پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
شادروان علی‌مسیو با دو تن از پسران خود

از علی‌مسیو در پرچم چند بار نام برده و عکسش را هم بچاپ رسانیده‌ایم. این مرد یکی از بنیادگزاران دسته‌ی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. اما دو پسر او آنکه از دست راستش ایستاده پسر بزرگتر او حاجی خانست که در سایه‌ی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت در میان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.

آن پسر دیگر حسن است که با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقة‌الاسلام و دیگران بدار کشیده شد.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 279
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی دوم ـ بی‌ارجی : شیخک ، نادانک ، شاعرک ، آخوندک ، مردک ، زنک ، اسبک ، خرک ، و مانند اینها.

ای بسا اسب تیز دو که بماند خرک لنگ جان بمنزل برد
ای روبهک چرا ننشینی بجای خویش با شیر پنجه کردی و دیدی سزای خویش

این معنی نیز قیاسی است که به هر کجا ما میتوانیم کاف بر کلمه افزوده از آن معنی بی‌ارجی را بخواهیم. در این معنی همیشه کاف بکار می‌آید. گاهی نیز در ترکی «جوق» بکار برده می‌شود.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 17 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

داستان لئونیداس ، پادشاه اسپارت را شنیده‌اید. در لشکرکشی خشایارشا این مرد با سپاه یونان نگهداری تنگه‌ی ترموپولای (1) را داشت و چون ایرانیان از کوه گذشته ، پشت سر او را نیز گرفتند و یونانیان ناگزیر بودند بگریزند و جان بدر برند و یا بجنگ ایستاده کشته شوند ، لئونیداس انبوهی را از یونانیان بخانه‌هاشان فرستاد و خویشتن با چند صد تن ، پایدار ایستاده مردانه جنگیدند و همگی کشته شدند. این کار چرا کردند؟!. این جانبازی و مردانگیِ بسیار بزرگیست ، چگونه بدان آسانی انجام دادند؟! چرا نگریختند؟!. چرا جان بدر نبردند؟!.. این راست است در قانون اسپارت گریختن از جنگ گناه سختی بود و لئونیداس و یاران اسپارتیش اگر می‌گریختند ، کیفر سختی می‌دیدند. لیکن لئونیداس می‌توانست از خشایارشا زینهار خواهد. اگر چنین کاری می‌کرد همیشه پیش ایرانیان گرامی بود و بهترین نوازشها را می‌دید ، پس چرا این را نکرد و مرگ را بهتر دانست؟.. زیرا او خردِ درست داشت و نیک می‌دانست که زندگی جاویدانی نیست و هر کسی دیر یا زود از اینجهان رخت خواهد بربست و چند سال زندگانی را که پس از آن توانستی زیست با بدنامی برابر نمی‌گرفت و گردنفرازی و نیکنامی در پیش او چندان ارجمند بود که جان باختن در راه آن را گوارا می‌شمرد.

این جز در سایه‌ی درستی روان نتواند بود. نمی‌گویم یونانیان همه‌ی راستیها را می‌دانستند. می‌گویم : آنها را که می‌دانستند درست می‌دانستند و ارجش می‌شناختند و از درستیِ روان آسان بکار می‌بستند. همین بود حال رومیان.

گفتیم داستان نکوخویی و بدخویی داستان کشاکش میانه‌ی روان با تن و جان می‌باشد. پس بیگفتگوست که تا روانها نیرومند نگردند بر تن و جان چیره نتوانند درآمد.

هم گفتیم دوری از خویهای بد از بهر آسایش زندگانیست. پس تا کسی معنی درست زندگانی و سود و زیان آن را نشناسد بآسانی نتواند از بدخوییها دوری گزیند.

سخن کوتاه کنم : تکان خردها مایه‌ی همگی نیکیهاست. در این زمینه نیز پس از شمردن خویهای ستوده و ناستوده و روشن ساختن هر یکی از آنها باید به نیرومندی خردها کوشید تا مردم به نیکیها گرایند و آنها را از روی دلخواه بکار بندند.

گذشته از اینها هر کسی باید در اندیشه‌ی آراستن خویهای خود باشد و همیشه بر خویشتن سرپرستی کند و پاره‌ای خویها که عنوان بیماری را دارد و بآسانی چاره نپذیرد همچون خشم و رشک و تنگدیدگی و شتابکاری و دیگر از اینگونه ، درباره‌ی اینها باید بخود سختی داد و زمان درازی همیشه نگران خویش بود تا از آنها رهایی یافت.

گاهی کسانی می‌گویند خویهای بد چاره ندارد. این را آنان می‌گویند که درباره‌ی نیکوخویی سخنها سروده و کتابها نوشته‌اند و این نمونه‌ی نادانی ایشانست. یک روز هوس می‌کنند به پندآموزی پردازند و آن سخنان را می‌نگارند. روز دیگر بیکبار برگشته می‌گویند : از پند کاری برنخیزد. چنانکه گفته‌ام اینان از یک پیشامد پایه (قاعده) پدید می‌آورند. چنانکه یکی را چون دیدند پند درو نمی‌گیرد و یا فرهنگ (تربیت) سودی نمی‌دهد ، همه را با او در یک ترازو نهاده چنین گویند : خوی بد چاره ندارد. گاهی نیز مثلهایی می‌آورند : مس از سفید کردن سیم نشود. زنگی از شستن سفید نگردد. از اینگونه سخنها.

ولی اینها نادرست است. آری گاهی کسانی از اینکه روانشان بسیار ناتوانست و یا از اینکه پاره‌ای خویهای نکوهیده در نهاد او جایگیر است درخورِ چاره نباشند ولی اینگونه کسان کمند. انبوه مردمان کسانیند که از پرداختن بخود ، از خویهای بد رهایی توانند یافت و بخویهای ستوده آراسته توانند شد.

همه‌ی کوششها نیز درباره‌ی این دسته‌ی انبوه است. زیرا اینان چون به نیکی گراییدند و پیراسته شدند ، بدی یکمشت بدنهاد زیان چندانی نخواهد داشت. در همه‌ی زمانها نیز که جهان به نیکی رسیده ، بیکبار از بدان پیراسته نبوده است.

پابرگی از ویرانیده :
1ـ Thermopylae
گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان 3.pdf
577.5 KB
دردها و درمانها : 3 ، (همه‌ی تکه‌ها در یکجا)

نکوخوییها ، بدخوییها (چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید کرد؟..)

نکوخویی و بدخویی (بدا حال مردمی که پندسرایان فراوان دارند)

پایندگی یک توده بیش از همه در سایه‌ی نکوخوییست

سخن و پند
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 31ـ کشاکش و دشمنی که با افسران پیش آمد (تکه‌ی یک از دو)

روزهایی که ما به ناصری رسیدیم ، رفتار آزمندانه‌ی افسران با مردم و فشارهایی که بآنان می‌رسانیدند مرا سخت می‌آزرد. می‌دیدیم همه‌ی کوششهایی که سردارسپه کرده و زیانها و آسیبهایی که ما دیده‌ایم ، اکنون نتیجه‌اش آنست که گروهی از افسران آزمند با آزادی و آسودگی مردم را لخت می‌کنند و باک از هیچ چیز نمی‌دارند. مردم نیز که آمدن مرا شنیده بودند تو گویی پناهگاهی پیدا کرده‌اند. بارها بنزد من آمده چاره می‌طلبیدند ، بلکه برخی دست از دامن من برنمی‌داشتند.

مثلاً بنی‌طُرُف یکی از ایلهای بزرگ و نیرومند خوزستان که در سایه‌ی دشمنی با خزعل هواخواه دولت می‌بودند و در جنگهای خزعل نیز نافرمانی به او نمودند و زیان بسیار به او رسانیدند ، حکمران نظامی بجای دلجویی و مهربانی ، به انگیزش پسران شیخ بآزار آنان برخاسته بود ، باین معنی که بازمانده‌ی مالیات آنها را که بشیخ خزعل بدهکار شمرده می‌شدند ، می‌خواست که بگیرد و به خزعل پردازد. عوفی شیخ آن ایل را با برادرزاده‌اش خزعل‌نام ، به ناصری خواسته زیر فشار گزارده بود ، آن حکمران نظامی که دم از سیاست می‌زد این رفتار او با ایلهای خوزستان می‌بود.

عوفی روزی که رسیده بود یک کره اسب سیاهرنگ عربی را بنام ارمغان برای من فرستاد. اسب بسیار قشنگی می‌بود. من نپذیرفته پاسخ دادم که ما در ناصری جا برای نگهداری اسب نمی‌داریم. پس از چند روز خود عوفی و برادرزاده‌اش همراه دهدشتی بخانه‌ی من آمدند.

عوفی گفت : «خزعل که مالیات ما را از دولت پذیرفته بود ، یازده برابر پرداختی بدولت را از ما می‌گرفت. مردم چون نمی‌توانستند چنین مالیات سنگین را بپردازند ، هر ساله بدهکار می‌ماندند. اکنون حکومت نظامی فشار آورده آنها را از ما می‌خواهد در جای خود ، که چهارهزار تومان هم برای خود و معاونش می‌طلبد ، ما چون کس دیگری نمی‌شناسیم بشما پناه آورده‌ایم. می‌خواهیم اینجا بست نشینیم».

گفتم : «شما توانید میهمان من باشید. لیکن اگر من در کار شما دخالت کنم ، حکمران دشمنی بیشتر خواهد کرد و شاید که شما را نافرمان قلمداد کند و آزارهای بیشتر رساند. خودتان یکسره بدولت نامه نویسید و داد خواهید». با این گفتگو برخاستند و رفتند.

اینگونه داستانها مرا آزرده می‌داشت. شبی گفتار درازی نوشتم در این زمینه : «گشادن خوزستان تنها آن نبوده که سپاهیان از کوههای لرستان و بختیاری گذشته به این سرزمین سرازیر گردند. اینها به تنهایی سودی نتواند داشت. گشادن خوزستان آنست که مردم این سرزمین را از عرب و ایرانی بدادگری دولت و مهربانی آن امیدمند گردانند و دلهای آنان را بدست آورده به ایرانیگری دلبسته سازند». سپس کمی از بدرفتاریهای افسران را نوشتم و با دستینه‌ی «خداداد» که دروغ هم نمی‌بود بپایان رسانیدم. چون میرزاشمس‌الدین پسرعموی مدیر حبل‌المتین یکی از داوران عدلیه می‌بود. این گفتار را او به کلکته فرستاد که بچاپ رسد. چون آن شماره‌ی روزنامه بخوزستان رسید تکانی در مردم پدید آورد. آن شماره دست بدست می‌گردید.

سپس چون در تهران گفتگو از شاه شدن سردارسپه می‌رفت ، گفتار دیگری هم در آن باره نوشتم در این زمینه : «سردارسپه با رفتاری که تاکنون کرده پیداست که بمشروطه و مجلس ارجی نمی‌گزارد و پیداست که اگر بشاهی رسد این ارج نگزاردن بیشتر خواهد بود. اینست باید اندیشه‌ی آینده را کرد». این را نیز حبل‌المتین چاپ کرد. این شماره نیز در خوزستان دست بدست می‌گردید.

اینها هنگامی بود که از تهران تلگراف بازگردانیدن عدلیه به شوشتر رسیده و من آن پاسخها را داده بودم. حکمران نظامی که از آن باره دل‌آزرده می‌بود ، از باره‌ی این گفتارها دل‌آزرده‌تر گردید. زیرا دانسته بودند که آنها را من نوشته‌ام.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 6
🔸 گفتار آقای اسپهانی (تکه‌ی سه از سه)

آری دوباره آخوند مفتخوار و بازرگان انباردار و مرد سیاسی دزد و خائن باقی خواهند بود و باز بر این توده‌ی نادان افسار زده سواری خواهند کرد.

اینهمه روزنامه‌های روزافزون که همه با گفتارهای تند و سَهاننده‌ی[احساس‌برانگیز] خود معایب را گوشزد نموده و بگفته‌ی برخی راه چاره را نشان می‌دهند چرا کوچکترین هوده‌ای[نتیجه] دیده نمی‌شود ، روز بروز بدتر شده و گامی هم بسوی نیستی پیش می‌رویم!!

بسیار روشن است. بیگمان بایستی مرض را تشخیص داده و بدرمانش پرداخت. مرض ما این خرافات است ، مرض ما آن دستورهای زهرآلودی است که بنام دین داده می‌شود ، آن دستوراتی است که راه دزدی و انبارداری ، کم‌و‌گرانفروشی را آزاد گزارده پول حرام را حلال و بزرگترین گناه را با چند قطره اشک و یک زیارت پاک می‌نماید ، آن آموزاکهایی که از «مفاخر ملی!» ما داده شده است ، مرض ما اینهاست بایستی بچاره‌ی اینها کوشید.

در آغاز جنبش مشروطه می‌گفتند بایستی بدبستانها افزود تا با آنها بتوان توده را آماده ساخت ، دبستانها بنیاد نهادند و از آن سودی را که می‌بیوسیدند[=انتظار داشتند] ندیدند. این بار گفتند بایستی هرچه زودتر قانون نوشته بدست مردم داد. چنانکه دیده و می‌بینیم از این هم هوده بدست نیامد.

پیداست قانون هر اندازه درست و نیک باشد بایستی کسانی که آن را بکار می‌بندند شایندگیش را داشته باشند. نیکوترین حکومتها مشروطه (سررشته‌داری توده) است ولی ملتی که دارای آن دستورهای پلید برای زندگی است که همه بر ضد این نوع حکومت است نیکوترین قانونها بچنین توده چه تواند کرد؟!

ملتی می‌تواند زندگی کند که نیروی روانی افراد آن آلوده نگشته و مغزشان از کار نیفتاده باشد. ملتی که راه زندگی را نداند و زندگی کردن را برای پول اندوختن خواسته و بایای دینی خود را که هوده‌اش در فکر خود بودن و پروای هم‌میهنان و سرافرازی کشور خویش را ننمودن و بزندگانی ارج ننهادن و ... و ... است ، بیگمان توانایی راهبردن خود را نداشته و زیردست بیگانگان خواهد گردید.

پاکدلان و غیرتمندانی که دست بهم داده و مشروطه را پدید آوردند گمان می‌کردند که اگر پادشاه مستبد را برانداخته و حکومت را دگرگون سازند با نهادن قانونی توده را می‌توانند هم‌ردیف توده‌هایی که قرنها از آن پیشترند بنمایند اینست که برای گرفتن آزادی و روان ساختن قانون چه فداکاریها نمودند و از جان و داراک[=مال] خود چشم پوشیدند. افسوس بر آنهمه خونهایی که ریخته شد. فرمان مشروطه را گرفتند و بگفته‌ی مستر براون : «نه ملت فهمید از شاه چه گرفت و نه شاه فهمید که بملت چه داد». توده‌ای که هر دسته‌ی آن دارای آرمان و عقیده‌ی جداگانه است چگونه بدور هم آمده و با یکدیگر همکاری می‌کنند؟! اینست همینکه شاه را برداشته و حکومت را در دست گرفتند گمان کردند کار تمام شده و هر دسته بسویی رفت و دوباره همان اوضاع خراب ، بی‌سامانی ، هرج و مرج ؛ آغاز گردید. منتهی در این بار کسان دیگری هم برای سودجویی و پر کردن کیسه‌ی خود میدان یافتند. هنوز هم کسانی بدین فکرند و گمان می‌کنند با در دست داشتن حکومت می‌توان یک توده‌ی آلوده را همپای ملتهای زنده‌ی جهان ساخت.

راه همانست که ما می‌رویم ، چاره همانست که پاکدینان بکار می‌بندند. ما کلنگ برداشته و در آغاز بنیاد خرافات را که شُوَند پراکندگی افکار گردیده است ویران کرده و آموزاکهای پلیدی که در مغزها جای گرفته بیرون می‌رانیم. سپس راه زندگی را نشان داده توده‌ای تشکیل می‌دهیم که همه دارای یک فکر و یک آرمانند. در آن هنگام است که ما می‌توانیم خود را راه بریم و بیگانگان نخواهند توانست بر ما حکومت کنند ، در آن زمان ایران مال ایرانی است و ایرانی سرفراز است. ما برای آسایش بشر می‌کوشیم و نخستین گام را در راه رهایی هم‌میهنان خود از این بیچارگی برمی‌داریم. برای رسیدن باین هدف دو چیز لازم است که ما آن را داریم.

آری هم سرمایه‌اش را داریم و هم از خود گذشته‌ایم.

در پایان بروان پاک آزادیخواهان درود فرستاده و پیروزی پاکدینان را در این راه خدایی خواهانم.
[این] پیکره ... نشان می‌دهد تلگراف مظفرالدین‌شاه را به محمدعلی‌میرزای ولیعهد درباره‌ی داده شدن مشروطه و روان گردانیدن آن.
این تلگراف یکی از سندهای تاریخیست. کسانی که می‌خواهند از داستان آن آگاه گردند «تاریخ مشروطه» را بخوانند.
‍ شادروان سیدعبدالرزاق

شادروان سیدعبدالرزاق از یک خاندان آذربایجانی بود که در تهران زندگی می‌کردند و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران جانفشان آن گردید چنانکه در داستان بمباردمان مجلس در سال 1326 ق این جوان همراه دایی خود (سیدحسینخان مترجم نظام) از کسانی بودند که از عمارت مجلس جنگ می‌کردند سپس سیدعبدالرزاق همچون بسیاری از آزادیخواهان از ایران گریخته روانه‌ی استانبول گردید و چون جوان هنرمندی بود در آنجا بی‌نیازانه زندگی می‌کرد و با مهر کندن و اینگونه هنرها دررفتهای زندگانی را راه می‌انداخت. سپس چون شورش گیلان برخاست جوان غیرتمند روانه‌ی آنجا گردید و بمجاهدان گیلانی پیوست که تا تهران همراه آنان بود. عکس بالا در روزهای نخست گشادن تهران برداشته شده و او را با رخت مجاهدی نشان می‌دهد. آنکه در پهلویش ایستاده داییش مترجم نظام (آقای مترجم مدنی) است.

سپس در سال 1328 چون در تهران کشاکش انقلاب و اعتدال برخاست و انقلابیان با دست حیدر عمواُغلی و تفنگچیان او شادروان بهبهانی را کشتند و اعتدالیان بکینه‌جویی برخاسته مشهدی‌صادق را برای کشتن عمواُغلی و میرزاعلیمحمدخان تربیت واداشتند در روز کشتن تربیت این جوان بیگناه نیز درمیانه بخون خود غلتید و از میان رفت. (برای داستان بخش سوم تاریخ 18 ساله دیده شود.)

پرچم روزانه ش 104 : دوشنبه 4 خرداد 1321
شادروان اسماعیل میابی

در ایران چون جنبش مشروطه برخاست نخستین کسانی که از بیرون به یاری آمدند ایرانیان قفقاز بودند. اینان در آنجا جمعیتی بنام «اجتماعیون عامیون» داشتند که رئیس آن نریمان نریمانوف بود و چون آگاهی از جنبش ایران یافتند کسانی را برگزیده باینجا فرستادند. نخستین کسی که بتبریز آمد این اسماعیل بود که مرد چشم‌گشاده و بافهمی بود و نطقهایی می‌کرد و درمیان مجاهدان بود تا در سال 1326 [ق] که جنگ با محمدعلی‌میرزا درگرفت این بقفقاز رفته از آنجا تفنگ و فشنگ و بمب می‌آورده که در مرند با دست کسان شجاع‌نظام گرفتار شده و پس از چند شب بند و زندان با شکنجه و سختی کشته گردیده. آنکه از دست راست ایشان ایستاده شادروان اسماعیل است. آن دیگری شناخته نیست. (میاب دیهی از پیرامونهای مرند است.)

پرچم روزانه ش 106 : چهارشنبه 6 خرداد 1321
شادروان احتشام‌السلطنه

یکی از مردان نیک دربار قاجاری شادروان احتشام‌السلطنه بود. در سال 1323 و 1324 که در تهران جنبش مشروطه‌خواهی پیش می‌رفت این در دربار هواداری از مشروطه‌خواهان می‌نمود و چنین می‌گفت که باید درخواست ایشان را پذیرفت و چون این سخن او بعین‌الدوله خوش نیامد او را بنام نماینده‌ی ایران در کمیسیون سرحدی روانه‌ی کردستان گردانید و در آنجا بود تا پس از داده شدن مشروطه بتهران بازآمد و این بار نماینده‌ی مجلس بود و سپس نیز رئیس آن گردید و تا چندی این مقام را داشت. پس از آن نیز همیشه احتشام‌السلطنه هواداری و دلسوزی بمشروطه‌خواهان نشان داد.

پرچم روزانه ش 107 : پنجشنبه 7 خرداد 1321
‍ مشهدی‌صادقخان

یکی از داستانهای شگفت تاریخ مشروطه‌ی ایران آنست که در سال 1326 ق که محمدعلی‌میرزا مجلس را بتوپ بست و همه‌ی نمایندگان مجلس و دیگر پیشروان از ایران گریختند و یا نهان گردیدند و از آنسوی در تبریز ستارخان سر برافراشت و مجاهدان از هر سو بزیر درفش او درآمدند و بدینسان رشته‌ی کارها بدست این طبقه که بیشترشان درس‌ناخوانده بودند افتاد و اینان یک سال بیشتر در برابر دولت کوشیدند و مشروطه را دوباره برگردانیدند در آن یک سال و بیشتر درمیانشان کشاکش و اختلاف نیز روی نداد و همگی با همدیگر برادروار راه رفتند. ولی سپس که محمدعلی‌میرزا برافتاد و مشروطه دوباره شکوهی یافت و باز همان پیشروان (ادبا و فضلا) بمیان آمده رشته را بدست گرفتند در اندک‌زمانی درمیانشان دوتیرگی انقلابی و اعتدالی پدید آمد و این بدتر که آن مردان جانفشان را بدو دسته گردانیده بجان همدیگر انداختند.

چنانکه نوشته‌ایم در سال 1328 ق در تهران مجاهدان دو دسته بودند که خون یکدیگر می‌ریختند : یک دسته بر سر حیدر عمواُغلی هواداران انقلابی و یک دسته بر سر مشهدی‌صادق هواداران اعتدالی. آنان شادروان بهبهانی را کشتند و اینان میرزامحمدعلیخان تربیت و سیدعبدالرزاق را.

پرچم روزانه ش 109 : یکشنبه 10 خرداد 1321
‍ شادروان یارمحمدخان کرمانشاهی

یارمحمدخان یکی از مردان غیرتمند و گردنفراز ایران بود. در سال 1326 که محمدعلی‌میرزا با مجلس بدشمنی برخاست و مقدمه‌ی بمباران را تهیه کرد و مجلس از همه‌ی شهرها کمک می‌خواست این جوانمرد با حسینخان نامی با دو تن همراه آهنگ تهران کردند ولی چون بقم رسیدند در آنجا از داستان بمباران مجلس و بهم خوردن دستگاه مشروطه آگاه گردیدند. ولی چون آوازه‌ی ایستادگی تبریز بگوششان رسیده اسبها و تفنگهای خود را فروخته از بیراهه آهنگ تبریز کردند. در اینجا ستارخان خشنودانه از آنان پذیرایی کرد و در همه‌ی جنگهای تبریز اینان بودند و نام یارمحمدخان و حسینخان بزبانها می‌رفت. سپس در سفر اردبیل همراه ستارخان بودند. سپس نیز بتهران آمدند.

پس از داستان التماتوم یارمحمدخان یکی از سرداران مجاهدان گردید و همراه یِفرِمخان بجنگ سالارالدوله رفت و سپس خود او سردسته شده بنام آنکه ناصرالملک و دیگران با مشروطه خیانت کرده‌اند بدولت شورید و برای گرفتن کرمانشاهان بآنجا درآمد. ولی در جنگ ناگهان کشته گردید. (برای داستان بخش چهارم تاریخ هیجده‌ساله دیده شود).

عکس بالا در همان سفر کرمانشاه برداشته شده. آن که در پشت مترالیوز نشسته یارمحمدخان و دیگران از سردستگان بختیاری می‌باشند.

پرچم روزانه ش 108 : شنبه 9 خرداد 1321
13 مرداد روزبه پرارجِ گرفتن فرمان مشروطه خجسته باد!
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 280
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی سوم ـ دلسوزی : طفلک ، بدبختک ، جوانک ، فقیرک ، دخترک ، پسرک و مانندهای اینها.

پس از گریه مرد پراکنده روز بدو گفت کی مامک دلفروز

این معنی نیز قیاسی است. در این معنی نیز تنها خود کاف بکار میرود.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 18 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

در این باره گفتارهایی رانده زمینه را آماده ساختیم و در شماره‌ی پیش راز نیکخویی و بدخویی را روشن گردانیدیم. لیکن نگارشی از یکی از خوانندگان بما یادآوری کرد که یک گفتگوی بس سودمند و ارجداری ناپرداخته مانده و تا آن را بجایی نرسانیم شمردن خویهای ستوده و ناستوده بیهوده خواهد بود.

آن مرد چنین می‌نگارد : «آیا توان با پاکیزه‌خویی زیستن؟!.. آیا کسی که دربند پاکیست در زندگانی دست‌بسته گردیده و در راه پیشرفت از دیگران پس نماند؟!..»

این پرسش ازو ریشه‌ی دیگری دارد و نتیجه‌ی نگارشهاییست که کسانی از هواداران فلسفه‌ی مادّی کرده‌اند و در همه جا پراکنده شده و بهمه‌ی زبانها درآمده. اینان که آدمی را بپای جانوران می‌برند و از هر باره این را با آن ، یکی می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و کشاکش نمی‌انگارند ، ستوده‌خویی را نیز زیان هر کسی میدانند و بگمان خود دلیلهایی میرانند.

این بدآموزی که بسیار بیپاست ، در دلها کارگر افتاده و ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن را باور کرده و از پاکیزه‌خیمی روگردان شده‌اند. آدمی که از سرشت خود خویهای نکوهیده‌ای را دارد و این در سایه‌ی کوشش آموزگاران خداییست که از آنها دوری می‌گزیند ، بدآموزان بآسانی می‌توانند دوباره او را آلوده‌ی آن بدیها سازند. ما صدها کسان را می‌بینیم که با پیشانی باز پابندی بستوده‌خویی را بیهوده می‌شمارند.

پاره‌ای نیز گناه را بگردن زمانه انداخته چنین میگویند : «پاکیزه‌خیمی در جای خود نیکوست ولی در این زمان نمی‌توان دربندِ آن بودن».

نیز می‌بینیم بسیاری از آنان که با زبان پندآموزی میکنند و بدیگران پاکخویی یاد می‌دهند ، خودشان در دل اندیشه‌ی دیگری دارند و هرگاه درونشان را بکاویم ، با هواداران فلسفه‌ی مادّی هم‌اندیشه می‌باشند. بلکه کسانی اگر پایش افتاد آشکاره از آن فلسفه هواداری نشان می‌دهند.

در زمانهای پیش گفتگو از این بود که آیا خوی بد چاره‌پذیر است یا نیست و ما نشان دادیم که بسیاری از آنان که کتاب نوشته‌اند و پندسرایی کرده‌اند ، در یکجا نیز سخن از چاره‌ناپذیری بدخویان آورده‌اند و این نمونه‌ایست که کار ایشان جز پراکنده‌گویی نبوده است. امروز هم گفتگو از اینست : آیا با خویهای ستوده توان زیستن و از دیگران پس نیفتادن و ما می‌بینیم در اینباره نیز پراکنده‌گویی می‌شود. اینست بار دیگر می‌نگاریم : باید از پراکنده‌گوییها جلوگیری کرد. این چه هوسیست که هر کسی پندآموزی کند؟! آنچه آدمی را تیره‌روز گرداند ، پندارهای نابجاست! آنچه مغزها را آشفته سازد ، پریشانگوییها و وارونه‌سراییهای این و آن می‌باشد.

بارها گفتیم : سخن از خویهای نیکو و بد باید بر روی پایه‌ای باشد. در اینجا نیز ناگزیریم این گفتگو را یکرُویه[=قطعی] گردانیم و سنگ بزرگی از پیش پایها برداریم. چیزی که هست این گفتگو بجای دیگر خواهد کشید. آنان که آدمی را بپای جانوران می‌برند ، نخستین لغزش ایشان اینست که آدمی را نمی‌شناسند و از سرشت روانی او آگاهی ندارند. لیکن ما چون این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ایم نیاز بسخن دوباره نداریم. این شیوه‌ی ماست که هر سخنی را ساده و آرام می‌رانیم و خود جز این نبایستی کنیم. لیکن از این راه ارج گفتارها شناخته نمی‌گردد. گفتاری که پارسال بنام جان و روان نوشتیم ریشه‌ی فلسفه‌ی مادّی را می‌اندازد و ما چون آن را می‌نگاشتیم از این اندازه‌ی ارج آن آگاهی نداشتیم تا سپس از نوشته‌های دیگران کم و بیش آگاه شده این زمان بود که دانستیم چه لغزشهایی درمیان بوده است.

باری گام نخستین برداشته شده. جدایی آدمی از دیگر آفریدگان و برگزیدگی آن روشنتر از آن گردیده که بار دیگر بگفتگو نیازی ماند. پس از آن می‌رسیم به آیین زندگی. در اینجا دوسخنی[=اختلاف] درمیانست. اینان که به خرد بیش از هوس ارجی نمی‌دهند و زندگی را میدان نبرد شناخته هر کسی را می‌گویند تنها از بهر خویش کوشد ، پیداست که راهنمایی خرد را زیان می‌انگارند. ولی ما می‌گوییم : باید آیین زندگی راهنماییهای خرد باشد و بس.

اگرچه در این باره ما بنیاد بس استواری نهاده و راه آسایش و خرسندی جهانیان را نشان داده‌ایم. چیزی که هست در اینگونه گفتگوها سخن گوشه‌های بسیاری پیدا می‌کند و ما می‌توانیم در اینجا از گوشه‌ی دیگری درآییم و بی‌آنکه گفته‌های پیشین را دوباره گوییم بسخنانی پردازیم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 31ـ کشاکش و دشمنی که با افسران پیش آمد (تکه‌ی دو از دو)

روزی چون بعدلیه رفتم گفته شد میرزاشمس‌الدین نیامده ، به اداره‌ی حکمرانی رفته ، در همان هنگام دیدم پیشخدمت حکومت آمد و چنین گفت : «آقای سرتیپ خواهش کردند که شما با آقای مدعی‌العموم به اداره‌ی حکمرانی بیایید ، مذاکره‌ای هست». با مدعی‌العموم برخاستیم و چون رسیدیم عمارلو معاون حکمرانی ما را به اتاق خود برد. سپس برخاسته به اتاق سرتیپ رفت و در بازگشت نخست شعری از فردوسی خواند که من یک مصرعش بیادم مانده : «پیام سخت آوردم ز شاه» سپس گفت : «آقای سرتیپ می‌فرماید چون می‌دانم آقای رئیس عدلیه آدم عصبانیست نمی‌خواهم با ایشان روبرو شوم ، شما حرفهای مرا برسانید. ایشان چون به اهواز آمدند من خواهش کردم عدلیه را باز نکنند نپذیرفت. تلگراف از وزارت عدلیه فرستادند که اداره را به شوشتر بازگرداند نپذیرفت. به اینها بس نکرد مقاله‌ای به حبل‌المتین نوشت و بمن و دیگران توهین کرد. در این آخری هم بحضرتِ اشرف (1) تاخته و توهین کرده. از تهران اجازه داده‌اند که درباره‌ی ایشان هر رفتار سختی بخواهم مضایقه نکنم. ولی من به ایشان احترام می‌گزارم. باید تا دو ساعت دیگر از اهواز خارج شوند».

عمارلو با آن چهره‌ی گیرا و آواز درشت خود اینها را جمله بجمله به ما می‌شمرد. من خواستم داستان را کوچک نشان دهم و بشوخی پرداخته گفتم : «شما از کجا دانستید آن گفتارها را من نوشته‌ام؟. آنها که امضایش «خداداد» است». گفت : «از پستخانه پرسیدیم که میرزاشمس‌الدین دو پاکت بزرگ سفارشی بنام حبل‌المتین فرستاده. آنگاه ما در اهواز خدادادنام کسی را نشناختیم. تنها یک نفر هست که آن هم پیشخدمت اداره‌ی حکومتیست». گفتم : «شاید همان باشد زیرا از کارهای اداره‌ی حکومتی نیک آگاه بوده».

سپس گفتم : «بآقای سرتیپ بگویید گله‌های شما بیجاست. خواهش شما را من نتوانستمی پذیرفت. من ناچار می‌بودم که عدلیه را بگشایم. اما تلگراف وزارت عدلیه ، آقای سرتیپ چرا نمی‌داند که «قوه‌ی قضایی» مستقل است؟!. چرا نمی‌داند که یک قاضی زیردست وزیر عدلیه نیست؟!. دستور وزارت عدلیه مخالف قانون بود. من نپذیرفتم و آنها نیز مرا گناهکار نشمردند. آمدیم بر سر آنکه مرا از اهواز بیرون می‌کنند ، خواستشان چیست؟. اگر می‌خواهند من عدلیه را برداشته به شوشتر بازگردم این نخواهد بود. اگر می‌خواهند من خودم بیرون روم بسیار خوب ، من پذیرفتم ولی نه به شوشتر بلکه به بصره ، که از آنجا به تهران تلگراف کنم و دستور خواهم. آن هم دوساعته نشود. تا فردا بامداد بسیج سفر کرده راه افتم».

عمارلو این پیام را برد. چون بازگشت گفت : «آقای سرتیپ می‌گوید الان هم آقای رئیس عدلیه عصبانیست و هم من عصبانی هستم. خواهش می‌کنم بروند و پس از دو روز دیگر باز بیایند که باهم نشینیم و قراری گزاریم».

پس از این پیام خود عمارلو بسخنان دلجویانه پرداخت. این کسی می‌بود که در زمان جنگهای مشروطه از سوی آخوند خراسانی از نجف به تبریز آمده و من او را با دستار و عبا دیده بودم.

این داستان که گذشت باز تلگرافی از وزارت عدلیه رسید. باز دستور داده بودند که عدلیه را به شوشتر بازگردانید. دانسته شد حکمران نظامی دوباره به تهران فشار آورده. من می‌خواستم باز همان پاسخ را دهم. مدعی‌العموم و دیگران بترس افتاده گفتند : «این بار شاید حکمران نظامی مأمور گزارد و زورآزمایی کند. بهتر است خودمان به شوشتر بازگردیم». بدرفتاریهایی نیز از شهربانی و از افسران درباره‌ی کارمندان عدلیه آغاز یافته بود.

گفتم : «شما خودتان دانید. من نخواهم رفت ، و در عدلیه که در شوشتر باشد کار نخواهم کرد». آنان مبل و دفتر و افزار بازگردانیده همه رفتند. من نیز به تهران تلگراف کرده مرخصی خواستم ، و چون می‌دانستم پاسخ دیر خواهد رسید بآن شدم که با خانواده سفری به عراق کرده و در شهرهایش بگردم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ اینجا خواست سردارسپه است.
دولت بما پاسخ دهد.pdf
1.5 MB
🔶 دولت بما پاسخ دهد

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه

📊 شمار ساتها : ۴۲

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ مشروطه[دمکراسی] بهترین گونه از سررشته‌داریهاست

كسانی میگویند : ایرانیان شایای «مشروطه» نمی‌باشند.
🔸میگویم : راستست. لیكن باید كوشید و شایاشان گردانید ، نه آنكه چشم از آن پوشید. مشروطه یا «سررشته‌داری توده» بهترین گونه از سررشته‌داریهاست.

میگویند : از چه راه توان این توده را شایای مشروطه گردانید؟..
🔸میگویم : ایرانیان در این 38 سال هنوز از هزار تن یكی معنی راست مشروطه را نفهمیده‌اند. هنوز اندیشه‌ی روشنی از آن در دلهاشان نمی‌باشد. پس ناچاریست كه شایای آن نباشند. ناچاریست كه ارج آن ندانند.

گام نخست در راه شایندگی این توده آنست كه بكوشیم و معنی راست مشروطه را به همگان بفهمانیم ، بكوشیم اندیشه‌های روشنی درباره‌ی آن در دلها پدید آوریم.
امروز یكی از كَرفه‌كاری‌ها[= ثوابها] همینست كه نشستها برپا و در این باره سخن رانده شود ، كتابها به چاپ رسیده میان مردم پراكنده گردد. آری یكی از كرفه‌كاریها همنیست.
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی دهم)