پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 169
🔸 در پیرامون زبان

درباره‌ی همانزماني و همارگي ، گذشته از آنكه امروز اين دو را باهم درآميخته‌اند و براي هر دو معني همانزماني را مي‌آورند ، در دستورها بلغزشهاي ديگري دچار شده‌اند. زيرا جدايي بس روشني كه در كتابهاي پيشين ميان اين دو معني ميگزارده‌اند و هيچگاه بجاي «نوشتي» «مي‌نوشت» نمي‌آورده‌اند اينان آن جدايي را نفهميده و پنداشته‌اند اينكه در كتابهاي پيشين دو گونه مي‌آورده‌اند هر دوي آنها نيز بيك معني بوده. نيز پنداشته‌اند كه از «نوشتي» يا «رفتي» هم شش كس نمي‌آمده.

ببينيد چندين كجي را بهم درآميخته‌اند؟!. از اينجا پيداست كه اينان زماني كه كتابهاي پيشين را ميخوانند معني آنها را نمي‌فهمند وگرنه در آنها جدايي ميانه‌ي اين دو گونه بسيار روشن است. مثلاً مي‌گويد : «مرا حاجب محمد گفتندي هر روز بامداد بر در خانقاه شيخ بوسعيد بوالخير برگذشتمي و بدانجا درنگريستمي و او را بديدمي آن روز بر من مبارك آمدي ....» پيداست كه در اين جمله‌ها هموارگي را مي‌خواهد. (اسرارالتوحيد)

در جاي ديگري ميگويد : «روزي جماعتي درويشان از مريدان شيخ ، ببازار ميگذشتند و جماعتي قوالان از طوس آمده بودند و در بازار سماع ميكردند ...» پيداست كه در اينها همانزماني را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)

گاهي هر دو گونه در يك رشته پهلوي هم آيد ولي هر يكي معني خود را دهد. چنانكه ميگويد : «پدرم رييس طوس بود و مريد شيخ هر روز بخانقاه استاد ابواحمد آمدي بمجلس شيخ و مرا با خويشتن آوردي و من در پيش پدر از پاي ننشستمي و مرا چنانكه باشد جوانان را دل بسر پوشيده باز مي‌نگريست ...»

در كتابهايي كه پيش از زمان مغول پرداخته شده شما هيچگاه جمله‌هايي پيدا نخواهيد كرد كه ميان اين دو گونه جدايي نگزارد ، و بسيار شگفت است كه كساني فارسي‌زبان باشند و آن كتابها را بخوانند و اين جدايي را درنيابند. اين نمونه‌اي از اندازه‌ي درماندگي فهمهاست. اين بدتر كه همين كسان مي‌خواهند هيچ كسي هم چيزي ننويسد و خطاي ايشان را باز نكند و زبان را بنيكي نياورد. و اگر كسي بچنين كاري برخاست از بس خشم و رشك پيدا مي‌كنند ميخواهند او را نابود سازند!
✴️ یكی از بزرگترین گرفتاریهای ایرانیهاست كه از بس خودخواه و خودنمایند آلودگیهای خود را كه علت این بدبختی و درماندگی ایشان شده بگردن نمی‌گیرند و نقص بخود گمان نمی‌برند ، و چنین وامی‌نمایند كه این بدبختی و درماندگی نتیجه‌ی حوادث جهان و معلول تصادفاتست و اینست رهایی خود را نیز جز در نتیجه‌ی حوادث و تصادفات نمی‌شمارند و همیشه چشم براه این پیشامد و آن حادثه می‌دوزند.

🔸این بایرانیان بسیار سخت است كه بآلودگیهای خود پی برند و ریاضت بخود داده بچاره‌ی آنها پردازند بلكه بسیار دوست میدارند كه همیشه گناه را بگردن دیگران بیندازند.

از اینرو ما كه همیشه می‌نویسیم علت این بدبختیها آلودگیهای خودتانست ، می‌نویسیم اگر دشمن هم بشما دست یافته از راه آن آلودگیها دست یافته ، می‌نویسیم باید آن آلودگیها را از خود دور گردانید این نوشته‌های ما بایشان خوش نمی‌افتد و بسیاری از آنان چون پرچم را می‌خوانند رو ترش می‌كنند. ولی فلان روزنامه‌ی شیاد كه ‌هایهوی راه می‌اندازد : «جان من فدای ایران باد» «ایران جاویدانست» «ایران لایزالست» ... از این جمله‌های پوچ كه هیچ معنایی ندارد خوشدل می‌شوند و آن را از دست هم می‌ربایند.

🔸كوتاهسخن ، بآلودگیها خود گردن گزاردن نمی‌توانند.

در كشوری كه شمرده‌ایم چهارده كیش مختلف هست ، چندین مسلك سیاسی رواج یافته ، ده تن با یكدیگر هم‌اندیش نمی‌باشند ، یك بخش بزرگی از مردم آن عشایر تاراجگرند كه هنوز باصول قرون وسطا زندگی میكنند ، در چنین كشوری كه این یك شمه‌ای از آلودگیهای آن می‌باشد هیچ نقص نمی‌پندارند و بتكانی نیاز نمی‌بینند و ما به هر چیزی كه دست میزنیم در برابر ما بهیاهو می‌پردازند. بلكه بسیاری از مردم همین گرفتاریها را سرمایه‌ای برای خود می‌پندارند. مثلاً عشایر تاراجگر را «مردان رشید» نامیده ذخیره‌ای برای روز مبادا [مقصود : بهنگام جنگ] می‌شمارند.

🔸این كیشهای گوناگون را كه سراپا آلودگی است و سراپا بیدینی است دین نامیده برواجش میكوشند ، یاوه‌بافیهای پست زمان مغول را ادبیات نامیده بخود می‌بالند. جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكده‌ها خوانده‌اند و بخش بزرگی از آنها جز مایه‌ی فرسودگی مغز نیست سرمایه‌ی زندگانی می‌شناسند.

🔸بهر حال چون نقصی در خود نمی‌شناسند اینست گناه را بگردن حوادث می‌اندازند و برای رهایی نیز چشم براه حوادث می‌نشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 179)
✴️ همان یادگارهای زمان مغول كه شما هواداری از آنها می‌نمایید از هرباره با اندیشه‌ی دمكراسی مخالفست. زیرا از یكسو بنای همه‌ی آنها بشاه‌پرستی و زیردستی و زبونیست. همان گلستان سعدی ، همان بوستانش برای دوره‌ی دمكراسی زهر است ، همان خمسه‌ی نظامی با اندیشه‌ی مشروطه مخالفست ، همان پندها و اندرزها كه آنان سروده‌اند برای این دوره بسیار زیان‌آور است :

پادشاهان از برای مصلحت صد خون كنند ، صلاح مملكت خویش خسروان دانند ، رخنه‌گرِ ملك سرافكنده به ، پادشه سایه‌ی خدا باشد
هر عیب كه سلطان بپسندد هنر است.
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیك انگشتری

🔸اینها سخنان نیك آن زمانست ولی برای این زمان سراپا زیان می‌باشد و بودن اینها ناگزیر است كه جلو پیشرفت اندیشه‌ی دمكراسی را بگیرد. از یكسو هم ، مبنای مشروطه بآنست كه مردم كشور را خانه‌ی خود بدانند و در راه آبادی آن از هیچ كوششی بازنایستند و برای نگهداریش از سر و جان بگذرند. در حالی كه سراپای گفته‌های آن شاعران بر اینست كه كوشش سودی ندارد :

«بودنیها بوده است».
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست
خون خوری گر طلب روزی ننهاده كنی
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست.
اگر روزی بدانش درفزودی ز نادان تنگ روزی‌تر ندیدی
خوش باش ندانی ز كجا آمده‌ای می خور كه ندانی بكجا خواهی رفت
فلك بمردم نادان دهد زمام مراد
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند

🔸اینها و صد مانند اینها كه فلسفه‌ی بیغیرتی و تنبلی است دیوانهای شاعران را پر كرده است و شما می‌بینید كه پیاپی آنها را بچاپ رسانیده بدست جوانان میدهند و بدینسان اندیشه‌ی كوشش و میهن‌پرستی را در دلهای آنان سست میگردانند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 252)
نمونه‌های دیگری از بدآموزیهای یادگار دوره‌ی مغول
نمونه‌‌های دیگری از بدآموزیهای یادگار دوره‌‌ی مغول
🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکه‌ی دو از چهار)

بمشهد یا کربلا رفتن در آن زمان یکی از گرفتاریهای ایرانیان می‌بود. در همان هُکماوار که بیشتر مردمش برزگر و رنجبر می‌باشند با صد سختی پول بدست می‌آوردندی و در خوراک و پوشاک بخود سختی دادندی و هر چند سال یک بار به کربلا و یا مشهد رفتندی و پولها را از دست داده با کیسه‌ی تهی و دلی پر از شادی بازگشتندی ، و شبهای دراز زمستان را گرد هم نشسته هر یکی از سفرهای خود می‌گفتی و بخود می‌بالیدی. بیچارگان با بیسوادی و نادانی ساخته تنها دلخوشیشان این می‌بودی.

بارها شنیده بودم پدرم پندشان می‌دادی و چنین می‌گفتی : آن پول را به نیازمندانِ خویشان و همسایگان دهید. ولی این سخن او کمتر نتیجه می‌داد. زیرا روضه‌خوانان و چاووشان همه آخشیج[=ضد] گفته‌های او را گفتندی. روضه‌خوان بالای منبر رفتی و چنین گفتی : فرشتگان بپیشوار زُوار آیند و بالهای خود را بزیر پای او گسترند ، گَرد رخت و کفش او را توتیای چشم گردانند. هر کسی هر گناهی دارد چون بزیارت رفت آمرزیده گردد. امام‌حسین روز رستاخیز ایستادگی خواهد کرد و تا همگی زُوار را ببهشت نرساند خودش گام در آن نخواهد گزاشت. از آنسوی چاووشان همینکه پاییز شدی یک روز می‌دیدی یکی سوار اسبی شده و نیزه‌ی بلندی با پرچم سبز یا سرخ بدست گرفته و دستار بزرگی بسر بسته و با یک آواز بلندی می‌خواند : «بر مشامم می‌رسد هر لحظه بوی کربلا». در این هنگام می‌بود که دلهای شیعیان بلرزه افتاده و چشمها پر از اشک و دلها پر از آرزو گردیدی ، و هر کسی که توانستی پولی بدست آورد و راه افتد دیگر نایستادی. چه‌بسا که کسانی فرشهای خانه‌ی خود را فروختندی و راه افتادندی. بارها رخ دادی که بقالی یا عطاری سرمایه‌ی خود را پول گردانیده و خانواده‌ی خود را بی‌سر و سامان گزارده روانه گردیدی و پس از سه ماهی دست‌تهی بازگشته بیکار و سرگردان ماندی و چشم بدست این و آن دوختی. با اینحال پیداست که گفته‌های پدرم نتیجه نتوانستی داد.

نیز پدرم روضه نخوانانیدی (1). من دوازده سال از زمان او را دریافتم که شش سالش را نیک بیاد می‌دارم. در آن شش سال روضه‌خوانی بخانه‌ی ما پا نگزاشت. در اینجا نیز گفتی : بهتر است آن پول را به نیازمندان داد.

پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ خوانانیدن = بخواندن برانگیختن
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که مستی شبانه می‌گردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثه‌ی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و اینست که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.

شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایه‌ی زبونی نخواهد بود.
بعبارت دیگر اندیشه‌هاییست که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید می‌آورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ می‌گردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایه‌ی دلیری آنان نمی‌باشد. اینست که اینگونه اندیشه‌ها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمی‌نماید.
(اکنون و آینده ما راست)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 170
🔸 در پیرامون زبان

اينكه گفته‌اند از «نوشتي» يا از «رفتي» همه‌ي شش كس نمي‌آمده چنانكه گفتيم اين خود لغزش ديگري از ايشانست. اگر نيك جستندي همه‌ي شش كس را پيدا كردندي. و آنگاه آمدن شش كس از هر كاري از روي يك پايه‌اي (قاعده) ميباشد. در جايي كه دو كس يا بيشتر آمده بيگمان همه‌ي شش كس مي‌آمده. اگرهم در كتابها پيدا نشود ما خود مي‌توانيم كسهاي بازمانده را درست كنيم. هرچه هست چون در اين باره سخناني نوشته‌اند و شايد برخي چگونگي شش كس اين گونه را ندانند اينست ما آنها را در اينجا مي‌آوريم :

نوشتمي نوشتيي نوشتي.
نوشتيمي نوشتيدي نوشتندي.

در «گذشته‌ي آيندگي» نيز چون نيمه‌ي نخست آن از اين گونه است بايد گفت :

خواستمي نوشت خواستيي نوشت خواستي نوشت
خواستيمي نوشت خواستيدي نوشت خواستندي نوشت
✴️همیشه نگران آینده باید بود

🔸در جهان همه‌ی كوششها بر آنست كه یك توده بد را بد دانسته از آن بیزاری جویند و نیك را نیك شناخته بسوی آن بگرایند و این خود باعث آنست كه بدی در آن توده كمتر گردد و توانا و ناتوان همه ایمن و آسوده زیست كنند و از خرسندی بهره‌ی شایان بردارند.

🔸گروهی كه ستمگران را بدینداری و دادگری ستایند ، كشندگان خود را فرستاده‌ی خدا انگارند[1] ، چنگیزها و هلاكوها و تیمورها را بر صدر تاریخ نشانند بجای نفرین بر آن نامردان كتابها در ستایش و آفرین بپردازند ، چنین گروهی با دست خود تیشه بریشه‌ی خود فرود آورده‌اند ، چنین گروهی خویش را آماجگاه هرگونه بدبختی و تیره‌روزی گردانیده‌اند.

نكوهش نمیخواهیم. كسانی كه قرنها پیش از این مرده و رفته‌اند چه جای نكوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان كسانی گفته‌ها و نگاشته‌های ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید باید همه را دور انداخت.

🔸میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دوره‌ی آزادی خود را آلوده‌ی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!

در این زمینه سخن فراوانست و من نمی‌خواهم همه‌ی گفتگو را در یكجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بوده‌اند از سستی خردها هر كیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی در میان نبوده و كسی جلوگیری نمیكرده این نارواییها میانه‌ی مردم پراكنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، فلسفه‌ی یونانی، فلسفه‌ی هندی همه بهم درآمیخته و نیك و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست كه آخرین تیشه را بر ریشه‌ی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.

🔸كنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست كه می‌گوییم ایرانیان باید دیواری میانه‌ی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز كنند. زندگانی‌ای كه بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.

باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلكه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد كرد و آن فرومایگان نادان را كه چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشته‌اند شایسته‌ی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.

كسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نكنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود.

🔸توده‌ای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.

🔸ایرانیان اگر بازمانده‌های قرنهای زبونی را پایمال نسازند از زبونی ایمن نخواهند گردید! كسانی كه در دور مغول برخاسته‌اند و در برابر آن خونخواریها همه خرسندی نموده‌اند باید بازمانده‌های شوم آنان را پایمال ساخت! آنان كه در زمان تیمور زیسته و بر آن پلیدیها خرده نگرفته‌اند باید نشان از ایشان باز نگزاشت.

🔸آن كسانی كه آن بدبختیها را با دیده دیده و یا از نزدیك شنیده‌اند و خون آنان بجوش نیامده از خرد و مردمی دور بوده‌اند و هر آنچه گفته و نگاشته‌اند و هر كیش یا فلسفه‌ای از خود بیادگار گزارده‌اند در این دوره‌ی فیروزی باید همه را از میان برداشت.
(تاریخ و پندهایش سات 119)

[1] : یکی از این فرومایگان چنگیز را «اولی‌الامر» نامیده و در شعری دراز چنین آغاز سخن کرده :
ندارد گزیر از شهان روزگار بود پادشا سایه‌ی کردگار
ولیکن سزاوار قوم و زمان فرستد شهان را خدا بیگمان
گه از سایه‌ی لطف و گاهی ز قهر دهد خسروان را خداوند بهر ...