🔶 زندگانی من
🔸 31ـ چگونه رنجیدگی بدشمنی انجامید (تکهی یک از دو)
با این رنجیدگیها میگذشت و من بر آن میبودم که تا توانم خود را بکنار گیرم. افسوس که نتوانستم و رنجیدگیها بدشمنی انجامید. چگونگی آنکه در همان روزها گفتگوی برگزیده شدن «کمیتهی ایالتی» بمیان آمده و از همهی شهرهای آذربایجان نمایندگان خواسته شده بود. خیابانی و یارانش میخواستند از یکسو با این کار زبان خردهگیران را بندند و از یکسو چنان کنند که جز خودشان برگزیده نشوند. دستهی دمکرات آذربایجان که این زمان نیروی بسیار میداشت خیابانی میخواست خودش آن را تنها بدست گیرد.
به هر حال یک روز آدینه نشست بسیار بزرگی در حیاط تجدد برپا گردید. من نیز از نمایندگان میبودم که میبایست در آنجا باشم. چند صد تن فراهم آمده مینشستیم و میبایست نشست در چهار بغروب مانده گشاده گردد و گفتگو آغاز یابد. ولی خیابانی و همراهانش در حیاط دیگر در بالاخانه نشسته بمیان ما نمیآمدند. در این میان دیده میشد زیردستان خیابانی (که برخی هم تپانچه بکمر میداشتند) درمیان ردههای باشندگان میگردند و بگوشها سخنانی میگویند. من پرسیدم چه رخ داده؟!. پاسخی نگفتند. ولی دانسته شد برخی از همچشمان خیابانی (که یکی از ایشان هیئت میبود) از رنجیدگی دمکراتها از خیابانی فرصت یافته گروهی را بسوی خود کشیدهاند ، و خیابانی که این را دانسته خشمناک گردیده و اینست پایین نمیآید و نشست را نمیگشاید و زیردستان او پیامهای بیمآمیز باین و آن میآورند.
همه از این رفتار آزرده گردیدیم. یک ساعت بغروب خیابانی با یارانش آمدند. نخست خود او برخاسته گفتار کوتاهی راند و فرونشست. پس ازو آقامیرآقا «رابط کمیته» جملههای کوتاهی را بنام گزارش دو ساله بزبان راند. سپس فیوضات برخاسته بگفتار تندی پرداخت و بکسانی که «دشمنان دمکراسی» مینامید و نمیگفت کیانند دشنامها شمرد و بیمها داد ، و پس از اینها پیشنهاد کرد که نشست چند آدینه پی هم برپا گردد و سخنرانیها در پیرامون «مرام مقدس دمکراسی» رود و پس از آنها باشد که کمیتهی تازه برگزیده شود.
چون گفتار او بپایان آمد من جای نشستن ندیده با دو تن از یاران خود ، سلطانزاده و خازنزاده ، برخاستیم. کسان بسیاری پیروی از ما کرده برخاستند ، و چون بیرون آمدیم در همان کوچه گرد ما را گرفته و بگله پرداخته چنین گفتند : «تا کی باید بشکیبیم؟!. آن یاوهگوییهای فیوضات بهر چه بود؟!. چرا پاسخش را ندهیم؟!. شما پیش افتید ما همه با شماییم ...». این را گفته خواستار شدند که بخانهی نزدیکی رفته بگفتگو پردازیم. نمیدانم بخانهی که رفتیم. ولی چون نشستیم من چنین گفتم : «دکتر را که مرد سالمند و آبرومندیست به پیشوایی برگزینید. من نیز با شمایم آنچه توانم همراهی خواهم کرد».
این پیشنهاد را پذیرفتند و از همانجا دمکراتها به دو دسته شدند : یکی دستهی خیابانی دیگری دستهی ما (که بنام تنقیدیون میخواندند). ما نیز خانهای گرفتیم و بکوشش پرداختیم. از کسانی که با ما میبودند و اکنون میباشند نامهای آقایان سلطانزاده و خازنزاده و میرزاعلیاکبر حریری و سید محمد شفیعزاده و معینلشکر و رسولی و رضوانی را بیاد میدارم. بسیاری از سران دمکرات نیمهنهانی با ما همراهی نشان میدادند. روزنامهی تجدد که با خامهی همان میرزاتقیخان نوشته میشد از ما بد مینوشت و ما نیز ایرادهایی را که بخیابانی و همراهانش گرفته بودیم نوشته میپراکندیم. سخن دراز است و بکوتاهیش میکوشم. در آن روزها از یکسو پیامهای بیمآمیز بنام «کمیته» بمن فرستاده میشد. از جمله روزی آقای میرزاعلیاصغر سرتیبزاده پیامی آورد و پاسخی گرفت. از یکسو نیز کسانی بمیانجیگری میکوشیدند.
🔸 31ـ چگونه رنجیدگی بدشمنی انجامید (تکهی یک از دو)
با این رنجیدگیها میگذشت و من بر آن میبودم که تا توانم خود را بکنار گیرم. افسوس که نتوانستم و رنجیدگیها بدشمنی انجامید. چگونگی آنکه در همان روزها گفتگوی برگزیده شدن «کمیتهی ایالتی» بمیان آمده و از همهی شهرهای آذربایجان نمایندگان خواسته شده بود. خیابانی و یارانش میخواستند از یکسو با این کار زبان خردهگیران را بندند و از یکسو چنان کنند که جز خودشان برگزیده نشوند. دستهی دمکرات آذربایجان که این زمان نیروی بسیار میداشت خیابانی میخواست خودش آن را تنها بدست گیرد.
به هر حال یک روز آدینه نشست بسیار بزرگی در حیاط تجدد برپا گردید. من نیز از نمایندگان میبودم که میبایست در آنجا باشم. چند صد تن فراهم آمده مینشستیم و میبایست نشست در چهار بغروب مانده گشاده گردد و گفتگو آغاز یابد. ولی خیابانی و همراهانش در حیاط دیگر در بالاخانه نشسته بمیان ما نمیآمدند. در این میان دیده میشد زیردستان خیابانی (که برخی هم تپانچه بکمر میداشتند) درمیان ردههای باشندگان میگردند و بگوشها سخنانی میگویند. من پرسیدم چه رخ داده؟!. پاسخی نگفتند. ولی دانسته شد برخی از همچشمان خیابانی (که یکی از ایشان هیئت میبود) از رنجیدگی دمکراتها از خیابانی فرصت یافته گروهی را بسوی خود کشیدهاند ، و خیابانی که این را دانسته خشمناک گردیده و اینست پایین نمیآید و نشست را نمیگشاید و زیردستان او پیامهای بیمآمیز باین و آن میآورند.
همه از این رفتار آزرده گردیدیم. یک ساعت بغروب خیابانی با یارانش آمدند. نخست خود او برخاسته گفتار کوتاهی راند و فرونشست. پس ازو آقامیرآقا «رابط کمیته» جملههای کوتاهی را بنام گزارش دو ساله بزبان راند. سپس فیوضات برخاسته بگفتار تندی پرداخت و بکسانی که «دشمنان دمکراسی» مینامید و نمیگفت کیانند دشنامها شمرد و بیمها داد ، و پس از اینها پیشنهاد کرد که نشست چند آدینه پی هم برپا گردد و سخنرانیها در پیرامون «مرام مقدس دمکراسی» رود و پس از آنها باشد که کمیتهی تازه برگزیده شود.
چون گفتار او بپایان آمد من جای نشستن ندیده با دو تن از یاران خود ، سلطانزاده و خازنزاده ، برخاستیم. کسان بسیاری پیروی از ما کرده برخاستند ، و چون بیرون آمدیم در همان کوچه گرد ما را گرفته و بگله پرداخته چنین گفتند : «تا کی باید بشکیبیم؟!. آن یاوهگوییهای فیوضات بهر چه بود؟!. چرا پاسخش را ندهیم؟!. شما پیش افتید ما همه با شماییم ...». این را گفته خواستار شدند که بخانهی نزدیکی رفته بگفتگو پردازیم. نمیدانم بخانهی که رفتیم. ولی چون نشستیم من چنین گفتم : «دکتر را که مرد سالمند و آبرومندیست به پیشوایی برگزینید. من نیز با شمایم آنچه توانم همراهی خواهم کرد».
این پیشنهاد را پذیرفتند و از همانجا دمکراتها به دو دسته شدند : یکی دستهی خیابانی دیگری دستهی ما (که بنام تنقیدیون میخواندند). ما نیز خانهای گرفتیم و بکوشش پرداختیم. از کسانی که با ما میبودند و اکنون میباشند نامهای آقایان سلطانزاده و خازنزاده و میرزاعلیاکبر حریری و سید محمد شفیعزاده و معینلشکر و رسولی و رضوانی را بیاد میدارم. بسیاری از سران دمکرات نیمهنهانی با ما همراهی نشان میدادند. روزنامهی تجدد که با خامهی همان میرزاتقیخان نوشته میشد از ما بد مینوشت و ما نیز ایرادهایی را که بخیابانی و همراهانش گرفته بودیم نوشته میپراکندیم. سخن دراز است و بکوتاهیش میکوشم. در آن روزها از یکسو پیامهای بیمآمیز بنام «کمیته» بمن فرستاده میشد. از جمله روزی آقای میرزاعلیاصغر سرتیبزاده پیامی آورد و پاسخی گرفت. از یکسو نیز کسانی بمیانجیگری میکوشیدند.
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 209
🔸 کلمهها و جملههایی که میگویند و معنایش را نمیدانند
«... در این چند سال ما بیشتر کشاکشمان بر سر کلمهها و جملههایی بوده که میگویند و معنایش را نمیدانند. هیاهوی تمدن فراموش نشده. شما چون روزنامهای را میگرفتید در هر ستونی این کلمه را مییافتید. با کسی سخن میراندند پیاپی آن را میشنیدید «ما تازه پا بدایرهی تمدن گزاردهایم» ، «باید چهار اسبه بسوی تمدن شتافت» ، «گلهای تمدن دمیدن گرفته» ـ کتابها مینوشتند ، و گفتارها میراندند ، و چون پیمان را آغاز کردیم ما را «ضد تمدن» نامیدند ، ولی چون پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» در اینجا بود که درماندند و بیکبار خاموش شدند و کلمه نیز از رواج افتاد. پس از آن هیاهوی ادبیات برخاست و آن نیز بدینسان خاموش گردید.
تنها اینها نیست. شما میتوانید از زبان صد کلمه پیدا کنید که بکار میبرند ولی معنای روشنی از آن نمیفهمند. «فرهنگ» که اینهمه بکار میرود بپرسید معنایش چیست؟!. «آزرم» را بپرسید. «ستیزه» را بپرسید. پیشوند «فرا» که در کلمههای فراگرفت ، فرارسید ، فراهم ، و فرارود و مانند اینها میآید ، پیشوند «در» که در کلمههای درآمد ، دررفت ، درگرفت ، درچید ، دررسید ، دریافت و مانند اینها بکار میرود بپرسید به چه معنی است؟!
نیک میدانیم این سخنان بر بسیاری گران خواهد افتاد. کسانی که خود را دانشمند و نویسنده میشمارند و بگمان خود سررشتهی اندیشهها را در دست میدارند ما میگوییم نیروی فهمشان از کار افتاده. پیداست که تا چه اندازه خواهند رنجید. لیکن چه باید کرد؟!. آیا میتوان از ترس رنجش این و آن از گفتن راستیها بازایستاد؟! اینان اگر بکار خود پرداختندی ما توانستیمی نادیدهشان گیریم و پرده از روی عیبهاشان برنداریم. ولی در جایی که با این عیبها بکار توده میپردازند ما ناگزیریم عیبهاشان بازنماییم.
ما زیان این جملههای پا درهوا و نتیجههای بدی را که از رواج این گونه گفتهها رو نموده روشن خواهیم گردانید وانگاه دانسته خواهد شد که اینان چه زیانهایی را بتودهی خود میرسانند ، و چون نادانسته این بدی را میکنند باید بنویسیم و پرده از روی کار برداریم که باشد که بسیاری از آنان چگونگی را بدانند و خود را کنار کشند ...»
🔸 کلمهها و جملههایی که میگویند و معنایش را نمیدانند
«... در این چند سال ما بیشتر کشاکشمان بر سر کلمهها و جملههایی بوده که میگویند و معنایش را نمیدانند. هیاهوی تمدن فراموش نشده. شما چون روزنامهای را میگرفتید در هر ستونی این کلمه را مییافتید. با کسی سخن میراندند پیاپی آن را میشنیدید «ما تازه پا بدایرهی تمدن گزاردهایم» ، «باید چهار اسبه بسوی تمدن شتافت» ، «گلهای تمدن دمیدن گرفته» ـ کتابها مینوشتند ، و گفتارها میراندند ، و چون پیمان را آغاز کردیم ما را «ضد تمدن» نامیدند ، ولی چون پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» در اینجا بود که درماندند و بیکبار خاموش شدند و کلمه نیز از رواج افتاد. پس از آن هیاهوی ادبیات برخاست و آن نیز بدینسان خاموش گردید.
تنها اینها نیست. شما میتوانید از زبان صد کلمه پیدا کنید که بکار میبرند ولی معنای روشنی از آن نمیفهمند. «فرهنگ» که اینهمه بکار میرود بپرسید معنایش چیست؟!. «آزرم» را بپرسید. «ستیزه» را بپرسید. پیشوند «فرا» که در کلمههای فراگرفت ، فرارسید ، فراهم ، و فرارود و مانند اینها میآید ، پیشوند «در» که در کلمههای درآمد ، دررفت ، درگرفت ، درچید ، دررسید ، دریافت و مانند اینها بکار میرود بپرسید به چه معنی است؟!
نیک میدانیم این سخنان بر بسیاری گران خواهد افتاد. کسانی که خود را دانشمند و نویسنده میشمارند و بگمان خود سررشتهی اندیشهها را در دست میدارند ما میگوییم نیروی فهمشان از کار افتاده. پیداست که تا چه اندازه خواهند رنجید. لیکن چه باید کرد؟!. آیا میتوان از ترس رنجش این و آن از گفتن راستیها بازایستاد؟! اینان اگر بکار خود پرداختندی ما توانستیمی نادیدهشان گیریم و پرده از روی عیبهاشان برنداریم. ولی در جایی که با این عیبها بکار توده میپردازند ما ناگزیریم عیبهاشان بازنماییم.
ما زیان این جملههای پا درهوا و نتیجههای بدی را که از رواج این گونه گفتهها رو نموده روشن خواهیم گردانید وانگاه دانسته خواهد شد که اینان چه زیانهایی را بتودهی خود میرسانند ، و چون نادانسته این بدی را میکنند باید بنویسیم و پرده از روی کار برداریم که باشد که بسیاری از آنان چگونگی را بدانند و خود را کنار کشند ...»
✴️ شعر و شاعری
(تکهی دوازدهم)
🔶 در پاسخ روزنامهی آزاد
(بخش 1 از 1)
دیروز یكی از كاركنان دفتر پرچم چنین گفت : یك روزنامهای با سخنان رذیلانه بشما تعرض كرده نمیخواهید بآن پاسخ دهیم؟!.. گفتم چه جای پاسخ دادنست؟!.. كسی كه بسخنان رذیلانه برخاسته همان معرف اوست. شما میخواهید پاسخ دهید و چه كار كنید؟!.. آیا میخواهید او را بشناسانید؟.. همان سخنان رذیلانهی خودش او را بمردم خواهد شناسانید. خواهد نشان داد یك مرد الواطی بیش نیست و سرمایهاش جز زشتگویی نمیباشد.
گفتم این موضوعها كه ما در پرچم عنوان میكنیم بسیار شریفتر از آنست كه بیك دشنامگوی رذلی نیز دخالت دهیم. شما اگر در یك مجلسی بیك موضوع علمی پردازید و خواستتان این باشد كه یك رشته دانستنیهای مهم را بحاضران یاد دهید ، و در این میان یك مرد عامیِ بیادبی بهایهوی پردازد و سخنان زشتی از دهانش بیرون بریزد و بخواهد با این ترتیب در گفتگو دخالت كند آیا شما باو دخالت میدهید؟!.. بیگمانست كه نمیدهید. بیگمانست كه بپاسخ نمیپردازید.
شما باید پاسخ بكسی بدهید كه از راه ادب پیش آید و اگر سخنی دارد بگوید و اگر ایراد دارد بگیرد و شما با دلیل پاسخش گویید.
گفت روزنامهی آزاد نیز «محاكمهی ملی» خواسته كه شما را بگناه توهین بسعدی و حافظ محاكمه كنند. گفتم : ایكاش این مردم آن شایستگی را پیدا كنند كه نیك و بد را محاكمه توانند. ما چنان چیزی را بسیار آرزومندیم. بهتر است خود روزنامهی آزاد پیش بیفتد و این محاكمه را آغاز كند. نخست بگوید ما در كجا و در كدام گفتار نام سعدی یا حافظ را بردهایم؟!. چه سخنی دربارهی آنها نوشتهایم؟!.. آن سخن ما را در روزنامهاش نقل كند.
من نمیدانم اینها اگر گفتارهای پرچم را نمیخوانند پس این گلهها از كجاست؟!.. اگر میخوانند پس چرا تا این اندازه پرتند؟!..
ما در پرچم گفتگو از بیچارگی ایرانیها كرده گفتهایم : این تودهی بیست ملیونی چرا بدینسان خوار و زبونست؟!.. چرا همیشه لگدمالست؟!.. چرا همواره از حوادث شكست خورده بیرون میآید؟!.. این رشته را دنبال كرده و گفتهایم :
مایهی بدبختی ایرانیان اندیشههای پراكندهایست كه در مغزها جا دارد. این اندیشههای پریشان و گمراهست كه ارادهها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد. سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی همهی كارهای آدمی مغز اوست. مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار میاندازد. از آنسوی مغز نیز تابع اندیشههاییست كه در آن جا میگیرد. این اندیشههاست كه مغز را اداره میكند.
پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراكندهی ضد هم میباشد و مثل آورده گفتهایم : در این توده از یكسو سروده میشود : «بجز از كِشته ندروی» ، و از یكسو گفته میشود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی». امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پر است از تعلیمات جبریگری. از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجایی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست». از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم. از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُّرد رگی تا نخواهد خدای».
میگوییم : آیا باور كردنیست كه اینهمه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!.. آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهنپرستی و كوشش مینویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..
این كوتاهشدهی مطالبی است كه ما در پرچم در این زمینه نوشتهایم و این یك موضوع بسیار بزرگیست و ما بسیار آرزومندیم كه روزنامهی آزاد و روزنامههای دیگر در این زمینه وارد شوند و اگر ایرادی دارند بنویسند. این یك بحث علمی است و ما دوست داریم هر كس در آن شركت كند و هرچه میفهمد بگوید. ولی از این راه كه بگوید بفلان جمله ایراد دارم. یا فلان مقدمه را نمیپذیرم. محاكمه راهش اینست.
در این گفتههای ما هیچگاه نام سعدی و حافظ برده نشده. آن شعرها كه بعنوان مثل آوردهایم من هیچ نمیدانم از كیست و تفاوتی ندارد كه از سعدی یا از هر كس دیگری باشد. اگر كسانی توقع دارند كه فلان دستور جبریگری یا بَهمان تعلیم غلط چون از سعدی یا حافظ سر زده باید ایراد نگرفت و باید یك تودهی بیست ملیونی را فدای فلان شاعر كرد ، چنین توقعی بسیار بیجاست و ما هم نخواهیم پذیرفت.
(تکهی دوازدهم)
🔶 در پاسخ روزنامهی آزاد
(بخش 1 از 1)
دیروز یكی از كاركنان دفتر پرچم چنین گفت : یك روزنامهای با سخنان رذیلانه بشما تعرض كرده نمیخواهید بآن پاسخ دهیم؟!.. گفتم چه جای پاسخ دادنست؟!.. كسی كه بسخنان رذیلانه برخاسته همان معرف اوست. شما میخواهید پاسخ دهید و چه كار كنید؟!.. آیا میخواهید او را بشناسانید؟.. همان سخنان رذیلانهی خودش او را بمردم خواهد شناسانید. خواهد نشان داد یك مرد الواطی بیش نیست و سرمایهاش جز زشتگویی نمیباشد.
گفتم این موضوعها كه ما در پرچم عنوان میكنیم بسیار شریفتر از آنست كه بیك دشنامگوی رذلی نیز دخالت دهیم. شما اگر در یك مجلسی بیك موضوع علمی پردازید و خواستتان این باشد كه یك رشته دانستنیهای مهم را بحاضران یاد دهید ، و در این میان یك مرد عامیِ بیادبی بهایهوی پردازد و سخنان زشتی از دهانش بیرون بریزد و بخواهد با این ترتیب در گفتگو دخالت كند آیا شما باو دخالت میدهید؟!.. بیگمانست كه نمیدهید. بیگمانست كه بپاسخ نمیپردازید.
شما باید پاسخ بكسی بدهید كه از راه ادب پیش آید و اگر سخنی دارد بگوید و اگر ایراد دارد بگیرد و شما با دلیل پاسخش گویید.
گفت روزنامهی آزاد نیز «محاكمهی ملی» خواسته كه شما را بگناه توهین بسعدی و حافظ محاكمه كنند. گفتم : ایكاش این مردم آن شایستگی را پیدا كنند كه نیك و بد را محاكمه توانند. ما چنان چیزی را بسیار آرزومندیم. بهتر است خود روزنامهی آزاد پیش بیفتد و این محاكمه را آغاز كند. نخست بگوید ما در كجا و در كدام گفتار نام سعدی یا حافظ را بردهایم؟!. چه سخنی دربارهی آنها نوشتهایم؟!.. آن سخن ما را در روزنامهاش نقل كند.
من نمیدانم اینها اگر گفتارهای پرچم را نمیخوانند پس این گلهها از كجاست؟!.. اگر میخوانند پس چرا تا این اندازه پرتند؟!..
ما در پرچم گفتگو از بیچارگی ایرانیها كرده گفتهایم : این تودهی بیست ملیونی چرا بدینسان خوار و زبونست؟!.. چرا همیشه لگدمالست؟!.. چرا همواره از حوادث شكست خورده بیرون میآید؟!.. این رشته را دنبال كرده و گفتهایم :
مایهی بدبختی ایرانیان اندیشههای پراكندهایست كه در مغزها جا دارد. این اندیشههای پریشان و گمراهست كه ارادهها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد. سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی همهی كارهای آدمی مغز اوست. مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار میاندازد. از آنسوی مغز نیز تابع اندیشههاییست كه در آن جا میگیرد. این اندیشههاست كه مغز را اداره میكند.
پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراكندهی ضد هم میباشد و مثل آورده گفتهایم : در این توده از یكسو سروده میشود : «بجز از كِشته ندروی» ، و از یكسو گفته میشود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی». امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پر است از تعلیمات جبریگری. از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجایی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست». از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم. از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُّرد رگی تا نخواهد خدای».
میگوییم : آیا باور كردنیست كه اینهمه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!.. آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهنپرستی و كوشش مینویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..
این كوتاهشدهی مطالبی است كه ما در پرچم در این زمینه نوشتهایم و این یك موضوع بسیار بزرگیست و ما بسیار آرزومندیم كه روزنامهی آزاد و روزنامههای دیگر در این زمینه وارد شوند و اگر ایرادی دارند بنویسند. این یك بحث علمی است و ما دوست داریم هر كس در آن شركت كند و هرچه میفهمد بگوید. ولی از این راه كه بگوید بفلان جمله ایراد دارم. یا فلان مقدمه را نمیپذیرم. محاكمه راهش اینست.
در این گفتههای ما هیچگاه نام سعدی و حافظ برده نشده. آن شعرها كه بعنوان مثل آوردهایم من هیچ نمیدانم از كیست و تفاوتی ندارد كه از سعدی یا از هر كس دیگری باشد. اگر كسانی توقع دارند كه فلان دستور جبریگری یا بَهمان تعلیم غلط چون از سعدی یا حافظ سر زده باید ایراد نگرفت و باید یك تودهی بیست ملیونی را فدای فلان شاعر كرد ، چنین توقعی بسیار بیجاست و ما هم نخواهیم پذیرفت.
این پاسخی است كه بروزنامهی آزاد میدهم و آن نیز اگر پاسخی دارد با زبان ساده بنویسد كه باز من خواهم توانست دوباره باین زمینه پردازم. اما سخنان بیادبانهی دیگران پاسخی از ما ندارد و نبایستی داشته باشد.
(پرچم روزانه شمارهی 124)
(پرچم روزانه شمارهی 124)