🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی یک از چهار)
چنانکه نوشتم پدر من درس خوانده بود ولی ملایی نکرده ببازرگانی میپرداختی و با آنحال بپارسایی نیز میکوشیدی. شبهای زمستان پس از نیمهی شب برخاسته تا دمیدن آفتاب با نماز و دعا و خواندن قرآن گذرانیدی. در همان حال بدستگیری بینوایان و ناتوانان نیز بسیار کوشیدی. در آن کوی ما که از شهر دور و مردمش کشاورزان و رنجکشانند و بسیاری از خاندانها کمچیز باشند ، به بسیاری از آنها پول دادی و برای بچهها و زنهاشان کفش و رخت خریدی و آوردی. هر روز هنگام شام با یک دستمالی پر از کفش و رخت بخانه بازگشتی. در این باره رفتار او کم مانند داشته و من بیش از این نستوده درمیگذرم.
کیش او شیعی میبود. ولی از بسیار چیزها دوری میجست. در آن زمان کینهی سنی و شیعی بسیار سخت میبود. بویژه در آذربایجان که در سایهی جنگهای ایران و عثمانی در زمان صفویان و کشتارها و تاراجهایی که شهرهای آذربایجان در آن پیشامدها دیده بودند دلها پر از کینههای سنیان میبود و از برخی رفتار بسیار زشتی نیز سر زدی. مثلاً روز نهم ربیعالاولی را بگمان آنکه روز کشته شدن خلیفهی دوم بوده جشن گرفتندی و به یک رشته کارهای خنک و سبکمغزانه برخاستندی. بیش از همه طلبههای مدرسهها و ملایان ، لگامگسیختگی کردندی. بنوشتهی مجلسی : «تا سه روز خامه برداشته میبود و گناهی ننوشتندی».
از آنسوی در تبریز لعنتچیان میبودند که کارشان گردیدن در بازار و نامهای مردگان هزارساله را بردن و نفرین فرستادن میبود ، و از این راه نان خوردندی. این لعنتچیان بازماندگان «تبرّائیان» زمان صفوی میبودند. در زمان صفوی که آتش کینه درمیان شیعی و سنی فروزان میبود یک دسته از درویشان پیدا شده بودند که جلو اسب امیران و وزیران افتادندی و نام خلیفگان سهگانه و دیگران را بزشتی بردندی.
اینگونه نادانیها را از ایران جنبش مشروطه پاک کرده است ، و اینست ایرانیان باید پاس آن جنبش را دارند.
به هر حال پدر من از این رفتار بیخردانهی مردم بیزار میبود. بارها میگفتی : «قضیهی شیخ عبیدالله نتیجهی این کار زشت بود». شیخ عبیداللهِ کُرد در زمان ناصرالدینشاه برخاسته و به ساوُجبُلاغ[=مهاباد] و میاندوآب و ارومی[=ارومیه] تاخت آورده و کردان در دیهها (1) و آبادیها آنچه میتوانستند دریغ نگفته بودند. پستانهای زنان را بریده بودند ، و من در یاد میدارم که هنگامی که هفت یا هشت ساله میبودم زنان بینوایی به دریوزه به در خانهها آمدندی و پستانهای بریدهی خود را نشان دادندی. این داستانست که پدرم یاد میکردی و میگفتی نتیجهی کارهای زشت شیعیان بوده.
نیز پدرم بکربلا و مشهد نرفتی. یک بار به مشهد برای یک کار بازرگانی و یک بار به کربلا بآهنگ دیدن برادرش و بازآوردن او رفته بود و بس.
در این باره نیز میگفتی : تا درمیان خویشان و همسایگان کس نیازمندی هست بزیارت نباید رفت ، در این باره بدیگران نیز پندها میدادی.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ دیه = دِه ، ده سبک شدهی دیه است.
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی یک از چهار)
چنانکه نوشتم پدر من درس خوانده بود ولی ملایی نکرده ببازرگانی میپرداختی و با آنحال بپارسایی نیز میکوشیدی. شبهای زمستان پس از نیمهی شب برخاسته تا دمیدن آفتاب با نماز و دعا و خواندن قرآن گذرانیدی. در همان حال بدستگیری بینوایان و ناتوانان نیز بسیار کوشیدی. در آن کوی ما که از شهر دور و مردمش کشاورزان و رنجکشانند و بسیاری از خاندانها کمچیز باشند ، به بسیاری از آنها پول دادی و برای بچهها و زنهاشان کفش و رخت خریدی و آوردی. هر روز هنگام شام با یک دستمالی پر از کفش و رخت بخانه بازگشتی. در این باره رفتار او کم مانند داشته و من بیش از این نستوده درمیگذرم.
کیش او شیعی میبود. ولی از بسیار چیزها دوری میجست. در آن زمان کینهی سنی و شیعی بسیار سخت میبود. بویژه در آذربایجان که در سایهی جنگهای ایران و عثمانی در زمان صفویان و کشتارها و تاراجهایی که شهرهای آذربایجان در آن پیشامدها دیده بودند دلها پر از کینههای سنیان میبود و از برخی رفتار بسیار زشتی نیز سر زدی. مثلاً روز نهم ربیعالاولی را بگمان آنکه روز کشته شدن خلیفهی دوم بوده جشن گرفتندی و به یک رشته کارهای خنک و سبکمغزانه برخاستندی. بیش از همه طلبههای مدرسهها و ملایان ، لگامگسیختگی کردندی. بنوشتهی مجلسی : «تا سه روز خامه برداشته میبود و گناهی ننوشتندی».
از آنسوی در تبریز لعنتچیان میبودند که کارشان گردیدن در بازار و نامهای مردگان هزارساله را بردن و نفرین فرستادن میبود ، و از این راه نان خوردندی. این لعنتچیان بازماندگان «تبرّائیان» زمان صفوی میبودند. در زمان صفوی که آتش کینه درمیان شیعی و سنی فروزان میبود یک دسته از درویشان پیدا شده بودند که جلو اسب امیران و وزیران افتادندی و نام خلیفگان سهگانه و دیگران را بزشتی بردندی.
اینگونه نادانیها را از ایران جنبش مشروطه پاک کرده است ، و اینست ایرانیان باید پاس آن جنبش را دارند.
به هر حال پدر من از این رفتار بیخردانهی مردم بیزار میبود. بارها میگفتی : «قضیهی شیخ عبیدالله نتیجهی این کار زشت بود». شیخ عبیداللهِ کُرد در زمان ناصرالدینشاه برخاسته و به ساوُجبُلاغ[=مهاباد] و میاندوآب و ارومی[=ارومیه] تاخت آورده و کردان در دیهها (1) و آبادیها آنچه میتوانستند دریغ نگفته بودند. پستانهای زنان را بریده بودند ، و من در یاد میدارم که هنگامی که هفت یا هشت ساله میبودم زنان بینوایی به دریوزه به در خانهها آمدندی و پستانهای بریدهی خود را نشان دادندی. این داستانست که پدرم یاد میکردی و میگفتی نتیجهی کارهای زشت شیعیان بوده.
نیز پدرم بکربلا و مشهد نرفتی. یک بار به مشهد برای یک کار بازرگانی و یک بار به کربلا بآهنگ دیدن برادرش و بازآوردن او رفته بود و بس.
در این باره نیز میگفتی : تا درمیان خویشان و همسایگان کس نیازمندی هست بزیارت نباید رفت ، در این باره بدیگران نیز پندها میدادی.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ دیه = دِه ، ده سبک شدهی دیه است.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
گفتهایم که ایران یک دورهی زبونی را گذرانیده است و آن دورهایست که با حملهی مغول و پادشاهی آنان در این کشور به پستترین حال رسید. این دوره از ننگآورترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران بشمار است. در این دوره پستی خویها و اندیشهها و نیز بیغیرتی و بیخردی به اوج خود رسید. اینست از متنهای آن دوره هم ایرانیان جز ناستودهخویی و پستاندیشی و کوتاه خردی بهرهی دیگری نمیبرند.
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوهی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آنزمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفهی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونهی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی مینماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوانكشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمهاش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونهی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفتهی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانهی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره میبینند : بیكبار گردن میگزارند و بندهوار فرمانبری میكنند ، بیآنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز میكنند.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونهی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی مینماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوانكشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمهاش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونهی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفتهی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانهی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره میبینند : بیكبار گردن میگزارند و بندهوار فرمانبری میكنند ، بیآنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز میكنند.