پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 17


هرچه بود خونسردی نمودم و داستان ماده‌ی 5 را نیز پوشیده داشته بجوانان یا بآقای واعظپور نگفتم. در آن میان دانستیم که دادستان را نیز بهیئت وزیران خواسته‌اند. در ساعت هفت و نیم که نیم‌ساعت بیشتر وقت آزاد نداشتیم پیامی از آقای دادستان رسید که ‌امشب را در آنجا بمانند.

جوانان از این پیام تکانی خوردند. زیرا بسیاری از آنان بخانه‌هاشان آگاهی نداده ‌امید می‌داشتند که شب را بخانه‌های خود باز خواهند گشت. از آنسوی ما رختخواب و پوشاک برای خوابیدن هیچی نداشتیم و در آن نیم‌ساعت نمی‌توانستیم از خانه بخواهیم. آقای واعظپور و دیگران سراسیمه شدند. گفتم : شما تنها آن کنید که شامی از بازار برای ما فرستید و خود نیز هرچه زودتر بخانه‌هاتان روید. در اندیشه‌ی ما نباشید. به هر حالیست ما این شب را بسر خواهیم برد.

در آن میان افسر نگهبان که من نامش را نیز نمی‌دانم با ما مهربانی و پاسداری نموده سالن «دیوان جنایی» را برای ما آماده گردانید. این سالن بزرگست و چون پنجره‌های بزرگ و بسیار دارد برای نشیمن زمستان سازشی نداشت. بویژه که ما رختخواب نیز نمی‌داشتیم. چیزی که هست آن سالن پاکیزه می‌بود و میز و صندلیهای تازه می‌داشت و یک بخاری بزرگی درمیانه می‌سوخت. افسر نامبرده گفت : دو تن نظامی را با ذغال در اختیار شما می‌گزارم آنها را بقراولی بگمارید که نگزارند بخاری خاموش گردد و شما سرما خورید.

از مهربانی او سپاسمندی نمودیم ، و چون شام آوردند خوردیم همگی در گرد میز بزرگ سالن نشسته بگفتگو پرداختیم. من گفتم : این گرفتاری که ما پیدا کرده‌ایم یکی از هزارها بلکه ملیونها میوه‌ی تلخ آلودگی توده ‌است. در این توده‌ی بدبخت اگر آزادی پیش می‌آید آن می‌شود که چند ماه پیش دیدید و ما همگی از آن بیزار بودیم ، و اگر آزادی از میان می‌رود بدینسان ستمگران دست بستم باز می‌کنند. شما بجای آنکه ‌اندوه خودتان را خورید در اندیشه‌ی همگی توده باشید. این گرفتاری ما بیش از یکشب و دو شب نیست ، ولی گرفتاری توده‌ی بدبخت همیشگیست. شما با خدا پیمان بندید که نیروهای جوانی خود را در راه رهایی توده بکار برید و راه آن همان کوششهاست که ما آغاز کرده‌ایم. از آن کوششها بازنگردید. سپس بخواهش جوانان سخن از داستان مشروطه بمیان آوردیم و سه ساعت کمابیش در پیرامون آن میز بزرگ نشسته ‌این گفتگوها کردیم. سپس چون شب گذشته بود در گرداگرد بخاری ، هر کدام جایی گرفته دراز کشیدیم و پالتوها را روپوش گردانیده خوابیدیم. اگرچه آسوده نبودیم ولی چندان سخت نگذشت ، و با همه‌ی سردی سالن ، چون از پیش خود را برای ایستادگی در برابر سرما آماده ساخته بودیم آسیبی ندیدیم ، و بامدادان هنوز روشنایی آغاز نشده بود که بآواز سماور و چایی که ‌از خانه فرستاده بودند بیدار شدیم.
✴️باید به نیک و بد پیامهامان پروا کنیم

یکی از همراهان می‌نویسد : درمیان آشنایان ارتباط پیامرسانی داریم. برخی از آنها در فرستادن «پُست»ها دقت می‌کنند و هر چیزی را نمی‌فرستند ولی برخی دیگر هرچه به اندیشه‌ی پریشانشان خوش افتاد برای دیگران می‌فرستند. معمولاً این رفقا روزانه یک سیلی از پستها را به آشنایان روانه می‌گردانند و به این کارشان می‌بالند.

نمی‌خواهم بگویم پستهای امید دهنده و آگاه کننده نمی‌فرستند. خواستم اینست که بسیار وقتها پستهایی که می‌فرستند متضادند. هیچ نمی‌اندیشند که اگر خواستشان برای مثال امید دادنست ،‌ باری پستهای امید شکن را نفرستند. اگر با فرستادن کلیپ یا پستهایی ستمگریها و دزدیهای رواج یافته در کشور را نشان می‌دهند و خواستشان آگاهی دادن به مردمست ، فرستادن پستهایی که مردم را به بی‌اعتنایی و بیخبری می‌خواند نادانیست.

هفته‌‌ی پیش یکی از اینگونه آشنایان درمیان پستها چند ترانه‌‌ای فرستاده بود که من دیدم مضمون سه تا از شعرهای آنها میخوارگی است. تکه‌هایی از شعرهای هر کدام را نوشته‌ام :

1) به من امشب ای ساقی بده می دریا دریا ،‌ اونقده مستم کن که بشم دور از دنیا ...
بده جامی ای ساقی که بسازم با دردا ...
2) مست شرابم امشب ،‌ خیلی خرابم امشب ...
3) به مستی بی‌ملالم کن ...

در کنار چنین شعرهای غیرتکشی ، چند کلیپ و پُستی هم از بدبختیهای کشور و مردم فرستاده بود. من دیدم این رفیقمان گویا هنگام فرستادن آنها هیچ نیندیشیده. تر و خشک را کنار هم فرستاده.

زیر یکی از آنها که همه انتظار دارند جملات افسوس‌آوری مانند : «بیچاره مردم!» یا «مرگ بگیرند این دزدها !» یا «کشور را دزدخانه کرده‌اند» و صد مانند اینها نوشته شود ، چنین نوشتم :

چاره‌ی این دردها را شاعر در ترانه‌های بالا نشان داده. گفته : بده جامی ای ساقی که بسازم با دردا ...

تا می‌ و باده هست چه غم از اینگونه گرفتاریها !.. این را نوشتم شاید تکانی بخورد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 7)


یک راه دیگر برای مفتخوری رباخواری است. کسی که پولی بدست آورده یا از پدرش ارث رسیده نزول می‌دهد و سود آن را می‌گیرد و خود بیکار نشسته مفت می‌خورد. باید از آن نیز جلوگیری کرد.

کسانی می‌گویند : «در زندگانی امروزی از ربا نمی‌توان جلوگیری کرد.» اسلام که «ربا» را حرام کرده بسیاری از مردم همین را ایرادی به اسلام به حساب می‌آورند. بهائیان به مذهب خود می‌نازند که ربا را حلال کرده ، ولی اینها راست نیست.

باید گفت : زندگانی امروزی غلطست و نمی‌توان به آن اهمیت داد. بله در زندگانی امروزی یک تاجر یا یک شرکت که پنج میلیون ریال سرمایه دارد به «اعتبار» آن ، پنج میلیون دیگر از بانک ربا (1) می‌گیرد و به یک خرید ده میلیون ریالی می‌پردازد و از سود هنگفتی که می‌برد کمی هم به بانک به عنوان سود می‌پردازد ، ولی این خود غلطست و ما روشن خواهیم کرد که سرمایه باید به اندازه باشد.

گذشته از آن ما می‌پرسیم : پول چیست که سود بیاورد؟.. اگر شما پولی را در صندوق بگذارید و یک سال بماند آیا چیزی به آن اضافه می‌شود؟!.. در تجارت کار را استعدادهای آدم انجام می‌دهد و پول وسیله است ، وسیله‌ی معاوضه است. بهتر بگوییم : پول برای نگهداری حساب است. پولی که در برابر خرید به فروشنده داده می‌شود برای آنست که در دست او باشد و معلوم بشود که چه اندازه کوشش کرده و چه اندازه به گردش چرخ زندگانی کمک کرده.

پابرگی :
1ـ این را امروز «وام» می‌گویند ، ولی اگر دقت کنیم همان رباست ، زیرا بانک سود می‌گیرد. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی سه)


اما روستاییان و عامیان ، اگر می‌خواهیم آنان را با خود گردانیم و از باهمیشان سود بریم ، باید از آن تاریکی بیرونشان آوریم. آنان اگر پس مانده‌اند از اینست که کسی نبوده پیششان آورد ، نه آنکه پس ماندن را از نهاد خود داشته‌اند. ما اگر این داناکها (1) و این راستیها را بآنان بیاموزیم بیگمان خواهند فهمید و بیگمان خواهند پذیرفت. بلکه اگر راستی را بخواهیم آنان برای پذیرفتن راستیها و دریافتن آنها شایاتر از دیگران می‌باشند و برای آینده امید بیشتر ما بآنان است.

خواهند گفت : «که اینها را بآنان بیاموزد؟!» می‌گویم : ما بیاموزیم. ما دست بهم داده این کار را پیش بریم. بارها گفته‌ایم این راه که هر کسی نخست بخود و سپس بدیگران پردازد و هر کسی سالانه باری سه تن را با این راستیها آشنا گرداند بهترین راه است و بیگمان فیروزی را درپی خواهد داشت.

ما باید این کوشش را با خشنودی و دلخوشی بگردن گیریم. امروز کاری ارجمندتر و وَرجاوندتر (2) از این نیست.

از چیزهای شگفت «امیدمندی بیپا و نومیدی بیجا» است که ما از کسانی می‌بینیم. بدینسان که چون سخن از گرفتاریها بمیان می‌آید و آلودگیها که گریبانگیر توده است گفته می‌شود با بی‌پروایی بسیار می‌گویند : «خوب می‌شود ، دنیا که همیشه به یک حال نیست». سپس که ما ناگزیر گردیده نکوهش می‌کنیم و راه چاره را نشان داده می‌گوییم : «باید همه دست بهم داده بکوشیم» ، این زمان دیرباوری نموده چنین پاسخ می‌دهند : «با اینها نمی‌شود».

این رفتار بیاد من می‌آورد داستان یک تنبل بیدردی را که بیست سال پیش در تبریز شنیده‌ام : این تنبل در خانه نشسته پی کار و پیشه نمی‌رفت و خاندان خود را بی‌برگ و سامان می‌گزاشت. یک روز خویشانش گرد آمده ببازخواست می‌پردازند و او پاسخ داده می‌گوید : «خدا روزی‌رسانست». یکی از خویشان نکوهش نموده می‌گوید : «خدا روزی‌رسانست ولی باید تو هم بکوشی». دیگری از آنان می‌گوید : «من یک تیکه زمین با آب و دیگر افزارها بتو وامی‌گزارم و پول هم یک کمی می‌دهم که بروی و کشت و کار کنی» پاسخ می‌دهد : «از این راه من نان خواهم خورد؟!»

یکی از خویشانش این داستان را یاد می‌کرد و چنین می‌گفت : «ما نمی‌دانیم با این احمق چه کنیم؟!»

ما نیز نمی‌دانیم با این درماندگان بیخرد چه کنیم؟! این نافهمی و نادانیشان ، و آن خودخواهی و گردنکشیشان. آنجا چنان امید می‌بندند و اینجا چنین نومیدی می‌نمایند.

باید اینان را هم بخودشان واگزاشت و درپی کار خود بود. در جهان هیچ کوششی نیست که از راهش باشد و بنتیجه نرسد.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دان + اک = آنچه دانند. دانستنیها
2ـ ورجاوند = مقدس ، ارجمند از دیده‌ی دین و خداشناسی
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 18


هنگامی که چایی می‌خوردیم یکی دو تن از جوانان نزدیک من نشسته سخن می‌راندند. یکی گفت : این نتیجه‌ی آن گفتارهاییست که درباره‌ی سرلشگر معینی و دیگر افسران گریزنده نوشتید. (1) این افسران بزرگ همه باهم مربوطند و تعصب یکدیگر نگه می‌دارند.

دیگری گفت : شما از خود عمیدی نیز بد نوشتید. سومی گفت : از همان سروان ربیع چند بار بد نوشته بودید.

من گفتم : مثلی برای شما آورم : بیست سال پیش که در تبریز بودم یکی از آشنایانم شب برای خوابیدن به پشت‌بام رفته ولی افتاده و پایش شکسته بود. من چون بدیدنش رفتم بخود نکوهش می‌کرد و چنین می‌گفت : «من چه کار در پشت‌بام داشتم؟!. چرا بایستی در اتاق نخوابم؟!..». من گفتم : این سخن بیجاست ، آدم در زندگی به پشت‌بام هم رود و گاهی اتفاق افتد که بیفتد و پایش بشکند. در زندگانی آسیبهای گوناگون هست. آدم گاهی بیمار گردد ، یک روز افتاده پایش شکند ، یک روز بگیر ستمکار افتد ، یک روز جیب‌بر پولش را بَرد .. همه‌ی اینها در زندگی هست ، و هر کدام که پیش آمد باید چاره کرد. نه ‌اینکه بنکوهش خود یا دیگری پرداخت.

اکنون در این پیشامد نیز بیجهت بجاهای دوری نروید. این هم یکی از آسیبهای زندگیست که پیش آمده و باید چاره کنیم. ما آن روز که روزنامه آغاز کردیم برای این بود که بدکاریهای سرلشگر معینی و دیگران را بنویسیم ولی می‌دانستیم که ‌این کار دشمنیها پدید خواهد آورد. نیز می‌دانستیم که ‌اگر یک روزی فرصت پیدا شود کسانی از ما بکینه‌جویی خواهند برخاست. لیکن هیچ یک از اینها جلوگیر آن نوشته‌های ما نتوانستی بود. اکنون هم از گذشته پشیمان نیستیم ولی باید برهایی خود کوشیم. دیروز من کار را به طبیعت واگزارده نکوشیدم ولی امروز بکوشش خواهیم پرداخت.

پابرگی :
1ـ برای آگاهی از آنها خوانندگان گفتارهای 10 و 11 پایگاه ‌اینترنتی زیر را نگاه توانند کرد :
www.kasravi-ahmad.blogspot.com ـ ویراینده
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
کوشاد تلگرام : چند روز پیش یک ملای بزرگی در ایران درگذشت. کسانی که او را می‌شناختند می‌دانند که اندیشه‌هایش در همان تاریکیهای هزار سال پیش مانده بود. از هرچه سخن بمیان می‌آورد تو گویی یکی از شیعیان تندرو یا رافضیانی است که با زید بن علی‌بن حسین آن رفتار پست را کردند (1). تو گویی یکی از آنانست که به زندگان درآمیخته.

سخنرانی بالا یک نمونه‌ از اندیشه‌های اوست. خوانندگان پس از شنیدن آن می‌توانند گفتار زیر که شرحیست کوتاه درباره‌ی میهن‌پرستی و معنی درست آن بخوانند و جدایی را ببینند.

ملایان همه همین باور را دارند چیزی که هست آنچه او آزادانه بزبان می‌آورد اینان باک کرده بزبان نمی‌آورند.

ملایان باید بدانند اگر میهن نباشد همان کیش زیانمندشان نیز نخواهد ماند.

(1) : برای دانستن داستان پستی که یاران تندروی زید پیش آوردند و بنام رافضی خوانده شدند کتاب «داوری» دیده شود.
✴️ سخن کوتاهی در پیرامون معنی میهن‌پرستی

كسانی می‌آیند و با من گفتگو كرده چنین می‌گویند : «من معنی میهن‌پرستی را نفهمیدم. این كوه و زمین و دره چه پرستش دارد؟!..». دیگران بسخن رنگ فلسفه داده و چنین می‌گویند : «همه‌ی مردمان یكی هستند. برای چه من با فلان كرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟!..». برخی هم از راه مذهب پیش آمده چنین ایراد می‌گیرند : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. ما باید خدا را بپرستیم نه میهن را».

اینها نمونه‌ی دیگری از ندانستن حقایق زندگانیست. اینها «میهن‌پرستی» می‌شنوند و معنای آن را نمی‌دانند. باید گفت : میهن تنها این كوهها و دره‌ها و این سرزمین نیست. میهن به یك معنی مهمتر دیگری می‌باشد.

ما چون می‌گوییم : میهن‌پرستی مقصودمان بیش از همه آن پیمان همدستی است كه یك توده باید داشته باشند. بیست ملیون مردم كه در یكجا زیست می‌كنند و یك توده‌ای تشكیل داده‌اند اینها در حقیقت پیمان باهم بسته‌اند كه در پیشرفت دادن بكارهای زندگانی و ایستادگی در برابر سختیها همدست باشند و در سود و زیان و اندوه و خوشی باهم شركت كنند. مثلاً اگر راهزنانی در كرمان پیدا شدند از آذربایجان و خوزستان و گیلان و دیگر جاها سپاه برای دفع آنها بفرستند و نگویند بما چه ربطی دارد؟!.. همچنین اگر دشمنی از سوی گیلان رو نمود از همه جا بجنگ آنان شتابند و نگویند ما چه كار داریم؟!.. اگر در گوشه‌ای از كشور خشكسالی رخ داد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ، یا در شهرهایی زمین لرزه افتاد و ویرانیها پدید آمد ، یا بآبادیهایی سیل آمد و آسیبها رسانید ـ در همه‌ی اینها از همه جا بدستگیری برخیزند و خود را در زیان و آسیب شریك شمارند و كناره‌گیری ننمایند.

یك چنین پیمانی در هر توده‌ای هست و اساس توده همین پیمان می‌باشد. ما از «میهن‌پرستی» پیش از همه این معنی را می‌خواهیم ، و شما می‌بینید كه یك معنای بسیار مهم و گرانمایه‌ای می‌باشد ، و اینكه نام «میهن‌پرستی» می‌گزاریم برای آنست كه این میهن ، یا این سرزمین خانه‌ی ماست ، و گهواره‌ی پرورش ماست ، سرچشمه‌ی زندگانی ماست ، چنانكه شرح دادیم اساس دارایی این سرزمین می‌باشد. اینست باید به نگهداری آن كوشیم ، باید نخستین مادّه در آن پیمان نگهداری این سرزمین باشد. زیرا اگر این سرزمین را از دست دهیم آواره و سرگردان خواهیم بود. به بردگی و زیردستی بیگانگان خواهیم افتاد.[1] زبون و خوار گردیده كم‌كم نابود خواهیم گردید. اینست آن را «میهن‌پرستی» می‌خوانیم. مقصود از پرستش در اینجا «خدمت» می‌باشد. «پرستیدن» در فارسی بمعنی خدمت كردنست.

آنان كه می‌گویند : «این كوه و زمین و دره چه پرستشی دارد؟!..» این معنی را نمی‌دانند. از آنان باید پرسید : مگر شما نمی‌خواهید در این جهان زندگی كنید؟!.. مگر نمی‌خواهید با كسانی همدست باشید؟!.. مگر نمی‌خواهید این آب و خاك را كه سرچشمه‌ی زندگانی شماست نگه دارید؟!.. میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، هر نام دیگری كه بگزارید همینهاست. این وظیفه‌ی مردانگی هر كسیست كه در این راه با دیگران همدستی كند و كوشش دریغ نگوید.

امروز زندگانی بسیار سخت گردیده و توده‌ها با یكدیگر بر سر خاك و زمین سختترین نبرد را می‌كنند. این جنگ و خونریزی كه امروز در جهان می‌رود همه برای زمین است. شما نیز ناگزیرید بی‌پروایی ننمایید و بنگهداری سرزمین خود بكوشید. ناگزیرید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود و فرزندانتان باشید.

كسی نمی‌گوید شما بزمین سجده كنید ، یا در برابر این كوهها و دره‌ها بایستید و گردن كج گردانید. پرستش باین معنی را كسی از شما نمی‌خواهد. مقصود نگهداری كشور است كه اگر نكنید سرنوشتتان جز بندگی و زیردستی نخواهد بود. اگر نكنید نه تنها در پیش مردم ، در نزد خدا نیز شرمنده و روسیاه خواهید بود.

اینكه می‌گویند : «چرا من با فلان كرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟» پاسخش اینست : فلان بغدادی از ما جدا می‌باشد و با ما پیمان همدستی ندارد. اگر بغدادیان نیز با ما همدست گردند و بتوده‌ی ما درآیند هم‌میهن ما شمرده خواهند گردید.

ببینید چگونه ‌این حقایق تاریك مانده و دسته‌ی انبوهی اینها را نمی‌دانند. سالها در این سرزمین با خوشی بسر برده و از نعمتهای خدادادی آن بهره یافته‌اند بی‌آنكه بدانند این خوشیها از كجاست و این نعمتها از چه سرچشمه می‌باشد بلكه از نادانی و ناآگاهی چنین پنداشته‌اند كه این خوشیها همیشه تواند بود ، و بی‌آنكه بكوشند و نگه دارند همیشه تواند ماند.

انبوهی از آنان نه تنها خود اندیشه‌ی این چیزها را ندارند و بكوششی در این راهها برنمی‌خیزند از كوششهای دیگران نیز جلو می‌گیرند و گستاخانه زباندرازیهایی می‌نمایند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 54)

[1] : یک گواه این سخن ، حال کنونی فلسطینیان است.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 8)


یک راه دیگر مفتخوری ، اجاره دادن زمین است. کسی فلان زمین را مال خود می‌داند و آن را به دیگری می‌سپارد که بکارد و از آنچه بدست می‌آورد نصفش را (کمتر یا بیشتر) به این بدهد و اینطوری با بیکاری و مفتخوری گذران زندگی می‌کند. بدتر از آن ، صاحبان دهات می‌باشند که در شهر ساکن می‌شوند و دهات دوردستی را مال خودشان بحساب می‌آورند و به همان بهانه از دسترنج روستانشینان منفعت‌ می‌برند و آنان را زیردست خود خیال کرده و به آنها امر و نهی می‌کنند.

درباره‌ی این موضوع اول باید مالکیت را تعریف کنیم : باید بدانید که هر کسی نمی‌تواند مالک هر چیزی باشد. مالکیت علتی می‌خواهد و باید در این بین ، ارتباطی و منفعتی باشد.

شما آن پارچه را بافته‌اید و می‌خواهید بفروشید ، مال شماست. من این عصا را خریده‌ام و به دست می‌گیرم ، مال منست. یک نفر نمی‌تواند مالک کوه البرز باشد. زیرا یک نفر چه نفعی می‌تواند از یک کوه بزرگ ببرد؟!.. ولی یک ملت می‌تواند مالک آن باشد. زیرا می‌تواند منفعت‌ها از جنگلها و معادن و رودها و چشمه‌هایش ببرد. کسی نمی‌تواند بگوید کلاغهای آسمان مال منست زیرا چه ارتباطی بین او با کلاغها هست؟. ولی اگر کسی کبوتری را پرورش داده و به آن دانه و آب می‌دهد و از پرواز و آوازش دلخوش می‌شود می‌تواند بگوید : «مال منست».

درباره‌ی زمین ـ زمینهای قابل کشت ـ نیز همین طور است و هر کسی نمی‌تواند به دلخواه مالک و صاحب‌اختیار آن باشد. زمین برای کشت کردن و درخت کاشتن و بهره‌برداری کردن است. مالک و صاحب‌اختیار زمین کسی است که آن را می‌کارد و بهره‌برداری می‌کند. مالک و صاحب‌اختیار آن کسی است که درخت و گل می‌کارد و آباد نگه می‌دارد.

این بسیار غلطست که کسی در شهر خود را صاحب‌اختیار و مالک فلان ده به حساب بیاورد. آیا چه ارتباطی بین این کس با آن ده می‌باشد؟!.. دهی که در خانه‌هایش دیگران سکونت دارند و زمینهایش را دیگران می‌کارند ، این چه طوری مالک آنست؟!..

خواهد گفت : خریده‌ام. باید گفت : آن فروشنده غریبه ‌بوده. گذشته از آن تنها با خریدن نمی‌توان مالک زمینی شد. اگر کسی می‌خواهد مالک و صاحب‌اختیار زمینی باشد باید به کاشتن و آباد کردن مشغول بشود و خود منفعت‌ها از آن بردارد.

به هر حال همان طور که درباره‌ی پول گفتیم زمین را اجاره دادن و از درآمد آن زندگی را گذراندن مفتخوریست و نامشروع می‌باشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی چهار)


خواهند پرسید : به عامیان چه باید گفت و از چه راه با آنان بگفتگو پرداخت؟! می‌گویم : به عامیان باید راستیها را گفت. باید گفت شما را فریب داده‌اند. این چیزها که بنام دین یا کیش بشما آموخته‌اند خود بیدینی است. باید گفت : جز خدا هیچ کسی را در گردش جهان و کارهای آن دستی نیست. مردانی که مرده‌اند و رفته‌اند و جز نامی از آنان درمیان نیست پرداختن شما بآنان و پرستشی که می‌کنید برای چیست؟! اگر می‌گویید در کارهای جهان دستی می‌دارند و گشایشی از آنان چشم می‌دارید ، این از یکسو دروغ و از یکسو بت‌پرستی و خداناشناسیست. اگر می‌خواهید در آنجهان میانجیگری کنند معنای این آنست که شما خدا را بپای یک فرمانروای خودکامه‌ی ستمگر می‌گزارید. اگر می‌گویید اینان در راه خدا رنج برده‌اند ، بسیار نیک ، ولی معنای آن این کارها که می‌کنید نیست. وانگاه آنان هرچه کوشیده‌اند و رنج برده‌اند برای مردم آن زمان بوده و شما امروز باید در اندیشه‌ی خود و زمان خود باشید.

باید گفت : از دانستن اینکه در هزاروسیصد سال پیش خلیفه که بایستی بود شما را چه سودی تواند بود؟!. چرا باید بر سر این کشاکش کنید و خونها ریزید؟!.. آیا همین دلیل نیست که شما را فریب داده و بگمراهی انداخته‌اند؟!.

باید گفت : معنی درست دین آنست که شما هر کسی تنها دربند سود و زیان خود نباشید و در کارها که می‌کنید سود و زیان توده را بدیده گیرید. آنست که بدانید اینجهان را آفریدگاری هست و باید همیشه خشنودی او را جست و از دروغ و دغل و ستم و آز و دیگر بدیها که مایه‌ی ناخشنودی خداست دوری گزید.

باید گفت بنیاد دین در یک شاهراه بودن مردمانست و این کیشهای پراکنده که میان شماست سراپا بیدینی است. ...

یک جلوگیر در کار عامیان ترسیست که در دلهای آنان جا داده‌اند ، یک روستایی می‌پندارد که اگر بفلان امامزاده نپردازد و قربانی و نذر برایش نبرد ، و یا از باور خود درباره‌ی آن بازگردد ، آسیب خواهد دید. نه تنها روستاییان بسیاری از شهریان چنین می‌پندارند.

می‌باید این ترس را از دلهای آنان بیرون آورد. می‌باید گفت اینها همه پندار است. یک امامزاده یا هرچه ، هیچ سود و زیانی بکسی نتواند داشت. می‌باید گفت این ترس‌تان خود بیدینی و خداناشناسی است.

یک جلوگیر دیگر امیدیست که اینان به روسفیدی خود در آنجهان می‌بندند. برای خود میانجیانی از پندار ساخته‌اند و به پشتگرمی آنان امیدها بآنجهان می‌بندند و این زندگانی را خوار می‌گیرند. می‌باید گفت همه نادرست است. اینها که شما درباره‌ی آنجهان اندیشیده‌اید همه بیپاست. شما اگر می‌خواهید در آنجهان روسفید و سرفراز باشید باید بکوشید و در اینجهان سرفراز و روسفید گردید. مردمی که در اینجهان خوارند در آنجهان خوارتر خواهند بود.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 19


منتظر بودیم ساعت هشت رسد و اداره باز شود و دادستان بیاید و از او خبری گیریم. ولی پیش از آن یک مرد آگاهی بنزد ما آمده و مرا بکناری کشیده چنین آغاز سخن کرد :

«شما قضیه را ساده نشمارید. موضوع آنست که ‌ایرادگیریهای شما بسعدی و حافظ و مولوی و صوفیه و دیگران ، باشخاص مهمی برخورده. در این کشور اغلب بزرگان درویشند و علاقه‌ی قلبی به حافظ و سعدی و مولوی دارند ، و چون سالهاست شما این رشته را تعقیب کرده‌اید و آنها نتوانسته‌اند پاسخی دهند یا از راه دیگری جلو گیرند کینه‌ی شما را در دلهای خود جا داده همیشه در آرزوی فرصتی بوده‌اند که بشما صدمه رسانند ، و اکنون قانون حکومت نظامی را بهانه ساخته‌اند ولی مقصودشان نابود کردن شماست. بقضیه رنگ سیاسی داده‌اند ، و میخواهند انتشار دهند که شما میخواستید قرآن را آتش زنید و باین وسیله مردم را بشورانند (1) که دولت مجبور باشد و شما را رها نگرداند. این قضیه ‌اگر امروز یا فردا خاتمه پیدا نکند بسیار وخیم خواهد بود. خودتان می‌دانید که چقدر دشمنانی دارید.

گفتم : من خود چیزهایی دانسته بودم ولی تا باین اندازه نمی‌دانستم. میخواهم بپرسم آقای قوام در چه حالست؟.. آیا او نیز در این قضیه دخالت داشته ‌است؟..

گفت : تصور نمی‌کنم. ولی با این مقدمه که چیده‌اند قهراً باو نیز دخالت خواهند داد. یک دسته ملاها را وادار می‌کنند جلو نخست‌وزیر را گرفته هیاهو برپا نمایند. این قضیه‌ی کتابسوزان مثل گلوله در دلهای آنها کار کرده. از هر راه تشبث خواهند کرد.

گفتم : چنانکه پیشامد را می‌گویید ساده نیست ، داستان ما نیز چندان ساده نمی‌باشد. ما اگر باین ناتوانی بودیم که مردم می‌پندارند ده سال پایدار نمی‌ماندیم.

گفت : چه خواهید کرد؟.. میخواهم بدانم و اگر از من کاری برمی‌آید کمکی کنم.

گفتم : من در هر پیشامدی نخست آن را ساده گرفته بحال طبیعیش گزارم. ولی چون دیدم ساده نیست و طرف زورآوری می‌نماید من نیز از در زورآزمایی درآیم. دیروز گفتگو از قانون و رسیدگی و دادستان و بازپرس بود ما نیز با آرامش و فروتنی بسیار گردن گزاردیم. ولی اکنون که دانسته‌ایم بقانون ترتیب اثری نمی‌کنند و مقصودشان کینه‌توزی و زورآزماییست پیداست که ما نیز از راه زورآزمایی پیش خواهیم آمد. ما کسان درمانده و زبونی نیستیم که بتوانند با دسیسه ما را لگدمال گردانند.

پابرگی :
1ـ خوانندگان برای آنکه به دسیسه‌های «کمپانی‌خیانت» در شایعه‌سازی ، بازداشت پرچم نیمه‌ماهه ، پرچم‌هفتگی و نیز سیزده تا از کتابهای کسروی و سرانجام محاکمه‌ی او پی برند ، پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» را توانند خواند. ـ ویراینده
Kasravi-Tarikhe Mashroteye Iran.pdf
119.5 MB
✴️ تاریخ مشروطه‌ی ایران

🔹 جلد یکم

🖌 احمد کسروی
Kasravi-Tarikhe Hijdah Saleye Azarbayjan.pdf
55.9 MB
✴️ تاریخ مشروطه‌ی ایران

🔹 جلد دوم (تاریخ هیجده‌ ساله‌ی آذربایجان)

🖌 احمد کسروی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. (تکه‌ی 1)


یک حرف دیگر ما در این موضوع است که کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. برای روزی بدست آوردن یا ثروت جمع کردن نیست.

خیلی فرق هست بین مردمی که کار و کسب را برای راه افتادن کارهای اجتماع بدانند و هر کسی جز به کارهایی که به آنها نیاز هست و یا به نفع اجتماع است مشغول نشود و در هر کوششی ملاحظه‌ی مردم و منفعت آن را داشته باشد ، با آنکه گروهی کار و کسب را راهی برای روزی بدست آوردن و مال جمع کردن بشناسند و هر کسی جز دنبال نفع خود نباشد و هر کاری یا کسبی که پول از آن درمی‌آید بگیرد و هیچگاه ملاحظه‌ی اجتماع و کارهای آن را نکند. این دو تا یکی نیست. نتیجه‌هاشان هم یکی نمی‌تواند با‌شد.

اکثر ایرانیان اینها را نمی‌دانند و کار و کسب را جز راهی برای پول جمع کردن نمی‌شناسند ، کار و گفته‌هاشان گواه این سخنست. فلان جوان که از دانشکده یا دبیرستان بیرون می‌آید و به قول خودشان «پا به میدان مبارزه‌ی زندگی» می‌گذارد ، جز در این فکر نیست که خود را در یک اداره‌ای جا بدهد و با حقوق ماهانه‌ای که از دولت خواهد گرفت گذران زندگی کند ، و اگر در اداره‌ها کاری نباشد ، گله و اعتراض کند و بگوید : «پس من چه کار بکنم؟!.. نباید نان بخورم؟!.. نباید زندگی بکنم؟!..». آنچه در مغزهای جوانها جا داده نشده این حقایق است ، آنچه در مغزشان نیست ملاحظه و توجه به کارهای اجتماع است.

فلان مرد چون بیکار است پیش من یا شما می‌آید و چنین می‌گوید : «یک کاری کنید دست من هم در یکی از این اداره‌ها بند شود و یک لقمه نان خورم و به شما دعا کنم.» از کار تنها نان خوردن را فهمیده است.

فلان روضه‌خوان که در زمان رضاشاه پسرش را به کاری صنعتی گذاشته و در آن کار پیشرفت کرده ، نیمه‌کاره بیرون می‌آورد و عمامه‌ای به سرش می‌بندد و عبایی به دوشش می‌اندازد ، و چند شعری و سخنی یادش داده به روضه‌خوانی می‌فرستد ، و چون کسانی ایراد می‌گیرند می‌گوید : «در کار صنعتی پس از آنکه چند سال کار می‌کرد روزی پنجاه و شصت ریال عایدش می‌شد. از روضه‌خوانی الان روزانه همان پنجاه و شصت ریال عایدش می‌شود ...».

فلان مرد آهنگر کسب خود را رها کرده به قم می‌رود و در آنجا در مدرسه مشغول طلبگی و مفتخوری می‌شود ، و چون یکی از اقوامش که به دیدنش رفته ایراد می‌گیرد ، اینطور میگوید : «مگر مقصود گذران نیست ، من الان گذرانم بهتر از زمان آهنگریست. از وجوهات به من می‌رسانند.»

اینهاست نمونه‌هایی از گفته‌ها و رفتارهای این مردم. بی‌علت نیست که در این کشور مفتخوری تا این اندازه رواج یافته. بی‌علت نیست که کارهای بیهوده یا کاذب به این اندازه فراوان شده. بی‌علت نیست که بیشتر زمینهای قابل کشت این کشور خشک و ویرانه افتاده. بی‌علت نیست که سرزمینی که از روی حساب می‌بایست حداقل به دویست و پنجاه میلیون مردم خواربار بدهد به بیست میلیون نمی‌دهد و برای ما از هند غله وارد می‌شود. بی‌علت نیست که سال می‌آید و می‌رود و بسیاری از خانواده‌ها روی بیشتر میوه‌ها را نمی‌بینند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 گرفتاری را فیروزی می‌شمارند (تکه‌ی یک)


امروز کسان بسیاری هستند که اگر شما آنان را بخواندن [مهنامه‌ی] پیمان خوانید بی‌پروایی نمایند و شما هر زمینه‌ای را از آن بر ایشان بخوانید تا بپایان گوش نداده چنین گویند : «مگر ما اینها را نمی‌دانیم؟!..». اینان کسانیند که در خود کمی سراغ نمی‌دارند و آن اندازه آگاهیهایی که از اینجا و آنجا اندوخته‌اند برای سرمایه‌ی زندگانی بس می‌شمارند.

این باوریست که خودشان می‌دارند. ولی چون شما بیازمایید این را نه راست خواهید یافت. اینان جز تهیدستانی نیستند و از هر دانشی که در زندگی بکار آید بی‌بهره‌اند. از هر چیزی تنها نام آن را می‌دانند. من یک مثل یاد می‌کنم :

یکی از عنوانهایی که همگی از آن سخن رانند و همیشه بر سر زبانهاست «اخلاق» یا «خیمها» می‌باشد. جمله‌هاییست که روزانه پیاپی شنیده شود : «آدم باید خوش‌اخلاق باشد» ، «برو اخلاقت را درست کن» ، «من از آدم بداخلاق بدم می‌آید». همچنین مانند اینها. در شبانه‌روز ملیونها بار این جمله‌ها بمیان آید.

دو تن جوان که در یک جا می‌زیند و برای یک کاری نزد من می‌آیند و می‌روند. اینان از یکدیگر ناخشنودند. این یکی درباره‌ی آن دیگری گوید : «بسیار بداخلاق است. نمی‌دانید من از دست او چه می‌کشم». آن دیگری درباره‌ی‌ این گوید : «بداخلاقیست که تالی ندارد. خدا می‌داند که من چه می‌کشم». اینست جمله‌هایی که در هر بار از ایشان شنوم. هر یکی از دست «بداخلاقی» آن دیگری نالانست.

کنون اگر از این دو تن (یا از دیگران) بپرسیم «اخلاق» چیست ، آیا پاسخ درستی خواهیم شنید؟.. بیگمان نخواهیم شنید. چیزی است که دلیلش همراهش می‌باشد : اینها اگر معنی درست خیمها را دانستندی و نیکها و بدهای آنها را بازشناختندی این نکردندی که هر یکی آن دیگری را «بداخلاق» خواند.

از آنسوی ما نیک می‌دانیم که چه در زمینه‌ی خیمها و چه در دیگر باره‌ها ، چندان سخنان پریشان و وارونه‌ی هم رانده شده که همگی را گیج گردانیده ، و هیچ شگفتی ندارد که یک دسته معنای درستی از این چیزها در یاد ندارند و جز نامهای آنها و برخی معنیهای ناروشنی را نشناسند.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 20


دیروز بهانه ماده‌ی 10 قانون حکومت نظامی بود که ما نیز بآن پاسخ دادیم. سپس ماده‌ی 5 را پیش کشیده‌اند در حالی که آن ماده کمترین انطباقی بحال ما ندارد. این خود خنده‌آور است که کسانی ما را متهم بمخالفت با حکومت مشروطه کنند. این ماننده‌ی آنست که کسی به آفتاب بگوید تاریکست یا به ‌انگبین بگوید تلخست. همین رفتار بی‌معنی و خنک بما حق می‌دهد که در برابر فرماندار نظامی یا هر کس دیگری بایستیم و آنچه بتوانیم دریغ نگوییم. یک کسی تا هنگامی فرماندار نظامیست و شئونات دولتی را داراست که ‌از روی قانون رفتار کند و باین آشکاری قانون را نقض نکند. کسی که با این آشکاری نقض قانون می‌کند یک فرد متعدیست و دارای هیچ احترامی نیست و می‌توان با او ایستادگی کرد.

اینان ما را بدستاویز ماده‌ی 10 دستگیر کرده بودند. چون دیدند آن نشد ماده‌ی 5 را پیش کشیدند. ماده‌ی 5 چه ‌ارتباطی بکار ما دارد؟!.. وآنگاه در اجرای مفاد همان ماده نیز دادستان و بازپرس باید قرار صادر کنند ، نه ‌اینکه فرماندار نظامی با دلخواه خود آن ماده را درباره‌ی کسانی باجرا گزارد. در جایی که با این بیباکی قانون را می‌شکنند اگر ما نیز قانون را بشکنیم هیچ کار بدی نکرده‌ایم و در هیچ دادگاهی محکوم نخواهیم گردید.

من بارها این کار را کرده‌ام و همیشه فیروز بوده‌ام. در زنجان هنگامی که رئیس عدلیه بودم از تهران مدعی‌العمومی آمد که هم رشوه می‌گرفت و هم بدعویهای بلندی برمی‌خاست. چون مدارک روشن بخیانتکاری او در دست بود من یک روزی در دادگاه بگلویش چسبیدم و یک مشتی هم بسرش زده ‌از پنجره بیرونش انداختم و گفتم : برو که عدلیه مدعی‌العموم خائن نمی‌خواهد ، و سپس بجای خود بازگشته و نشستم و محاکمه را بپایان رسانیدم ، و آن مرد چون خائن بود نه تنها نتوانست از دست من بوزارت عدلیه شکایت کند ، رفته در اداره‌ی حکومت بستی نشست و آقای نیساری (امیرحشمت) را که حاکم بود میانجی گردانید که من از گناهش بگذرم.