چیزی در آن ندیدم. از كهنه بیزار و بتازه گراییدم. بآیین بهاء روی آوردم و صد رحمت به همان كهنهها فرستادم. راستی تاكنون هم من از این مذهب چیزی نفهمیدم و نمیدانم بنیادگزاران آن چه میگفتند ، چه میخواستند؟ بافتن ملمعات و صدور الواح و اینهمه ادعای گوناگون از بابِ امام ناپیدای شیعیان تا مقام الوهیت برای چیست؟ خدای پدر بخدای پسر نامه مینویسد و «من الله الی الله» میگوید! براستی منصور حلاج برای ادعای خدایی راه آسانی باز كرده دیگر هیچ دلیلی لازم نیست! هر بی سرو پایی «لیس فی جبتی الا الله» [3] میگوید و هر مخبطی «سبحانی مااعظم شأنی» [4] میسراید! با خود میگفتم كار باین آسانی كه هر كس برای خود دستگاهی ساخته و گروهی را گاو شیرده و خرِ سواری خود گردانیده ، پیروی آن تنها زیبندهی ابلهان است.
(دنبالهی این را فردا بخوانید)
[1] : ناپسندترین و دشمنی برای ایمان آورندگان ـ و
[2] : هر گروهی بدانچه دارند (باورهاشان) دلخوشند.(سورهی روم ، آیهی32) ـ و
[3] : در جامهی من چیزی جز خدا نیست = من خدایم. ـ و
[4] : پاکم و بلندست جایگاهم. ـ و
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 20
آ ـ از اين قرار كه شما ميگوييد اين مذهب از ريشه باطل بوده و ما مسلمان نيستيم. سهل است كه مشرك و بتپرست هم هستيم.
ج ـ بلي ديگر ، معنايش همينست.
ب ـ من بعضي از اين ايرادها را هيچ نميفهمم. ايشان ميفرمايند پيغمبر اسلام معجزه نشان نميداد و ناتواني اظهار ميكرد. من نميدانم پس به چه وسيله مردم باو ايمان ميآوردند. اساساً پيغمبر اگر معجزه نداشته باشد پس با چه دليل صدق اقوال او دانسته خواهد شد؟.
د ـ من هرچه گفتم دليل ياد كردم. سخني بيدليل بزبان نياوردم. باز ميگويم : خدا بشما خرد داده كه راست و دروغ و حق و باطل را بشناسيد. در اين مذهب شما چيزهايي هست كه آدم چون ميشنود بقول عوام موهاي تنش سيخ ميشود. ببينيد : شما باين چه ميگوييد : در كتابهاتان مينويسند امام جعفر صادق پسرش اسماعيل را جانشين خود گردانيده به يارانش آگاهي داد كه پس از من امام او خواهد بود. قضا را اسماعيل پيش از خود او مرد و آن امام گفت : «بَدَا للَهُ فِي أمر إِسْمَاعِيل». اين عبارت را در كتابهاتان چنين معني كردهاند : «براي خدا دربارهی اسماعيل بَدَا حاصل شد».
«بَدَا» چيست؟!. ما اگر معناي فارسي آن را بخواهيم جز پشيمان شدن نيست. آن جمله را اگر بيپرده معني كنيم بايد گفت : «خدا از قصدي كه دربارهی اسماعيل داشت و ميخواست او امام باشد پشيمان گرديد». معنايش اينست و جز اين نيست.
اكنون شما نيك انديشيد كه از اين داستان چه توان فهميد؟. از اين داستان پيداست كه امام شما دعوي غيب دانستن داشته است ، و چون اسماعيل را بجانشيني معرفي كرده و او پيش از خودش مرده ديده كه اين به غيبداني او برميخورد و مردم ايراد خواهند گرفت ، اينست گفته : «خدا از قصد خود پشيمان شد». نسبت پشيماني بخدا دادن را بهتر دانسته تا نسبت غيبنداني بخودش.
من از شما ميپرسم : اولاً امام شما از كجا غيب ميدانسته؟!. پس چرا پيغمبر اسلام با آن جايگاه برانگيختگي غيب نميدانسته و ما ميبينيم آشكاره در قرآن در دو جا ميگويد : «لَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ» (من غيب نميدانم.) ولي اين نوهاش كه شما او را امام ميخوانيد و ديگران هيچكاره ميشناسند غيب ميدانسته؟!. مگر امام جايگاهش والاتر از پيغمبر ميباشد؟!. ثانياً آيا نسبت پشيماني بخدا دادن توهين باو نيست؟!. آيا مردمي را با اين باورها خداشناس توان شناخت؟!.
ميدانم علماتان فوري اين را انكار كرده خواهند گفت : اينها از آن امام نيست. اين شيوهی ايشانست كه به هرچه ايراد گرفته شود انكار ميكنند. ما ميگوييم : پس چرا در همهی كتابهاتان نوشتهايد؟!. ميگوييم : مذهب شما بروي همين حرفها بنياد يافته است.
🔸 تکهی 20
آ ـ از اين قرار كه شما ميگوييد اين مذهب از ريشه باطل بوده و ما مسلمان نيستيم. سهل است كه مشرك و بتپرست هم هستيم.
ج ـ بلي ديگر ، معنايش همينست.
ب ـ من بعضي از اين ايرادها را هيچ نميفهمم. ايشان ميفرمايند پيغمبر اسلام معجزه نشان نميداد و ناتواني اظهار ميكرد. من نميدانم پس به چه وسيله مردم باو ايمان ميآوردند. اساساً پيغمبر اگر معجزه نداشته باشد پس با چه دليل صدق اقوال او دانسته خواهد شد؟.
د ـ من هرچه گفتم دليل ياد كردم. سخني بيدليل بزبان نياوردم. باز ميگويم : خدا بشما خرد داده كه راست و دروغ و حق و باطل را بشناسيد. در اين مذهب شما چيزهايي هست كه آدم چون ميشنود بقول عوام موهاي تنش سيخ ميشود. ببينيد : شما باين چه ميگوييد : در كتابهاتان مينويسند امام جعفر صادق پسرش اسماعيل را جانشين خود گردانيده به يارانش آگاهي داد كه پس از من امام او خواهد بود. قضا را اسماعيل پيش از خود او مرد و آن امام گفت : «بَدَا للَهُ فِي أمر إِسْمَاعِيل». اين عبارت را در كتابهاتان چنين معني كردهاند : «براي خدا دربارهی اسماعيل بَدَا حاصل شد».
«بَدَا» چيست؟!. ما اگر معناي فارسي آن را بخواهيم جز پشيمان شدن نيست. آن جمله را اگر بيپرده معني كنيم بايد گفت : «خدا از قصدي كه دربارهی اسماعيل داشت و ميخواست او امام باشد پشيمان گرديد». معنايش اينست و جز اين نيست.
اكنون شما نيك انديشيد كه از اين داستان چه توان فهميد؟. از اين داستان پيداست كه امام شما دعوي غيب دانستن داشته است ، و چون اسماعيل را بجانشيني معرفي كرده و او پيش از خودش مرده ديده كه اين به غيبداني او برميخورد و مردم ايراد خواهند گرفت ، اينست گفته : «خدا از قصد خود پشيمان شد». نسبت پشيماني بخدا دادن را بهتر دانسته تا نسبت غيبنداني بخودش.
من از شما ميپرسم : اولاً امام شما از كجا غيب ميدانسته؟!. پس چرا پيغمبر اسلام با آن جايگاه برانگيختگي غيب نميدانسته و ما ميبينيم آشكاره در قرآن در دو جا ميگويد : «لَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ» (من غيب نميدانم.) ولي اين نوهاش كه شما او را امام ميخوانيد و ديگران هيچكاره ميشناسند غيب ميدانسته؟!. مگر امام جايگاهش والاتر از پيغمبر ميباشد؟!. ثانياً آيا نسبت پشيماني بخدا دادن توهين باو نيست؟!. آيا مردمي را با اين باورها خداشناس توان شناخت؟!.
ميدانم علماتان فوري اين را انكار كرده خواهند گفت : اينها از آن امام نيست. اين شيوهی ايشانست كه به هرچه ايراد گرفته شود انكار ميكنند. ما ميگوييم : پس چرا در همهی كتابهاتان نوشتهايد؟!. ميگوييم : مذهب شما بروي همين حرفها بنياد يافته است.
«شگفتتر اينكه از آن بارگاهها نتوانستني (معجزه) نيز چشم دارند و داستانها پديد آورند : فلان كور را بينا گردانيد ، بهمان بيمار را تندرست ساخت ، فلان دشمن را كشت ، بهمان بدخواه را سنگ گردانيد.
شاهي كه بضربت دو انگشت
از معجزه ابنقيس را كشت
بنيادگزار اسلام با آن جايگاه والايي كه ميداشت و با آن كار خدايي كه پيش ميبرد ، چون جهودان و ترسايان فشار آورده نتوانستني ميخواستند در پاسخشان ميگفت : من نتوانم. قرآن پر از اينگونه پاسخهاست. ولي نوادگان هيچكارهی او در زندگي نتوانستني ميكردهاند بجاي خود ، كه پس از مرگشان نيز ميكنند. افسوس از اين ناداني!.»
(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
شاهي كه بضربت دو انگشت
از معجزه ابنقيس را كشت
بنيادگزار اسلام با آن جايگاه والايي كه ميداشت و با آن كار خدايي كه پيش ميبرد ، چون جهودان و ترسايان فشار آورده نتوانستني ميخواستند در پاسخشان ميگفت : من نتوانم. قرآن پر از اينگونه پاسخهاست. ولي نوادگان هيچكارهی او در زندگي نتوانستني ميكردهاند بجاي خود ، كه پس از مرگشان نيز ميكنند. افسوس از اين ناداني!.»
(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
🔶 زبان ایرانی - 141
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 1
چيزهايي كه ما در پيمان در پيرامون كار (فعل) نوشتيم و گونههاي گذشته را بازنموديم و نيز از پارهای پيشوندها و پسوندها سخن رانديم كساني آن را نميپسندند و چنين ميگويند :
مهنامهاي كه بپيراستگي جهان ميكوشد و در يك زمينههاي بس گرانمايهاي سخنراني ميكند چرا باين كارهاي كمارج ميپردازد؟ ميگوييم : پيراستن زبان خود كار پرارجي ميباشد. ما در اين باره سخن بسیار راندهايم و بسخن ديگري نياز نميبينيم. وانگاه ما زبان را ابزار كار خويش داريم و هر كاري را بدستياري آن انجام ميدهيم.
ما روزي كه پيمان را آغاز كرديم ناگزير بوديم زبان درست و پيراسته را بكار بريم. ولي اين زبان ناآشنا مينمود و آن روز كمتر كسي اين را ميشناخت. ما خود ميدانستيم بسياري از خوانندگان بسختي آن را ميفهمند. كساني نيز زبان پرخاش باز ميكردند و در پيش خود اين را آهويي (عيب) در پيمان پيدا كرده بودند و چنين ميپنداشتند ما را بآن هوسبازي واداشته و چنين ميخواستند پندآموزانه ما را از آن بازدارند. اين شيوهي بيشتر مردم است كه ناداني خود را برويهي (صورت) دلسوزي و پندآموزي مياندازند و اين بدتر كه اگر بارها نيز سرخورند و نادانيشان بيپرده گردد باز بخود نيايند و خودفروشي كم نكنند.
آن كساني كه در آن روز بر پيمان زبان درازي ميكردند و ما را هوادار زردشتيگري ميشمردند و ناداني از اندازه ميگذرانيدند امروز كه خطاي ايشان بر خودشان نيز روشن گرديده من نميبينم يكي را كه از در پوزشخواهي درآيد و يا خودفروشي كم كند و يا اين بداند كه ما در هيچ كاري پي هوسبازي نيستيم و بيهوده بسخني برنخيزيم و باري از آن نادانيها اين سود را در دست كند كه پس از اين با پيمان از در پيروي باشد. همان كساني امروز نيز چون پايش بيفتد خودداري از آن ندارند كه بما پندآموزيها كنند و اين زمان نيز خردههاي ديگري گيرند و باز همان خودفروشي را دارند.
از سخن خود دور نيفتيم : يكي هم از اين راه ما ناچار بوديم زمينهي زبان را دنبال كنيم تا زباني كه خودمان بكار ميبريم از بيگانگي و ناآشنايي درآيد و خدا را سپاس بآساني فيروزمند شديم.
اين را هم بارها گفتهايم كه ما بكاري كه ديگران پردازند و بتوانند آن را پيش برد هرگز نميپردازيم. اين چيزيست بسيار روشن ، در اين چند سال ما همه آن نوشتهايم كه ديگران نميدانستند و يا نميپذيرفتند و بياري خدا در همگي نيز گفتههاي ما پيش رفته و جاي خود را گرفته است. دربارهي زبان نيز ما خَستُوانيم نخست آن را ديگران آغاز كرده بودند و از سي سال پيش گفتگويش در زبانها بود ولي چون راه دانشپذيري در پيش نداشتند اينست كاري از پيش نميبردند و انبوه نويسندگان دشمن ايشان بودند و هر كدام گمان يا پندار نابجاي ديگري را دستاويز خود داشتند : يك دسته اين را يك گونه هواداري از زردشتيگري ميپنداشت و سخت ايستادگي مينمود. دستهي ديگري چنين ميگفت : كلمههاي مرده ديگر زنده نشود. گروهي چنين عنواني مينمود : يك زبان هرچه كلمه از زبانهاي ديگري بگيرد توانگرتر ميگردد و اين خوشبختي فارسي است كه پياپي كلمه از عربي و زبانهاي اروپايي بگيرد. گروه ديگري ميگفت : زبانهاي اروپا همگي كلمههاي بيشمار از لاتين و يونان گرفته فارسي چرا از عربي نگيرد؟.. از اينسوي كساني بپيراستن فارسي ميكوشيدند اينان نيز يك دسته ميخواستند از پيش خود كلمههاي نويني بسازند. يك دسته بر آن بودند از هخامنشي و سانسكريت و اوستا كلمههايي پيدا كرده جاي كلمههاي بيگانهي دور رانده را پر سازند. ببينيد تاكنون چه اندازه و چندين گونه لغزشهاي بزرگ را پشت سر انداخته و جلو آمدهايم. آيا اينها خودبخود از ميان ميرفت؟!. اگر آن گفتارهاي پياپي را نمينوشتيم راه باز ميشد؟!.
🔸 در پيرامون پيراستن و بسامان گردانيدن زبان (سال چهارم) – 1
چيزهايي كه ما در پيمان در پيرامون كار (فعل) نوشتيم و گونههاي گذشته را بازنموديم و نيز از پارهای پيشوندها و پسوندها سخن رانديم كساني آن را نميپسندند و چنين ميگويند :
مهنامهاي كه بپيراستگي جهان ميكوشد و در يك زمينههاي بس گرانمايهاي سخنراني ميكند چرا باين كارهاي كمارج ميپردازد؟ ميگوييم : پيراستن زبان خود كار پرارجي ميباشد. ما در اين باره سخن بسیار راندهايم و بسخن ديگري نياز نميبينيم. وانگاه ما زبان را ابزار كار خويش داريم و هر كاري را بدستياري آن انجام ميدهيم.
ما روزي كه پيمان را آغاز كرديم ناگزير بوديم زبان درست و پيراسته را بكار بريم. ولي اين زبان ناآشنا مينمود و آن روز كمتر كسي اين را ميشناخت. ما خود ميدانستيم بسياري از خوانندگان بسختي آن را ميفهمند. كساني نيز زبان پرخاش باز ميكردند و در پيش خود اين را آهويي (عيب) در پيمان پيدا كرده بودند و چنين ميپنداشتند ما را بآن هوسبازي واداشته و چنين ميخواستند پندآموزانه ما را از آن بازدارند. اين شيوهي بيشتر مردم است كه ناداني خود را برويهي (صورت) دلسوزي و پندآموزي مياندازند و اين بدتر كه اگر بارها نيز سرخورند و نادانيشان بيپرده گردد باز بخود نيايند و خودفروشي كم نكنند.
آن كساني كه در آن روز بر پيمان زبان درازي ميكردند و ما را هوادار زردشتيگري ميشمردند و ناداني از اندازه ميگذرانيدند امروز كه خطاي ايشان بر خودشان نيز روشن گرديده من نميبينم يكي را كه از در پوزشخواهي درآيد و يا خودفروشي كم كند و يا اين بداند كه ما در هيچ كاري پي هوسبازي نيستيم و بيهوده بسخني برنخيزيم و باري از آن نادانيها اين سود را در دست كند كه پس از اين با پيمان از در پيروي باشد. همان كساني امروز نيز چون پايش بيفتد خودداري از آن ندارند كه بما پندآموزيها كنند و اين زمان نيز خردههاي ديگري گيرند و باز همان خودفروشي را دارند.
از سخن خود دور نيفتيم : يكي هم از اين راه ما ناچار بوديم زمينهي زبان را دنبال كنيم تا زباني كه خودمان بكار ميبريم از بيگانگي و ناآشنايي درآيد و خدا را سپاس بآساني فيروزمند شديم.
اين را هم بارها گفتهايم كه ما بكاري كه ديگران پردازند و بتوانند آن را پيش برد هرگز نميپردازيم. اين چيزيست بسيار روشن ، در اين چند سال ما همه آن نوشتهايم كه ديگران نميدانستند و يا نميپذيرفتند و بياري خدا در همگي نيز گفتههاي ما پيش رفته و جاي خود را گرفته است. دربارهي زبان نيز ما خَستُوانيم نخست آن را ديگران آغاز كرده بودند و از سي سال پيش گفتگويش در زبانها بود ولي چون راه دانشپذيري در پيش نداشتند اينست كاري از پيش نميبردند و انبوه نويسندگان دشمن ايشان بودند و هر كدام گمان يا پندار نابجاي ديگري را دستاويز خود داشتند : يك دسته اين را يك گونه هواداري از زردشتيگري ميپنداشت و سخت ايستادگي مينمود. دستهي ديگري چنين ميگفت : كلمههاي مرده ديگر زنده نشود. گروهي چنين عنواني مينمود : يك زبان هرچه كلمه از زبانهاي ديگري بگيرد توانگرتر ميگردد و اين خوشبختي فارسي است كه پياپي كلمه از عربي و زبانهاي اروپايي بگيرد. گروه ديگري ميگفت : زبانهاي اروپا همگي كلمههاي بيشمار از لاتين و يونان گرفته فارسي چرا از عربي نگيرد؟.. از اينسوي كساني بپيراستن فارسي ميكوشيدند اينان نيز يك دسته ميخواستند از پيش خود كلمههاي نويني بسازند. يك دسته بر آن بودند از هخامنشي و سانسكريت و اوستا كلمههايي پيدا كرده جاي كلمههاي بيگانهي دور رانده را پر سازند. ببينيد تاكنون چه اندازه و چندين گونه لغزشهاي بزرگ را پشت سر انداخته و جلو آمدهايم. آيا اينها خودبخود از ميان ميرفت؟!. اگر آن گفتارهاي پياپي را نمينوشتيم راه باز ميشد؟!.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیویکم)
🔶 چرا حقایق را نمیپذیرند؟.. (بخش یک از دو)
یكی از آشنایان چنین میگوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمیپذیرند. بارها شده كه در مجلسی گفتگوی نوشتههای پرچم بمیان آمده و كسانی بهیاهو پرداخته چنین گفتهاند : «ما اینها را نمیپذیریم»».
میگویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی باید حقایق را بپذیرد. یكی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست كه خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس كسانی كه با حقایق نبرد میكنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی میباشند باید گفت : از آدمیگری بهرهای ندارند.
از آنسوی اینها چارهی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما میتوانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. میتوانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت.
🔸اینجهان پیاپی میگردد و مردمان ناشایست را از میان میبرد و شما نیز یكی از آنان خواهید بود.
تو گویی جهان ناز آنان خواهد كشید كه بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بینیازی مینمایند. این بدان میماند كه كسی بیك بیماری پستی گرفتار باشد و چون یك پزشكی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمیپذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان كم نخواهد شد.
این پاسخیست كه بآن كسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دستهاند : یكی آنان كه فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست دادهاند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان كه فهمها و خردهاشان بحال درستی میباشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این كوششهای ما و این سخنانی كه میگوییم یك آزمایشی ، یك محكی برای آنان خواهد بود.
این ناگزیریست كه یك دسته اینها را نپذیرند. زیرا وسیلهی پذیرفتنِ اینها را ندارند. كسی كه كر گردیده نخواهد شنید. كسی كه كور شده نخواهد دید.كسی كه فهم و خردش بیكاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بكوشش و جانفشانی خواهند برخاست.
🔸این چیزیست كه ما با دیده میبینیم : یك دسته آن دشمنیها را با ما میكنند ، و یك دسته این كوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از كجاست؟.. یك رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامیدارد؟.. آیا جز از آنست كه این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یكسان مینمایند از درون یكسان نیستند؟!..
یك نكتهی دیگری كه باید گفت اینست كه بسیاری از مردم ماهیت گفتههای ما را درنیافتهاند. برخی از ایشان خود نمیخوانند و از زبانها چیزهایی میشنوند. برخی دیگر راهی را رفتهاند كه مخالف گفتههای ماست (مثلاً فلسفه خواندهاند یا در ادبیات كار كردهاند) و آن پردهای در برابر چشمهای آنان میگردد و از درك حقایق مانع میشود.
یكی از یاران كه خود مرد دانشمندی و اندازهی حقشناسی او اینست كه چند روز پیش با من میگفت : «سرهنگ جلالی كه در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو كرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود میگوید : زمانی كه در خراسان بودم چون سخنان شما را میشنیدم سخت دشمنی مینمودم كه اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله میپرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشتههاتان را خواندم ، تكانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست كه من دشمنی مینمایم» ، و بسراغتان آمدم كه همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.
دیگری كه نیز مرد دانشوریست و بكتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یكی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت كه باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشتههای ما كوشد و چون در یك ادارهای بود ، این دشمنی او بما سخت میافتاد. همین مرد چند روز پیش با من میگوید : «هیچ تردیدی نیست كه راه رهایی شرق این كوششهای شماست و باید بپذیریم كه درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چارهی دردهای شرق همین است كه شما آغاز كردهاید».
از اینگونه چندانست كه بشمردن نیاید.
🔸اینها خود دلیلست كه چنانكه یك دسته نمیتوانند حقایق را پذیرفت بلكه تاب شنیدن آنها را ندارند یك دستهی دیگری بعكس ایشان نمیتوانند از حقایق رو گردانند و بیاختیار آنها را پذیرفته در راهش بكوشش و جانفشانی میپردازند.
🔶 چرا حقایق را نمیپذیرند؟.. (بخش یک از دو)
یكی از آشنایان چنین میگوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمیپذیرند. بارها شده كه در مجلسی گفتگوی نوشتههای پرچم بمیان آمده و كسانی بهیاهو پرداخته چنین گفتهاند : «ما اینها را نمیپذیریم»».
میگویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی باید حقایق را بپذیرد. یكی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست كه خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس كسانی كه با حقایق نبرد میكنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی میباشند باید گفت : از آدمیگری بهرهای ندارند.
از آنسوی اینها چارهی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما میتوانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. میتوانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت.
🔸اینجهان پیاپی میگردد و مردمان ناشایست را از میان میبرد و شما نیز یكی از آنان خواهید بود.
تو گویی جهان ناز آنان خواهد كشید كه بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بینیازی مینمایند. این بدان میماند كه كسی بیك بیماری پستی گرفتار باشد و چون یك پزشكی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمیپذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان كم نخواهد شد.
این پاسخیست كه بآن كسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دستهاند : یكی آنان كه فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست دادهاند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان كه فهمها و خردهاشان بحال درستی میباشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این كوششهای ما و این سخنانی كه میگوییم یك آزمایشی ، یك محكی برای آنان خواهد بود.
این ناگزیریست كه یك دسته اینها را نپذیرند. زیرا وسیلهی پذیرفتنِ اینها را ندارند. كسی كه كر گردیده نخواهد شنید. كسی كه كور شده نخواهد دید.كسی كه فهم و خردش بیكاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بكوشش و جانفشانی خواهند برخاست.
🔸این چیزیست كه ما با دیده میبینیم : یك دسته آن دشمنیها را با ما میكنند ، و یك دسته این كوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از كجاست؟.. یك رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامیدارد؟.. آیا جز از آنست كه این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یكسان مینمایند از درون یكسان نیستند؟!..
یك نكتهی دیگری كه باید گفت اینست كه بسیاری از مردم ماهیت گفتههای ما را درنیافتهاند. برخی از ایشان خود نمیخوانند و از زبانها چیزهایی میشنوند. برخی دیگر راهی را رفتهاند كه مخالف گفتههای ماست (مثلاً فلسفه خواندهاند یا در ادبیات كار كردهاند) و آن پردهای در برابر چشمهای آنان میگردد و از درك حقایق مانع میشود.
یكی از یاران كه خود مرد دانشمندی و اندازهی حقشناسی او اینست كه چند روز پیش با من میگفت : «سرهنگ جلالی كه در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو كرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود میگوید : زمانی كه در خراسان بودم چون سخنان شما را میشنیدم سخت دشمنی مینمودم كه اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله میپرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشتههاتان را خواندم ، تكانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست كه من دشمنی مینمایم» ، و بسراغتان آمدم كه همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.
دیگری كه نیز مرد دانشوریست و بكتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یكی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت كه باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشتههای ما كوشد و چون در یك ادارهای بود ، این دشمنی او بما سخت میافتاد. همین مرد چند روز پیش با من میگوید : «هیچ تردیدی نیست كه راه رهایی شرق این كوششهای شماست و باید بپذیریم كه درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چارهی دردهای شرق همین است كه شما آغاز كردهاید».
از اینگونه چندانست كه بشمردن نیاید.
🔸اینها خود دلیلست كه چنانكه یك دسته نمیتوانند حقایق را پذیرفت بلكه تاب شنیدن آنها را ندارند یك دستهی دیگری بعكس ایشان نمیتوانند از حقایق رو گردانند و بیاختیار آنها را پذیرفته در راهش بكوشش و جانفشانی میپردازند.
✴️ چگونه پاکدین شدم
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش دو از دو)
من خود را دانا میدانستم و رشته را از زیر بار گسلیدم. دیگر نماز نمیخواندم و روزه نمیگرفتم ، اما برای مردمداری و فریبكاری به رویهكاری پرداخته جانماز آب میكشیدم و خود را یك مسلمان دوآتشه قلمداد میكردم. گاهی هم عزاداری میكردم. دیگر از افكار گوناگون ترسی نداشته كتابهای اروپایی و مجلهی «دنیا» را محرمانه خوانده و آنها را باور میكردم. دنیا را سرتاسر نبرد و جهانیان را خورش و خورنده میدانستم میگفتم اینها همه دكان است ، در دنیا حقیقتی نیست! كلما فی الكون وهم او خیال ، هر كس باید بكوشد و این چند روزهی عمر خود را بخوشی بگذراند! از روزهای اول عمر خود با روزنامه و رمان سروكار داشتم ، از شعر خوشم میآمد. گاهی هم بزور چند شعری بهم میبافتم ، خود را عاشقپیشه قلمداد كرده دروغكی بسوز و گداز میپرداختم ، از غم دوست موهوم مانند موم آب میشدم و در آتش فراقش میگداختم . هر لحظه بشاخساری میپریدم ، هر گونه فكر و خیالی را در انبان فكر خود میانباشتم و تخم هر مسلك و مرامی را در زمینهی خاطر میكاشتم. با اینهمه كار بیكاره بوده و از خود فكر و اراده نداشتم. میشود گفت كه اسهال فكری گرفته بودم!. در 1310 در سلك روحیون درآمده چندی به گِرد میز نشستن و خواب رفتن پرداخته و برای خودنمایی در مهنامهی پیمان دربارهی ارتباط با ارواح و عود آنها بگفتارنویسی دست یازیده با آقای كسروی بمباحثه پرداختم. هم برای این سرگرمیِ بیپا هزاران دلیل تراشیدم ، و در برابر دلیلهای درست و گفتههای استوار ایشان گردنكشی كردم.
براستی امروز برای من دشوار است كه اندیشه و كارهای آن روزگار را بزبان خامه بر روی نامه آورم ، زیرا زمان درازی گذشته و رنگ آن پندارها از لوح خاطراتم زدوده شده.
امروز هزاران جوان هممیهن به بیماری روحی آن روز من گرفتارند و خوب میتوانند از اشاره پی بسرگذشت من ببرند.
باری در زمستان پارسال كه در خونسار بیكار بودم (با اینكه همواره با آقای كسروی و كتابهای ایشان دشمنی نشان داده ، مانند كودكی كه از داروی تلخ بپرهیزد از آنها كناره میگرفتم) درازی زمستان و تمام شدن كتابهای رمان وادارم كرد كه بخواندن آن كتابها پردازم ، نخست هرچه توانستم با نظر منفی و مخالفت مطالب آنها را تلقی كردم و از هر كتاب نكته[ای] چند یادداشت كردم كه پس از خواندن به چَخِش[=مجادله] آغازم و از این راه نام خود را بزبانها اندازم. اما از آنجایی كه خوی آدمی و سرشت روانیم هنوز درست ناتوان و افسرده نشده بود ، رفتهرفته آمیغها[=حقایق] كار خود را كرد و انقلاب سختی در افكارم پدید آمد. خدا خواست ، صدای وجدانم كه دیگر كمتر شنیده میشد رساتر گردید و مرا كمكم از خواب گران بیدار ساخت. از راه اندیشه و بنیروی آمیغپژوهی هستی خداوند بزرگ را خَستو[=معترف] شده و دانستم كه این جهان شگرف و این دستگاه سَتَرسا[= محسوس] بازیچه نیست و سرخود نمیتواند بود ، این قانون ابدی كه در اتم و خورشید بیكسان فرمانروایی میكند و این نظم بیمانندی كه همه چیز و همه جا را فراگرفته سرسری نیست و بخاطر این و آن هم دگرگون نخواهد شد. این انسانی كه از نظر اندامی و جانی مانند یكی از جانوران دگر است ، با داشتن روان از ردهی سایرین گذشته و پا بجهان آدمیت نهاده. این قرنهای فراوان كه بشر در روی زمین بكار و كوشش پرداخته و براه دانشپژوهی رفته و خردمند گردیده یك گروهی جداگانه یا از رستهی دیگر جانوران پدید آورده كه وارث تمدن نیاكان كهنسال خود بوده ، گام بگام قدم فراتر نهاده است تا بپایگاه كنونی رسیده. باز هم باید بروش خود استوار بوده و بكوشش بیفزاید ، تا جهان را بهشت همگانی سازد. آز و نبرد ، نادانی و ناتوانی ، خور و خواب ، خشم و شهوت بشر را از راه آدمیت بازداشته بلكه از جانوران نیز فروتر میبرد. این جهان را خدا بدست ما سپرده و هر گونه افزاری را در دسترس ما نهاده كه اسرار آفرش را از كتاب طبیعت بخوانیم و رازهای سپهر را دریابیم. بنیروی هوش و خرد و از راه دانش و كوشش و پرورش گام بگام بپیشرفت خود ادامه دهیم ، آب و باد و خاك و آتش و بخار و برق و اتم و سایر عوامل طبیعت را شناخته نیروی آنها را در راه آراستن جهان و نیكی جهانیان بكار اندازیم (اینها كجا و الدنیا سجن المؤمن و جنة الكافر [1] كجا است؟!.)
بیاری خدا برخاستم و بتهران رفتم و به باهماد پاكدینان و گروه آزادگان پیوستم. از ساعت نخست خود را درمیان برادران و یاران حقیقی و واقعی دیدم.
🔸نوشتهی زهرایی (خوانسار)
(بخش دو از دو)
من خود را دانا میدانستم و رشته را از زیر بار گسلیدم. دیگر نماز نمیخواندم و روزه نمیگرفتم ، اما برای مردمداری و فریبكاری به رویهكاری پرداخته جانماز آب میكشیدم و خود را یك مسلمان دوآتشه قلمداد میكردم. گاهی هم عزاداری میكردم. دیگر از افكار گوناگون ترسی نداشته كتابهای اروپایی و مجلهی «دنیا» را محرمانه خوانده و آنها را باور میكردم. دنیا را سرتاسر نبرد و جهانیان را خورش و خورنده میدانستم میگفتم اینها همه دكان است ، در دنیا حقیقتی نیست! كلما فی الكون وهم او خیال ، هر كس باید بكوشد و این چند روزهی عمر خود را بخوشی بگذراند! از روزهای اول عمر خود با روزنامه و رمان سروكار داشتم ، از شعر خوشم میآمد. گاهی هم بزور چند شعری بهم میبافتم ، خود را عاشقپیشه قلمداد كرده دروغكی بسوز و گداز میپرداختم ، از غم دوست موهوم مانند موم آب میشدم و در آتش فراقش میگداختم . هر لحظه بشاخساری میپریدم ، هر گونه فكر و خیالی را در انبان فكر خود میانباشتم و تخم هر مسلك و مرامی را در زمینهی خاطر میكاشتم. با اینهمه كار بیكاره بوده و از خود فكر و اراده نداشتم. میشود گفت كه اسهال فكری گرفته بودم!. در 1310 در سلك روحیون درآمده چندی به گِرد میز نشستن و خواب رفتن پرداخته و برای خودنمایی در مهنامهی پیمان دربارهی ارتباط با ارواح و عود آنها بگفتارنویسی دست یازیده با آقای كسروی بمباحثه پرداختم. هم برای این سرگرمیِ بیپا هزاران دلیل تراشیدم ، و در برابر دلیلهای درست و گفتههای استوار ایشان گردنكشی كردم.
براستی امروز برای من دشوار است كه اندیشه و كارهای آن روزگار را بزبان خامه بر روی نامه آورم ، زیرا زمان درازی گذشته و رنگ آن پندارها از لوح خاطراتم زدوده شده.
امروز هزاران جوان هممیهن به بیماری روحی آن روز من گرفتارند و خوب میتوانند از اشاره پی بسرگذشت من ببرند.
باری در زمستان پارسال كه در خونسار بیكار بودم (با اینكه همواره با آقای كسروی و كتابهای ایشان دشمنی نشان داده ، مانند كودكی كه از داروی تلخ بپرهیزد از آنها كناره میگرفتم) درازی زمستان و تمام شدن كتابهای رمان وادارم كرد كه بخواندن آن كتابها پردازم ، نخست هرچه توانستم با نظر منفی و مخالفت مطالب آنها را تلقی كردم و از هر كتاب نكته[ای] چند یادداشت كردم كه پس از خواندن به چَخِش[=مجادله] آغازم و از این راه نام خود را بزبانها اندازم. اما از آنجایی كه خوی آدمی و سرشت روانیم هنوز درست ناتوان و افسرده نشده بود ، رفتهرفته آمیغها[=حقایق] كار خود را كرد و انقلاب سختی در افكارم پدید آمد. خدا خواست ، صدای وجدانم كه دیگر كمتر شنیده میشد رساتر گردید و مرا كمكم از خواب گران بیدار ساخت. از راه اندیشه و بنیروی آمیغپژوهی هستی خداوند بزرگ را خَستو[=معترف] شده و دانستم كه این جهان شگرف و این دستگاه سَتَرسا[= محسوس] بازیچه نیست و سرخود نمیتواند بود ، این قانون ابدی كه در اتم و خورشید بیكسان فرمانروایی میكند و این نظم بیمانندی كه همه چیز و همه جا را فراگرفته سرسری نیست و بخاطر این و آن هم دگرگون نخواهد شد. این انسانی كه از نظر اندامی و جانی مانند یكی از جانوران دگر است ، با داشتن روان از ردهی سایرین گذشته و پا بجهان آدمیت نهاده. این قرنهای فراوان كه بشر در روی زمین بكار و كوشش پرداخته و براه دانشپژوهی رفته و خردمند گردیده یك گروهی جداگانه یا از رستهی دیگر جانوران پدید آورده كه وارث تمدن نیاكان كهنسال خود بوده ، گام بگام قدم فراتر نهاده است تا بپایگاه كنونی رسیده. باز هم باید بروش خود استوار بوده و بكوشش بیفزاید ، تا جهان را بهشت همگانی سازد. آز و نبرد ، نادانی و ناتوانی ، خور و خواب ، خشم و شهوت بشر را از راه آدمیت بازداشته بلكه از جانوران نیز فروتر میبرد. این جهان را خدا بدست ما سپرده و هر گونه افزاری را در دسترس ما نهاده كه اسرار آفرش را از كتاب طبیعت بخوانیم و رازهای سپهر را دریابیم. بنیروی هوش و خرد و از راه دانش و كوشش و پرورش گام بگام بپیشرفت خود ادامه دهیم ، آب و باد و خاك و آتش و بخار و برق و اتم و سایر عوامل طبیعت را شناخته نیروی آنها را در راه آراستن جهان و نیكی جهانیان بكار اندازیم (اینها كجا و الدنیا سجن المؤمن و جنة الكافر [1] كجا است؟!.)
بیاری خدا برخاستم و بتهران رفتم و به باهماد پاكدینان و گروه آزادگان پیوستم. از ساعت نخست خود را درمیان برادران و یاران حقیقی و واقعی دیدم.
پیشتر مجامع مذهبی و جلسات حزبی را دیده بودم پیروان دستور (عاشروا مع الادیان بالروح و الریحان) [2] را كه مثل خروس جنگی بجان خود و سایرین میافتادند میشناختم). غوغا و اندیشههای گوناگون پیروان احزاب را هم نگریسته بودم. براستی میان یاران اثری از اختلاف و خبری از نفاق نبود. همهی افراد پاك و حقیقتپرست ، با سری پرشور و دلی باایمان بفداكاری برخاسته با گمراهیها و خرافات و اوهام و جنایت و دزدی و دروغ بنبرد پرداخته. دقیقهای تأخیر را روا نداشتم. چند ایراد بیموردی كه در نظر داشتم بكلی فراموش كردم. از آن روز تاكنون خود را در این جهان تنها ندانسته خدا را همراه و گروه پاكدینان را پشتیبان خود میدانم.
بارها در مجامعی بزرگ و نقاط خطرناك بانتشار آمیغها پرداخته از زیادی عدهی مخالفین نهراسیدم. زیرا یقین داشتم كه این دستجات بزرگ چون افكارشان پریشان و باورهایشان گوناگون است هماهنگی و گُزیرِش[=تصمیم] همگانی ندارند و نیروی اجتماعی خود را از دست دادهاند. میتوان گفت كه اینها مردگان هزاروسیصد سال پیشند كه باشتباه در روزگار اتم با كفن پارهپاره سر از خاك تیره برآورده و در این روزگار هولناك و جنگ جهانی سرگردان ماندهاند.
بخاطر دارم در روز 15 اسفندماه كه هنگامه در جلوخان بهارستان برای بردن آقای دكتر مصدق بمجلس برپا شده بود درمیان آن غوغا و شلیك خود را بدكان بستنیفروشی كه در آن نزدیكی بود رسانده دیدم پیرهمرد[ی] با بقالی سخن از خونخواری مختار و جنگ كوفه درمیان نهاده بیكباره از جهان امروزی هزارودویست سال بازگشت نموده است. اینگونه نادانان یزیدها و شمرهای امروز را كه بلباس فلان وزیرِ دزد و بهمان حاجی انباردار درآمده خون هزاران كودك شیرخوار و زن بیوه را بنام رشوه یا احتكار در شیشه كردهاند نمیبیند و اینهمه بیچارگی را از گناه كردن مردم و خشم خداوند میشمارد و پیوسته دشنام و نفرین بشمر لعنتی میفرستد. این رشته سر دراز دارد. تا همین جا بس است.
هان ای برادران و خواهران ایرانی! از خواب گران هزارساله بیدار شوید. كابوس اوهام و خرافات و تعصب را بركنار زنید. زنجیرهای اسارت و تقلید را بشكنید. پردهی سالوس و ریا و حیله و دروغ را بدرید. این دینسازیها و دستهبندیهای كودكانه را درهم نوردید. از كورهراههای پرسنگ و سوراخ بكنار آمده بشاهراه زندگی گام نهید.
نخست فكر خود را آزاد كرده اندكی بخود آیید. آمیغهای روشن را براهنمای دانش و خرد پذیرفته خود را از هر گونه ناپاكی بپیرایید. سپس در پیرامون پرچم پاكدینی و آزادگی گرد آمده بهزاران برادر و خواهر خود دست یگانگی داده پیمان فداكاری بندید. تاریخ باستانی و مفاخر ملی بدون شایندگی[=لیاقت ، (رشد سیاسی)] ارزشی نخواهد داشت. خود را براستی سزاوار زندگی بسازید و از كشیدن بار استوان[؟] پوسیدهی پدران خود بیاسایید ـ بدانید كه حق گرفتنی است نه دادنی. این جوانان دانشمند تندرو و نواندیش ، این كوششهای جداگانه و این افكار افراطیِ شما بجایی نخواهد رسید. در جا نزنید ، و خود را رنجه نسازید. دشمنان داخلی و خارجی بدست شما بر شما خواهند زد.
🔸عنقریب دست خائنین از آستین ارتجاع برآمده گلوی شما را خواهد فشرد.
صدای شما در چهار دیوار میهن و اعماق خاك معدوم خواهد شد. بدانید كه ما مرید كسی نیستیم و دین تازه نساختیم ، باور داشتن بخدا و روانِ آدمیت امر قلبی و پشتیبان معنوی ما است. اینها سراسر سود است نه زیان. اندكی بخود آیید و به پیرامون خود بنگرید. وقت میگذرد و فرصت از دست میرود. هرچه زودتر بیاری ما برخیزید هدف نزدیكتر خواهد شد. پیروزباد پاكی و آزادگی.
(مهنامهی آذر 24)
[1] : جهان زندان دینداران و بهشت بیدینانست. ـ و
[2] : با (پیروان) دینها با مهر و دوستی رفتار کنید. (از سخنان بهاءالله) ـ و
بارها در مجامعی بزرگ و نقاط خطرناك بانتشار آمیغها پرداخته از زیادی عدهی مخالفین نهراسیدم. زیرا یقین داشتم كه این دستجات بزرگ چون افكارشان پریشان و باورهایشان گوناگون است هماهنگی و گُزیرِش[=تصمیم] همگانی ندارند و نیروی اجتماعی خود را از دست دادهاند. میتوان گفت كه اینها مردگان هزاروسیصد سال پیشند كه باشتباه در روزگار اتم با كفن پارهپاره سر از خاك تیره برآورده و در این روزگار هولناك و جنگ جهانی سرگردان ماندهاند.
بخاطر دارم در روز 15 اسفندماه كه هنگامه در جلوخان بهارستان برای بردن آقای دكتر مصدق بمجلس برپا شده بود درمیان آن غوغا و شلیك خود را بدكان بستنیفروشی كه در آن نزدیكی بود رسانده دیدم پیرهمرد[ی] با بقالی سخن از خونخواری مختار و جنگ كوفه درمیان نهاده بیكباره از جهان امروزی هزارودویست سال بازگشت نموده است. اینگونه نادانان یزیدها و شمرهای امروز را كه بلباس فلان وزیرِ دزد و بهمان حاجی انباردار درآمده خون هزاران كودك شیرخوار و زن بیوه را بنام رشوه یا احتكار در شیشه كردهاند نمیبیند و اینهمه بیچارگی را از گناه كردن مردم و خشم خداوند میشمارد و پیوسته دشنام و نفرین بشمر لعنتی میفرستد. این رشته سر دراز دارد. تا همین جا بس است.
هان ای برادران و خواهران ایرانی! از خواب گران هزارساله بیدار شوید. كابوس اوهام و خرافات و تعصب را بركنار زنید. زنجیرهای اسارت و تقلید را بشكنید. پردهی سالوس و ریا و حیله و دروغ را بدرید. این دینسازیها و دستهبندیهای كودكانه را درهم نوردید. از كورهراههای پرسنگ و سوراخ بكنار آمده بشاهراه زندگی گام نهید.
نخست فكر خود را آزاد كرده اندكی بخود آیید. آمیغهای روشن را براهنمای دانش و خرد پذیرفته خود را از هر گونه ناپاكی بپیرایید. سپس در پیرامون پرچم پاكدینی و آزادگی گرد آمده بهزاران برادر و خواهر خود دست یگانگی داده پیمان فداكاری بندید. تاریخ باستانی و مفاخر ملی بدون شایندگی[=لیاقت ، (رشد سیاسی)] ارزشی نخواهد داشت. خود را براستی سزاوار زندگی بسازید و از كشیدن بار استوان[؟] پوسیدهی پدران خود بیاسایید ـ بدانید كه حق گرفتنی است نه دادنی. این جوانان دانشمند تندرو و نواندیش ، این كوششهای جداگانه و این افكار افراطیِ شما بجایی نخواهد رسید. در جا نزنید ، و خود را رنجه نسازید. دشمنان داخلی و خارجی بدست شما بر شما خواهند زد.
🔸عنقریب دست خائنین از آستین ارتجاع برآمده گلوی شما را خواهد فشرد.
صدای شما در چهار دیوار میهن و اعماق خاك معدوم خواهد شد. بدانید كه ما مرید كسی نیستیم و دین تازه نساختیم ، باور داشتن بخدا و روانِ آدمیت امر قلبی و پشتیبان معنوی ما است. اینها سراسر سود است نه زیان. اندكی بخود آیید و به پیرامون خود بنگرید. وقت میگذرد و فرصت از دست میرود. هرچه زودتر بیاری ما برخیزید هدف نزدیكتر خواهد شد. پیروزباد پاكی و آزادگی.
(مهنامهی آذر 24)
[1] : جهان زندان دینداران و بهشت بیدینانست. ـ و
[2] : با (پیروان) دینها با مهر و دوستی رفتار کنید. (از سخنان بهاءالله) ـ و
«... میباید دید تاكنون رو داده كه یكی از آن امامان یا از دیگران دستی از مردم گیرد و یك نمونهای از كار آنان درمیان باشد؟!.. چنین چیزی كی رو داده؟!. آیا در داستان دلگداز مغول كه فریاد بیچارگان از هر گوشه بلند میشد؟!. یا در كشتارهای تیمور كه فریاد و ناله از شهرها برمیخاست؟!. یا در داستان اُزبك كه در مشهد در زیر بارگاه امام چندین هزار بیگناه را خون ریختند؟!. یا در كشتار آسوری كه از خانههای ارومی ناله و فریاد زنان و دختران بلند میشد؟!.. یا در خشكسالیها كه بارها رو داده و هر بار گروه انبوهی را بخاك كشیده؟!. آخر در كدام داستان یك دستگیری از آنان دیده شده كه شما بگواهی آورید؟!.»
(پیمان ، سال6 ، شمارهی12، س683)
(پیمان ، سال6 ، شمارهی12، س683)