از آنسوی ستایشهای اینها نیز چیزهای شگفتی است. مثلاً شما اگر كسی را بخواهید ستایش كنید خواهید گفت : بالایش بلند است ، رویش زیباست ، مرد كاردانیست ، دستِ دهنده دارد. اینگونه ستایشها خواهید كرد. ولی كار شعرا چیز دیگر است. آنان وقتی كه از یك پادشاهی بستایش میپردازند باید دارا و جمشید را دربان ، و خاقان و قیصر را حاجب او گردانند ، قضا را چاكر او ، قدر را نوكرش خوانند ، عزمش را كوه ، و سخایش را ابر شمارند ، امپراتوران جهان را بآستانبوسیش آورند ، ستارگان آسمان هر یكی را بخدمت دیگری در درگاه او گمارند ، و بدینسان صد گزافه را بهم درآمیخته یك ستایشی پدید آورند.
نُه كرسی فلك نهد اندیشه زیر پای تا بوسه بر ركاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست كه سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] كه مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یك روزنامهای بچاپ رسانید كه یكی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی كه تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیك باشد یا بد درآید ، این با یك بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنكه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میكند.
[1] : دفتر «حقایق زندگی» از گفتارهای دستهبندی شدهی روزنامهی پرچم دیده شود.
نُه كرسی فلك نهد اندیشه زیر پای تا بوسه بر ركاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست كه سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] كه مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یك روزنامهای بچاپ رسانید كه یكی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی كه تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیك باشد یا بد درآید ، این با یك بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنكه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میكند.
[1] : دفتر «حقایق زندگی» از گفتارهای دستهبندی شدهی روزنامهی پرچم دیده شود.
🔶 زندگانی من
🔸 28ـ نمونهای از رفتار ملایان (تکهی یک از دو)
چنانکه در تاریخ هجدهساله نیز نوشته شده سال 1296 (1335) سال پُرپیشامدی میبود. در آغاز سال شورش روسستان (1) رخ داد و تزار برافتاد و در ایران و همه جا تکانی پدید آورد. درپی آن در تبریز از یکسو قزاقها و سالداتها کمیتهها پدید آورده بنمایشهای آزادیخواهانه برخاستند و بر سر خاک ثقةالاسلام و دیگر کشتگان راه آزادی رفتند و از یکسو آزادیخواهان ایران بجنبش درآمده رشتهی کارها را بدست گرفتند. درپی اینها گرسنگی آغاز گردید و آن سختیها را پدید آورد. در همان هنگام دمکراتها (یا بهتر گوییم : نوبری و خیابانی و حریری) کمیتهای برپا گردانیده بآدمکشیهایی برخاستند و فخرالمعالی و کسان دیگری را که در شش سال گذشته بسیاهکاریهای آشکار برخاسته بودند ، یکایک بکشتن دادند. هر چند روز یکی از آنان کشته میشد. در همان هنگام در روسستان دستهی دمکراتها از کار افتاده کمونیستها بروی کار آمدند ، و اینان با آلمان و عثمانی آشتی خواسته پیمان بستند و اینبود که قزاقها و سالداتها بایستی از میدانهای جنگ بازگردند. و اینان که لگامگسیخته و نابسامان آتشزنان و کشتارکنان بازمیگشتند در آذربایجان یک رشته گرفتاریهایی پدید آمد. خوی و دیگر شهرها آسیب بسیار دیدند. در آن میان در ارومی و سلماس داستان خیزش آسوریها و کشتارهای آنان رخ داد که داغی بدلهای ایرانیان بود.
دولت که به بینوایان و کمچیزان (به 180000 تَن) نان میداد ، چون زمستان فرارسید و گندم در انبارها کم شد آنچه را که روزانه میدادند (62.5 مثقال) نیمه گردانیدند ، و این چون کسی را سیر نمیکرد بینوایان از گرسنگی میمردند. از آنسو تیفوس و تیفوئید با سختی رو نموده آتش به هستی بینوا و بانوا میزد.
بیچیزان که میمردند مردههاشان بروی زمین میماند. در هُکماوار روزانه ده تن یا بیشتر میمردند و مردههای آنها در مردهشورخانه میماند تا کسانی پیدا شوند و دررفت[=هزینه] کفن و گورکنی آنها را دهند. بارها رخ دادی که کسی پیدا نشدی و من شبانه هنگام بازگشت بخانه میبایست در آنجا بایستم و بفرستم از توانگران پول گیرند و آنها را از میان بردارند. بارها رخ دادی که بازگشتندی و چنین گفتندی : «رفتیم فلان حاجی روضهخوانی میداشت و پولی نداد».
در آن سال سختی ، ملایان و پیروانشان کمترین پروایی بحال مردم نمیداشتند و درپی کارهای خود میبودند. بیشتر حاجیها و مشهدیها از گرانی خواروبار که گندم خرواری بسیصد تومان رسیده بود (سی برابر بهای همیشگی) فرصت جسته گندم یا چیزهای دیگری که میداشتند نیمهنهانی ببهای بسیار گران فروخته بآرزوی کربلا رفتن پول میاندوختند ، و چون راه عراق بسته میبود چشم براه باز شدن آن میدوختند ، و اینبود چون در آغاز بهار راه عراق باز شد بیکبار بشور و تکان برخاستند و کاروانهای بزرگی با چاوش و «صلوات» راه افتادند. ملایان نیز پر و بال باز کرده بخودنماییها پرداختند. چون مرا در آن روزها داستانی رخ داده میخواهم در اینجا یاد کنم :
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ انقلاب 1917 روسیه
🔸 28ـ نمونهای از رفتار ملایان (تکهی یک از دو)
چنانکه در تاریخ هجدهساله نیز نوشته شده سال 1296 (1335) سال پُرپیشامدی میبود. در آغاز سال شورش روسستان (1) رخ داد و تزار برافتاد و در ایران و همه جا تکانی پدید آورد. درپی آن در تبریز از یکسو قزاقها و سالداتها کمیتهها پدید آورده بنمایشهای آزادیخواهانه برخاستند و بر سر خاک ثقةالاسلام و دیگر کشتگان راه آزادی رفتند و از یکسو آزادیخواهان ایران بجنبش درآمده رشتهی کارها را بدست گرفتند. درپی اینها گرسنگی آغاز گردید و آن سختیها را پدید آورد. در همان هنگام دمکراتها (یا بهتر گوییم : نوبری و خیابانی و حریری) کمیتهای برپا گردانیده بآدمکشیهایی برخاستند و فخرالمعالی و کسان دیگری را که در شش سال گذشته بسیاهکاریهای آشکار برخاسته بودند ، یکایک بکشتن دادند. هر چند روز یکی از آنان کشته میشد. در همان هنگام در روسستان دستهی دمکراتها از کار افتاده کمونیستها بروی کار آمدند ، و اینان با آلمان و عثمانی آشتی خواسته پیمان بستند و اینبود که قزاقها و سالداتها بایستی از میدانهای جنگ بازگردند. و اینان که لگامگسیخته و نابسامان آتشزنان و کشتارکنان بازمیگشتند در آذربایجان یک رشته گرفتاریهایی پدید آمد. خوی و دیگر شهرها آسیب بسیار دیدند. در آن میان در ارومی و سلماس داستان خیزش آسوریها و کشتارهای آنان رخ داد که داغی بدلهای ایرانیان بود.
دولت که به بینوایان و کمچیزان (به 180000 تَن) نان میداد ، چون زمستان فرارسید و گندم در انبارها کم شد آنچه را که روزانه میدادند (62.5 مثقال) نیمه گردانیدند ، و این چون کسی را سیر نمیکرد بینوایان از گرسنگی میمردند. از آنسو تیفوس و تیفوئید با سختی رو نموده آتش به هستی بینوا و بانوا میزد.
بیچیزان که میمردند مردههاشان بروی زمین میماند. در هُکماوار روزانه ده تن یا بیشتر میمردند و مردههای آنها در مردهشورخانه میماند تا کسانی پیدا شوند و دررفت[=هزینه] کفن و گورکنی آنها را دهند. بارها رخ دادی که کسی پیدا نشدی و من شبانه هنگام بازگشت بخانه میبایست در آنجا بایستم و بفرستم از توانگران پول گیرند و آنها را از میان بردارند. بارها رخ دادی که بازگشتندی و چنین گفتندی : «رفتیم فلان حاجی روضهخوانی میداشت و پولی نداد».
در آن سال سختی ، ملایان و پیروانشان کمترین پروایی بحال مردم نمیداشتند و درپی کارهای خود میبودند. بیشتر حاجیها و مشهدیها از گرانی خواروبار که گندم خرواری بسیصد تومان رسیده بود (سی برابر بهای همیشگی) فرصت جسته گندم یا چیزهای دیگری که میداشتند نیمهنهانی ببهای بسیار گران فروخته بآرزوی کربلا رفتن پول میاندوختند ، و چون راه عراق بسته میبود چشم براه باز شدن آن میدوختند ، و اینبود چون در آغاز بهار راه عراق باز شد بیکبار بشور و تکان برخاستند و کاروانهای بزرگی با چاوش و «صلوات» راه افتادند. ملایان نیز پر و بال باز کرده بخودنماییها پرداختند. چون مرا در آن روزها داستانی رخ داده میخواهم در اینجا یاد کنم :
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ انقلاب 1917 روسیه
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 202
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 6)
یگانه راه درست گردانیدن زبان اینست و بس و از کوششهای هوسبازانهی دیگران جز بهم خوردن زبان نتیجهی دیگری بدست نخواهد آمد. و چنانکه خوانندگان میدانند ما امسال هم آن رشته را دنبال کرده بر آن بودیم گامهای دیگر در این راه برداریم. ولی چیزهایی ما را باین وامیدارد که کنون را رشتهی آن کوشش را رها کنیم ، و امسال دیگر به پیشرفتی در راه زبان برنخیزیم.
یکی از آن انگیزهها اینست که زبان مهنامه که تا باینجا رسیده باری یک سال بهمین حال بایستد و برای خوانندگان فهمیدن آن سخت نباشد. بویژه که بسیاری از ایشان تازه با پیمان آشنا شدهاند و فهمیدن زبان کنونی بآنان سخت است چه رسد بآنکه گامهای دیگری بسوی پیش برداشته شود.
دیگری اینکه هر چیز تازهای که پیش آید هوسبازان و خودنمایان آن را میدانی برای خود گیرند. و تا دیرزمانی جلوگیری از ایشان دشوار است ولی چون زمانی بگذرد و هوسها فرونشیند خود رها کرده پی کارهای دیگری روند. داستان زبان نیز کنون میدانی برای هوسبازیها و خودنماییها شده و ما میبینیم از کوششهایی که در این راه میکنیم بیش از همه آن هوسمندان سود میجویند و نوشتههای ما را سرمایه گرفته با دستبردهایی که خائنانه مینمایند رنگ دیگری بآنها داده و کار خود را پیش میبرند و این کار از هر باره ناستوده است و آنچه ما را رنجیده میگرداند آنست که با هوسبازیهای خود اندیشهها را آشفته گردانیده و رنجهای ما را هدر میسازند. از اینرو هم بهتر میدانیم که دیگر این رشته را دنبال نکنیم تا اینان آنچه کردنی هستند بکنند و هوسهای خود را فرونشانند و با لغزشهای بسیاری که ناگزیر دچار خواهند بود جایگاه خود را بمردم نشان دهند و آن زمان خواهد بود که ما خواهیم توانست دوباره این رشته را دنبال کنیم و با گزاردن قاعدههای استواری نتیجهای را که میخواهیم بدست آوریم و برای آنکه خوانندگان از چگونگی آگاه باشند این را در اینجا مینویسم.
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 6)
یگانه راه درست گردانیدن زبان اینست و بس و از کوششهای هوسبازانهی دیگران جز بهم خوردن زبان نتیجهی دیگری بدست نخواهد آمد. و چنانکه خوانندگان میدانند ما امسال هم آن رشته را دنبال کرده بر آن بودیم گامهای دیگر در این راه برداریم. ولی چیزهایی ما را باین وامیدارد که کنون را رشتهی آن کوشش را رها کنیم ، و امسال دیگر به پیشرفتی در راه زبان برنخیزیم.
یکی از آن انگیزهها اینست که زبان مهنامه که تا باینجا رسیده باری یک سال بهمین حال بایستد و برای خوانندگان فهمیدن آن سخت نباشد. بویژه که بسیاری از ایشان تازه با پیمان آشنا شدهاند و فهمیدن زبان کنونی بآنان سخت است چه رسد بآنکه گامهای دیگری بسوی پیش برداشته شود.
دیگری اینکه هر چیز تازهای که پیش آید هوسبازان و خودنمایان آن را میدانی برای خود گیرند. و تا دیرزمانی جلوگیری از ایشان دشوار است ولی چون زمانی بگذرد و هوسها فرونشیند خود رها کرده پی کارهای دیگری روند. داستان زبان نیز کنون میدانی برای هوسبازیها و خودنماییها شده و ما میبینیم از کوششهایی که در این راه میکنیم بیش از همه آن هوسمندان سود میجویند و نوشتههای ما را سرمایه گرفته با دستبردهایی که خائنانه مینمایند رنگ دیگری بآنها داده و کار خود را پیش میبرند و این کار از هر باره ناستوده است و آنچه ما را رنجیده میگرداند آنست که با هوسبازیهای خود اندیشهها را آشفته گردانیده و رنجهای ما را هدر میسازند. از اینرو هم بهتر میدانیم که دیگر این رشته را دنبال نکنیم تا اینان آنچه کردنی هستند بکنند و هوسهای خود را فرونشانند و با لغزشهای بسیاری که ناگزیر دچار خواهند بود جایگاه خود را بمردم نشان دهند و آن زمان خواهد بود که ما خواهیم توانست دوباره این رشته را دنبال کنیم و با گزاردن قاعدههای استواری نتیجهای را که میخواهیم بدست آوریم و برای آنکه خوانندگان از چگونگی آگاه باشند این را در اینجا مینویسم.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی پنجم)
🔶 یك رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است
(بخش 2 از 3)
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند كه اگر با كسی دشمنی پیدا كردند و یا اگر از یكی پول خواستند و نداد او را هجو كنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یك هنری از خودشان پنداشتهاند. بلكه برخی از آنان شعر سرودهاند كه هر شاعری كه هجو نگوید پلنگی را میماند كه چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود كه این كار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را كه سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج و دیگران هم این كار را كردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
4) دروغ و گزافه : «كتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یكی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد كه شما یك را هزار خوانید و چند قطره اشكی را كه از دیدهی كسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را كه از میدان جنگ برخاسته یك طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یك كشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاك مشهد را سفینه با شط خون تا بكربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتكاریهایی را كه با شعر توأم گردیده باختصار یاد كردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست كه یك مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر كس كه بكف باده به بر ساده ندارد اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لكهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیست و پنج هزار نسخه [1] چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و كسی جلو نگرفت. بلكه از كوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از كسانیست كه باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در كتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن كودكان نقل كردهاند.
این دیوان ایرج از كتابهاییست كه بدست هر كه افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این كار را كردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این كتاب شوم را خواهید یافت كه درمیان دیگر كتابها جا داده شده.
روزی بخانهی كسی رفتم. پس از رسیدن و حال پرسیدن گله از بدی مردم آغاز كرد و چنانكه عادت همگیست توده را بد خوانده و خود را بركنار داشت. گفتم : من بالا سر شما دیوان ایرج را میبینم. شما اگر بدی آن را نمیدانید همین نافهمی از شما بس. اگر میدانید و با این حال هوس وادارتان كرده كه بخرید و بخوانید و در خانه نگه دارید و بچههاتان نیز بخوانند با این آلودگی از شما شایسته نخواهد بود كه از دیگران بد گویید. گفت : «این یك تراژدی ادبیست». دیدم مردكِ بیخرد میخواهد با این نامگزاری پرده بروی زشتیهای آن بكشد ، خاموش گردیده و دیگر ننشستم و برخاستم.
[1] : اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17 میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
(تکهی پنجم)
🔶 یك رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است
(بخش 2 از 3)
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند كه اگر با كسی دشمنی پیدا كردند و یا اگر از یكی پول خواستند و نداد او را هجو كنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یك هنری از خودشان پنداشتهاند. بلكه برخی از آنان شعر سرودهاند كه هر شاعری كه هجو نگوید پلنگی را میماند كه چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود كه این كار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را كه سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج و دیگران هم این كار را كردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
4) دروغ و گزافه : «كتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یكی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد كه شما یك را هزار خوانید و چند قطره اشكی را كه از دیدهی كسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را كه از میدان جنگ برخاسته یك طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یك كشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاك مشهد را سفینه با شط خون تا بكربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتكاریهایی را كه با شعر توأم گردیده باختصار یاد كردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست كه یك مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر كس كه بكف باده به بر ساده ندارد اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لكهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیست و پنج هزار نسخه [1] چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و كسی جلو نگرفت. بلكه از كوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از كسانیست كه باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در كتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن كودكان نقل كردهاند.
این دیوان ایرج از كتابهاییست كه بدست هر كه افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این كار را كردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این كتاب شوم را خواهید یافت كه درمیان دیگر كتابها جا داده شده.
روزی بخانهی كسی رفتم. پس از رسیدن و حال پرسیدن گله از بدی مردم آغاز كرد و چنانكه عادت همگیست توده را بد خوانده و خود را بركنار داشت. گفتم : من بالا سر شما دیوان ایرج را میبینم. شما اگر بدی آن را نمیدانید همین نافهمی از شما بس. اگر میدانید و با این حال هوس وادارتان كرده كه بخرید و بخوانید و در خانه نگه دارید و بچههاتان نیز بخوانند با این آلودگی از شما شایسته نخواهد بود كه از دیگران بد گویید. گفت : «این یك تراژدی ادبیست». دیدم مردكِ بیخرد میخواهد با این نامگزاری پرده بروی زشتیهای آن بكشد ، خاموش گردیده و دیگر ننشستم و برخاستم.
[1] : اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17 میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
🔶 زندگانی من
🔸 28ـ نمونهای از رفتار ملایان (تکهی دو از دو)
نام حاجیآقاخان را پیش از این بردهام. دوستی این جوان با من همچنان پایدار میبود. در همان روزهای نوروز که آوازهی باز شدن راه عراق بمیان افتاده و کربلاییان بنام بسیجِ[=تدارک] راه در تکاپو میبودند ، من بنام بازدید بخانهی آن جوان رفتم. چون نشسته بودیم میرزاحسن علییاری که یکی از ملایان بنام تبریز و خود در فریبکاری و مریدبازی یکی از استادان میبود بآنجا درآمد و چون نشست و مرا نمیشناخت گفتگویی نرفت. برخی سخنان بمیزبان گفت. در این میان هفت و هشت تن از حاجیان و توانگران درآمدند و دانسته شد از مریدان آن ملایند و میخواهند بکربلا بروند و چون سراغ آقا را در اینجا گرفتهاند آمدهاند او را ببینند. اینبود نشستند و چنین آغاز سخن کردند : «ما عازم زیارت حضرت سیدالشهداییم. آمدیم دست آقا را ببوسیم و اجازه گیریم ...». علییاری از این سخن چون گل بشکفت و با یک شیوهی فریبکارانه که ویژهی ملایان است بسخن پرداخت : «بشما اجر جابربنعبدالله داده خواهد شد. شما اول زواری هستید که میروید. فرشتگان چشمهاشان براه است ...». بدینسان سرگرم خودفروشی (1) و مردمفریبی میبود که من تاب نیاورده ناگهان خروش برآوردم : «آخوند چه میگویی؟!. چرا اینها را فریب میدهی؟!. اینها کسانیند که همسایگان و خویشان خود را از گرسنگی کشتهاند و نزد خدا روسیاه خواهند بود. جابربنعبدالله هزاروسیصد سال پیش بود. از دیروز گفتگو کن که زنهای بینوا سر فرزند نیمهجان خود را بسینه میچسبانیدند و هر دو در یکجا از گرسنگی جان میدادند ...».
این خروش من آخوند و کربلاییان را خیره گردانیده نخست گوش میدادند. ولی یکبار دیدم آخوند دست بعصا برد. من گمان کردم برای زدن منست. ولی دیدم عصا را برداشت و لُندلُندکنان برخاست و با شتاب راه افتاد. کربلاییان نیز دنبال او را گرفتند. پس از یکی دو دقیقه بود که من بخود آمده نگاهی بحاجخان کردم. دیدم جوان نیکنهاد سرپا ایستاده. ولی رخسارهی گلنارش زرد گردیده لبهایش میلرزد. من دانستم که او را به بیم انداختهام و علییاری کسی نیست که کینهی این نشست را نکشد و باو آزاری نرساند. او پاس مرا نگه داشته چیزی نمیگفت. ولی پیدا میبود که میترسید. من برخاسته گفتم : «برادر ، دوستی با من این زیانها را دارد. میخواستی با من دوستی نکنی». ولی او بروی خود نیاورد و مرا پاسدارانه راه انداخت.
تیفوس و تیفوئید تا پایان سال (بلکه پس از آن نیز) کار خود را میکرد و خانهی ما را نیز بیآسیب نگزاشت. یکی از برادرانم با یکی از خواهرزادگانم با برخی از خویشان گرفتار بیماری شدند و بدی این بود که در آن کوی پزشک یافت نمیشد. در آن هنگام که پزشکان سرگرم میبودند کار دشواری میبود که به هُکماوار بیایند. ولی دو تن از ایشان فخرالاطباء و دکتر سیدمحمدخان ، جوانمردی نمودند و آن راه دور را آمدند که نه تنها مزدی نگرفتند پول درشکه را نیز خود دادند. اینها برخی بهبود یافتند. پس از آنها مادرم تیفوس گرفت و او چاره نپذیرفته بدرود زندگی گفت که مرا بسیار افسرده گردانید. پس از مرگ پدرم این مادر ما را بزرگ گردانیده رنجهای بسیار کشیده بود. آنگاه او در برابر سختیها پشتیبان من بودی. آنهمه آزارها که از ملایان و دیگران دیده بودم هر زمان که با حال افسرده بخانه بازگشتمی او حال مرا دریافته با زبان مادری دلداریها میدادی. در مرگ او نیز اشگها از دیدههای من روان گردید.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خودنمایی فزون
🔸 28ـ نمونهای از رفتار ملایان (تکهی دو از دو)
نام حاجیآقاخان را پیش از این بردهام. دوستی این جوان با من همچنان پایدار میبود. در همان روزهای نوروز که آوازهی باز شدن راه عراق بمیان افتاده و کربلاییان بنام بسیجِ[=تدارک] راه در تکاپو میبودند ، من بنام بازدید بخانهی آن جوان رفتم. چون نشسته بودیم میرزاحسن علییاری که یکی از ملایان بنام تبریز و خود در فریبکاری و مریدبازی یکی از استادان میبود بآنجا درآمد و چون نشست و مرا نمیشناخت گفتگویی نرفت. برخی سخنان بمیزبان گفت. در این میان هفت و هشت تن از حاجیان و توانگران درآمدند و دانسته شد از مریدان آن ملایند و میخواهند بکربلا بروند و چون سراغ آقا را در اینجا گرفتهاند آمدهاند او را ببینند. اینبود نشستند و چنین آغاز سخن کردند : «ما عازم زیارت حضرت سیدالشهداییم. آمدیم دست آقا را ببوسیم و اجازه گیریم ...». علییاری از این سخن چون گل بشکفت و با یک شیوهی فریبکارانه که ویژهی ملایان است بسخن پرداخت : «بشما اجر جابربنعبدالله داده خواهد شد. شما اول زواری هستید که میروید. فرشتگان چشمهاشان براه است ...». بدینسان سرگرم خودفروشی (1) و مردمفریبی میبود که من تاب نیاورده ناگهان خروش برآوردم : «آخوند چه میگویی؟!. چرا اینها را فریب میدهی؟!. اینها کسانیند که همسایگان و خویشان خود را از گرسنگی کشتهاند و نزد خدا روسیاه خواهند بود. جابربنعبدالله هزاروسیصد سال پیش بود. از دیروز گفتگو کن که زنهای بینوا سر فرزند نیمهجان خود را بسینه میچسبانیدند و هر دو در یکجا از گرسنگی جان میدادند ...».
این خروش من آخوند و کربلاییان را خیره گردانیده نخست گوش میدادند. ولی یکبار دیدم آخوند دست بعصا برد. من گمان کردم برای زدن منست. ولی دیدم عصا را برداشت و لُندلُندکنان برخاست و با شتاب راه افتاد. کربلاییان نیز دنبال او را گرفتند. پس از یکی دو دقیقه بود که من بخود آمده نگاهی بحاجخان کردم. دیدم جوان نیکنهاد سرپا ایستاده. ولی رخسارهی گلنارش زرد گردیده لبهایش میلرزد. من دانستم که او را به بیم انداختهام و علییاری کسی نیست که کینهی این نشست را نکشد و باو آزاری نرساند. او پاس مرا نگه داشته چیزی نمیگفت. ولی پیدا میبود که میترسید. من برخاسته گفتم : «برادر ، دوستی با من این زیانها را دارد. میخواستی با من دوستی نکنی». ولی او بروی خود نیاورد و مرا پاسدارانه راه انداخت.
تیفوس و تیفوئید تا پایان سال (بلکه پس از آن نیز) کار خود را میکرد و خانهی ما را نیز بیآسیب نگزاشت. یکی از برادرانم با یکی از خواهرزادگانم با برخی از خویشان گرفتار بیماری شدند و بدی این بود که در آن کوی پزشک یافت نمیشد. در آن هنگام که پزشکان سرگرم میبودند کار دشواری میبود که به هُکماوار بیایند. ولی دو تن از ایشان فخرالاطباء و دکتر سیدمحمدخان ، جوانمردی نمودند و آن راه دور را آمدند که نه تنها مزدی نگرفتند پول درشکه را نیز خود دادند. اینها برخی بهبود یافتند. پس از آنها مادرم تیفوس گرفت و او چاره نپذیرفته بدرود زندگی گفت که مرا بسیار افسرده گردانید. پس از مرگ پدرم این مادر ما را بزرگ گردانیده رنجهای بسیار کشیده بود. آنگاه او در برابر سختیها پشتیبان من بودی. آنهمه آزارها که از ملایان و دیگران دیده بودم هر زمان که با حال افسرده بخانه بازگشتمی او حال مرا دریافته با زبان مادری دلداریها میدادی. در مرگ او نیز اشگها از دیدههای من روان گردید.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خودنمایی فزون
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 دربارهی نیایش
🔸 بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند.
🔸چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست.
🔸 آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!.
🔸 آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!.
🔸 آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!.
🔸 آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
🔸 چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
(دفتر «سیزدهم مرداد 1323» - احمد کسروی)
🔸 بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند.
🔸چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست.
🔸 آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!.
🔸 آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!.
🔸 آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!.
🔸 آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
🔸 چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
(دفتر «سیزدهم مرداد 1323» - احمد کسروی)