Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ خواهشی از خوانندگان
بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشه های والا و درخشانی که داشته، باینده بوده که ده ها کتاب و گفتار درباره زندگی و کارها و اندیشه های وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجه نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب؛ زندگی و کارها و اندیشه های والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف درباره کسروی نشر داده اند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساخته اند، برخی کتابهای وی را با زندهایی نارسا یا دروغ بچاپ سپرده اند. از این گذشته، در حال کنونی کشور، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشه های راهگشا و نجات دهنده وی بسیار بجا میباشد. در چنین فضایی، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشه های کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.
کوشاد کانال پاکدینی برآنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گردآورده و برشته نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همه نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازه ای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگان ِیاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان، پیکره (عکس) ها، نامه ها، دست نوشته ها، اسناد، کتابها، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست میباشد.
اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دست نوشته هایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانهمرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد، بیگمان ما نیز خواستهی او را پاس خواهیم گزارد.
بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشه های والا و درخشانی که داشته، باینده بوده که ده ها کتاب و گفتار درباره زندگی و کارها و اندیشه های وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجه نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب؛ زندگی و کارها و اندیشه های والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف درباره کسروی نشر داده اند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساخته اند، برخی کتابهای وی را با زندهایی نارسا یا دروغ بچاپ سپرده اند. از این گذشته، در حال کنونی کشور، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشه های راهگشا و نجات دهنده وی بسیار بجا میباشد. در چنین فضایی، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشه های کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.
کوشاد کانال پاکدینی برآنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گردآورده و برشته نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همه نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازه ای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگان ِیاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان، پیکره (عکس) ها، نامه ها، دست نوشته ها، اسناد، کتابها، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست میباشد.
اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دست نوشته هایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانهمرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد، بیگمان ما نیز خواستهی او را پاس خواهیم گزارد.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 173
🔸 در پیرامون زبان
همچنين در اكنون «دارم» را كه اكنون همارگيست بجاي «ميدارم» اكنون همانزماني ميآورند اينست معني خود آن بيكلمه مانده است. از شگفتيهاست كه در ديگر كارها (فعلها) همانزماني را بجاي همارگي ميآورند ـ مثلاً بجاي نويسم «مينويسم» ميگويند ، در اينجا وارونهي آن را كرده بجاي ميدارم دارم ميگويند : «فلان كتاب را دارم و امروزها آن را ميخوانم» در يك جمله يك كار را آن گونه و ديگري را اين گونه ميآورند و هيچ درنمييابند كه اگر «مي» دربايست است پس چرا در يكي هست و در يكي نيست؟!..
كنون برخي از گونههاي آن را كه بهمخوردگي در آنها پيدا شده ميآوريم تا يكايك را بازنماييم. ولي نبايد فراموش كرد كه سيزده گونهي گذشته و سه گونهي اكنون از اين هم ميآيد و ما اگر همه را در اينجا نميشماريم بهر آنست كه نياز بشمردن همگي نميبينيم.
1ـ گذشتهي ساده : داشتم. چنانكه گفتم اين كلمه را از معني خود بدربردهاند ولي ما هميشه آن را در معني درست خود بكار ميبريم و ميبايد خوانندگان باريكبين شوند و آن را بمعني درست بياد خود سپارند. روشنتر گويم : بكوشند و خود را وادارند كه از اين پس هميشه آن را بمعني درست خود فهمند و در گفتگو نيز بآن معني آورند. چنانكه ميگوييم : خورد ، گفت ، خوابيد ، شنيد ، رفت ، نشست ؛ همچنان ميگوييم : داشت. ميبايد از اين نيز همان معني را فهميد. مثلاً : «سخن را شنيد و در ياد داشت» و «پول را گرفت و در دست داشت» و «باغ را خريد و آن را داشت».
🔸 در پیرامون زبان
همچنين در اكنون «دارم» را كه اكنون همارگيست بجاي «ميدارم» اكنون همانزماني ميآورند اينست معني خود آن بيكلمه مانده است. از شگفتيهاست كه در ديگر كارها (فعلها) همانزماني را بجاي همارگي ميآورند ـ مثلاً بجاي نويسم «مينويسم» ميگويند ، در اينجا وارونهي آن را كرده بجاي ميدارم دارم ميگويند : «فلان كتاب را دارم و امروزها آن را ميخوانم» در يك جمله يك كار را آن گونه و ديگري را اين گونه ميآورند و هيچ درنمييابند كه اگر «مي» دربايست است پس چرا در يكي هست و در يكي نيست؟!..
كنون برخي از گونههاي آن را كه بهمخوردگي در آنها پيدا شده ميآوريم تا يكايك را بازنماييم. ولي نبايد فراموش كرد كه سيزده گونهي گذشته و سه گونهي اكنون از اين هم ميآيد و ما اگر همه را در اينجا نميشماريم بهر آنست كه نياز بشمردن همگي نميبينيم.
1ـ گذشتهي ساده : داشتم. چنانكه گفتم اين كلمه را از معني خود بدربردهاند ولي ما هميشه آن را در معني درست خود بكار ميبريم و ميبايد خوانندگان باريكبين شوند و آن را بمعني درست بياد خود سپارند. روشنتر گويم : بكوشند و خود را وادارند كه از اين پس هميشه آن را بمعني درست خود فهمند و در گفتگو نيز بآن معني آورند. چنانكه ميگوييم : خورد ، گفت ، خوابيد ، شنيد ، رفت ، نشست ؛ همچنان ميگوييم : داشت. ميبايد از اين نيز همان معني را فهميد. مثلاً : «سخن را شنيد و در ياد داشت» و «پول را گرفت و در دست داشت» و «باغ را خريد و آن را داشت».
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتم)
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش سه از چهار)
صوفیان سرچشمهی باورها و پندارهاشان همان گفتههای پلوتینوس بوده كه در گفتار دیروزی شرح داده بیپایی و نادرستی آن را بازنمودیم. ولی سپس برخی از پیشوایانشان از راه فلسفهی یونان پیش آمده داستان «وحدت وجود» یا «یكی بودن هستی» را پدید آوردهاند. لیكن این هم بسود ایشان پایان نیافته و نتیجهای نداده. بلكه باید گفت : بد را بدتر و غلط را غلطتر گردانیده. اینان میگویند : خدا همان هستی است و چیز دیگر نیست ، و شما چون این سخن بشكافید معنایش نبودن خداست. معنایش اینست كه ما خود خداییم و بچیز دیگر نیاز نداریم. زیرا هستی نه چیزیست كه خود هست باشد. ما هستیم و از این هست بودن ما یك هستی فهمیده میشود ، و نه آنست كه ما هستیم و هستی نیز هست. این سخن چون جایش اینجا نیست دامنه نداده درمیگذرم. همین اندازه باید گفت : خود هم نفهمیدهاند كه چه میگویند ، و این است چون كتابهاشان بخوانید هر یكی معنای دیگری باین داستان میدهد و مثل دیگری میآورد.
این باورهای ایشانست. اما كردارهاشان : 1ـ بیكاری و خانقاهنشینی 2ـ زن نگرفتن و تنها زیستن. 3ـ نان از دست دیگران خوردن 4ـ با دف و نای پای كوبیدن و با آن ریش و پشم رقصیدن ـ كه شما هر یكی از اینها را بگیرید گناه بزرگیست و زیان بزرگی را دربر دارد.
پیشینیانِ اینها پرداختن بكاری یا پیشهای را مانع میشماردند و آن را بد میدانستند. شیخ ابوسعید میگوید : بازار جایگاه شیاطین است. میگفتند : صوفی باید بخود پردازد و ذكر خواند و تهذیب نفس كند ، و اگر بیك كاری یا پیشهای پرداخت «اهل دنیا» میگردد و از راه خود بازمیماند. زن نگرفتن اجباری نبوده ولی بیشترشان نمیگرفتهاند. زیرا زن را نیز از «دنیا» میشماردهاند. نان از دست دیگران خوردن همگانی بوده. زیرا در جایی كه بكاری و پیشهای نمیپرداختهاند ناگزیر بودهاند كه چشم براه «احسان» و «صدقه»ی توانگران باشند ، و اگر نرسید ببازار افتاده یا بدرِ خانهها رفته گدایی كنند ، و این را نه تنها ننگ نمیدانستهاند بلكه یك قسمتی از ریاضت و عبادت میشماردهاند. اما رقص ، آن را بزبان خود «سماع» مینامیدهاند. یكی دف میزده و دیگری نای مینواخته و دیگری با آواز خوش شعرهای عاشقانه میخوانده ، و در این میان درویشان برقص میپرداختهاند و خود شیخ همان كار را میكرده است.
🔸از همینجا شما فهم و دانش آنها را بسنجید. گروهی تا چه اندازه نافهم باشند كه این ندانند بیكاری سامان زندگی را بهم میزند. ندانند که خدا شمارهی زنان و مردان را یكسان گردانیده و یك مردی چون زن نمیگیرد باعث سیاهروزی یك زنی شده است ، ندانند كه نان از دست دیگران خوردن نشان پستی و زبونیست و آبرو را میریزد و شرم و آزرم را از میان میبرد ، ندانند كه پای كوفتن و رقصیدن جز با هوسِ خود راه رفتن نیست و آن را «عبادت» یا «ریاضت» نام نتوان نهاد.
شگفتتر اینجاست كه اینان كه به بهانهی چشمپوشی از جهان و دامن درچیدن از لذت و سختی دادن بخود و كاستن از نیروهای تنی بخانقاه خزیده بودند در كردار همه بضد آن برخاسته و همه به تنآسایی و خوشی پرداختهاند!!. كیست كه از بیكاری و مفتخواری خوشش نیاید؟!.. كیست كه از ساز و آواز و رقص لذت نبرد؟!.. اما زن نگرفتن ، آن نه برای چشمپوشی از لذت ، بلكه برای گریز از رنج خانهداری بوده. وگرنه بیشترشان درمیان خود امردبازی و پستیهای دیگر داشتهاند ، و چون شیوهی ایشان بوده كه برای هر كار زشتی یك عنوان نیكی میدادهاند باین زشتكاری نیز نامهایی دادهاند و رختهایی پوشانیدهاند. «بجمال خدا در روی شاهدان تماشا میكردهاند». جامی میگوید :
حُسن خویش از روی خوبان آشكارا كردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا كردهای
یكی از بزرگان صوفیان ابوحامد كرمانی بوده كه دربارهاش چنین مینویسند : «چون در سماع گرم شدی پیراهن خود و حضار را چاك كردی و سینه بسینهی ایشان نهادی و از آن تشفی حاصل نمودی. چون شیخ به بغداد رسید خلیفه پسر بدیع الجمالی داشت خبر ورود شیخ شنید قصد حضور مجلس شیخ نمود. گفتند که طریقهی شیخ اینست. خلیفهزاده گفت از قرار تقریر شما او كافر خواهد بود بمجلس او میروم اگر اینگونه نسبت بمن حركتی كرد او را قربة الی الله بقتل رسانم و از وجود آن مبدع ، جهان را پاك گردانم و چون در سماع گرم گشت شیخ بكرامت دریافت و این رباعی بگفت :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای كه كافری را بكشی غازی چو تویی رواست كافر بودن
خلیفهزاده گریبان خود را درید و بقدم معذرت پیش آمده سر در قدم شیخ نهاد ...».
🔸گزاشتن نام «شاهد» بخدا ، و پیاپی گردانیدن كلمهی «عشق» و مانند اینها كه سراپا بیفرهنگی و بیشرمیست از اینجا برخاسته است.
👇
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش سه از چهار)
صوفیان سرچشمهی باورها و پندارهاشان همان گفتههای پلوتینوس بوده كه در گفتار دیروزی شرح داده بیپایی و نادرستی آن را بازنمودیم. ولی سپس برخی از پیشوایانشان از راه فلسفهی یونان پیش آمده داستان «وحدت وجود» یا «یكی بودن هستی» را پدید آوردهاند. لیكن این هم بسود ایشان پایان نیافته و نتیجهای نداده. بلكه باید گفت : بد را بدتر و غلط را غلطتر گردانیده. اینان میگویند : خدا همان هستی است و چیز دیگر نیست ، و شما چون این سخن بشكافید معنایش نبودن خداست. معنایش اینست كه ما خود خداییم و بچیز دیگر نیاز نداریم. زیرا هستی نه چیزیست كه خود هست باشد. ما هستیم و از این هست بودن ما یك هستی فهمیده میشود ، و نه آنست كه ما هستیم و هستی نیز هست. این سخن چون جایش اینجا نیست دامنه نداده درمیگذرم. همین اندازه باید گفت : خود هم نفهمیدهاند كه چه میگویند ، و این است چون كتابهاشان بخوانید هر یكی معنای دیگری باین داستان میدهد و مثل دیگری میآورد.
این باورهای ایشانست. اما كردارهاشان : 1ـ بیكاری و خانقاهنشینی 2ـ زن نگرفتن و تنها زیستن. 3ـ نان از دست دیگران خوردن 4ـ با دف و نای پای كوبیدن و با آن ریش و پشم رقصیدن ـ كه شما هر یكی از اینها را بگیرید گناه بزرگیست و زیان بزرگی را دربر دارد.
پیشینیانِ اینها پرداختن بكاری یا پیشهای را مانع میشماردند و آن را بد میدانستند. شیخ ابوسعید میگوید : بازار جایگاه شیاطین است. میگفتند : صوفی باید بخود پردازد و ذكر خواند و تهذیب نفس كند ، و اگر بیك كاری یا پیشهای پرداخت «اهل دنیا» میگردد و از راه خود بازمیماند. زن نگرفتن اجباری نبوده ولی بیشترشان نمیگرفتهاند. زیرا زن را نیز از «دنیا» میشماردهاند. نان از دست دیگران خوردن همگانی بوده. زیرا در جایی كه بكاری و پیشهای نمیپرداختهاند ناگزیر بودهاند كه چشم براه «احسان» و «صدقه»ی توانگران باشند ، و اگر نرسید ببازار افتاده یا بدرِ خانهها رفته گدایی كنند ، و این را نه تنها ننگ نمیدانستهاند بلكه یك قسمتی از ریاضت و عبادت میشماردهاند. اما رقص ، آن را بزبان خود «سماع» مینامیدهاند. یكی دف میزده و دیگری نای مینواخته و دیگری با آواز خوش شعرهای عاشقانه میخوانده ، و در این میان درویشان برقص میپرداختهاند و خود شیخ همان كار را میكرده است.
🔸از همینجا شما فهم و دانش آنها را بسنجید. گروهی تا چه اندازه نافهم باشند كه این ندانند بیكاری سامان زندگی را بهم میزند. ندانند که خدا شمارهی زنان و مردان را یكسان گردانیده و یك مردی چون زن نمیگیرد باعث سیاهروزی یك زنی شده است ، ندانند كه نان از دست دیگران خوردن نشان پستی و زبونیست و آبرو را میریزد و شرم و آزرم را از میان میبرد ، ندانند كه پای كوفتن و رقصیدن جز با هوسِ خود راه رفتن نیست و آن را «عبادت» یا «ریاضت» نام نتوان نهاد.
شگفتتر اینجاست كه اینان كه به بهانهی چشمپوشی از جهان و دامن درچیدن از لذت و سختی دادن بخود و كاستن از نیروهای تنی بخانقاه خزیده بودند در كردار همه بضد آن برخاسته و همه به تنآسایی و خوشی پرداختهاند!!. كیست كه از بیكاری و مفتخواری خوشش نیاید؟!.. كیست كه از ساز و آواز و رقص لذت نبرد؟!.. اما زن نگرفتن ، آن نه برای چشمپوشی از لذت ، بلكه برای گریز از رنج خانهداری بوده. وگرنه بیشترشان درمیان خود امردبازی و پستیهای دیگر داشتهاند ، و چون شیوهی ایشان بوده كه برای هر كار زشتی یك عنوان نیكی میدادهاند باین زشتكاری نیز نامهایی دادهاند و رختهایی پوشانیدهاند. «بجمال خدا در روی شاهدان تماشا میكردهاند». جامی میگوید :
حُسن خویش از روی خوبان آشكارا كردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا كردهای
یكی از بزرگان صوفیان ابوحامد كرمانی بوده كه دربارهاش چنین مینویسند : «چون در سماع گرم شدی پیراهن خود و حضار را چاك كردی و سینه بسینهی ایشان نهادی و از آن تشفی حاصل نمودی. چون شیخ به بغداد رسید خلیفه پسر بدیع الجمالی داشت خبر ورود شیخ شنید قصد حضور مجلس شیخ نمود. گفتند که طریقهی شیخ اینست. خلیفهزاده گفت از قرار تقریر شما او كافر خواهد بود بمجلس او میروم اگر اینگونه نسبت بمن حركتی كرد او را قربة الی الله بقتل رسانم و از وجود آن مبدع ، جهان را پاك گردانم و چون در سماع گرم گشت شیخ بكرامت دریافت و این رباعی بگفت :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای كه كافری را بكشی غازی چو تویی رواست كافر بودن
خلیفهزاده گریبان خود را درید و بقدم معذرت پیش آمده سر در قدم شیخ نهاد ...».
🔸گزاشتن نام «شاهد» بخدا ، و پیاپی گردانیدن كلمهی «عشق» و مانند اینها كه سراپا بیفرهنگی و بیشرمیست از اینجا برخاسته است.
👇
ملا هادی سبزواری [1] كه او را یكی از حكما میشناسند خدا را «شاهد هرجایی» خوانده میگوید :
با كه توان گفت این سخن كه نگارم
شاهد هرجایی است و گوشهنشین است
🔸حكیم گردنشكسته را ببینید كه با خدا چه گستاخی میكند ، چه بیفرهنگی نشان میدهد.
[1] : این همانست که ادوارد براون در سفرنامهاش به ایران او را «بزرگترین فیلسوف ایران در قرن نوزدهم» میخواند و نزدیک به 20 صفحه دربارهی فلسفهی او در آن کتاب مینویسد.
با كه توان گفت این سخن كه نگارم
شاهد هرجایی است و گوشهنشین است
🔸حكیم گردنشكسته را ببینید كه با خدا چه گستاخی میكند ، چه بیفرهنگی نشان میدهد.
[1] : این همانست که ادوارد براون در سفرنامهاش به ایران او را «بزرگترین فیلسوف ایران در قرن نوزدهم» میخواند و نزدیک به 20 صفحه دربارهی فلسفهی او در آن کتاب مینویسد.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
ادوارد براون شرقشناس انگلیسی که به هیاهوی «ادبیات» از بیرون ایران دامن میزد.
آنه ماری شیمل شرقشناس آلمانی و کتابهایی که به ایرانیان ارمغان کرده است.
🔶 زندگانی من
🔸 4ـ همباز پدرم (تکهی دو از دو)
در پنجاه سال پیش از این که ما گفتگو از آن میداریم همچون امروز کانون قالیبافی ، کرمان شمرده میشد. لیکن در آذربایجان نیز رواج بسیار میداشت. من نیک بیاد میدارم که چند کارخانهی بزرگی برپا میبود.
در آن روزها بیش از همه قالیهای بسیار بزرگ ابریشمی بافته میشد و گاهی بازار آن چندان گرم بودی که بازرگانانی بکارخانهها رفتندی و فرشهای نیمهبافته را خریده پولش را از پیش دادندی ، و چون یک قالی بپایان رسیدی و برای بردن او آمدندی به استاد آن قالی ، و همچنین به استاد کارخانه پاداشهایی دادندی ، و آن روز درِ کارخانه را بسته شاگردان را آزاد گردانیدندی.
بدینسان فرشبافی یکی از کارهای بسیار پرسود بشمار رفتی. از آنسوی در هُکماوار یکنیم مردم برزگر و یکنیم دیگر کارگر روزمزدی میبودند (و کنون هم میباشند) و این کارگران چون بیمار شدندی و یا مردندی خانوادههاشان بینوا و گرسنه ماندندی ، و در این هنگامها کارخانهی قالیبافی یک گشایشی در کار آنها بودی. زیرا بچهها را از ده سالگی ببالا بکارخانه فرستادندی. کارخانهی ما بیش از همه برای پذیرفتن اینگونه مستمندان میبود و پدرم سفارشها دربارهی آنها کردی.
در کارخانهی ما بشاگردان ناهار نیز داده شدی و پدرم سپرده بود که روزهای تابستان دو یا یک ساعت پیش از فرورفتن آفتاب آزادشان گردانند که بگردش یا ببازی پردازند.
با اینحال پدرم از حال بدبختی شاگردان همیشه اندوه خوردی. دو سه بار شنیده بودم که با دوستان خود بگفتگو پرداخته میگوید : «من این کارخانه را برای این بچههای بیپدر باز کردهام. پنجاه و شصت خانواده از اینجا نان میخورند. ولی این بچهها بیسواد میمانند ، و چون بزرگ شوند کار دیگری نخواهند توانست». یک روز دیدم میگفت : «دلم میخواهد یک ملایی از شهر بیاورم که هر روز دو ساعت درس باین شاگردان دهد که اینها بیسواد نمانند ...» سپس دیدم چنین گفت : «بدی کار اینجاست که در این کوی بدرس و سواد ارج نمیگزارند. توانگران بچههای خود را بمکتب نمیفرستند. چیزی که یاد گرفتهاند پول گرد آوردن و به کربلا رفتن است ...».
باری در سال 1281 (1320 قمری) حاجیمیرمحسنآقا به کربلا رفت و پدرم تنها ماند ، و ما بارها میدیدیم باندیشه فرورفته بسیار اندوهناک است. چون راز خود را بیرون ندادی ما بچیزی پی نمیبردیم. ولی سپس که مرگ پدرم رخ داد دانستیم چگونگی این بوده که در اروپا در نتیجهی چه پیشامدی که نمیدانیم بازار فرش بسته بوده و فرشهایی که پدرم با دیگران به استانبول میفرستادهاند از یک سال باز در آنجا مانده بفروش نمیرفته ، و در نتیجهی این ، زیان بسیار بزرگی بپدرم رسیده سرمایهی او را از میان برده. اندوه پدرم از این راه میبوده.
در همان روزها به یک دلدردی نیز گرفتار گردید که هر چند روز یک بار رخ دادی. با این ناتوانی دست از کار و کوشش نکشیده همچنان روزانه ببازار رفتی. بارها دوستانش خواهش میکردند که بآسایش پردازد پاسخ داده میگفت : «پس کارهایم که کند؟!». گفته شد یک خرِ سواری (خر شامی) بخرد و سواره برود و بیاید. این را پذیرفت و سپرد یکی برایش بخرند. ولی مرگ بهیچ کاری فرصتی نداد.
شب سهشنبه یازدهم دیماه (5 شوال) بهنگامی که از بازار بازمیگشته در نیمهراه دلدرد با سختی بسیار میگیرد ، چنانکه از راه رفتن بازمیماند ، و در آن هنگام فراشها میرسند و او را برداشته بخانه میرسانند. ما نشسته بودیم که آوردند ، و چون در آن کوی پزشکی نمیبود (و اکنون هم نیست) شبانه دسترسی بدرمان نبود و فردا پیش از نیمهی روز درگذشت ، و چون از سختی درد سخن نمیتوانسته گفت تنها این جمله را در آخرین ساعت گفته است : «پسر من میراحمد درس بخواند. باید همیشه یک عالِمی در خانوادهی ما باشد. ولی نان ملایی نخورد. نان ملایی شرکست». اینها را با سختی گفته و در جوانی چشم از جهان پوشیده است.
🔸 4ـ همباز پدرم (تکهی دو از دو)
در پنجاه سال پیش از این که ما گفتگو از آن میداریم همچون امروز کانون قالیبافی ، کرمان شمرده میشد. لیکن در آذربایجان نیز رواج بسیار میداشت. من نیک بیاد میدارم که چند کارخانهی بزرگی برپا میبود.
در آن روزها بیش از همه قالیهای بسیار بزرگ ابریشمی بافته میشد و گاهی بازار آن چندان گرم بودی که بازرگانانی بکارخانهها رفتندی و فرشهای نیمهبافته را خریده پولش را از پیش دادندی ، و چون یک قالی بپایان رسیدی و برای بردن او آمدندی به استاد آن قالی ، و همچنین به استاد کارخانه پاداشهایی دادندی ، و آن روز درِ کارخانه را بسته شاگردان را آزاد گردانیدندی.
بدینسان فرشبافی یکی از کارهای بسیار پرسود بشمار رفتی. از آنسوی در هُکماوار یکنیم مردم برزگر و یکنیم دیگر کارگر روزمزدی میبودند (و کنون هم میباشند) و این کارگران چون بیمار شدندی و یا مردندی خانوادههاشان بینوا و گرسنه ماندندی ، و در این هنگامها کارخانهی قالیبافی یک گشایشی در کار آنها بودی. زیرا بچهها را از ده سالگی ببالا بکارخانه فرستادندی. کارخانهی ما بیش از همه برای پذیرفتن اینگونه مستمندان میبود و پدرم سفارشها دربارهی آنها کردی.
در کارخانهی ما بشاگردان ناهار نیز داده شدی و پدرم سپرده بود که روزهای تابستان دو یا یک ساعت پیش از فرورفتن آفتاب آزادشان گردانند که بگردش یا ببازی پردازند.
با اینحال پدرم از حال بدبختی شاگردان همیشه اندوه خوردی. دو سه بار شنیده بودم که با دوستان خود بگفتگو پرداخته میگوید : «من این کارخانه را برای این بچههای بیپدر باز کردهام. پنجاه و شصت خانواده از اینجا نان میخورند. ولی این بچهها بیسواد میمانند ، و چون بزرگ شوند کار دیگری نخواهند توانست». یک روز دیدم میگفت : «دلم میخواهد یک ملایی از شهر بیاورم که هر روز دو ساعت درس باین شاگردان دهد که اینها بیسواد نمانند ...» سپس دیدم چنین گفت : «بدی کار اینجاست که در این کوی بدرس و سواد ارج نمیگزارند. توانگران بچههای خود را بمکتب نمیفرستند. چیزی که یاد گرفتهاند پول گرد آوردن و به کربلا رفتن است ...».
باری در سال 1281 (1320 قمری) حاجیمیرمحسنآقا به کربلا رفت و پدرم تنها ماند ، و ما بارها میدیدیم باندیشه فرورفته بسیار اندوهناک است. چون راز خود را بیرون ندادی ما بچیزی پی نمیبردیم. ولی سپس که مرگ پدرم رخ داد دانستیم چگونگی این بوده که در اروپا در نتیجهی چه پیشامدی که نمیدانیم بازار فرش بسته بوده و فرشهایی که پدرم با دیگران به استانبول میفرستادهاند از یک سال باز در آنجا مانده بفروش نمیرفته ، و در نتیجهی این ، زیان بسیار بزرگی بپدرم رسیده سرمایهی او را از میان برده. اندوه پدرم از این راه میبوده.
در همان روزها به یک دلدردی نیز گرفتار گردید که هر چند روز یک بار رخ دادی. با این ناتوانی دست از کار و کوشش نکشیده همچنان روزانه ببازار رفتی. بارها دوستانش خواهش میکردند که بآسایش پردازد پاسخ داده میگفت : «پس کارهایم که کند؟!». گفته شد یک خرِ سواری (خر شامی) بخرد و سواره برود و بیاید. این را پذیرفت و سپرد یکی برایش بخرند. ولی مرگ بهیچ کاری فرصتی نداد.
شب سهشنبه یازدهم دیماه (5 شوال) بهنگامی که از بازار بازمیگشته در نیمهراه دلدرد با سختی بسیار میگیرد ، چنانکه از راه رفتن بازمیماند ، و در آن هنگام فراشها میرسند و او را برداشته بخانه میرسانند. ما نشسته بودیم که آوردند ، و چون در آن کوی پزشکی نمیبود (و اکنون هم نیست) شبانه دسترسی بدرمان نبود و فردا پیش از نیمهی روز درگذشت ، و چون از سختی درد سخن نمیتوانسته گفت تنها این جمله را در آخرین ساعت گفته است : «پسر من میراحمد درس بخواند. باید همیشه یک عالِمی در خانوادهی ما باشد. ولی نان ملایی نخورد. نان ملایی شرکست». اینها را با سختی گفته و در جوانی چشم از جهان پوشیده است.
riweye badbaxtihã 6.pdf
626.9 KB
«ریشهی بدبختیها 6» عنوان نوزدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.