پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
گواه روشنی بر شرک شیعیان :
لافرق بینک و بینها الاّ انّهم عبادک.

مردک! خدایی که جهان را و هرچه درو هست آفریده کجا ، آن کسانی که بی‌اختیار به اینجهان آمده بی‌اختیار رفته‌اند کجا؟! آیا آنها جز اینکه آفریده‌ (بنده‌ی) خدایند با خدا هیچ فرقی ندارند؟!

دهانهاتان شکسته باد ای نافهمان!
جاویدان خاموشی گیرید!
🔶 زبان ایرانی : 302
🔸 شمال ‌، جنوب‌ ، مشرق ، مغرب (تکه‌ی 3)

از نوشته‌های طبری برمی‌آید که این چهار بخشی ایران پیش از زمان خسرو انوشروان بوده. چه او چون تخت نشستن خسرو را می‌نویسد میگوید بچهار پادوسپان که در چهار سمت ایران فرمانروا بودند نامه نوشته دستورها داد. هم طبری می‌نویسد که تا زمان خسرو انوشروان سپهبد ایران یک تن بود ولی خسرو سپاه را نیز بچهار بخش کرده و هر بخشی را با سپهبد جداگانه بیکی از آن چهار کوست بگماشت. از اینجاست که ما از زمان او در تاریخها بنامهایی از قبیل سپهبد خوراسان و سپهبد نیمروز و مانند اینها بسیار برمی‌خوریم.1

ولی فردوسی برخلاف نوشته‌های طبری بخش کردن ایران را به چهار کوست (او «بهر» می‌خواند) به خسرو انوشروان نسبت داده و چهار بخش کردن سپاه را هم بنام خسرو پرویز می‌نگارد که از هر دو جهت با طبری اختلاف دارد. در داستان خسرو انوشروان میگوید :

بخش کردن انوشروان پادشاهی خود بچهار بهر

شهنشاه دانندگان را بخواند سخنهای گیتی سراسر براند
جهان را ببخشید بر چار بهر وزو نامزد کرد آباد شهر
نخستین خراسان ازو یاد کرد دل نامداران بدان شاد کرد
دگر بهره زو قم بد و اصفهان نهاد بزرگان و جای مهان
وزو بهره بد آذرآبادگان که بخشش نهادند آزادگان
وز ارمینیه تا در اردبیل بپیمود دانا خرد بوم گیل
سوم پارس و اهواز و مرز خزر ز خاور ورا بود تا باختر
چهارم عراق آمد و بوم روم چنین پادشاهی و آباد بوم.2

چنانکه می‌دانیم فردوسی شاهنامه را از روی خداینامه نظم کرده. گویا در آن کتاب درباره‌ی این چهار بخش کردن ایران آگاهی درستی نبوده و اینست که گفته‌های شاعر ایرادها دارد و درست از عهده‌ی مطلب برنیامده. یکی از ایرادها آنکه نامهای خوراسان و خوربران و باختر و نیمروز را که نامهای پارسی چهار سوی جهان بوده و کوستها با آن نامها خوانده می‌شده یاد نکرده و کلمه‌ی خراسان در بیت سوم مقصود از آن نام زمین است نه معنی مشرق. دوم آنکه ترتیبی را که خود ساسانیان برای شمردن چهار کوست داشته‌اند و خوراسان را نخست و خاوران را دوم و باختر را سوم و نیمروز را چهارم می‌شماردند تغییر داده است. سوم آنکه خزر را که در شمال بوده و جزو ایران هم نبوده جزو جنوب شمرده و این اشتباه از فردوسی بسیار دور است.

اما بخش کردن خسرو پرویز سپاه را بچهار بخش. در این باره هم میگوید : (شعرها گزین می‌شود)

گزین کرد از ایران بسی نامدار جهاندیده و گرد و جنگی سوار
جهان را ببخشید بر چار بهر یکایک همه نامزد کرد شهر
از آن نامداران ده و دوهزار سواران هشیار و خنجرگزار
فرستاد خسرو سوی مرز روم نگهبان آن فرخ آباد بوم
هم از نامداران ده و دو هزار گزین کرد از ایران نبرده‌سوار
بدان تا سوی زابلستان شوند به بوم سیه از گلستان شوند
ز لشکر ده و ده هزار دیگر دلاور بزرگان پرخاشخر
بخواند و بسی پندها دادشان براه آلانان فرستادشان
بایشان سپرد آن در باختر بدان تا نباشد ز دشمن گذر
ده و دو هزار دیگر برگزید ز مردان جنگی چنان چون سزید
بسوی خراسان فرستادشان بسی پند و اندرزها دادشان3

در اینجا نیز نامهای خوراسان و خوربران و باختر و نیمروز را یاد نمی‌کند. شگفت‌تر آنکه دربند را «در باختر» می‌خواند و بی‌شک باختر در این کلمه بمعنی شمال است زیرا دربند در شمال ایران بود و هست. ولی یقین است که خود فردوسی ملتفت این معنی آن کلمه نبوده است. بهرحال نوشته‌های طبری از هر بابت بر گفته‌های فردوسی برتری دارد.4

1ـ فرخ هرمز که آزرمیدخت را خواستگاری کرد و بسزای این آرزو بدست کسان آزرمیدخت کشته گردید سپهبد خراسان بوده و پسر او رستم که آزرمیدخت را از پادشاهی برداشت و سپهسالار جنگ قادسیه هم او بوده نیز سپهبدی خراسان داشته است. نیز در همان زمان آذرجشنس نامی سپهبد نیمروز بوده است.
2ـ شاهنامه‌ی خاور ، جلد 4 ، ص 378 و 372.
3ـ شاهنامه‌ی خاور ، ص 214 و 215.
4ـ مهنامه‌ی پیمان ، سال یکم آذرماه 1312 ، شماره‌ی یکم ـ و
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 15

2ـ سود و زیان خویهای نیک و بد را شناختن : بیشتر مردم زیان خویهای ناستوده را ـ چندان که هست ـ نمی‌دانند. هر یکی چیزهایی را شنیده‌اند و بر زبان می‌دارند ولی از راستی بسیار دورند. گام دوم در راه نیرومندی روانها اینست که آنان را از زیان خویهای ناستوده نیک آگاه گردانند.

گرفتاریهای آدمیان بیش از همه از رهگذر خویهای ناستوده است. آنچه آدمیان را بجان همدیگر انداخته خودخواهی و خشم و کینه و رشک است ، آنچه زندگی را پر از پستیها و بلندیهای بی‌اندازه گردانیده آز است. آنچه ستم و دغلکاری را پیشرفت داده دروغ و دوروییست. همچنین دیگر خویها که هر کدام سختیهای دیگری را در زندگی پدید آورده. من یکی از نتیجه‌هایی را که از ستودگی خویها توان برداشت در اینجا بازمی‌نمایم :

ما اگر چنین انگاریم که یک دسته‌ مردمی از این خیمها خود را بپیرایند و باهم براستی و درستی و نیکوکاری راه روند آنان روزانه بیش از یک ساعت بکوشش نیاز نخواهند داشت و ساعتهای دیگر همه بآسایش و خوشی بسر خواهند برد. آری آدمیان باید بکوشند و دربایستهای زندگی را آماده سازند. ولی این کوشش روزانه بیش از یک ساعت نیست. اینکه اکنون آدمیان اینهمه گرفتار رنج و کوششند جز نتیجه‌ی آز و رشک و خودخواهی و دروغ و نیرنگ نیست. هر کسی آزمندانه می‌خواهد بر دیگران بیشی جوید ، و یا رشکبرانه می‌خواهد بستودگیهای دیگران پشت پا زند. و یا ستمگرانه می‌خواهد همه را زبون خود سازد ـ از اینرو کشاکش پدید می‌آید و این رنجها پیدا می‌شود.

در یک توده هرچه خویها ستوده‌تر ، آسایش و خوشی مردم بیشتر است ـ اگر همه‌ی مردم با خویهای ستوده راه روند در جهان آسایش و خرّمی هرچه فزونتر خواهد بود.

اگر کسانی در تاریخ جستجو کنند در هر توده‌ای چون خویهای ستوده ـ از جانفشانی و درستکاری و دلیری و مانند اینها ـ رواج داشته آن توده سرفراز زیسته و در تاریخ نام بزرگی از خود بازگزارده. ولی سپس چون آن خویها را از دست داده سرافکنده شده و کم‌کم رو بنابودی نهاده است. گذشته از آسایش و خرّمی ، آزادی و سرفرازی توده‌ها نیز جز در سایه‌ی خویهای ستوده نتواند بود.

اینها فلسفه نیست. سخنهای ناسنجیده نیست. چیزهاییست که آزموده شده و از استوارترین آگاهیها بشمار است. در کتابهای باستان که از ایران در زمان هخامنشی گفتگو می‌دارند از ستوده‌خویی ایرانیان سخن رانده می‌گویند : «هیچگاه دروغ نگفتندی». ما این را بآسانی توانیم پذیرفت. زیرا کشوری بآن پهناوری که هخامنشیان را می‌بود و از کنار سیحون تا کنار دانوب کشیده می‌شد و ایرانیان بر چندین مردم از کلدانی و آسوری و عیلامی و مصری و ماکدونی و تیره‌های گوناگون سوریا و آسیای کوچک فرمان می‌راندند چنین فرمانروایی را جز در سایه‌ی خویهای ستوده‌ی گرانبها نگاه نتوانستندی داشت.

شما ببینید : هنگامی که خشایارشا یا کنبوجیا در همدان می‌نشست و جانشینی ازو در سارد پایتخت آسیای کوچک ، و دیگری در بلخ کرسی خراسان فرمان می‌راند اگر ایرانیان مردم بخرد و پاکدرون نبودندی و هر کسی سرفرازی خود را در سرفرازی کشور و توده ندانستندی آن فرمانروای سارد خودخواهانه و نمک‌ناشناسانه بنافرمانی برخاستی ، و خشایار یا کنبوجیا که آهنگ او کردی و از چندین ماهه راه لشکر بر سر او بردی از اینسوی فرمانروای بلخ نافرمانی نمودی ، و بدینسان کارها بر پادشاه شوریدی و رشته از هم گسیختی. چیزیست بسیار روشن : نگهداری چنان کشور بزرگی جز در سایه‌ی ستوده‌خویی ایرانیان نتوانستی بود.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٥ـ چگونه از خراسان بازگشتم (تکه‌ی دو از دو)

این داستان چون شنیدنیست یاد می‌کنم. در همان زمان روزی در کتابخانه‌ی مجلس کار می‌داشتم ، روانه‌ی آنجا گردیدم. در آن روزها یک دسته از کارمندان عدلیه‌ی پیش ، از داوران و دیگران ، که کاری به ایشان داده نشده در بهارستان بست می‌نشستند که یکی از آنان همان ملا باقر (ملا باقر بیدانش و دزد) می‌بود. من همانکه از در رسیدم این ملا ناگهان جلو مرا گرفت و چشمهای خود بروی من دوخته چنین گفت : «بهتر بود رعایت دین می‌کردید و این رخت را نمی‌پوشیدید». این جمله‌ها را با لحنی که کینه‌جویی و سرزنش از آن می‌بارید بزبان آورد و من چندان برآشفتم و بتکان آمدم که خودداری نتوانستم و کسانی را از قاضیان که در آن نزدیکی می‌ایستادند آواز دادم : «ای فلان ، ای فلان ، ای فلان ، بیایید ، بیایید که ملا باقر دم از دین می‌زند».

قاضیان به آواز من نزدیک آمدند و چون از چگونگی آگاه شدند برخی به او ریشخند کردند و برخی نکوهش گفتند و برخی بمن دلداری داده بحال خودم بازگردانیدند.

باز در همان روزها بخواندن زبان ارمنی پرداختم. در رشته‌هایی که دنبال کرده بودم ـ از تاریخ و زبانشناسی ـ خود را نیازمند دانستن آن زبان می‌دیدم. بویژه تاریخ و زبان آذربایجان که از هر باره بستگی بتاریخ و زبان ارمنستان می‌داشت.

ولی زبان ارمنی دو تاست : یکی کهن (یا کراپار) (1) و دیگری نو (یا اشخاراپار) (2). هر دوی آنها دشوار است. من نیاز بیشتر به کراپار می‌داشتم که دشوارتر می‌باشد. رویهم‌رفته درس زبان خواندن مردی سی‌وهفت ساله ، آن هم با داشتن فرزندان و پیشه ، خود کار دشواری می‌بود ، چه رسد بآنکه زبان دشوار ارمنی را بخواند. لیکن من چون تشنه می‌بودم و با خواهش و آرزو آن را پی می‌کردم بسیار آسان می‌افتاد و بجای رنج لذت می‌یافتم. دو روز در هفته که بارون هایراپتِ آموزگار می‌آمدی من آنها را از روزهای خوشی خود می‌شماردم. کم‌کم با بارون دوستی پیدا کردیم. این مرد افتاده و پاکدل که جز شاعری آلودگی نمی‌داشت ، همنشینی با او برای من سراپا خوشی می‌بود. بیشتر شبها را خواهش می‌کردم که بماند و با خوشیهای بسیار باهم شام می‌خوردیمی و در آن میان درس را فراموش نساخته ، چه درمیان گفتگو و چه درمیان شوخیها ، جمله‌های ارمنی بکار می‌بردیمی. بدینسان خواندن زبان ارمنی نه تنها مرا فرسوده نمی‌گردانید از فرسودگی بیرون می‌آورد. دو سال با بارون هایراپت این حال را می‌داشتیم.

باز در همان روزها به «کارنامه‌ی اردشیر بابکان» پرداخته آن را از پهلوی بخط فارسی برمی‌گردانیدم و معنایش می‌نوشتم که سپس بچاپ رسید.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Grabar یا Krapar
2ـ Ashkharhabar
#اقتصادی

📘 کار و پیشه و پول

📘 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

👇👇👇👇👇👇
k^r va piwe va pul.pdf
514 KB
کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

احمد کسروی

برگرداننده : کوشاد تلگرام

#اقتصادی
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمی‌خیزد

🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکه‌ی چهارم)

یک شیعی باید از هر چیزی ستایشی برای امامان خود ، و یا نکوهشی برای دشمنان ایشان پدید آورد و هیچ فرصتی را در این باره از دست ندهد. این بایای شیعیگری اوست. مثلاً ابوبکر چون خلیفه شده و بمنبر رفته و پاکدلانه بمردم چنین گفته : «وَلَّیتُکُمْ وَلَسْتُ بِخَیرٍ مِنْکُمْ» ، (من سررشته‌دارتان گردیدم در حالی که بهتر از شما نمی‌باشم) ، شیعی باید فرصت از دست ندهد و بآن گفته‌ی ابوبکر «وَ عَلِی فِیکُم» (1) بیفزاید تا دانسته گردد که ابوبکر با همه‌ی دشمنی که با علی می‌داشت به بزرگتری و برتری او می‌خَستُوید (2) و این بپاس جایگاه او بوده که گفته : «من بهتر از شما نمی‌باشم».

یک جمله‌ای در کتابهاست : خدا به پیغمبر اسلام گفته : «لَو لاَكَ لَمَا خَلَقتُ الأَفْلاَكَ» ، (اگر تو نبودی این چرخها را نیافریدمی) این جمله غلطست و همانا (3) آن را یکی از ایرانیان عربی‌دان ساخته است. در عربی باید گفت : «لولا انت ...». «لولاک» غلط است و جز بنام «سجع‌سازی» با افلاک آورده نشده. چنین جمله‌ی دروغ و غلطی ، شیعه آن را نیز بحال خود نگزارده و بآن نیز افزوده : «ولو لاَ عَلِی لَمَا خَلَقْتُكَ» ، (و اگر علی نبودی تو را هم نیافریدمی).

چنانکه گفتیم در این باره بآیه‌های قرآن نیز دست برده و هر کجا که زمینه‌ای دیده‌اند بآنها افزوده‌اند.

هر تکانی که در جهان پیش آید و هر داستان بزرگی که رخ دهد شیعی باید بگردد و حدیثی پیدا کند تا نشان دهد که امامان آن را از پیش آگاهی داده‌اند. این بایای شیعیگری اوست.

در سالهای اخیر که دانشهای اروپایی در ایران رواج یافت ، ملایان شیعه تنها بهره‌ای که از آن دانشها بردند این بود که بگردند و حدیثهایی پیدا کنند و آنها را به رخ جهانیان کِشند و چنین گویند : «این را فلان امام آگاهی داده».

بنوشته‌ی هبة‌الدین (وزیر فرهنگ عراق) ستاره‌شناسی نوین تازگی نمی‌دارد و همه‌ی آنها در آیه‌های قرآن فهمانیده شده و در حدیثها یادش رفته است.

بنوشته‌ی خالصی‌زاده (4) «نیروی کشش» (یا قوه‌ی جاذبه) را امامان می‌دانسته‌اند و در گفته‌هایشان بازنموده‌اند ، و بسیار دور از دادگریست که اروپاییان آن را از نیوتن انگلیسی نوشته‌اند.

در این ده سال که ما بکوشش برخاسته‌ایم (5) و سخنانی در زمینه‌ی زندگانی می‌نویسیم ، در سالهای نخست بسیاری از طلبه‌ها و دیگران می‌آمدند و چنین می‌گفتند : «اینها که در حدیثها هم هست. شما چرا حدیث ذکر نمی‌کنید که مردم هم زودتر بپذیرند». سپس چون از ما نومید شدند خودشان بکار پرداختند. بدینسان که ما هرچه نوشتیم آنان کتابها را گردیده از میان صد حدیثِ بی‌معنی یکی را ، که بیش یا کم ، مانندگی بگفته‌های ما می‌داشت پیدا کرده به رخ ما می‌کشیدند.

مثلاً ما که در زمینه‌ی خِرَد ، هم با کیشها و هم با صوفیگری و خراباتیگری ، و هم با روانشناسی نوین در چَخِش می‌بودیم و در برابر همه‌ی آنها گفته‌های خود را با دلیلهای استوار روشن می‌گردانیدیم ، آنان حدیثی را به رخ ما می‌کشیدند : «خدا چون خرد را آفرید باو گفت جلو بیا ، آمد. گفت پس برو ، رفت. گفت با تُست که کیفر خواهم داد ، با تُست که پاداش خواهم داد».

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ معنی : در حالی که علی درمیان شماست.
2ـ خستویدن (همچون برگزیدن) = اقرار كردن
3ـ همانا = «چنین پیداست»
4ـ یکی از آخوندهای ایرانی‌تبار در عراق بود که انگلیسیان او را از آنجا بیرون راندند. اندکی پس از آمدنش بایران در برابر جنبش جمهوری‌خواهی رضاشاه به مخالفت برخاست. به این کتاب نیز ایرادی نوشته که در گفتار پایانی آمده.
5ـ کسروی آغاز کوششهایش را از سال 1312می‌شمارد ـ سالی که مهنامه‌ی پیمان را بنیاد گزارد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸یکی از نافهمیهای ملایان که ثبت تاریخ شده است
سعیدی : ما این حرم مقدس را دارالشفا می‌دانیم. ...

جام زهر را در کلیپ زیر می‌نوشد 👇👇
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸درباره‌ی سعیدی سرپرست بارگاه معصومه‌ي قم :
بیاد بیاوریم نافهمیهای دستاربندان را.
بیاد بیاوریم که با همه‌ی نادانی مدعی پیشوایی مردم هستند.
این شیخک بجای آنکه از خرد خود پیروی کند و برای گرفتن چنین تصمیمهایی دستورهای پزشکان را راهنما گیرد ، دست بدامن «مراجع» می‌شود : مکارم شیرازی ، نوری همدانی و صافی گلپایگانی که هر یک همچون خود اویند.
اینها بزبان حال می‌گویند : ما که فهم و خرد نداریم ، پس به هرچه «مراجع» بگویند گردن می‌گزاریم.
امیدمندیم انبوه مردم پی به نافهمی اینان برده‌اند. دانسته‌اند به کسانی که چنین درمانده و بیچاره‌اند نمی‌رسد راهنمای مردم باشند.
🔶 زبان ایرانی : 303
🔸 شمال ‌، جنوب‌ ، مشرق ، مغرب (تکه‌ی 4)

موضوع چهار بخشی ایران از این حیث مهم است که اگر کسانی آن را ندانند از فهم یک رشته مطالبی راجع بتاریخ دوره‌‌ی آخر ساسانیان و اوایل اسلام در خواهند ماند و چون سخن از سهوهای فردوسی در این موضوع رانده شده این یک سهو او را نیز یاد می‌کنیم :

در داستان بند کردن شیرویه پدر خود خسرو را و پیغامی که در زندان باو فرستاد و پاسخی که خسرو بآن پیغام داده از زبان خسرو میگوید :

سپهبد فرستادم از چارسوی گزیده بزرگان آزاده‌خوی
یکی بر خراسان یکی باختر دگر کشور نیمروز و خزر1

بیگفتگوست که مقصود از چارسوی همان چهارکوست است. لیکن باز یک رشته غلطهایی روی داده که نمی‌دانیم از فردوسی یا از خداینامه است. مقصود از خراسان معنی مشرق و نام سرزمین هر دو می‌تواند بود ولی باختر را مقابل آن شمردن غلط و بیجاست. نیمروز را هم چون فردوسی نام سیستان می‌دانسته (چنانکه خواهیم دید) آنست که کلمه‌ی کشور بر سر آن افزوده بجای شمال هم کشور خزر را یاد کرده که از هر باره بیجاست.

شک نیست که در اصل خبر کلمه‌های خوراسان و خوربران و باختر و نیمروز بوده مؤلف خداینامه یا فردوسی تغییراتی در آن داده.

این بود آنچه درباره‌ی کوستهای چهارگانه‌ی ایران در زمان ساسانیان و نامیده شدن آنها با نامهای چهار سوی گیتی بایستی گفت. از اینجا دانسته شد که نامهای مشرق و مغرب و شمال و جنوب در زبان پارسی چهار کلمه‌ی خراسان و خاوران و باختر و نیمروز است. هم دانسته شد که فردوسی و فرهنگ‌نویسان و دیگران در این باره از حقیقت پاک دور و بیگانه بوده‌اند و اشتباه ایشان نه از یک جهت بلکه از چندین جهت بوده است. از همه بدتر آن وارونه‌کاری است که درباره‌ی خاور و باختر روا داشته گاهی آن را نام شرق و این را نام غرب گرفته و گاهی عکس آن را بکار برده‌اند. در حالی که باختر بمعنی هیچ یک از شرق و غرب نیست بلکه نام شمال است.

سرچشمه‌ی این اشتباهها آنکه در نتیجه‌ی چهار بخشی ایران در زمان ساسانیان دو کلمه‌ی خراسان و نیمروز ، آن معنیهای خود را که در زبان مردم داشته‌اند از دست داده‌اند و هر یکی نام سرزمینی گردیده است. چنانکه خراسان کنون هم نام زمین است و بیک بخشی از کوست خوراسان دوره‌ی ساسانی گفته می‌شود. نیمروز را هم فردوسی و دیگران نام سیستان که بخشی از کوست نیمروز ساسانی است گرفته و در همه جا جز باین معنی بکار نبرده‌اند.

فردوسی میگوید درباره‌ی رستم :
برون رفت آن پهلو نیمروز ز پیش پدر گرد گیتی فروز2

سعدی میگوید :
گر به غریبی رود از شهر خویش محنت و سختی نبرد پینه‌دوز
ور به خرابی فتد از مملکت گرسنه خسبد ملک نیمروز3

در فرهنگها نیز نیمروز را نام سیستان دانسته‌اند. در برهان قاطع چنین می‌نویسد : «چون سلیمان علیه‌السلام بآنجا رسید زمین آن را پرآب دید دیوان را فرمود تا خاک بریزند در نیمروز ، پرخاکش کردند و بعضی گویند خسرو چین تا نیمروز آنجا را لشگرگاه کرده بود و وجوهات دیگر نیز دارد».

این راز بر ما پوشیده است که چگونه خوراسان و نیمروز معنیهایی که داشته‌اند از دست داده‌اند و نام زمین گردیده‌اند لیکن خاوران و باختر که دو برادر دیگر آنها بوده‌اند نام زمین نگردیده‌اند. آیا این تفاوت از چه رو بوده است؟ بهرحال گویا در آغاز قرنهای اسلامی پارسی‌زبانان با این اشکال دچار بوده‌اند که هرگاه که کلمه‌ی خراسان یا نیمروز بر زبان می‌رانده‌اند دانسته نمی‌شده که آیا مقصود معنی پیشین آنست که مشرق و جنوب باشد یا سرزمینهای خراسان و سیستان. اینست که از اختلاص کلمه‌های عربی بزبان فارسی استفاده کرده برای رهایی از این اشکال دو کلمه‌ی مشرق و جنوب را معمول ساخته‌اند و پس از دیری معنیهای دیرین خراسان و نیمروز پاک فراموش شده که جز نام سرزمین از آن دو کلمه فهمیده نمی‌شود.
1ـ شاهنامه‌ی خاور ، جلد 5 ، ص 266.
2ـ شاهنامه‌ی خاور ، ج 1.
3ـ گلستان.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 16

داستان جنگهای ایران و یونان را در آن قرنها شنیده‌اید. یونانیان که با همه‌ی کمی در برابر دولت بزرگ هخامنشی ایستادگی نمودند شما اندکی نیز از خویهای ایشان جستجو کنید و راز این فیروزی را از آنجا جویید. نمی‌گویم : همه‌ی خویهاشان ستوده بوده. می‌گویم : یک رشته خیمهای گرانبها از جانفشانی و دلیری و راستی‌پرستی و مانند اینها میان ایشان رواج بسیار داشته. داستان لئونیداس و یاران او در تنگه‌ی ثرموپولای (1) همیشه در تاریخ خواهد ماند.

رومیان از یک شهر روم برخاسته و سپس بر سراسر ایتالیا دست یافتند ، و پس از آن در آسیا و اروپا و افریقا بر زمینهای بسیار پهناوری چیره شدند و چندین پادشاهی را برانداختند. اگر می‌خواهید راز این فیروزی را بدانید داستانهایی را که از گردنفرازی و جانفشانی و مردانگی ایشان نگاشته‌اند بخوانید.

نمی‌گویم همه از این راه بوده. بیگمان در بزرگی و فیروزی رومیان قانونهای جمهوری و هنرهای جنگی و چیزهای دیگر پا درمیان داشته. لیکن ستوده‌خویی بیش از همه کار کرده. زیرا آن قانونها و هنرها را کارتاجیان (2) نیز که یکی از دشمنان بزرگ روم بودند می‌داشتند و ما می‌بینیم در جنگ با روم زبون گردیده و از میان رفته‌اند و این جز در سایه‌ی خویهای بد آنان نبوده. از خودِ داستانهای جنگی نمونه‌های نیکی از خویهای دو مردم در دست است و ما را نیازی بجستجو در کتابها نیست.

یک نمونه از جانفشانی رومیان اینست که چون در جزیره‌ی سیسیل جنگهای سختی میانه‌ی دو کشور می‌رفت و هر دو سو گزند سختی دیده بود ـ کارتاجیان نمایندگانی به روم برای گفتگوی آشتی و آزادی دستگیرشدگان فرستاده و رگلوس نامی را که از کونسولها و سرداران روم بود و در جنگی بدست کارتاجیان افتاده بود همراه ساختند که بکوشد و سنای روم را بپذیرفتن پیشنهاد آشتی نزدیک گرداند ، و ازو پیمان گرفتند که هرگاه آشتی سر نگرفت بار دیگر به کارتاج بازگردد و در دستگیری بماند. اینان چون به روم رسیدند و فرستادگان کارتاج پیشنهاد آشتی کردند نمایندگان سنا از رگلوس شور خواستند و او چنین پاسخ داد : آشتی کردن و دستگیران را رها ساختن به کارتاج سودمندتر خواهد بود تا به روم ، و اگر جنگ دنبال شود رومیان فیروز خواهند درآمد و کارتاجیان را از سیسیلیا بیرون خواهند راند. بدینسان مرد نیکخو سود کشور را بآزادی و آسودگی خود برگزید ، و از گفتن راستی که بهای جانش بود بازنایستاد. و چون آشتی سر نگرفت همراه فرستادگان به کارتاج بازگشت و چنین می‌گویند در آنجا بشکنجه نابودش ساختند.

اما نمونه‌ای از آلودگی کارتاجیان : داستان هانیبال (3) و لشکر بردن او را بر سر روم هر تاریخ‌خوان می‌داند. از هنرهای جنگی که گفتگو می‌کنند و کتابها درباره‌اش نوشته‌اند یکی از شاهکارهای آن این لشکرکشی هانیبال می‌باشد. این مرد و خاندانش برای آنکه شکست کارتاج را جبران کنند و آن را از خاک بردارند بجانفشانیهای بسیار بزرگی برخاسته و بیست سال کمابیش کوشیده و از بومیان اسپانیا سپاهیان ورزیده پدید آورده بودند و هانیبال با یک دلیری بیمانند از کوههای آلپ سرازیر شده و بخاک روم درآمده و در چهار جنگ پیاپی لگیونهای روم را درهم شکسته و رومیان را بسختترین تنگنا انداخته بود. هر کسی می‌خواهد اندازه‌ی هنرمندی این سردار بنام تاریخ را بداند ستایشهایی را که خود رومیان ازو نوشته‌اند بخواند. این مرد پانزده سال در خاک روم نشست و رومیان با او برابری نتوانستند. کارتاج دوباره پا گرفته و با هماورد دیرین خود روبرو می‌ایستاد و امید بسیار می‌رفت که روم بیک پیمان استواری ناگزیر گردد و دو کشور همیشه با آسایش بسر برند. ولی کارتاجیان از بدخویی این شایستگی را نداشتند و چنان فرصتی را فدای ناپاکدرونی پیشروان خود ساختند.

هانیبال در خاک روم دربایستها داشت و می‌بایست کارتاج پشتیبانی و یاوری ازو دریغ نگوید و پول و سپاه و خواروبار برای او فرستد و بارها هانیبال خواهش پشتیبانی از سنای کارتاج کرد. ولی چون کسانی از نمایندگان سنا آن فیروزی و پیشرفت را از هانیبال برنتافته از ناپاکدرونی بَرو رشک می‌بردند هر زمان که او خواهش پول یا سپاه کرد اینان بهانه‌ای پیش کشیده خواهش او را نپذیرفتند و نتیجه آن شد که هانیبال ناتوان گردیده و کاری از پیش نبرد و شد آنچه در تاریخها نگاشته‌اند و کارتاج زیر پای رومیان لگدمال گردید.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ Thermopylae
2ـ Carthage ، سرزمینی پیرامون شهر کنونی تونس (پایتخت کشور تونس) ، که دسته‌ای از فینیقیان در حدود هشتصد سال پیش از میلاد بآنجا کوچیده و آباد کرده و بنام کارتاژ یا کارتاج خوانده شده.
3ـ Hannibal (183 تا 181ـ247 پیش از میلاد)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکه‌ی یک از دو)

یک سال بیشتر در وکالت گذرانیدم و چیزی که در اینجا بنویسم بیادم نمانده. جز آنکه من در وکالت نیز همان راه را پیمودم که در داوری می‌داشتم. باین معنی دعوایی را که می‌دیدم نه راستست ، وکالتش را نمی‌پذیرفتم. در محاکمه ، چه حقوقی و چه جزایی ، دروغ نمی‌گفتم ، انکار نمی‌کردم. در ایران پنداشته شده که وکیل باید دروغ گوید ، دروغ گفتن یکی از شیوه‌های وکالت است. ولی من اینها را نپذیرفتم. بسیاری می‌گفتند : «با این راه کسی بشما وکالت ندهد». ولی من وارونه‌ی آن را دیدم. بسیاری بمن وکالت می‌دادند تنها برای آنکه راستی را پیش گرفته‌ام. بارها رخ داد که یکسو که من وکیلش می‌بودم از رفتار من بتکان آمد و همو وکالت سپرد که کار را با آشتی بپایان رسانم. بارها رخ داد که در تبریز و دیگر جاها هم اینسو و هم آنسو وکالت برای من فرستادند ، و من رفته و پرونده را خوانده و آنسو را که براستی نزدیک یافتم وکالتش پذیرفتم.

در این یک سال وکالت بود که تکان سختی در روان من پدید آمد و چون سفر گیلان کردم آن تکان هرچه سختتر شد و چون این داستان را در جای دیگر نوشته‌ام در اینجا بآن نمی‌پردازم. (1)

در این یک سال آقای عبدالله بهرامی که نامش در «زندگانی من» برده‌ام ، بوزارت عدلیه آمده معاون وزیر می‌بود. این مرد ارجمند که دوستیش نیز ارجمند است از دلسوزیها با من خودداری نمی‌توانست. بارها می‌گفت : «من دوست نمی‌دارم شما وکالت کنید». در پاییز سال ١٣٠٧ بود که روزی تلفن کرده بود رفتم. گفت : «می‌خواهم باز شما بعدلیه بیایید. محاکمه‌ی محمدباقر آغاز شده و ما در دیوان جنایی قاضی کم داریم. داور در اهواز است. من تلگراف کردم که کسروی را دعوت کنم. پاسخ داده که دعوت کنید». گفتم : «نظر شما را می‌پذیرم ولی دارالوکاله را بهم نخواهم زد تا داور بیاید ، و با او شرطهایی کنیم». این گفتگو شد و همان ساعت دستور داد «ابلاغی» نوشتند و آوردند و من همان روز کارهای وکالتی خود را بآقای سید عبدالله مدرس‌زاده (آقای کظیمی که اکنون هم از وکلاست) سپرده از فردا بدادگاه جنایی رفتم.

این محمدباقر و محاکمه‌اش داستان درازی می‌داشت که اینک بکوتاهی یاد می‌کنم : محمدباقر ، گلپایگانی می‌بوده به کاظمین رفته و در آنجا بزرگ شده و یک سفر به ایران آمده و بازگشته و درمیان سفر هفت تن را با خورانیدن زهر (داروی روباه) کشته بوده. پس از رفتن او شهربانی به بزه پی برده و یکایک دنبال کرده و چگونگی را بدست آورده و خود محمدباقر را نیز از عراق به تهران کشانیده بود ، و چون آن را شاهکاری از خود می‌دانست همه‌ی پرونده را بروزنامه‌ها داد که یک ماه بیشتر آن را زیر عنوان «جنایت عظیم» بچاپ می‌رسانیدند. سپس هم اداره‌ی اقدام ، آن را جداگانه بچاپ رسانید و تکه به تکه درمیان مردم پراکند. شش ماه کمابیش در سراسر کشور گفتگو از محمدباقر و جنایتهای او می‌بود ، روزی که او را برای محاکمه بعدلیه می‌آوردند ، مردم در سر راه انبوه گردیده چندان خشم از خود نشان می‌دادند که اگر پاسبانها نبودندی بسرش ریخته تکه‌تکه گردانیدندی.

یک هفته‌ی دیگر که من بدیوان جنایی رفتم ، انبوهیِ مردم و خشمهاشان به همان حال می‌بود. روزی را می‌بیوسیدند که حکم دیوان جنایی بیرون آید و از تمیز گذرد و محمدباقر را بالای دار ببینند و بسیار ناشکیبایی از خود می‌نمودند. ولی من از دادگاه رفتار دیگری می‌دیدم. برداشت دادگاه برآن می‌بود که جانی «تبرئه» شود.

من از این رفتار در شگفت بودم و سپس که جستجو کرده‌ام و دانسته‌ام ، داستان این بوده که رفتار خودنمایانه‌ی شهربانی ، و اینکه پرونده را پیش از فرستادن بعدلیه بروزنامه‌ها داد ، بداور برخورده بوده. آن را یک گونه بی‌پروایی با عدلیه می‌شمارده. راستی هم آنست که پراکندن داستانهای جنایی پیش از رفتن بدادگاه ، از دیده‌ی قضایی ناستوده می‌باشد. زیرا این ، سهشهای مردم را بتکان آوردن ، و آزادی داوران را از دستشان گرفتنست. آنگاه چیزی که هنوز نیک روشن نگردیده و به رسیدگیهایی نیازمند است ، پراکندن آن درمیان مردم چه عنوانی تواند داشت؟!.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نگاه کنید به «بخشی از گفتار آقای كسروی در روز یكم آذر» ، پرچم هفتگی شماره‌ی چهارم
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمی‌خیزد

🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکه‌ی پنجم)

این خود جُستاریست که آیا دین بهرِ مردم است یا مردم بهرِ دین می‌باشند. اگر راستش بخواهیم دین بهر مردم است. دین بهر آنست که آمیغهای زندگانی را بمردم یاد دهد و آنان را از گمراهی بیرون آورد. خدا چنین خواسته است که هر چندگاهی یک بار کسی را از میان مردمان برانگیزد و با دست او شاهراهی برای زندگانی بروی مردم بگشاید. دین بهر اینست. ولی در اندیشه‌ی شیعیان وارونه‌ی این می‌باشد. در اندیشه‌ی آنان مردم بهر دینند. باینمعنی که خدا «چهارده معصوم» را آفریده و آنان را بسیار گرامی داشته ، و اینجهان و مردمان را آفریده كه آن گرامی‌داشتگان را بشناسند و جایگاه آنان را در نزد خدا بدانند و برای خشنودی خدا همیشه نامهای آنان را بزبان رانند و درودها فرستند ، و بروی گورهاشان گنبدهای سیمین و زرین افرازند و از راههای دور بدیدن آن گنبدها روند ، سرگذشتهای آنان را فراموش نساخته همیشه تازه نگه دارند ، با دشمنان ایشان همیشه دشمن باشند و نفرین و دشنام دریغ نگویند ، و پیداست که بپاداش این کارها در آنجهان به بهشت خواهند رفت و آب کوثر خواهند خورد و هر گناهی كه كرده‌اند بپاس میانجیگری آن گرامیان ، آمرزیده خواهد شد. اینست فهمیده‌ی شیعیان.

در زمانهای باستان چون خواستندی از پهلوانانی ارجشناسی نشان دهند ، به یک نمایشی برخاستندی. بدینسان که یک کاروان بزرگی پدید آوردندی که دسته‌هایی در پیشِ رو ، و دسته‌هایی در پشت ‌سر ، و آن پهلوانان درمیانه جا گرفتندی ، و به همان حال با موزیک و سرود براه افتادندی ، و همگی ستایش آن پهلوانان کردندی ، و بدینسان سراسر شهر را گردیدندی.

در اندیشه‌ی شیعه دستگاه آفرش یک چنان نمایشی برای نشان دادن ارج و جایگاه «چهارده معصوم» می‌باشد. دسته‌هایی از پیش رو رفته و درمیانه‌ آن چهارده ‌تن و بستگان و پیرامونیانشان آمده‌اند و از پشت‌سر نیز دسته‌هایی در کار آمدن و گذشتنند.

در سایه‌ی همین باور است که شیعیان زمان آن چهارده تن (صده‌های نخست اسلام) را بهترین زمانها شناسند ، و در پندار ایشان زمان هرچه می‌گذرد بدتر و بی‌ارجتر می‌گردد.

در سایه‌ی همین باور است كه بزمان خود و پیشامدهای این زمان ارج نگزارند و همه دربند زمان آن چهارده ‌تن و پیشامدهای آن زمان باشند.

مثلاً امروز جنگ بسیار بزرگی درمیان دولتهای اروپا می‌رود و هر توده‌ای باید از پیشامد بتکان آید و در راه آینده‌ی خود بکوششهایی پردازد. ولی شیعی پروایی باینها ندارد و چه‌بسا که بداستانش نیز گوش ندهد. لیکن شما اگر از جنگ صفین بگویید یا داستان مختار سرایید ، آنها را با دلخواه و خوشی بشنوند و خرسندی نمایند.

دولتهای آزمند اروپا آنهمه چیرگی بشرقیان می‌نمایند و سراسر کشورهای شرقی بزیرِ دست آنان افتاده ، شیعی را باینها کاری نیست و پروا نیز ننماید. ولی پس از هزاروسیصد سال هنوز داستان فدک را فراموش نکرده است و هر زمان که پایش افتد بگفتگو از آن پردازد و به ابوبکر و عمر و دیگران از بدگویی بازنایستد.
در سال ١٣3٠[ق] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقةالاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و توده‌ی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار می‌فرستادند پیروان جعفربن‌محمد در بازارها زنجیر می‌زدند و فریاد می‌کشیدند : «داد از ظلم یزید». (1)

در شهریور١٣٢٠ (خورشیدی) که سپاهیان روس و انگلیس مرز ایران را شکسته باین کشور درآمدند ، در همان روزها من ناچار بودم بشیراز و بوشهر روم ، و در اتوبوس که نشستیم یک دسته نیز «زوار» نشستند که از مشهد بازمی‌گشتند. درمیان راه نادانیهایی از آنان دیدم که ناگفتنیست. با آن گزندی که بکشور رسیده کمترین پروایی نمی‌داشتند و همه‌ی سخنشان از سفر خودشان و یا از سرگذشتهای راست و دروغ امامانشان می‌بود ، و پیاپی آواز برداشته «صلوات» می‌کشیدند. تنها یک بار سخن از پیشامد کشور رفت یکی چنین پاسخ داد : «اینها خواهند رفت. روسها در مشهد می‌گفتند : اینجا مملکت امام‌ رضاست. ما نخواهیم ماند».

از شیراز تا بوشهر با دسته‌ی دیگری دچار بودم که اگر نادانیهای ایشان را بنویسم سخن بدرازا خواهد کشید. یک مدیر دبستانی بدیگران دستور می‌داد : «شش قُلْ هُوَ اللَّه بخوانید و به شش سوی خود بدمید و از بمب و از هیچ چیز نترسید». درمیان راه جز «صلوات» کاری نمی‌داشتند و گاهی نیز بدنهادی نشان داده آواز برمی‌داشتند : «به هر سه خلیفه‌ی ناحق ...».

پابرگی از ویراینده :
1ـ داستان آن بیدادگری را در کتاب «تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان» بخوانید.
شادروان ثقة‌الاسلام و دیگران
بالای دار از راست بچپ :
1) قدیر 2) ضیاء‌العلماء 3) دایی او 4) صادق‌الملك 5) ثقة‌الاسلام 6) آقا محمدابراهیم 7) حسن 8) شیخ‌سلیم.
خبرگزاری «حوزه» از بندرعباس : غلامعلی نعیم‌آبادی ، نماینده‌ی ولی فقیه در هرمزگان در اجلاسیه تجلیل از پیرغلامان حسینی با اشاره بحدیث معروفی از امام صادق «مَن بَکی أَو أَبکی أَو تَباکی فی مُصیبهِ الحُسین حُرِّمَت جَسَدَهُ علی النار و وَجَبَت لَهُ الجَنَّه/ هرکس در مصیبت امام حسین بگرید یا بگریاند و یا (اگر گریه‌اش نیامد) خود را به حالت گریه بزند ، جسدش بر آتش حرام شده و بهشت بر او واجب می‌گردد» ، گفت: گریه اساس فضایل است و بآنان که به گریه و عزاداری می‌خندند باید گفت بحال خود گریه کنید.

(کتاب داوری) : ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیده‌اند : ... «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید : چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همه‌ی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه می‌بایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه می‌سزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
فرق بت‌پرستی و خداپرستی این نیست که در بت‌پرستی چیزی را که از سنگ و چوب می‌تراشیدند عبادت می‌کردند ولی در خداپرستی بجای آن خدای «آفریننده» را می‌پرستند. تفاوت در آنست که خداپرستی شناختن آیین جهانست. یاد می‌دهد که این جهان از روی آیین ثابتی می‌گردد. آیینی که خدا گزارده و هیچ کس نمی‌تواند تغییرش دهد. یاد می‌دهد هر کاری راهی دارد که جز از آن راه نباید کوشید : کسی اگر بیمارست باید از راهش که پزشک و داروست بدرمان کوشد ،‌ اگر بیچیزست باید به پیشه‌ای پردازد تا چیزدار گردد ، اگر خواهان نیکنامی است به نیکوکاری کوشد ، اگر دانایی ‌خواهد راهش یاد گرفتن حقایقست. همینست دیگر کارها.
اینکه کسانی را ـ زنده یا مرده ـ دست اندرکار آیین جهان بدانند این همان بت‌پرستی است. یک بام و دو هواست.
پس اینکه این شیخک «یا من اسمه دوا و ذکره شفا» (نامش دارو و یادش درمانست) را درباره‌ی سوگواری برای امام حسین بکار می‌برد در واقع می‌گوید : «آیین جهان» برای درمان بیماری و دردها اینست که در تکیه‌ها شرکت کنید و سینه و زنجیر بزنید.
آیا اینها شرک و بت‌پرستی نیست؟
آیا ما ناحق می‌گوییم که شیعیگری بت‌پرستی است و بس؟!
🔶 زبان ایرانی : 304
🔸 شمال ‌، جنوب‌ ، مشرق ، مغرب (تکه‌ی 5)

اما معروف شدن دو کلمه‌ی خاور و باختر بمعنی شرق و غرب یا بعکس این ترتیب این راز هم بر ما پوشیده است. آنچه از راه گمان و پندار می‌فهمیم اینست که کسانی از آنان که دوستار کلمه‌های پارسی بوده‌اند و بکار بردن آنها را در گفته‌ها و نوشته‌های خود بهتر از کلمه‌های عربی می‌دانسته‌اند کلمه‌ی خاور را «خورآور» معنی نموده و از اینجا آن را بمعنی مشرق پنداشته‌اند و بهمین معنی بکار برده‌اند و چون در برابر آن کلمه‌ی پارسی جز باختر نمی‌شناخته‌اند این را هم بمعنی مغرب پنداشته‌اند1 بویژه که این دو کلمه کار قافیه و سجع را آسان می‌ساخته و بآسانی ممکن می‌شده شعری یا عبارت سجع‌داری از آنها پدید آورد. یقین است که همین جهت یکی از علتهای شهرت این دو کلمه بوده است.

لیکن سپس کسانی از راه کاوش در زبان پهلوی و نوشته‌های کهنه‌ی پارسی پی باین نکته برده‌اند که خاور نه بمعنی شرق بلکه بمعنی غرب است. اینست که آن را بجای کلمه‌ی غرب بکار برده و چون لنگه‌ای برای آن جز کلمه‌ی باختر نمی‌شناخته‌اند ناگزیر این را هم بمعنی شرق گرفته‌اند.

این گزارشی است که دو کلمه‌ی خاور و باختر پس از دوره‌ی ساسانیان پیدا کرده و در زبان شعرا و نویسندگان بمعنی شرق و غرب گردیده. ولی شگفت است که کسی بسراغ نام پارسی برای شمال و جنوب نرفته. آنکه فرهنگهاست در این باره قفل خاموش بزبان زده و هرگز بروی خود نیاورده‌اند که چگونه در زبان چند هزار ساله‌ی فارسی نامی برای این دو سمت جهان نبوده و کسی بجستجو و گفتگو برنخاسته است. اما شعرا آنان هم بکلمه‌های عربی بسنده کرده‌اند. فردوسی که پایبندی بکلمه‌های پارسی داشته در هر کجا که حاجت بیاد کردن شمال یا جنوب پیدا کرده چون نام پارسی برای آنها نمی‌دانسته ناگزیر راه مطلب را برگردانیده است. چنانکه دیدیم که در یاد کردن کوستهای چهارگانه کوست شمال را با نام «آذربایجان» یا «ارمنیه» یا «کشور خزر» یاد می‌نماید و جنوب را هم کشور نیمروز که مقصود سیستان است می‌خواند.

بهرحال از این پس باید در فرهنگها جبران گذشته را کرده نامهای درست چهار سمت جهان را بدانسان که بوده است و ما در این مقاله شرح دادیم یاد نمایند. اما نوشته‌ها ، اگر کسانی بکلمه‌های شمال و جنوب و شرق و غرب بسنده می‌کنند ایرادی بر آنان نیست زیرا که این کلمه‌ها اگر هم عربی است در فارسی مشهور گردیده و در شمار کلمه‌های فارسی درآمده. ولی آنان که علاقه بنامهای پارسی این چهار سمت دارند آنان نباید غلطهای گذشتگان را تکرار نمایند و خاور را مشرق و باختر را مغرب بدانند بلکه باید بچگونگی درست مطلب پایبند بوده خاور را مغرب و باختر را شمال و نیمروز را جنوب بدانند و جز در این معنیها بکار نبرند. اما خراسان این کلمه امروز نیز نام سرزمین است که هرگز نخواهد بود آن را بمعنی شرق بکار برد و ناگزیر در این باره باید بکلمه‌ی شرق یا مشرق2 عربی بسنده کرده از داشتن نام پارسی آن صرفنظر نمود.3

در پایان مقاله اشتباهی را که از یکی از شرقشناسان اروپا روی داده و با این گفتگو بی‌ارتباط نیست تصحیح می‌نماییم : گفتیم حاکمی که پادشاهان ساسانی بر هر یکی از کوستهای چهارگانه می‌فرستادند «کوستپان» یا «پاتکوستپان» نامیده می‌شده و نیز گفتیم که کلمه‌ی پات فزونی است که بر سر «کوستپان» می‌آمد. برخی شرقشناسان چنین پنداشته‌اند که کلمه‌ی پات چنانکه بر سر «کوستپان» می‌آمده بر سر «کوست» نیز می‌آمده و اینست که در شمردن کوستهای چهارگانه بجای کلمه‌ی کوست «پاتکوست» گفته‌اند و از اینجاست که ما در کتاب کلیمان هوارت شرقشناس فرانسه‌ای به کلمه‌ی Padghos برمی‌خوریم که هم از جهت فزوده شدن پاد بر اول و هم از جهت انداخته شدن «تاء» از آخر غلط است.4

1ـ فردوسی از آغاز شاهنامه تا زمان ساسانیان در همه جا خاور را بمعنی شرق بکار می‌برد و باختر را بمعنی مغرب. ولی گویا در اثنای گفتگو از تاریخ ساسانیان باین نکته برخورده که خاور بمعنی غرب است و اینست که از اینجا ترتیب را معکوس کرده خاور را بجای غرب بکار می‌برد. ولی شگفت است که ملتفت نشده که باختر جز بمعنی شمال نیست و این دفعه آن را بمعنی شرق بکار می‌برد.
2ـ بجای شرق یا مشرق خورآیان توان گفت و خراسان همچنان برای نام سرزمین تواند بازماند. ـ و
3ـ اگر کسانی درباره‌ی نامهای پارسی چهارسوی گیتی و در موضوع چهار کوست دوره‌ی ساسانی تحقیق بیشتر بخواهند گذشته از کتاب طبری و کتاب موسا خورینی ، الاعلاق النفیسه تألیف ابن‌رسته و نامه‌ی «شهرهای ایران» که به پهلوی است بخوانند. لیکن چنانکه گفته‌ایم بهترین شرح را کتاب «ایرانشهر» پرفسور ماکوارت آلمانی دارد و دوباره می‌گوییم که این کتاب سزاوار ترجمه شدن به پارسی است.
4ـ مهنامه‌ی پیمان سال یکم ، 16 آذر 1312 ، شماره‌ی دوم ـ و