پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٩ـ پرونده‌های شناسنامه‌ای و داستان آنها (تکه‌ی یک از دو)

پرونده‌های شناسنامه‌ای داستان دراز می‌دارد که می‌باید بکوتاهی یاد کنم :

رضاشاه چون قانون «نظام وظیفه» را بکار بست بمردم گران افتاد ، پدران و مادران نمی‌خواستند پسران خود را بسربازخانه فرستند. از سوی دیگر ملایان از روی کیش خود سربازی رفتن را حرام می‌شمردند ، که اگر فراموش نشده چند رشته آشوبها نیز پدید آمد.

به هر حال کسان بسیاری ـ بویژه از توانگران و زورمندان ـ نمی‌خواستند پسرانشان بسربازی روند و راهی که برای این کار می‌شناختند آن بود که سال فرزندان خود را بیش از بیست‌وشش نشان دهند. برای آنکه این کار را پیش برند ، پسران بعدلیه آمده و عرضحال می‌دادند که «شناسنامه‌ی من غلطست. در تاریخ ولادت من اشتباه شده» سندهایی نیز درست می‌کردند. بدینسان که در پشت قرآنی یا زادالمعادی «تاریخ ولادت» ، بدانسان که خواسته‌ی خودشان می‌بود ، می‌نوشتند و آن را در آفتاب می‌گزاردند که کهن گردد ، و آنگاه برای آنکه رویه‌ی قانونی بآن دهند ، با راهنمایی برخی وکیلان ، چند تنی گواهی می‌نوشتند که ما می‌بودیم که در فلان روز فلان ماه فلان سال ، فلان کس «تاریخ ولادت» پسر خود را در پشت قرآن یا فلان کتاب دیگر نوشت ، و چون پای کیش درمیان می‌بود از دادن گواهیهای دروغ نه تنها باک نمی‌داشتند آن را ثواب می‌شماردند.

این کار چندان شناخته شده و مردم بعدلیه رو آورده بودند که اداره‌ی «سجل احوال» (1) ناچار شده وکیل ویژه‌ای گرفته بود که هر روز بدادگاه می‌آمد.

روزی که من رفتم نزدیک بچهل پرونده درمیان می‌بود. اینها مرا به اندیشه واداشت. زیرا این دعواها نودوپنج درصد دروغ می‌بود که می‌بایست از میان رود. ولی من می‌دانستم که دشمنیها پدید خواهد آمد. از جمله دو پرونده از پسرهای دو تن از «مستشاران تمیز» می‌بود که «مستشاران» دیگر گواهی نوشته بودند. من افسوس خوردم که داورانی با آن جایگاه دارای رتبه‌های نه و ده ، گواهی دروغ نویسند. آنگاه بیاد آوردم که چون این دعواها را نپذیرم و رأی بزیان آنها دهم ، همه‌ی این «مستشاران» خواهند رنجید و بدشمنی خواهند پرداخت.

به هر حال همان روزهای نخست بود که چنان محاکمه‌ای پیش آمد. جوانی که منشی اداره‌ی محاسبات عدلیه می‌بود عرضحال داده «تصحیح» شناسنامه‌ی خود را خواستار گردیده بود. آنگاه روز محاکمه از یکسو سفارشی از آقای بهرامی معاون عدلیه گرفته و از یکسو فاضل‌الملک و یاسایی را برای میانجیگری و خواهش همراه خود بدادگاه آورده بود.

من چیزی نگفتم. چون محاکمه پایان پذیرفت پرونده را برداشته بکیف خود گزارده و چون کارهامان انجام گرفت بوزارتخانه بنزد آقای بهرامی رفتم و گفتم : من ریاست بدایت را پذیرفتم. ولی شرطش آنست که در رأیهای خود آزاد باشم. اگر این شرط پذیرفته نیست بهتر است بیگفتگو از همان فردا نیایم. بکار وکالت خود پردازم. گفت : مگر چه شده؟! که می‌گوید که شما آزاد نیستید؟!. گفتم : امروز در فلان محاکمه سفارشی از شما آورده‌اند. من مهربانیهای شما را فراموش نکرده‌ام. ولی در قضاوت پابسته آنها نتوانم بود. گفت : من آن سفارش را بخواهش وزیر نوشتم. شما نادیده بگیرید. گفتم : تنها آن نیست. نزدیک بچهل دعوای شناسنامه‌ای هست که بیشتر آنها ساخته و بیپاست ، و من که آنها را رد خواهم کرد ناچار رنجشها پدید خواهد آمد و پیاپی بنزد شما یا آقای وزیر خواهند آمد. وزارتخانه باید بشکایتهای آنها گوش ندهد. گفت : من با داور گفتگو می‌کنم. شما در کار خود آزاد باشید.

بدینسان راه کار را صاف گردانیدم. فردا جوان محاسباتی و فاضل‌الملک و یاسایی را از خود رنجانیده رأی آن پرونده را دادم. اما پرونده‌های دیگر چون بسیاری از جوانان از دو هفته پیش ریش فرو می‌هشتند و برای آنکه سالمندتر نمودار شوند با ریش بدادگاه می‌آمدند ، من نپذیرفتم. گفتم : چون در این محاکمه‌ها یکی از دلیلها چهره (قیافه) است باید عادی باشد. ریش برای پوشانیدن چهره می‌باشد. ناچارشان گردانیدم که ریش تراشیده بیایند. از آنسو بهتر دانستم که گواهان دروغگو را که بدادگاه می‌آمدند رسوا گردانم که هم کیفر دروغشان باشد و هم زبانشان کوتاه شده هو نتوانند کرد ، و برای این کار یک راه بسیار نیکی پیدا کردم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ «ثبت احوال» کنونی
ما چه میخواهیم؟.pdf
4.2 MB
📘 ما چه میخواهیم؟

✍ احمد کسروی

🔍 جستار : خواستها و آیین ما ، کیشها و دیگر گمراهیها ، معنی راست دین ، پیوستگی دین و دانش

📊 شمار ساتها : ۲۲۰

🖨 بازپسین پراکنش : مرداد 1398

🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
دروغ و ناراستی پایدار نمی‌ماند. همه‌ را نمی‌توانند بفریبند. ناآگاهی و نادانی همیشگی نیست.
سرانجام خفتگان از خواب خواهند برخاست و بیداری همه‌گیر خواهد شد.
آگاهی هم همچون بیماریهای واگیردار از چند تن آغاز شده به ناآگاهان گذر خواهد کرد و انبوه مردمان را دربر خواهد گرفت.
بجای نومیدی نمودنها باید یک دم نیاسوده به آگاهانیدن مردم به حقایق زندگی کوشید. از این راهست که به نتیجه توان رسید.
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمی‌خیزد

🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکه‌ی نهم)

چهارم : می‌باید از داستان گریه و روضه‌خوانی نیز جداگانه سخن رانیم. این نیز زیانهای بسیاری را درپی دارد.

چنانکه گفتیم نخست از این راه سودجویی سیاسی می‌کرده‌اند ، بکسی که ستم رسیده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداری ازو نمایند. از اینرو سران شیعه از ستمدیدگی حسین‌بن‌علی به پیشرفت کار خود می‌افزوده‌اند.

چیزی که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهایی خواندن و گریستن» می‌بوده که سالی یک بار و دو بار بآن می‌پرداخته‌اند. در زمان خود امامان بیش از این سراغ نمی‌داریم. سپس در تاریخها می‌بینیم که در زمان خاندان بویه در بغداد روزهای عاشورا تکانی هم در شیعیان پدید می‌آمده و نمایشی می‌رفته.
پس از آن یادی در کتابها در این باره نمی‌بینیم تا از زمان صفویان دوباره آغاز یافته است. ملاحسین ‌کاشفی کتابی درباره‌ی داستان کربلا بنام «روضة‌‌الشهداء» نوشته بوده ، و کسانی در نشستها از آن خوانده مردم را می‌گریانیده‌اند و همانا نام «روضه‌خوان» از همانجا پیدا شده است.

گویا نخست نشستهای ساده‌ای از سوی مردم برپا می‌شده. ولی سپس شاه و پیرامونیان او بکار برخاسته‌اند و توان گفت که در روزهای عاشورا برخی نمایشها از جمله شبیه‌سازی می‌رفته است.

از آن زمان آگاهی کمتر است. ولی چون بزمان قاجاریان می‌رسیم که نوشته‌های جهانگردان اروپایی در دستست می‌بینیم دستگاه بزرگی درمیان می‌بوده و در ایران و هندوستان و قفقاز و دیگر جاها در دوازده روزِ محرم روضه‌خوانیهای بسیار می‌شده و سینه‌زنی و قمه‌زنی و شاه‌حسینی از همان زمانها شناخته می‌بوده.
هرچه هست در زمان ما روضه‌خوانی و نمایشهای محرمی یک گرفتاری بزرگی برای ایرانیان گردیده و این میدانْ بی‌اندازه پهناور شده بود. در شهرهای بزرگ شماره‌ی روضه‌خوانها از دویست و سیصد گذشتی ، و بسیاری از آنان از آن راه ، داراک اندوخته توانگر بودندی. برخی نیز بدربار بستگی داشته لقبهایی ـ از سلطان‌الذاکرین ، ملک‌الذاکرین و مانند اینها ـ یافتندی. در سراسر سال روضه‌خوانیها رفتی. اگر کسی درگذشتی ، و یا از سفر آمدی ، و یا عروسی کردی ، و یا خانه‌ی تازه خریدی ، و یا فرزندی پیدا کردی ، در خانه‌ی خود روضه ‌خوانانیدی. هر توانگری سالانه ده‌ روز یا بیشتر نشست برپا کردی و درِ خانه‌اش را بروی مردم گشادی. کمتر نشست بودی که روضه‌ای خوانده نشود.

شیعی بافهم و باور ، کسی بودی که اگر پدرش مرده بحسین گرید ، اگر برادرش درگذشته یاد عباس برادر حسین کند ، اگر پسر جوانی از دستش رفته علی‌اکبر را بیاد آورد ، اگر عروسی کند روضه از عروسی قاسم خواناند. یک زن شیعی بایستی همیشه یاد از زینب و ام‌کلثوم کند و هر اندوهی که رخ دهد آن را بکنار گزارده باندوه خواهران و زنان حسین گرید. این دستوری می‌بود که پیشوایانشان داده بودند : «وَ عَلِي‌الحُسَین فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ َلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ».

پابرگی از ویراینده :
1ـ بر حسین گریند گریه‌كنندگان و شیون كنند شیون‌كنندگان.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 21

در شماره‌های گذشته سخن را تا اینجا پیش آمدیم که برای نیکی خویها باید روانها را نیرومند گردانید ، و برای نیرومندی روانها چیزهایی باید که یکی از آنها معنی جهان و زندگی را شناختن و دیگری سود و زیان خویهای نیک و بد را چنانکه هست دانستن است و دنباله‌ی سخن را در این شماره می‌آوریم.

* * *

3ـ تکیه‌گاهی داشتن : کسانی نخواهند دانست از «تکیه‌گاه» در اینجا چه می‌خواهیم و چگونه برای نیکی خویها تکیه‌گاهی دربایست می‌شماریم. می‌باید آن را نیک روشن گردانیم :

چنانکه گفتیم خویهای بد ـ از خشم و کینه و ستم و آز و رشک و دغلکاری و دروغگویی و مانند اینها در نهاد آدمی نهاده و از درخواستهای سرشت تنی می‌باشد. اگرچه روان از آنها بیزار است و همیشه آدمی را به دوری از آنها خوانَد ، لیکن درباره‌ی انبوه مردم تنها پندآموزی روان و خرد بس نباشد ، و برای دوری از بدخوییها به یاور دیگری نیاز دارند.

شما می‌بینید نیکخویی در پاره‌ای زمانها رواج یابد و انبوه مردم ستوده‌خو گردند ، و در پاره‌ای زمانها از رواج افتد و انبوه مردم آلوده و بدخو باشند ـ بگویید که انگیزه‌ی آن چیست؟.. آیا سرشت مردم به هر زمانی دیگر گردد و یا چه انگیزه‌ی دیگری پیدا شود؟..

اگر نیک اندیشید خواهید دید گاهی نیکوکاری پشتیبانی دارد و از اینرو برواج افزاید و گاهی بی‌پشتیبان باشد و رواج خود را از دست دهد.

ببینید : در چهل سال پیش ایران در آتش نابسامانی و ناایمنی می‌سوخت و کشور از هر باره در حال بسیار بدی بود. با اینهمه خویهای ستوده میان ایرانیان رواج فراوان می‌داشت. کمتر کسی به دغل گراییدی و یا دروغ گفتی و یا دست بدارایی دیگری یازیدی.

دزدی را هر کسی ننگ دانستی. توانگران دست بینوایان گرفتندی و بداد مستمندان رسیدندی ، همیشه میهمانیها دادندی ، و پل و کاروانسرا و آب‌انبار بنیاد نهادندی. با اینکه داوری درستی درمیان نمی‌بود ، و نوشته و دفتر نگاه داشتن میان بازرگانان رواج چندانی نمی‌داشت ، با این حال کمتر یکی از ایشان به پول یا خواسته‌ی دیگری چشم دوختی ، و یا از پرداختن وام خویش بازایستادی.

هزاران کسان با تنگدستی و نداری ساختندی و رشته‌ی پرهیزکاری و پاکدامنی را از دست ندادندی.
اینها از چه بودی؟.. از آن بودی که انبوه مردم دین می‌داشتند و بخدا و جهان دیگر باور کرده بودند. وآنگاه مردم بپاکدامنی ارج می‌گزاردند و دزدی و دغلکاری را ننگ می‌شماردند. کسی را که در سایه‌ی پرهیزکاری نادار می‌شد خوار نمی‌گرفتند و دغلکاران و ستمگران را از بهر رختهای گرانبها که می‌پوشیدند گرامی نمی‌دانستند.

این کار بس سختی است که یکی پاکدامن زید و بفشار زندگانی تاب آورد ، ولی همچشمان او از دغلکاری شکوه و دارایی اندوزند. چنین پاکدامنی بسیار تلخ باشد. لیکن مردم آن را می‌پذیرفتند و به تلخیش شکیبایی نشان می‌دادند ، زیرا هر زمان که فشار زندگانی رو می‌آورد با یاد خدا دل استوار می‌داشتند. نیز چون مردم به پاکدامنان ارج می‌گزاردند و گرامیشان می‌گرفتند و سادگی و کهنگی رخت از جایگاه کسی نمی‌کاست ، و دزدان و دغلکاران اگرهم توانگر می‌بودند مردم آنان را خوار می‌داشتند اینها خود مایه‌ی دلداری دیگری از بهر پاکدامنان می‌بود. (1)

اینست آنچه ما تکیه‌گاهِ ستوده‌خویی می‌نامیم. لیکن در جایی که مردم دین ندارند ، و بنیک و بد ارج نگزارند ، و بیخردانه جهان را جز نبردگاهی نشناسند ، و در زندگانی همه‌ی ارج را برختهای گرانبها گزارند و یکی را که در سایه‌ی پاکدامنی دارایی نیندوخته خوار گیرند و یکی را که با ناپاکیها شکوه اندوخته گرامی دارند ، و دو تن چون باهم نشستند سخنشان این باشد «درستکاری چیست؟.. آدمی باید زیرک باشد و پول پیدا کند» ، آنان که با زبان خویهای نیک و بد را می‌شمارند و بمردم پند می‌آموزند در دل کوچکترین بهایی بآنها ندهند و خودشان از آلوده‌ترین کسان باشند ـ در چنین جاییست که نیکخویی بی‌تکیه‌گاه است و هرگز رواجی پیدا نخواهد یافت. (2)

پابرگیها (یکم از نویسنده ، دوم از ویراینده) :
1ـ نیز باید هر توده‌ای امیدی بآینده داشته باشد و از زندگانی توده‌ای خود نتیجه‌ای را دنبال کند ، وگرنه امید هیچ پیشرفتی باو نتوان بست و چون این خود زمینه‌ی بس ارجدار بزرگیست و ما در پیمان تاکنون سخن از این باره نرانده‌ایم اینست در اینجا نیز بیاد آن نپرداختیم. [این جستار سپس در گفتارهای سالهای بازپسین و نیز روزنامه‌ی پرچم باز و روشن شده.]
2ـ نویسنده تو گویی حال کنونی ایران را دیده این سخنان را مناسب حال می‌راند.
فریبکاری ملایان و شوم بودن این تیره از آنجا دانسته می‌شود که هیچکدام از آنها مردم را از وحشیگریهایی همچون قمه‌زنی بازنمی‌دارند. یکی از آنان دورویی بیشتر گردانیده و گفته : «در این مقطع صلاح نمی‌باشد».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٩ـ پرونده‌های شناسنامه‌ای و داستان آنها (تکه‌ی دو از دو)

روزی محاکمه‌ی بازرگان‌زاده‌ای می‌بود و هفت هشت تن ملا و حاجی و مشهدی برای گواهی آمده بودند. گواه یکم را خواستیم و او چنین آغاز سخن کرد : «این آقا محمدباقر همسایه‌ی ماست. وقتی که این متولد شده بود دوازدهم رجب سال ١٣٢٠ بود. شب ششمش ما نیز بودیم. شام خوردیم. بعد از شام خدا رحمت کند آخوند ملاغفور ، روضه‌ی علی‌اصغر خواند. بعد مرحوم پدرش گفت آن قرآن را بیاورید تاریخ ولادت این بچه را بنویسم. قرآن آوردند در پیش ما نوشت. قرآنی بود جلد قرمزی داشت. حالا هم ببینم می‌شناسم.». قرآنی را که آورده بودند و روی میز می‌بود نشان داده گفتم : «همینست؟». گفت : «آری ، آری همینست». سپس قرآن را گرفت و نوشته‌ی پشتش را نشان داده و گفت : «این هم خط آن مرحوم است. آن شب پیش ما نوشت. مثل اینکه دیروز بود». بدینسان بازی خود را بپایان رسانید.

گفتم : شما تو گفتیی پیش‌بینی کرده بودید که روزی نیاز بگواهی شما خواهد افتاد و چیزهای کوچک را نیز بیاد سپرده‌اید. گفت : «حافظه‌ی من بد نیست. کمتر چیزی را فراموش می‌کنم».

گفتم : «این در چه فصل سال می‌بود؟.. در تابستان یا زمستان یا پاییز یا بهار؟». از این پرسش یکه خورده و چون در آن باره چیزی از بر نکرده بود درماند و گفت : «آنجایش دیگر یادم نیست. آخر این صحبت بیست‌وهفت سال پیش است. همه چیز که در یاد آدم نمی‌ماند». گفتم : چگونه است که تاریخ روز و ماه و سال در یادتان مانده ، ولی این در یادتان نمانده؟. هنگامی که تابستانست رخت آدمی سبک باشد ، درها و پنجره‌های اتاق باز باشد ، بمیهمان میوه و شربت آورند. ولی در زمستان رخت آدمی سنگین باشد ، درها و پنجره‌ها بسته باشد ، در اتاق کرسی یا بخاری گزارند ، بمیهمان شیرینی و چای آورند. این چیزها که سَتَرساست (1) ، چه شده که شما بیاد خود نسپرده‌اید ، ولی چیزهای ناسترسا را سپرده‌اید؟!.. چون پاسخی نمی‌داشت گفتیم برخیزد و برود.

با گواه دوم نیز همان رفتار رفت و او در پاسخ پرسش گفت : «بهار بود» که می‌بایستی گفت : «بسیار پرتست».

بدینسان یکایک آنان را رسوا گردانیدیم. چند محاکمه بدینسان گذشت. کم‌کم به این نیز چاره اندیشیدند. دروغی که می‌ساختند تابستان یا زمستان بودنش را نیز یاد می‌گرفتند. ولی این بار ما نیز از راه دیگری می‌آمدیم. مثلاً می‌پرسیدیم : «از پیشامدهای بزرگ آن سال یا سال پیش از آن چه در یاد می‌داری؟.» ، که درمی‌ماند. می‌گفتیم : «پس چه شده داستانهای بزرگ از یادت رفته. ولی زاییده شدن بچه‌ی فلان همسایه در یادت مانده؟!.».

روزی از یکی پرسیدم : «چند فرزند داری؟.» گفت : «سه تا». گفتم : «تاریخ ولادت آنها را بگو» درماند. گفتم : «پس چه بوده که تاریخ ولادت فرزندان خود را بیاد نسپرده‌ای ، ولی تاریخ ولادت پسر همسایه را سپرده‌ای؟!.»

بدینسان بیشتر آن دعواها را تباه گردانیده از میان بردیم. به مستشاران تمیز که گواهی نوشته بودند پیام دادم : «بهتر است آقایان بدادگاه نیایند و من به همان عنوان ، گواهی آنان را رد کنم که بآنان برنخورد. این پیام را پذیرفتند ولی پیداست که چه کینه‌ای در دل گرفتند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سَتَرسا = محسوس
K^rvande Kasravi.pdf
16 MB
📚 کاروند کسروی

🖌 احمد کسروی

🔹 گردآورنده : یحیای ذکا
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمی‌خیزد

🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکه‌ی دهم)

از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچه‌ها و کاروانسراها و در خانه‌های مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضه‌خوانیها آغاز یافتی. بازار روضه‌خوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضه‌خوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.

در همان هنگام از هر کویی دسته‌ای راه افتادی. سینه‌زنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بی‌آنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچه‌ها و خانه‌های مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.

هنگام شام در هر کویی و کوچه‌ای دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضه‌خوانی رفتی.

از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علی‌اکبر و قاسم و زین‌العابدین بیمار و زینب و ام‌کلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.

روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمه‌زنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خون‌آلود بیرون آمدندی. مردم قره‌باغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل ‌بِرو‌ مالیده بجلو‌ دسته‌ها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دسته‌های گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمه‌زنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.

در بسیاری از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانیدندی. یک چیز بسیار بزرگ و سنگینی از چوب ساخته «نخل» نامیدندی. هر کویی نخلی داشتی و در آن روز بیست و سی تن یا بیشتر بزیرش رفته آن را برداشتندی و در کوچه‌ها گردانیدندی و چون دو نخل بهم رسیدی بیکدیگر راه نداده به پیکار برخاستندی و سر و روی همدیگر را خستندی. گاهی نیز خون ریختندی.

در شهرهایی که دوتیرگی حیدری و نعمتی از میان نرفته بود ، هر ساله در روز عاشورا پیکار بمیان افتادی و سرها شکسته و تن‌ها کوفته شدی.

از این نادانیها چندان بودی که اگر کسی بشمارد و داستان همه را بنویسد یک کتاب بزرگی باشد. این نادانیها در ایران رواج می‌داشت تا رضاشاه‌ پهلوی جلو گرفت که ده سال بیشتر ، کم نشانی از این نمایشها دیده شدی. ولی چنانکه می‌دانیم پس از رفتن او دولت بجلوگیری نمی‌کوشد و ملایان می‌کوشند که بار دیگر آنها را رواج دهند و چنانکه می‌شنویم در بسیاری از شهرها آغاز یافته در محرم همان نمایشها بمیان می‌آید. (2)

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویه‌کنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
2ـ جای افسوس فراوانست که محمدرضاشاه پهلوی نتوانست همچون پدرش به جلوگیری از ارتجاع پردازد. بزرگا دردا که به ملایان پر و بال هم می‌داد و باید گفت مار در آستین پرورد. درین باره کتاب «دولت بما پاسخ دهد؟» دیده شود.
عروس قاسم
نگهبانی شیر پنداری از کشته‌شدگان کربلا
کشته‌ی قاسم و حجله‌ی دامادی او
دو تن قفل بتن
نخل‌برداری
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 22

ما این را بارها نوشته‌ایم که مردمان به سه گروهند : گروهی آنان که بدی را در نهاد خود دارند و هیچگاه نیک نگردند ، و گروهی آنان که نیکی را در نهاد خود دارند و هرگز بد نگردند. این دو گروه بسیار کم باشند. همیشه انبوه مردمان کسانیند که اگر راهی برویشان باز باشد نیک گردند ، وگرنه بد باشند.

در اینجا هم سخنمان از این گروه انبوه می‌باشد. درباره‌ی اینان می‌گوییم که نیکخویی تکیه‌گاه خواهد. وگرنه هستند نیکانی که همیشه نیکند و بدانی که همواره بدند.

برای آنکه معنی تکیه‌گاه و اثر آن نیک شناخته شود یک مثال کوچکی یاد میکنیم :

چنین انگارید دیهی بر سر راهی نهاده و گروهی از مردم آنجا به راهزنی می‌پردازند و از سالها آن را پیشه‌ی خود می‌دارند ، و یک مرد دانا و غیرتمندی بآن دیه درآمده و نشیمن می‌گیرد ، و چون از بدکاری آن گروه آگاه می‌شود مردانه بالا افراشته بجلوگیری برمی‌خیزد ، و زبان باز کرده راهزنی را می‌نکوهد و راستی و درستی را می‌ستاید ، و ترس بخود راه نداده و پروای این و آن نکرده آشکاره پستی و زشتی دزدان و راهزنان را به رخشان میکشد ، و اینکار را از روی راستی می‌کند و خود مرد پاکدلی می‌باشد ـ بیگمان این کوششهای پاکدلانه و مردانه‌ی او کارگر افتد و نیکمردان با او هم‌آواز گردند و راهزنان از زشتکاریهای خود شرمنده گردیده دست بردارند و پی برزگری و یا پیشه‌ی دیگری روند. اگر برخی از ایشان خیره‌رویی کنند و دست از دزدی برندارند باری پرده بروی کار خود کشند و دیگر نتوانند آشکاره بآن برخیزند. سپس اگر چنین انگاریم آن مرد پاکدل از دیه بیرون رود و رخت بجای دیگری کشد و پس ازو کسی بنکوهش دزدان نپردازد بیگمان بیشتر دزدان دوباره به زشتکاری برگردند و باز براهزنی پردازند ، چرا که درستکاری تکیه‌گاه خود را از دست داده ، چرا که دیگر کسی پشتیبانی از نیکخویی نمی‌نماید.

چنانکه گفتیم این یک مثال کوچکیست. ولی بارها چنین داستانی رخ داده است. بارها رخ داده که یک مرد بخرد استواری مایه‌ی رستگاری هزاران کسان گردیده.

سخن کوتاه می‌کنم : آدمی خویهای بد را که خودخواهی و خشم و کینه و آز و رشک و دزدی و دغلکاری و نیرنگ و دروغگویی و دورویی و جز اینها باشد از سرشت تنی[جانی] خود دارد. اینها خویهاییست که جانوران دارند و آدمی با آنها اَنباز باشد. چیزی که هست آدمی ، دارای سرشت دیگری نیز هست که روان و خرد باشد و اینها از آن خویها بیزار است و خود خواهان راستی و نیکی و غمخواری است ، و از اینرو همیشه آدمی در کشاکش این دو باشد ، و برای آراستگی خویها یگانه راه این است که روانها نیرومند گردند و از بهر نیرومندی روانها نیز سه چیز باید که یکی معنی جهان و زندگی را دانستن ، و دو دیگر سود و زیان خویها را چنانکه هست شناختن ، و سه دیگر تکیه‌گاهی داشتن است.