پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
آیا به هیچ عنوان نمی شود تمام دروس دوره دبستان را ، هم خلاصه کرد و هم در مدت زمان کمتری و به شکل دیگری به کودک آموخت ؟ !
پس از دوره دبستان و دبیرستان براستی چند درصد از درس ریاضی آموخته شده به درد کسانی خورده است که رشته ای متمایز از رشته هایی دارند که مستلزم آموزش زیاد و عمیق ریاضی نیست؟! آیا کسی که قرار است جرّاح یا وکیل دادگستری یا معلم زبان شود ، در مبحث ریاضی غیر از اشراف بر چهار عمل ابتدایی ، اشکال هندسی و زوایای آن ،نیازمندی ریاضی دیگری دارد ؟ از ماهر ترین و خبره ترین جرّاح ها هم آیا می توان انتظار داشت که قضایای مثلثاتی آموخته شده در دوره دبیرستان را به یاد داشته باشند؟
آیا اگر مسائل جبر را به یاد نیاورند ، خللی در عمل جراحیشان پدید می آید ؟
به همین شیوه می توان مثال های گوناگون و بیشماری آورد که پایبند ساختن جوانان و نوباوگان در سال های طولانی دبستان و دبیرستان ، خیلی هم ناگزیر نبوده است ؟

در کدام درس نظام آموزشی ، به مطلب استعداد سنجی پرداخته شده است ؟
کدام توجه ویژه به یاد دادن مهارت های زندگی شده است ؟
آیا نظام آموزشی ایران هیچ دورنمایی اندیشیده است
که مثلن یک جوان دیپلم گرفته ، توانا به چه مهارت ها و دانا ، به چه دانش ها باید باشد ؟
آیا هیچ از خویش پرسیده است که برای کشور و برای زندگانی فردی و وظایف میهنی چه جور مهارت ها و دانش ها نیاز است ؟
آیا از حقایق زنگانی جوانان را بهره مند می سازد؟
حقایقی از این دست که هر فرد چه حقوق و تکالیفی ، خواه در برابر خویش ، در برابر خانواده و یا در برابر کشور دارد؟
اینکه باید خرد را در زندگی راهنمای خود سازد و همه غرایز و احساسات را زیر فرمان آن (خرد ) در آورد ؟
در برابر سختی ها و ناملایمات ، چه فردی و چه جمعی چکار بکند ؟
در پی شناخت خویش و استعداد ها و توانایی های خویش چگونه برآید و در راه شناخت وظایف و حقوق خود چه مسیری را طی کند ؟
و حقایقی از این دست که اگر برشمریم سخن به درازا خواهد کشید .

راستی را نظام آموزش و پرورش به کدام یک اینها می پردازد و یا پاسخی برای آن دارد ؟

حقیقت آنست که یک خانه تکانی بنیادی لازم است ...
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 1ـ چگونه به تبریز بازگشتم؟ (تکه‌ی دو از دو)

دادگاه بکار خود می‌پرداخت و درباره‌ی پرونده‌های گذشته چنین نهادیم که من یکایک بخوانم و رأیش داده شود. در همان روزها یکی از داوران دادگاه که عمامه‌ی سفیدی نیز بسر می‌داشت ، مرا برای ناهار بخانه‌اش خواند و گفت : «سخنانی نهفته می‌دارم که باید گفتگو کنیم». روز آدینه که رفتم چون ناهار را خوردیم چنین بسخن پرداخت : «در محکمه‌ی ما چند تا دوسیه‌های صدهزار تومانی و دویست‌هزار تومانی هست که باید شما بخوانید و رأیش داده شود. رئیس با آن عضو رویهم ریخته‌اند و پولهایی گرفته‌اند که ابطال حق مردم بکنند. طرفهاشان هم می‌آیند و می‌روند بنزد من. اینها هم حاضرند پول بدهند. اگر شما با من همدست شوید ما هم از این راه پول می‌گیریم و نمی‌گزاریم حقشان ضایع شود». گفتم : من دوسیه‌ها را که خواهم خواند بآنچه فهمیده‌ی خودم است رأی خواهم داد. هیچگاه پیروی از رئیس یا از دیگری نخواهم کرد. درباره‌ی پول گرفتن هم نمی‌خواهم که نامش را بشنوم. با این سخن گفتگو را بپایان رسانیدم. ولی دیدم که بسیار ناخرسند بود.

از چیزهای شنیدنی آن بود که روزنامه‌ی «ملا نصرالدین» که می‌توان گفت تاکنون در شرق روزنامه‌ی شوخی‌آمیز کاریکاتوری ماننده‌ی آن پیدا نشده پس از آنکه هشت سال در تفلیس بچاپ رسیده و در آذربایجان و دیگر جاها شناخته گردیده بود ، در نتیجه‌ی شورشهای قفقاز به آذربایجان آمده روزنامه‌ی خود را در اینجا می‌پراکند. او نیز از رسواییهای عدلیه سود جسته گفتارهای شوخی‌آمیزی پدید می‌آورد.

مخبرالسلطنه آمدن مرا شنیده پیام فرستاده بود بنزدش روم. رفتم ، مهربانی بسیار کرد. از گرفتاریهای خود گله می‌داشت. سمتقو دوباره سر برافراشته و با دست ارشدالملک نامی به ارومی دست یافته و تا کنار دریا پیش آمده بود. اینها را بازمی‌گفت ، و چون دانست اسدآقاخان با من دوست است از او خشنودی نمود که در کنار دریا جنگهای دلیرانه کرده ولی چون کردان انبوه بوده‌اند بیش از دو سه روز ایستادگی نتوانسته و پس نشسته.

در همان روزها خود اسدآقا نیز به تبریز آمد. کوتاه شده‌ی داستان این بوده : در ارومی ملایان بدستاویز آنکه بدبستانها نگهبانی کنند سر برافراشته با آزادیخواهان کشاکش می‌کرده‌اند. ارشدالملک که خود از مردم ارومی می‌بود بدستاویز پشتیبانی بملایان ، کردانی را که در شهر می‌بودند پشت سر خود انداخته باداره‌ی حکومت رفته حکمران را دستگیر می‌کند ، و بنام سمتقو در شهر بفرمانروایی می‌پردازد. اسدآقا که رئیس شهربانی و ژاندارم می‌بود ، چاره‌ی دیگری ندیده با دسته‌های خود از شهر بیرون می‌آید و در کنار دریا گُلمانخانه [1] را استوار گردانیده می‌نشیند. شب نیز بشهر تاخته حکمران را از دست کردان بیرون می‌آورد. فردا کردان با دسته‌های انبوهی به گلمانخانه می‌تازند و در آن سرمای سوزان چند روز جنگها می‌رود. ژاندارمها چون کمتر می‌بودند ایستادگی بیشتر نتوانسته زخمیان را برداشته پس می‌نشینند و چون کشتی نیز نبوده پیاده راه پیموده با دشواریهای بسیار خود را به تبریز می‌رسانند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بندری در غرب دریاچه‌ی ارومی ، 20 کیلومتری شمال شرقی ارومی ـ و.
اسماعیل‌آقا (سمتقو)

(این پیکره پس از شکست آخری او برداشته شده ، او را با سپاهیان ایران نشان می‌دهد)
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 221
🔸 درباره‌ی زبان : پس از پیراستن آراستن (تکه‌ی شش از شش)

ششم : بسیاری از کلمه‌ها بکار میرود بی‌آنکه معنی روشنی دارد مثلاً «آزرم» که بِهمان معنی است که امروز «شرافت» می‌نامند و یکی از کلمه‌هاییست که نیاز بآنها میداریم ، چون با کلمه‌ی «شرم» هم‌سجع تواند بود همیشه در پشت سر آن می‌آورند : «شرم و آزرم نداری؟!..» ، و اگر شما بپرسید معنای آن چیست پاسخ درستی نخواهید شنید.

در کتابها می‌نویسند : «دمار از روزگارش درآورد» اگر بپرسید : دمار چیست؟.. پاسخ درستی نخواهید شنید.

می‌گویند : «درخت برومند» ، و چون معنایش را نمی‌دانند آن را بغلط با پیش باء میخوانند (در جایی که با زبر باء و خود بمعنی «باردار» میباشد.

میگویند : «شیر غران» ، چون معنایش را نمی دانند بغلط با زبر غین میخوانند (در جایی که از همان ریشه‌ی غریدن و با پیش غین میباشد).

میگویند : «سلام غرایی داد» این را هم ندانسته و با زبر غین میخوانند و بسیاری آن را یک کلمه‌ی عربی می‌پندارند (در جایی که از همان ریشه غریدن می‌آید و «سلام غرا» نادرست ، ولی آواز غرا درست می‌باشد.)

یک نتیجه‌ی بد این نابسامانی آنست که کلمه‌ها را در همه جا بکار نمی‌توانند برد. مثلاً «غران» را چون معنایش نمی‌شناسند ویژه‌ی شیر می‌پندارند و جز درپی آن نمی‌توانند آورد. در جایی که آن را در هر چیز «غرانی» توان آورد.

کلمه‌ی «بیهوده» همیشه در فارسی بکار می‌رود. ولی اگر بپرسید «هوده» به چه معنی است پاسخی نخواهید شنید. ولی در جایی که بمعنی نتیجه گرفته شود «باهوده» نیز توان گفت و در همه جا آن را توان بکار برد.

هفتم : بسیاری از کلمه‌ها که معنیهاشان بهم نزدیک است ولی جدایی در میانه میدارند بهم آمیخته شده و جداییشان از میان رفته. مثلاً بیم و ترس و هراس را که هر یکی معنای جدایی میدارد (بیم ترسیدن از یک زیانیست که گمان میرود و درست بِهمان معنی نگرانی میباشد و ترس بِهمان معنی شناخته‌ی خود و هراس ترس سخت است) بهم می‌آمیزند.

همچنین آراستن و پیراستن را که یکی بمعنی شناخته‌ی خود و این یکی بمعنی پاکیزه گردانیدن است یکی گرفته می‌شود.

همچنین توانستن و یارَستن که آن یکی بمعنی شناخته‌ی خود و این یکی بمعنی دلیری کردنست بهم آمیخته میگردد.

همین نابسامانی چندان دامنه‌دار است که برای گفتگو از آن یک کتاب یا دفتر دربایست است و یکی از زمینه‌های آن «گونه‌ها» (صفتها) است که در بیشتر آنها این درهمی رخ داده. ببینید : سخت ـ دشوار ، سفت ـ سخت ، بزرگ ـ سترگ ، بلند ـ دراز ، تند ـ تیز ، تند ـ زود ، راست ـ درست ؛ هر دو تا که باهم گرفته شود معنیهاشان نزدیک میباشد و از اینرو همیشه بهم آمیخته شود.

می‌گویند : «این کار بر من سخت است» در جایی که باید بگویند «دشوار است». میگویند : «رخت بلندی پوشیده بود» در جایی که باید بگویند : «رخت درازی». میگویند : «این سخن درست نیست» در جایی که باید بگویند «راست نیست».

همچنین در آن دیگرها و همچنین در همه‌ی «گونه‌ها» که این درهم‌آمیزی رواج بسیار میدارد و کسی اگر نیک سنجد خیره ماند. در این باره بهترین راه پیدا کردن آخشیج کلمه است که برهنمایی آن معنی درست کلمه دانسته شود. مثلاً برای آنکه جدایی میانه‌ی سخت و دشوار و سفت شناخته گردد باید آخشیج هر یکی از آنها دانسته شود ، بدینسان : سخت ـ سست ، دشوار ـ آسان ، سفت ـ شُل. جمله‌‌ی «این کار بر من سخت است» را که گفتیم غلط است برای آنست که در آنجا بجای سخت آخشیج آن را (که سست باشد) نتوان آورد. نتوان گفت : «این کار بر من سست نیست» ولی اگر گفته شود : «این کار برمن دشوار است» توان آخشیج کلمه را آورد و چنین گفت : «این کار بر من آسان نیست». این آزمایش را در همه جا بکار توان برد. (1)

پابرگیها :
1ـ این نابسامانیهای زبان و آنچه پس از این یاد کرده خواهد شد در یک نشستی که ماهی دوبار برپا می‌شود و یکی از باشندگان آن آقای خراسانیست بگفتگو گزارده شده و آقایان با دانش و اندیشه‌ی خود یاوری بسیار بروشن گردیدن زمینه‌ها نموده‌اند و چون این زمینه‌ی درهمی «گونه‌ها» در نتیجه‌ی یادآوری آقای خراسانیست و ایشان در این باره جستجوی بسیاری کرده و آگاهیهای سودمندی بدست آورده‌اند خواسته‌ایم که گفتار جداگانه‌ای در این زمینه نوشته و برای چاپ شدن در پیمان بفرستند.
✴️ فرهنگ
(تکه‌ی چهارم)

🔶 فرهنگ
(بخش 3 از 4)

3ـ بدبیرستان نیازی نیست
از آنچه گفتیم تفاوت نظر ما با شكل كنونی فرهنگ كه چند چیز است دانسته گردید. ولی من اینك دوباره آنها را بفهرست می‌كشم :

1ـ دبستان یا آموزشگاه بچگان در همه‌ی شهرها و دیه‌ها باندازه‌ی نیاز برپا باشد ، و این برای آنست كه همه‌ی بچگان ، چه پسر و چه دختر ، چه شهری و چه دیهی ، بدبستان رود و بیسواد نماند.

2ـ دانشكده‌ها یا آموزشگاه دانشمندان بدو رشته باشد : یكی آنهایی كه در همه‌ی ساعات روز باز باشد و شاگردان همه‌ی روز را درس خوانند و در آنها دانشهایی تدریس شود كه برای خواننده‌اش پیشه تواند بود ، همچون پزشكی ، دندانسازی ، مهندسی ، دواسازی ، حقوق ، آموزگاری و مانند اینها. دیگری آنهایی كه هنگام عصر یا آغاز شب دو ساعت باز باشد و شاگردان آزادانه بیایند و در اینها دانشهایی تدریس شود كه برای خواننده‌اش پیشه نتواند بود ، همچون تاریخ ، جغرافی ، ستاره‌شناسی ، زمین‌شناسی و مانند اینها. این نیز برای آنست كه كسانی كه این دانشها را می‌خوانند ، روزها درپی كار و پیشه‌ی خود باشند و این نباشد كه چون این دانشها را فراگرفتند و دانشمندانی گردیدند برای نان خود باری بگردن دولت گردند و یا در نتیجه‌ی دانشمندی با تهیدستی و گرسنگی بسر برند. [1]

3ـ یك رشته آموزاكهای دیگری بنام «حقایق زندگانی» افزوده گردد كه گفتیم این در نظر ما از همه مهمتر می‌باشد ولی چگونگی تدریس آن را كه در كجا و كدام آموزشگاه باشد نشان ندادیم.

4ـ بدبیرستانها (یا آموزشگاههای درجه‌ی دو) نیازی نیست و همه‌ی آنها از میان رود. این را اگرچه روشن نگفتیم ولی از گفته‌هامان فهمیده گردید. حقیقت آنست كه ما بدبیرستان نیازی نمی‌بینیم بلكه آن را زیانمند می‌شناسیم. زیرا چنانكه گفتیم ما از فرهنگ چند چیز می‌خواهیم :

یكی اینكه بچگان را باسواد گرداند. دیگری آنكه دانشمندانی بپروراند. سومی آنكه بمردم راه زندگانی نشان دهد و حقایق آن را بفهماند. دبیرستان برای هیچ یكی از اینها نیست. شما اگر نیك اندیشید خواهید دید دبیرستانها امروز بیش از این نتیجه نمی‌دهد كه جوانان را در آن هنگام سن كه باید پیشه‌ای یا كاری بیاموزند مشغول می‌سازد و بدینسان از كار و پیشه بازمی‌دارد ، و چون خود نیز پیشه‌ای نمی‌آموزد اینست آنها را بیكاره و درمانده می‌گرداند و بالاخره بگردن دولت می‌اندازد. بگفته‌ی یكی از آشنایان دبیرستان برای ادارات «ثبات» و «ضباط» پرورش می‌دهد. راستی هم آنست كه جوانانی كه دبیرستان را بپایان می‌رسانند كمتر می‌توانند در بازار به زرگری یا بآهنگری یا به بزازی یا به خرازی‌فروشی تن دردهند و جز این نمی‌توانند كه در ادارات در پشت میز نشینند. این بجهت آنست كه آن درسهایی كه می‌خوانند مغزهای اینان را فرسوده می‌گرداند و حوصله‌ی یاد گرفتن یك پیشه‌ای یا كاری نمی‌گزارد. از آنسوی اینان از خامی و ناآزمودگی چیزهایی را كه در دبیرستان خوانده‌اند دانشهایی می‌پندارند و آنها را سرمایه‌ای برای زندگانی می‌انگارند ، و اینست بآنها گران می‌افتد كه بار دیگر پی آموزشی روند و یا همچون عامیان بكار و پیشه‌ای پردازند ، در حالی كه در حقیقت آن آموخته‌های اینها جز تكه پاره‌هایی از این دانش و آن دانش نیست كه چندان ارزشی ندارد و سرمایه‌ی زندگی نتواند بود مخصوصاً بیشتر آنان پس از بیرون آمدن از دبیرستان آنها را فراموش می‌گردانند. اینست می‌گوییم بدبیرستان نه تنها نیازی نیست و سودی از آنها بدست نمی‌آید ، زیانهایی نیز پیدا می‌شود.

می‌دانم كسانی خواهند گفت : راست است كه دبیرستان دانشوران نمی‌پرورد ولی مقدمه‌ی دانشها در این ، تدریس می‌گردد. كسانی كه می‌خواهند بیك دانشكده‌ای بروند مقدمات آن را در اینجا می‌خوانند. می‌گویم : امروز در این دبیرستانها شاگردانی كه درس می‌خوانند نود درصد آنها جز در آرزوی یك كار اداره‌ای نیستند و كمتر یكی از آنها بدانشكده رفته دانشور می‌گردند.

از آنسوی چه مانع دارد كه مقدمات هر دانشی را در خود دانشكده‌اش تدریس كنند. مثلاً برای پزشكی دو سال نیز تدریس مقدمات بیفزایند؟..

به هر حال از هر سو كه نگاه شود این دبیرستانها بیهوده بلكه زیانمند است. بویژه در ایران و با این درسهایی كه گفته می‌شود و بیشتر آنها پندارهای بیهوده‌ی زمان مغول می‌باشد. ما می‌گوییم : باید همه‌ی اینها را برداشت و بجای آن آموزشگاههایی برپا گردانید كه مدتش سه سال باشد و حقایق زندگانی تدریس شود كه یك جوانی چون در شانزده سالگی پا بدوره‌ی مردی می‌گزارد با یك بینشی گزارد و جهان را چنانكه هست بشناسد و چون آن آموزشگاهها را دانشكده گفته‌ایم می‌توان اینها را نیز «دینكده» نامید. زیرا معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست.
[1] : باید «تبصره»ای بر این قانون بدیده گرفت. زیرا چنانكه گفتیم همان دانشهایی كه در آغاز صورت نظری (pure) دارند ممکنست كه سپس كاربردی (applied) گردند. اینست دولتها نزدیك به دو سده است این را دریافته سرمایه‌ها در راه پیشبرد دانشهای نظری بیرون ریخته دانشمندانی را بكار گرفته‌اند و این همانست كه امروز ما بنام پژوهشكده‌ها می‌شناسیم. نتیجه‌ی در پیش گرفتن چنان شیوه‌ای تا سالها می‌تواند جز صرف سرمایه و وقت چیز دیگری بشمار نیاید لیكن پس از آنكه پژوهشها به بار نشست و كاربردهایی از آن پدید آمد نتیجه‌اش پیشرفت در زمینه‌های صنعتی ، كشاورزی و اقتصادی كشور می‌باشد.

پس پژوهش خود پیشه‌ای تواند بود. با اینهمه این پیشه باید به ‌اندازه‌ی نیاز باشد و نان هر دانشمندی بگردن دولت نتواند بود.

آموزاكهای كسروی «پاكدینی» نام دارد. پاكدینی یا دین در معنی درست آن «زیستن از راه خرد است». معنی دین در بیشتر گفتارهای او روشن گردیده و در همین گفتار هم چنین آمده : «معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست». از چیزهایی كه دیده‌ی آدمیان را به شناخت جهان و زندگانی بازتر می‌گرداند یكی خرد است و دیگری دانش. از اینجا در پاكدینی دستوری بدینسان آمده : «در هر كجا كه دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین كاست». این یكی از دستورهای گرانمایه‌ی پاكدینی است. همینست كه به ما اجازه می‌دهد اظهار نظر كرده و اگر بنیادگزار این راه هم سخنی گفته كه با دانش یا با شرایط زندگی امروز ناسازگار می‌نماید آن را مطرح كنیم.

در پاكدینی به اظهار نظرها ارج و بها داده شده چنانكه در گفتارهای پیشین نیز دیده‌اید كسروی بارها از خوانندگان خواسته اگر ایرادی در نوشته‌های او می‌بینند بنویسند و روشنتر گردیدن موضوعات را در سایه‌ی گفتگو و پیش کشیدن ایرادها می‌داند. او نه تنها اندیشه‌های دیگران را بلكه ‌اندیشه‌ی خود را نیز نقد كرده ـ گرچه این جز در یكی دو زمینه‌ی فرعی نیست. آنچه در پابرگی‌ها آمده اظهار نظرهای ماست و دوست می‌داریم دیگران نیز در این زمینه‌ها به اظهار نظر بپردازند.
✴️ با خوانندگان

کوشاد تلگرام
: یکی از خوانندگان از ما گله کرده‌اند که چرا تنها گفتار و نوشته از احمد کسروی می‌گزاریم که درباره‌ی گذشته است.
می‌گوییم : از اینکه ایراد خود را با ما درمیان نهادید سپاسگزاریم. هرگونه پرسش یا ایراد دیگری هم که داشتید بما بگویید.

اما پاسخ ایراد شما. با اینکه از زمان کشته شدن شادروان کسروی، 75 سال می گذرد ولی سخنان وی برای امروز بکار می آید، زیرا دردها و ریشه های گرفتاری ایران هنوز همانهاست که در زمان آن بزرگمرد بوده و ناگزیر درمان آنها نیز همانست که او گفته. اگر در زمان او کیشهای گوناگون و چندین زبان و نیمزبان مایه پراکندگی میان ایرانیان بوده امروز نیز هست. اگر در زمان او ملایان و دکان آنها جلوگیر پیشرفت ایران و مایه گرفتاری بوده، امروز بدتر گردیده و همانها فرمانروای کشور گردیده‌اند. اگر در آن زمان دستگاه آموزشی و بدآموزیها مایه گمراهی و سرگردانی و تباهی عمر و خرد دانش آموزان این سرزمین بوده، امروز نیز همچنانست. مشروطه یا دموکراسی که شادروان کسروی آن را بهترین شکل حکومت میدانسته ، امروز هم بهترین شکل حکومت است و بهتر از آن پدید نیامده. چگونه میتوان هشدارهای شادروان کسروی را درباره زیانمند بودن کیش شیعیگری و آخوندها خواند و آنها را سخن روز این کشور و مردم بشمار نیاورد.

آنگاه آمیغها (حقایق) هیچگاه کهنه نگردد و سخنان شادروان کسروی چون دربردارنده حقایق زندگی می باشد ازآن امروز و آینده است. شما باین ننگرید که در سخنان شادروان کسروی گاهی از کسانی نام برده می‌شود که درگذشته اند و دوره آنها گذشته است. شما به مغز سخن بنگرید. شما بحقایق نهفته در آن بنگرید و از آنها همچون ترازویی برای سنجش و ارزیابی رویدادهای روزگار خودمان بهره بگیرید. ما هم هرگاه رویداد بزرگی در کشور رخ داده چنین کرده ایم و نمونه ‌های آن را در کانال توانید یافت. باشد که اینگونه گفتارها کم بوده که امیدمندیم از این پس بتوانیم جبران نماییم.

اگر تاریخ اخیر ایران را بخوانید و درباره آن ژرف بیندیشید خواهید دریافت که این لغزشی است که پیش از این دیگران هم دچار آن شده بودند و هرآینه گرفتاری امروز ما نتیجه آن لغزش است. یک روز می گفتند امروز جنگ جهانی است و کشور در اشغال و دچار قحطی است و مردم نان برای خوردن ندارند. امروز هنگام سخن گفتن از زیان ادبیات و شعر و شاعری و آخوندها و کیشهای گمراه نیست. یک روز دیگر می‌گفتند امروز سخن روز، داستان نفت و دعوی با شرکت نفت انگلیس و ایران است. روز دیگر می گفتند امروز باید با آخوندها همدست گردید و شاه را برانداخت و پس از آن کار درست خواهد بود ولی همه اینها غلط بود و همانا حال کنونی کشور نتیجه همانست. امروز هم گفتن سخنانی از اینگونه که حکومت ملایان بد است و سررشته داران دزد هستند، کاری است که دیگران هم می کنند و از آنها بتنهایی گرفتاریهای ما چاره نخواهد پذیرفت.
شما این سخن را از ما بپذیرید که گرفتاریها و بدبختیهای ما ایرانیان ریشه دار است و برای درمان آن نیز باید بسراغ ریشه ها رفت و چاره ریشه ای گرفتاریهای ایران نیز جز راهنماییهای شادروان کسروی نمیباشد. گویا شما جوانید و در آغاز راه زندگی هستید. نگزاریم عمرمان بر سر چیزهایی که آزموده شده که بیهوده است هدر رود.

در پایان بازهم خواهشمندیم هرگونه پرسش یا ایرادی در زمینه نوشته های شادروان کسروی داشتید ، از ما بپرسید.

پس از این پاسخ ، ایشان در یادداشتی پذیرفته‌اند که باید از «تاریخ» درس گرفت. لیکن پرسشی هم پرسیده‌اند که سپس به آن نیز خواهیم پرداخت.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکه‌ی یک از سه)

در عدلیه‌ی تبریز بیش از سه هفته نماندم. زیرا در همان روزها بود که کودتای سیدضیاء در تهران پیش آمد و «بیانیه»های پرآوای او به تبریز رسیدن گرفت. سپس نیز روز بیست‌وسوم اسفند با تلگرافِ او عدلیه بسته شد.

بدینسان من بیکار شدم. سختی در اینجا بود که از آغاز سال من از عدلیه ماهانه نگرفته بودم و اکنون می‌بایست گرفته به وامهای خود دهم. با این پیشامد دانسته نبود آنها را از که خواهم خواست. از یکسو وامداری و از یکسو تهیدستی مرا در فشار آورد.

نوروز سال ١٣٠٠ هنگامی فرارسید که من بسیار دلشکسته می‌بودم. بهار آغاز یافت. روزها پی هم می‌گذشت. از تهران آگاهیها می‌رسید. سیدضیاء افتاد و رفت. قوام‌السلطنه بجای او آمد. ولی عدلیه همچنان بسته می‌ماند. سختی ما روزافزون می‌بود.

در آن میان برادر میانه‌ام که از چند سال باز به باکو رفته و در آنجا مغازه باز کرده بود ، با حال بسیار بدی به تبریز بازگشت. دانسته شد در شورش بالشِویکی مغازه‌اش تاراج شده ، و او چون درس خوانده بود بآموزگاریش در دبستانی پذیرفته‌اند که با آن زندگی می‌کرده. سپس آهنگ آمدن تبریز کرده. درمیانه‌ی تبریز و اردبیل شاهسونان دستگیرش کرده‌اند. رختهایش را گرفته نیم‌تنه‌ای از پلاس باو پوشانیده‌اند. با آن رخت پای پیاده خود را به تبریز رسانیده.

این بسختی ما افزود. من بهتر دانستم کتابهای خود را (جز از چند جلد) همه باو واگزارم که کتابخانه‌ای باز کند و بیکار نماند. این کار انجام گرفت. از آنسو مهربانی مخبرالسلطنه سودمند افتاد و من توانستم کمی از ماهانه‌ی پس‌افتاده‌ی خود را از مالیه بگیرم و وامهای خود را بپردازم. پس از این کارها آماده گردیدم که بار دیگر به تهران بیایم و در اینجا درپی کاری باشم. افسوس که دانسته شد همسرم بیماری می‌دارد. دانسته نبود چیست. باین پزشک و آن پزشک بردیم. هر کدام سخنانی می‌گفتند.

ناچار بودم تا او بهبود نیابد از تبریز تکان نخورم. و چون درآمدی از هیچ جا نمی‌داشتم فشار زندگی روز بروز سختتر می‌گردید. باز پیاپی وام می‌گرفتم. در آن میان چون بیکار می‌بودم یک سرگرمی نیز پیدا کردم. بدینسان که بهمدستی چند تن از دانشمندان مسلمان و ارمنی ، انجمنی بنام اسپرانتو بنیاد نهادیم. چون از اسپرانتو در جاهای دیگر نیز نام خواهم برد در اینجا چند سخنی درباره‌ی آن می‌رانم :

باید دانست یکی از دشواریهای جهان ، داستان زبانست. در جهان با چند صد زبان سخن گفته می‌شود و تیره‌ها هر کدام زبان جدایی می‌دارند. این دشواریهایی در زندگانی پدید آورده. امروز شما اگر بخواهید به اروپا سفر کنید و در همه جا بگردید و با همه‌ی مردم بیامیزید ، ناچار خواهید بود ده و پانزده زبان یاد گیرید و پیداست که آن بسیار دشوار است. بارها دو تن بهم می‌رسند و می‌خواهند بهم سخن گویند ، چون زبانهاشان یکی نیست نمی‌توانند. اکنون رادیو یکی از افزارهای زندگانی گردیده. اگر جدایی زبانها نبودی ما توانستیمی بدستیاری آن سخن همه‌ی تیره‌ها را بشنویم و از رازهاشان آگاه گردیم.

در سده‌ی گذشته نیکخواهانی در اروپا و آمریکا این دشواری را بدیده گرفته چنین اندیشیدند که بهتر است که در جهان یک «زبان دوم» باشد. باینمعنی که زبانی برگزیده شود که همه‌ی مردم در آسیا و اروپا و دیگر جاها آن را یاد گیرند و دو تن بیگانه که بهم می‌رسند با آن زبان سخن گویند. هر مردمی زبان بومی خود را نگه دارند و درمیان خود بکار برند. ولی زبانی نیز برای سخن گفتن با بیگانگان یاد گیرند.

این اندیشه‌ی نیکی بود و همه پذیرفتند. ولی چون خواستند زبانی را برگزینند دانسته شد هیچ یکی از زبانهایی که بوده و هست زبان دوم نتواند بود ، به دو شُوند[=سبب] : یکی آنکه این زبانها دشوار است و برای یاد گرفتن هر یکی دست‌کم باید دو سال و سه سال کوشش بکار برد. دیگری آنکه هر یکی از آنها زبان یک دولت است که اگر برگزیده شود دولتهای دیگر گردن نگزارده بکارشکنی خواهند کوشید. زبانهای مرده‌ی لاتین و یونانی نیز این حال را می‌دارند زیرا لاتین زبان کلیسای کاتولیک و یونانی زبان کلیسای ارتودکس است که هر کدام که برگزیده شدی هرآینه پیروان کلیسای دیگر نپذیرفتندی.
سیدضیاءالدین طباطبایی
احمد قوام (قوام‌السلطنه)
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 222
🔸 باید زبان را درست گردانید

آقای کسمایی در نامه‌ی دیگری می‌نویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامه‌ها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»

میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایه‌ی دشواری زبان مهنامه و گله‌مندی خوانندگان می‌شود.

چنانکه بارها نوشته‌ایم زبانی که امروز هست و روزنامه‌ها با آن نوشته می‌شود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونه‌ی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان داده‌ایم. کلمه‌های کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..

زبانی که نمی‌تواند کلمه‌هایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراسته‌ترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفته‌ایم. می‌باید از یک راه دانشمندانه‌ای پیش رویم.

چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.

لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا می‌شود و گفتگوهایی در آنها می‌رود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شماره‌ی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آینده‌ی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
✴️ فرهنگ
(تکه‌ی پنجم)

🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)

4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانه‌ی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان می‌باشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری می‌گزاریم. ولی این را ناگفته نمی‌گزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ می‌باشد. بگفته‌ی انجیل درخت را از میوه‌اش می‌شناسند. شما اگر می‌خواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون می‌آیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده می‌شوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همه‌ی نیروهایش را فرسوده می‌گرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او می‌دهد دانسته‌های بسیار بی‌ارزشی است كه اگر رویهم‌رفته‌اش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.

یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد می‌گیرند و از معنی بیکبار ناآگاه می‌مانند.

در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد می‌گرفتیم دسته‌ای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی می‌كند و ما از گفته‌هاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمی‌دانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن می‌شناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمی‌شناسند و چنین می‌دانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.

سپس مانند این آزمایش درباره‌ی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهوده‌گوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش می‌نوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی می‌كند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهوده‌گوییهای ایشانست كه «ادبیات» می‌شناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیده‌ایم.

شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سی‌وهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده می‌شود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكده‌ای بیرون آمده‌اند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح می‌دادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمی‌دانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.

كلمه‌ی «میهن‌پرستی» اینهمه بزبانها می‌رود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن می‌گردانند. من بارها می‌بینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی می‌پردازند. یكی می‌گوید :

پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد می‌گیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هم‌میهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی می‌رود و كنفرانس می‌دهد و چنین می‌گوید : «حافظ میهن‌پرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیده‌اند تازه معنی میهن‌پرستی را نمی‌دانند.

ما نیك می‌دانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسه‌ی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفه‌های كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر می‌سازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایه‌ای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموخته‌های پوچ و هیچ بیرون می‌آیند.
این یك نقصی در فرهنگ ایرانست ولی آنچه این نقص را بسیار زیانمند می‌گرداند بلكه آن را بیك خطر سهمگینی مبدل می‌سازد آنست كه این جوانان كه با این دانسته‌های پوچ و هیچ ، با این سرمایه‌ی دغل ، بمیان توده می‌آیند بیشتر آنان گردن بنقص دانسته‌های خود نمی‌گزارند ، بلكه آنها را یك دانسته‌های درست و یك سرمایه‌ی حسابی می‌شمارند و از روی همان دانسته‌ها بكوششهایی درمیان توده می‌پردازند. روزنامه می‌نویسند ، تألیف كتاب می‌كنند ، حزبها می‌سازند ، در نتیجه یك توده‌ی پست و بی‌ارزشی پدید می‌آورند. این یك خطر بزرگی است كه از فرهنگ پدید می‌آید و ما در جای دیگری درباره‌ی این شرح خواهیم كرد. [1]
(پرچم روزانه شماره‌های 187 ، 188 ، 189 و 190)

[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»