پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی 20)


گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بوده‌اند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیده‌اند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کرده‌اند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمرده‌اند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چاره‌ی درد نمی‌بوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزه‌ی گرفتاری را نمی‌دانسته‌اند ناگزیر چاره‌اش را هم ندانسته‌اند.

ولی دوباره می‌گوییم : انگیزه‌ی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونه‌ی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانه‌ی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.

در جهان چه بدآموزی زشت‌تر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست؟.. » چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی «جهان پوچست و هیچست. اندیشه‌ی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همه‌ی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..

صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بی‌پروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بی‌اندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.

اینها زیانش از سه راه است :

1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر می‌گرداند.

2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد می‌دهد.

3) چند رشته‌‌ی آخشیج همست و مایه‌ی درماندگی فهمها می‌گردد. (1)

در نتیجه‌ی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را درباره‌ی آن بسنجید خواهید دید گیج‌وار هر زمان سخن دیگری می‌گویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونه‌ی هم شنیده و بی‌آنکه داوری در میانه‌ی آنها توانند به دل سپرده‌اند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون می‌دهند.

در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چاره‌داری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفته‌اند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (1)

در نتیجه‌ی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درمانده‌اند و نمی‌دانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود می‌یابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد می‌کنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمی‌یابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد می‌کنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجمله‌های دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».

پابرگیها :
1ـ این خود زمینه‌ی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفته‌ایم : در نتیجه‌ی همینست که کسانی هر چیزی را که می‌شنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا می‌دهند و اینست چون می‌پرسیم درمی‌مانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو می‌برند و گفتارها در پیرامون آن می‌نویسند ولی ما چون می‌پرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمی‌مانند. همین رفتار را درباره‌ی «ادبیات» می‌کنند. رویهم‌رفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمی‌فهمند.
2ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشته‌های کتاب را معنی می‌کرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمی‌آمد ، بی‌آنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایه‌ای را بازمی‌نماید ، با یک آب و تابی شرح می‌داد و هیچ نمی‌اندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ ویراینده
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 15


دوم عنوان ماده‌ی 5 مرا تکان داد. زیرا چنانکه نوشتیم آن ماده درباره‌ی کسانیست که «سوء‌ظن مخالفت با دولت مشروطه و امنیت و انتظام عمومی در حق آنها بشود». این عبارت خود ماده ‌است. این ماده کجا و داستان ما کجا؟!. وآنگاه کسانی را که بموجب آن توقیف می‌کنند چنانکه دستور خود ماده ‌است «هرگاه در استنطاق سوء‌ظن بکلی رفع نشود» باید در بازداشت بمانند تا حکومت نظامی پایان یابد و آنگاه بتحویل عدلیه دهند تا ببازپرس و رسیدگی آغاز کند.

دانستم داستان نه آنست که ما اجتماع داشته‌ایم و شهربانی یا فرمانداری نظامی ، چون معنی راست قانون را نمی‌دانند ما را باینجا کشانیده‌اند ، بلکه ‌اینست که یک کینه‌ی بزرگی از ما در یک دلی هست ـ دل آقای قوام ، یا دل آقای سپهبد (1) ، یا دل سرتیپ عمیدی یا دل آقای سرتیپ مقدم (2) ـ و آن کینه ‌است که بکار افتاده و ما را باینجا کشانیده و نمی‌خواهد باین زودی رهامان گرداند. اینست تاکنون بماده‌ی 10 استناد می‌کردند ، و چون ما بآن پاسخ دادیم و دادستان و بازپرس آن پاسخ را پذیرفتند ، این بار ماده‌ی 5 را پیش کشیده‌اند ، و معنی این ماده آنست که ما در زندان بمانیم چندانکه فرمانداری نظامی تهران پایان یابد. فرمانداری نظامی تهران کی پایان خواهد یافت؟!.. هنگامی که جنگ اروپا پایان پذیرد و سپاهیان همسایگان از این کشور بروند ، جنگ اروپا کی پایان خواهد پذیرفت؟!.. آن را خدا می‌داند چه‌بسا که ده سال دیگر همچنین برپا باشد. پس باید گفت : زمینه‌ی بند و زندان ده ساله برای ما چیده‌اند! در اینجا بود که پیشامد در نظر من بسیار بزرگتر گردیده رنگ خود را تغییر می‌داد.

هنگامی که باین اندیشه‌ها پرداخته بودم دیدم دادستان با بازپرس از در درآمدند ، و دورتر از من روی صندلیها نشستند ، و در همان هنگام سروان ربیع مدیر دفتر فرمانداری نظامی از اتاق آقای سرتیپ عمیدی بیرون آمده یک نوشته‌ای را که ماشین کرده بودند بجلو دادستان گزاشت. دادستان چون نگریست با یک خشم و تندی و با آواز بلند چنین گفت : «اگر با منست من می‌گویم اینها را برخلاف قانون توقیف کرده‌اند باید همین الان آزاد شوند». من دانستم نوشته درباره‌ی ماست. سرتیپ عمیدی بدستاویر ماده‌ی 5 ، بوفق دلخواه خود ، قرار بازداشتی درباره‌ی ما دیکته کرده و آن را نوشته و پاک‌نویس کرده و می‌خواهند با زور بامضای دادستان و بازپرس برسانند. ولی دادستان نیکنهاد زیر بار تحکم نمی‌رود.

چون او این سخن را با آن تندی و بلندی گفت و سروان ربیع بازگشته دید من نیز در آنجایم چنین پاسخ داد : «بسیار خوب! همان را بنویس!». ولی چون دادستان خامه برداشت بنویسد جلوش را گرفته چنین گفت : «بهتر است با خود تیمسار گفتگو کنید». این را گفت و دادستان و بازپرس را باتاق تیمسار برد.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سپهبد امیراحمدی در 17 آذر فرماندار نظامی برگزیده و سپس که وزیر جنگ شد سرتیپ عمیدی بجای او نشست.
2ـ سرتیپ اعتمادمقدم ، رئیس‌کل شهربانی
dardha-va-darmanha b9 t2.pdf
367.1 KB
🔸 دردها و درمانها (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔹 بخش نهم ، تکه‌ی دو از دو (یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف)

🔅 ۲- سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست
بدالشریعه شعر سروده.pdf
576.4 KB
🔶 «بدرالشّریعه» شعر سروده

🔍 جستار : آیا در اسلام روگیری زنان بوده؟ ، ارتباط روگیری زنان و دیگر عوامل با فساد.

📊 شمار ساتها : ۱۵

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفتر از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 5)


خلاصه اینکه این کارهایی که شمردیم (و همانطور مانندهای آنها) چون بیهوده است و نتیجه‌ای برای اجتماع در بر نمی‌دارد مانند بیکاری ، بلکه بدتر است. زیرا بیکاری ضررش تنها مفتخوریست ولی اینها هر کدام ضرری ـ بلکه ضررهایی ـ دیگر به دنبال دارد.

مثلاً روضه‌خوانی این ضرر را نیز می‌رساند که با به گریه انداختن ، احساسات مردم را خاموش و آنان را دل‌مرده می‌کند. گذشته از آن مردم را به چیزهای بی‌اساس از این دست : «هر کسی که گریه کند همه‌ی گناهانش آمرزیده می‌شود» ، امیدوار می‌کند. روزنامه‌نویس مردم را با سخنان پوچی سرگرم کرده از کار و زندگانی می‌اندازد. رمان‌نویس پسران و دختران را از راه می‌برد و گمراه می‌کند. جادوگر و فالگیر و دعانویس با قانونهای طبیعت جنگ می‌کنند. اینان مردمان را به چیزهای نشدنی امیدوار کرده از راههایی که برای هر کاری هست برمی‌گردانند.

چون اینها بیرون از موضوع بحث ماست باین اندازه بس کرده می‌گذرم.

تاجران که کالاها را دست بدست میگردانند و سفته‌بازی می‌کنند ، ضرر ایشان به زندگانی خانواده‌ها روشنتر از آنست که کسی نداند. در این شش سال جنگ (1) ، این گروه در ایران ، میلیونها خانواده را به فشار زندگی انداختند و هزاران افراد را به نابودی رساندند ، و از این راهِ ستمگری و نامردی ، پولها جمع کردند و همان پولها را در راه هوسبازیها و قانون‌شکنیهای خود ـ از ملا بازی و قاچاقی به کربلا و مکه رفتن و مانند اینها ـ بکار بردند. (2)

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ مقصود جنگ جهانی دوم است که ایران نیز از آن متأثر گردید.
2ـ در (بعضی) سالهای جنگ به مکه و کربلا رفتن ممنوع بود و گذرنامه نمیدادند. ولی جماعت محتکر و «بازاریهای مقدس» با رشوه دادن و قاچاقی ارز خریدن و از مرز گذشتن ، پولهای حرام را به آخوندهای کربلا و نجف داده و یا در کشورعربستان خرج کرده به هدف خود (پاک شدن از گناه و صاف کردن راه بهشت) میرسیدند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی یک )


«نوشته‌های پیمان را همه توانند فهمید»

یکی می‌گوید : «چیزهایی که شما در پیمان می‌نویسید عوام نمی‌فهمند. مطالبی هم برای استفاده‌ی آنها نویسید».

می‌گویم : اینها که ما می‌نویسیم برای همگیست. ما می‌باید در فهمانیدن راستیها جدایی میانه‌ی این گروه و آن گروه نگزاریم و آنها را بهمگی بفهمانیم.

راست است در توده ، از دیده‌ی فهم و باور ، یک درجه‌بندی هست. باینمعنی که روستاییان اندازه‌ی فهم و باورهاشان جداست. از شهریان نیز ، بازاریان و عامیان جدایند و دیگران جدا. همچنین زنان در این باره جدا از مردان می‌باشند. این چیزیست که از باستان زمان بوده و هست ، و چنین پنداشته می‌شود که همیشه باید بود.

بارها دیده می‌شود که یک مرد دانشمندی نوکران و بستگان عامی می‌دارد و یا زنان و دختران خاندان او پندارپرست و نادان می‌باشند و او خود پروایی نمی‌نماید و راهی جز این باندیشه‌اش نمی‌رسد.

یکی از آشنایان می‌گوید : «با خاندانی سفر خواستیمی کرد. هنگامی که آماده بودیم و خواستیم از در بیرون رویم یکی عطسه‌ای زد. زنان از رفتن بازایستادند و من چون با آنان بگفتگو پرداختم مردان بجای آنکه یاوری با من نمایند بجلوگیری کوشیدند. سپس که در نبودن زنان گله آغاز کردم چنین پاسخ دادند : «زنان را باید در عقیده‌ی خودشان آزاد گزارد».

ولی این خود نه ستوده است. ما باید بکوشیم و این درجه‌بندی را از میان برداریم و همگی را از زنان و مردان ، و از روستاییان و شهریان ، و از بازاریان و دیگران ، با راستیها آشنا گردانیم. نمی‌گویم همه‌ی مردم در فهم یکسان توانند بود ، این نشدنیست. می‌گویم : ما همگی را با راستیها آشنا گردانیم که هر کسی باندازه‌ی جُربُزه و فهم خود از آنها بهره یابد.

در دانشها چنین نیست. همه کس ستاره‌شناس یا ریاضیدان یا پزشک نتواند بود و نیازی هم نیست. ولی ما سخن از شناختن جهان و دانستن آیین زندگانی و این زمینه‌ها می‌رانیم و اینها جز از دانشهاست. اینها را همه توانند دانست و باید هم دانند.

مردم همگی ، چه روستایی و چه شهری ، و چه زن و چه مرد ، در این زندگانی همبازند و باید همگی آن را به یک گونه فهمند و همگی از یک راه پیش روند ، و همگی یک خواست دارند.

یک مردمی که باهم می‌زیند ، در سود و زیان بهم بسته‌اند و اگر یکی یک نافهمی یا یک بدرفتاری داشت نه تنها خود او ، دیگران نیز زیان بینند. مثلاً زنی که پابسته‌ی عطسه و چهارشنبه و بوم و مانند اینهاست و یا بجادو و فال و دعا باور می‌دارد ، زیانش بدیگران هم خواهد رسید. مردی که پندارپرست است و براستیها پشت پا می‌زند و پی کارهای بیهوده را می‌گیرد مایه‌ی گزند دیگران نیز هست. این بتازگی رخ داده که جوانی خود را کشته. چون رسیدگی کرده‌اند انگیزه‌اش این بوده که مردی بنام کف‌بینی باو گفته که هیچگاه توانگر نخواهد بود ، و جوان ساده خود را کشته. بشومی پندارپرستی یک مرد نادان ، خاندانی چنین آسیب دیده.

خواستم گفتگو از این گرفتاریها نیست. ما در سال چهارم پیمان از اینها گفتگو بسیار کرده‌ایم. آنگاه گرفتاریها تنها این نیست. کیشهای پراکنده و چیزهای دیگر نیز هست. اینها را برای مثل یاد می‌کنم و خواستم آنست که ما اگر می‌خواهیم زندگانی درستی داریم و همیشه پیش رویم باید معنی درست زندگی را بشناسیم و راه راست آن را بدانیم ، و پندارهای بیجا و گمراهیهای گوناگون را که بنام کیش یا هر نام دیگری درمیانست و توده را گرفتار گردانیده دور رانیم ، و در زندگانی یک خواستی یا بهتر گویم یک آرمانی را بدیده گیریم و درپی آن باشیم ـ وآنگاه همگی همجنسان خود را ، در این شناختن و دانستن ، با خود یکی گردانیم و هیچ کس را جدا نگیریم.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 16


من آواز آنها را نمی‌شنیدم ولی سپس دانستم سرتیپ عمیدی بدادستان گفته : دولت درباره‌ی اینها یک نظر سیاسی دارد. شما افسر هستید باید تابع امر دولت باشید. او پاسخ داده : «من افسرم در سربازخانه ، و در آنجاست که باید تابع امر دولت باشم. اما در اینجا که مرا پشت میز دادستانی نشانده‌اید باید تابع قانون باشم» معظمی آن جوان گردنفراز گفته : «شما مرا از عدلیه خواستید باین شرط آمدم که در عقیده آزاد باشم و اکنون که چنین است مرا بعدلیه بازگردانید». تیر آقای سرتیپ بسنگ خورده و آنها را بزیر تحکم کشیدن نتوانسته ‌است.

چون گفتگوی آنها پایان یافت و بیرون رفتند سروان ربیع مرا باتاق سرتیپ عمیدی راه نمود ، و چون وارد شدم آقای سرتیپ با یک قیافه‌ی بازی مرا پذیرفته چنین گفت : «جای بسیار تأسف است که چنین حادثه‌ای رخ داده؟!.. چرا اینطور شده؟!..». گفتم : جای تأسف نیست. یک لغزش از کلانتری سر زده بود و جبران گردیده. دادستان اظهار عقیده کرده و پرونده پایان یافته و اکنون ما باید رها گردیم. گفت : «بلی. ولی چون من در این موضوع دخالت نداشته‌ام و دستور را تیمسار سپهبد احمدی (1) (وزیر جنگ) داده‌اند تصدیق می‌فرمایید که باید بایشان مراجعه کنیم و اجازه بگیریم و من الان سوار شده می‌روم خودم با ایشان مذاکره کنم و شما تا غروب آزاد شده تشریف ببرید». من دیگر پاسخی ندادم و اساساً در برابر چنین سخنان دورنگی نیاز بپاسخی ندیدم. اینبود برخاسته بازگشتم.

آقای سرتیپ سوار شده رفت و پس از یک ساعتی بازگشت ، و چون آقای واعظپور و دیگران پیاپی می‌رفتند و می‌پرسیدند چنین گفته بود : «تیمسار سپهبد با من آمدیم او رفت به هیئت وزراء و من آمدم که یک نامه‌ای تهیه کرده با آن پرونده ببرم که در هیئت وزراء مطرح شود». مرا خنده گرفت که میخواهد ما را فریب دهد. چنین داستانی چه ربط دارد که در هیئت وزیران طرح شود.

پابرگی :
1ـ همان امیراحمدی ـ ویراینده
Kar Piwe Pul - zaban adi b1.pdf
112.2 KB
🔸 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔹 گفتار یکم : کار و کسب چیست؟.. و چه نیازی به پول هست؟..

(یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 6)


از چیزهای عجیب آنکه تاجران خیال می‌کنند کالاهایی را که خریده‌اند و نگه می‌دارند مال خودشان است و خود را در فروختن و نفروختن و همچنین در فروختن آنها به هر کسی و به هر قمیتی آزاد می‌دانند ، در حالی که اینطور نیست و آنان مالک آن کالاها نیستند. اینطور نیست که هر کسی هر چیزی را داشت مال اوست. آن کالاها را کسانی تهیه کرده‌اند و باید مصرف‌کنندگان مصرف کنند. و اینان در این بین بیشتر از یک واسطه نیستند که از تهیه‌کنندگان خریده‌اند و باید به مصرف‌کنندگان بفروشند و درباره‌ی قیمت نیز بیش از اندازه‌ی مشروع ـ بیش از اندازه‌ی مزد واسطه‌گری خود که باید منصفانه تعیین شود ـ اضافه نمی‌توانند بکنند. به هر حال آنچه اصلاً معنی ندارد اینست که ایشان مالک کالاها باشند.

خواهند گفت : خریده‌ایم. باید گفت : خریده‌اید که به خانواده‌ها بفروشید و جز آن کاری نمی‌توانید بکنید.

خواهند گفت : پول داده‌ایم. باید گفت با پول دادن ، مالک کالاها نمی‌شوید. آن پول مانند رسیدی است که کالاها را گرفته و سپرده‌اید و باید آنها را به مقصد خود برسانید و پول خود یا بهتر بگویم : رسید خود را پس بگیرید. به هر حال با دادن پول مالک کالاها نمی‌شوید.

همچنین باید بدانیم که تعداد این میانجیان (واسطه‌ها) نباید بیش از اندازه‌ی نیاز باشد. در جاهایی که شدنی است بهتر است که تهیه‌کنندگان کالاها را خودشان به مصرف‌کنندگان بفروشند (همانطور که کفش‌دوزها و جوراب‌بافها و مانند اینها در ایران همین کار را می‌کنند) (1) و در جاهایی که نشدنی است بیش از یک یا دو میانجی نباشد.

درباره‌ی کارمندان دولتی نیز همینطور است. تعداد آنان نیز نباید بیش از اندازه‌ی نیاز باشد. درباره‌ی اینها گذشته از آن که بیشتر از اندازه‌ی نیاز مفتخوری به وجود می‌آورد ، نکته‌ی دیگری هست و آن اینکه کارمندان اداره چون با دولت ارتباط دارند دارای یک نوع تسلط و فرمانروایی می‌باشند و تسلط و فرمانروایی هرچه کمتر باشد ، بهتر خواهد بود. آن وقت اینها که در اداره‌ها هستند اختیار کارهای مردم در دستشان می‌باشد و این لغزشگاهیست که آنان را به تکبر و مردم‌آزاری وامی‌دارد و چنین چیزی هم هرچه کمتر باشد ، بهتر خواهد بود.

پابرگی :
1ـ ولی امروز این هم بهم خورده و باز کار فروش در دست میانجیان است. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی دو )


در اینجا دو چیز هست که می‌باید دانست و هیچگاه از دیده دور نگردانید :

یکی آنکه نیروی توده از رویهم آمدن نیروهای یکایک کسان پدید آید. صدهزار تن مردان و زنان که باهم می‌زیند ، اگر همگی یک چیز را خواهند و دست بهم داده از یک راه کوشند ، یک نیروی صدهزار تنی پدید آورند و اگر نه دارای هیچ نیرویی نباشند.

دیگری اینکه یک تن چون معنی زندگانی را نیک داند و خود را از پندارهای بیهوده و از خویهای پست بپیراید نیروی او ده برابر نیروی دیگران باشد.

این دو باید پایه‌ی زندگانی ما باشد. ما باید از یکسو بکندن بنیاد پراکندگیها و جداییها بکوشیم و از مردم هر اندازه که می‌توانیم به یک راه آوریم ، و از یکسو هم خود را نیک پیراسته و آراسته ، بفزونی نیرومان کوشیم و خود را شاینده‌ی زندگی گردانیم.

امروز با این نبرد و کشاکش که درمیان توده‌ها برخاسته (1) ، داستان ما داستان کسانیست که می‌خواهند از میان یک بیابان بیمناک و دزدگاهی گذرند. پیداست که چنین کسانی باید بکوشند و همراهان خود را هرچه فزونتر گردانند. و بهمگی آنان افزار جنگ و کشتار داده و نیک آماده سازند.

امروز یکی از بیماریها درمیان توده خودفروشیست (2) و بیشتر مردم لذت از این می‌برند که کسانی را پایینتر از خود بینند و بآنها برتری فروشند و زباندرازی نمایند. مثلاً شهریان بنشینند و بکارهای دیه‌نشینان خرده گیرند و هر کجا یک روستایی دیدند باو بخندند. همچنین درسخواندگان گفتگو از عامیان کنند و کوتاهی اندیشه و کمی آگاهی آنان را یاد کنند و بخود بالند. نیز مردان سخن از زنان رانند و بآنان خرده گیرند و برتری فروشند.

کسانی باین اندازه هم بس نکرده و همینکه چند سخنی از اینجا و آنجا یاد گرفتند آن را دستاویز ساخته خود را از دیگران جدا می‌گردانند و باین و آن خرده گرفته بخود می‌بالند. اگر شما در یک نشستی بنکوهش و بدگویی از توده و یا از این دسته و آن دسته پردازید خواهید دید باشندگان با چهره‌های باز رو بشما آوردند و با لذت گوش دادند. ولی در همان هنگام ، اگر دلسوزی نمایید و بگویید پس بیایید دست بهم داده باین بدیها چاره کنیم ، خواهید دید همگی ناخشنودی نمودند و رو ترش کردند.

اینها همه از آنست که معنی زندگی دانسته نیست ، از آنست که خردها ناتوان می‌باشد و سررشته در دست خودخواهی افتاده. این کسان را باید کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله نامید. اینان چشم باز کرده و جهان را دیده و آن را جز خوردن و خوابیدن و بدلخواه و هوس روز گزاردن ندانسته‌اند ، و در زندگی درپی هیچی نمی‌باشند و آینده را نمی‌اندیشند.

ولی ما راهمان بیکبار جداست. ما درپی آرمان بزرگی می‌باشیم و می‌باید بکوشیم و همگی مردم را از معنی درست زندگانی و از راه آن آگاه گردانیم و جدایی میان زنان و مردان و روستاییان و شهریان نگزارده همگی را با خود هم‌اندیشه و همدست گردانیم.

کسانی این را گزافه خواهند شناخت. ولی جز راستی نیست. ما درباره‌ی زنان سخنان بسیار نوشته‌ایم. زنان از ما جدا نیستند و از هر باره همباز زندگانی ما می‌باشند. پس چرا باید آنان را در اندیشه و باور و شناختن معنی زندگانی با خود یکی نگردانیم؟! چرا باید آنان را بفالگیران و دعا‌نویسان و روضه‌خوانان و سینماچیان و رمان‌پردازان واگزاریم؟!

امروز یکی از بیمهایی که در زندگانی ما هست و خود آن را درنمی‌یابیم همین گمراهی اندیشه‌ها و ناتوانی دلهای زنانست که اگر یک روز سختی پیش آید اینان بجای آنکه بما یاری کنند با بیتابیها و فریادهای بیجای خود ما را گرفتار و دست‌بسته خواهند گردانید.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ تاریخ این گفتار تیر ماه 1320 می‌باشد. در آن هنگام از آغاز جنگ جهانی دوم نزدیک به دو سال می‌گذشته.
2ـ خودفروشی = خودنمایی بیرون از اندازه.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 17


هرچه بود خونسردی نمودم و داستان ماده‌ی 5 را نیز پوشیده داشته بجوانان یا بآقای واعظپور نگفتم. در آن میان دانستیم که دادستان را نیز بهیئت وزیران خواسته‌اند. در ساعت هفت و نیم که نیم‌ساعت بیشتر وقت آزاد نداشتیم پیامی از آقای دادستان رسید که ‌امشب را در آنجا بمانند.

جوانان از این پیام تکانی خوردند. زیرا بسیاری از آنان بخانه‌هاشان آگاهی نداده ‌امید می‌داشتند که شب را بخانه‌های خود باز خواهند گشت. از آنسوی ما رختخواب و پوشاک برای خوابیدن هیچی نداشتیم و در آن نیم‌ساعت نمی‌توانستیم از خانه بخواهیم. آقای واعظپور و دیگران سراسیمه شدند. گفتم : شما تنها آن کنید که شامی از بازار برای ما فرستید و خود نیز هرچه زودتر بخانه‌هاتان روید. در اندیشه‌ی ما نباشید. به هر حالیست ما این شب را بسر خواهیم برد.

در آن میان افسر نگهبان که من نامش را نیز نمی‌دانم با ما مهربانی و پاسداری نموده سالن «دیوان جنایی» را برای ما آماده گردانید. این سالن بزرگست و چون پنجره‌های بزرگ و بسیار دارد برای نشیمن زمستان سازشی نداشت. بویژه که ما رختخواب نیز نمی‌داشتیم. چیزی که هست آن سالن پاکیزه می‌بود و میز و صندلیهای تازه می‌داشت و یک بخاری بزرگی درمیانه می‌سوخت. افسر نامبرده گفت : دو تن نظامی را با ذغال در اختیار شما می‌گزارم آنها را بقراولی بگمارید که نگزارند بخاری خاموش گردد و شما سرما خورید.

از مهربانی او سپاسمندی نمودیم ، و چون شام آوردند خوردیم همگی در گرد میز بزرگ سالن نشسته بگفتگو پرداختیم. من گفتم : این گرفتاری که ما پیدا کرده‌ایم یکی از هزارها بلکه ملیونها میوه‌ی تلخ آلودگی توده ‌است. در این توده‌ی بدبخت اگر آزادی پیش می‌آید آن می‌شود که چند ماه پیش دیدید و ما همگی از آن بیزار بودیم ، و اگر آزادی از میان می‌رود بدینسان ستمگران دست بستم باز می‌کنند. شما بجای آنکه ‌اندوه خودتان را خورید در اندیشه‌ی همگی توده باشید. این گرفتاری ما بیش از یکشب و دو شب نیست ، ولی گرفتاری توده‌ی بدبخت همیشگیست. شما با خدا پیمان بندید که نیروهای جوانی خود را در راه رهایی توده بکار برید و راه آن همان کوششهاست که ما آغاز کرده‌ایم. از آن کوششها بازنگردید. سپس بخواهش جوانان سخن از داستان مشروطه بمیان آوردیم و سه ساعت کمابیش در پیرامون آن میز بزرگ نشسته ‌این گفتگوها کردیم. سپس چون شب گذشته بود در گرداگرد بخاری ، هر کدام جایی گرفته دراز کشیدیم و پالتوها را روپوش گردانیده خوابیدیم. اگرچه آسوده نبودیم ولی چندان سخت نگذشت ، و با همه‌ی سردی سالن ، چون از پیش خود را برای ایستادگی در برابر سرما آماده ساخته بودیم آسیبی ندیدیم ، و بامدادان هنوز روشنایی آغاز نشده بود که بآواز سماور و چایی که ‌از خانه فرستاده بودند بیدار شدیم.
✴️باید به نیک و بد پیامهامان پروا کنیم

یکی از همراهان می‌نویسد : درمیان آشنایان ارتباط پیامرسانی داریم. برخی از آنها در فرستادن «پُست»ها دقت می‌کنند و هر چیزی را نمی‌فرستند ولی برخی دیگر هرچه به اندیشه‌ی پریشانشان خوش افتاد برای دیگران می‌فرستند. معمولاً این رفقا روزانه یک سیلی از پستها را به آشنایان روانه می‌گردانند و به این کارشان می‌بالند.

نمی‌خواهم بگویم پستهای امید دهنده و آگاه کننده نمی‌فرستند. خواستم اینست که بسیار وقتها پستهایی که می‌فرستند متضادند. هیچ نمی‌اندیشند که اگر خواستشان برای مثال امید دادنست ،‌ باری پستهای امید شکن را نفرستند. اگر با فرستادن کلیپ یا پستهایی ستمگریها و دزدیهای رواج یافته در کشور را نشان می‌دهند و خواستشان آگاهی دادن به مردمست ، فرستادن پستهایی که مردم را به بی‌اعتنایی و بیخبری می‌خواند نادانیست.

هفته‌‌ی پیش یکی از اینگونه آشنایان درمیان پستها چند ترانه‌‌ای فرستاده بود که من دیدم مضمون سه تا از شعرهای آنها میخوارگی است. تکه‌هایی از شعرهای هر کدام را نوشته‌ام :

1) به من امشب ای ساقی بده می دریا دریا ،‌ اونقده مستم کن که بشم دور از دنیا ...
بده جامی ای ساقی که بسازم با دردا ...
2) مست شرابم امشب ،‌ خیلی خرابم امشب ...
3) به مستی بی‌ملالم کن ...

در کنار چنین شعرهای غیرتکشی ، چند کلیپ و پُستی هم از بدبختیهای کشور و مردم فرستاده بود. من دیدم این رفیقمان گویا هنگام فرستادن آنها هیچ نیندیشیده. تر و خشک را کنار هم فرستاده.

زیر یکی از آنها که همه انتظار دارند جملات افسوس‌آوری مانند : «بیچاره مردم!» یا «مرگ بگیرند این دزدها !» یا «کشور را دزدخانه کرده‌اند» و صد مانند اینها نوشته شود ، چنین نوشتم :

چاره‌ی این دردها را شاعر در ترانه‌های بالا نشان داده. گفته : بده جامی ای ساقی که بسازم با دردا ...

تا می‌ و باده هست چه غم از اینگونه گرفتاریها !.. این را نوشتم شاید تکانی بخورد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 7)


یک راه دیگر برای مفتخوری رباخواری است. کسی که پولی بدست آورده یا از پدرش ارث رسیده نزول می‌دهد و سود آن را می‌گیرد و خود بیکار نشسته مفت می‌خورد. باید از آن نیز جلوگیری کرد.

کسانی می‌گویند : «در زندگانی امروزی از ربا نمی‌توان جلوگیری کرد.» اسلام که «ربا» را حرام کرده بسیاری از مردم همین را ایرادی به اسلام به حساب می‌آورند. بهائیان به مذهب خود می‌نازند که ربا را حلال کرده ، ولی اینها راست نیست.

باید گفت : زندگانی امروزی غلطست و نمی‌توان به آن اهمیت داد. بله در زندگانی امروزی یک تاجر یا یک شرکت که پنج میلیون ریال سرمایه دارد به «اعتبار» آن ، پنج میلیون دیگر از بانک ربا (1) می‌گیرد و به یک خرید ده میلیون ریالی می‌پردازد و از سود هنگفتی که می‌برد کمی هم به بانک به عنوان سود می‌پردازد ، ولی این خود غلطست و ما روشن خواهیم کرد که سرمایه باید به اندازه باشد.

گذشته از آن ما می‌پرسیم : پول چیست که سود بیاورد؟.. اگر شما پولی را در صندوق بگذارید و یک سال بماند آیا چیزی به آن اضافه می‌شود؟!.. در تجارت کار را استعدادهای آدم انجام می‌دهد و پول وسیله است ، وسیله‌ی معاوضه است. بهتر بگوییم : پول برای نگهداری حساب است. پولی که در برابر خرید به فروشنده داده می‌شود برای آنست که در دست او باشد و معلوم بشود که چه اندازه کوشش کرده و چه اندازه به گردش چرخ زندگانی کمک کرده.

پابرگی :
1ـ این را امروز «وام» می‌گویند ، ولی اگر دقت کنیم همان رباست ، زیرا بانک سود می‌گیرد. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی سه)


اما روستاییان و عامیان ، اگر می‌خواهیم آنان را با خود گردانیم و از باهمیشان سود بریم ، باید از آن تاریکی بیرونشان آوریم. آنان اگر پس مانده‌اند از اینست که کسی نبوده پیششان آورد ، نه آنکه پس ماندن را از نهاد خود داشته‌اند. ما اگر این داناکها (1) و این راستیها را بآنان بیاموزیم بیگمان خواهند فهمید و بیگمان خواهند پذیرفت. بلکه اگر راستی را بخواهیم آنان برای پذیرفتن راستیها و دریافتن آنها شایاتر از دیگران می‌باشند و برای آینده امید بیشتر ما بآنان است.

خواهند گفت : «که اینها را بآنان بیاموزد؟!» می‌گویم : ما بیاموزیم. ما دست بهم داده این کار را پیش بریم. بارها گفته‌ایم این راه که هر کسی نخست بخود و سپس بدیگران پردازد و هر کسی سالانه باری سه تن را با این راستیها آشنا گرداند بهترین راه است و بیگمان فیروزی را درپی خواهد داشت.

ما باید این کوشش را با خشنودی و دلخوشی بگردن گیریم. امروز کاری ارجمندتر و وَرجاوندتر (2) از این نیست.

از چیزهای شگفت «امیدمندی بیپا و نومیدی بیجا» است که ما از کسانی می‌بینیم. بدینسان که چون سخن از گرفتاریها بمیان می‌آید و آلودگیها که گریبانگیر توده است گفته می‌شود با بی‌پروایی بسیار می‌گویند : «خوب می‌شود ، دنیا که همیشه به یک حال نیست». سپس که ما ناگزیر گردیده نکوهش می‌کنیم و راه چاره را نشان داده می‌گوییم : «باید همه دست بهم داده بکوشیم» ، این زمان دیرباوری نموده چنین پاسخ می‌دهند : «با اینها نمی‌شود».

این رفتار بیاد من می‌آورد داستان یک تنبل بیدردی را که بیست سال پیش در تبریز شنیده‌ام : این تنبل در خانه نشسته پی کار و پیشه نمی‌رفت و خاندان خود را بی‌برگ و سامان می‌گزاشت. یک روز خویشانش گرد آمده ببازخواست می‌پردازند و او پاسخ داده می‌گوید : «خدا روزی‌رسانست». یکی از خویشان نکوهش نموده می‌گوید : «خدا روزی‌رسانست ولی باید تو هم بکوشی». دیگری از آنان می‌گوید : «من یک تیکه زمین با آب و دیگر افزارها بتو وامی‌گزارم و پول هم یک کمی می‌دهم که بروی و کشت و کار کنی» پاسخ می‌دهد : «از این راه من نان خواهم خورد؟!»

یکی از خویشانش این داستان را یاد می‌کرد و چنین می‌گفت : «ما نمی‌دانیم با این احمق چه کنیم؟!»

ما نیز نمی‌دانیم با این درماندگان بیخرد چه کنیم؟! این نافهمی و نادانیشان ، و آن خودخواهی و گردنکشیشان. آنجا چنان امید می‌بندند و اینجا چنین نومیدی می‌نمایند.

باید اینان را هم بخودشان واگزاشت و درپی کار خود بود. در جهان هیچ کوششی نیست که از راهش باشد و بنتیجه نرسد.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دان + اک = آنچه دانند. دانستنیها
2ـ ورجاوند = مقدس ، ارجمند از دیده‌ی دین و خداشناسی