پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 معشوق (تکه‌ی یک از یک)


در انسان مطابق قانون طبیعت جنس زن معشوق و مرد عاشق میباشد. اگرچه در ادبیات هنود عکس آن مشهور است یعنی مرد معشوق قرار گرفته ولی چون عاشق زن است لذا این هم قریب بناموس طبیعت می‌باشد. مگر در اشعار فارسی با کمال تعجب می‌بینیم که جنس مرد نیز طرف علاقه و عشق هم جنس خود یعنی مرد واقع شده است و این قضیه اشعار عشق و عاشقی ایران را که از اشعار روی زمین لطیف‌تر و حساس‌تر می‌باشد واقعاً مخدوش ساخته است! ما این ایراد را بهیچ قسم نمی‌توانیم دفع یا تأویل کنیم ولی البته از نظر واقعه‌نگاری بر خود لازم میدانیم که مبادی و علل آن را خاطر نشان نمائیم :

ابو هلال عسکری در کتاب الاوایل می‌نویسد که اعراب در ابتدا از امرد بازی بیخبر بودند لیکن در قرن اول هجری که دامنه‌ی فتوحات تا مرو و اطراف و نواحی آن توسعه و بسط پیدا نمود و مجاهدین مدتها از اهل و عیال خود دور مانده بعلاوه در این جنگها نوخطان ماه‌طلعتی را اسیر گرفته غلام کرده بودند و همیشه در خلوت و جلوت با ایشان بسر میبردند از همین جا امردبازی شروع گردید ولی دامن ادبیات عرب تا قرن دویم از این لکه پاک بود و از آن خبری نبود بلکه از قرن سوم این عمل شروع شده و آن در قرن چهارم در عرب شیوع پیدا نمود چنانکه در قصیده‌ی رائیه‌ ابن‌المعتز شرح آن به تفصیل ذکر شده است و معذلک مشرب و مذاق جامعه در این خصوص تقریباً بحال قدیم باقی بوده و در شعر و شاعری اشاعت آن باین پایه نرسیده بود.

در ایران وقتی که شعر و شاعری شروع گردید این ذوق درمیان اعراب اشاعت و انتشار یافته بود. طرفه اینجاست عوامل و اسبابی که این ذوق را در عرب پدید آورد و واداشت که این بدعت را بگذارند آن عوامل و اسباب در ایرانیان بیشتر بلکه زیاده از حد جمع و فراهم بوده است. از غلامان ترک که عموماً خوب‌صورت و قشنگ میشوند در هر خانه‌ای وجود داشته و در مجالس سرور و محافل عیش خدمت بزم‌آرائی و ساقیگری بعهده‌ی آنها بوده است و در خلوت و جلوت سفر و حضر ایشان را همیشه با خود همراه داشتند. علاوه بر ملازمت و خدمت همدم و همراز خود قرار میدادند و در این میانه از مشاهده‌ی طلعت زیبای آنها تازه میشدند و کیف میکردند تا بتدریج همین غلام بجای ملازم و خادم محبوب و منظور نظر قرار گرفت چنانکه در کلمات دقیقی و فرخی از موارد عدیده تصریحاتی در این باب موجود است ...»

این بحث چندان ننگین است ما بآوردن عبارتهای نکوهش‌آمیز مؤلف شعرالعجم نیز رضایت نمیدهیم و اینست گزارده می‌گذریم (1) و تنها یک عبارتی را می‌آوریم که مؤلف در پایان بیانات خود آورده :
این در مملکت تأثیری که بخشیده کافی است همین قدر که از مرو گرفته تا بغداد آنچه بود و نبود تاتاریان همه را با خاک یکسان نمودند!..


پابرگی :
1ـ نویسنده‌ی این تکه (شادروان فیضی) کاش زنده بودی و می‌دیدی یکی از «ادیبان» کشور این رشته را که در شعر و شاعری ایران بفراوانی یافت می‌شود سالیانی پیش به طمع مال‌اندوزی یا از روی هوس برویه‌ی کتابی گرد آورده که می‌شاید آن را پورنوگرافی «ادبی» نامید و با آنکه اجازه‌ی چاپ نیافته و جز سزاوار نابودی نیست ، کتاب ننگ‌آورش را ارمغان اینترنت کرده.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکه‌ی 3)


برخی می‌گویند : یکسره روانها با آنان بسخن درمی‌آیند و خود را باو می‌نمایانند. در کتابهاشان داستانهای درازی هست که روانها بفلان انجمن آمده‌اند که ناهار می‌خورده‌اند و موسیقی می‌نواخته‌اند. داستانهایی هست که روانها بفلان خانواده آزارها رسانیده دشمنی می‌نموده‌اند. داستانهایی را که در زمانهای پیش درباره‌ی جن‌ها گفته شده اینان درباره‌ی روانها تازه می‌گردانند.

در تهران یکی می‌بود و می‌گفت : در تفلیس دختر روسی را خوابانیده روان فردوسی را خواستیم و او شعرهای شاهنامه را برای ما با لهجه‌ی خراسانی می‌خواند. دیگری می‌گفت : اسحاق موصلی و پروانه (1) هر شب بنزد من آمده برایم آواز می‌خوانند. همین مرد داستان خنده‌آوری می‌دارد که می‌باید در اینجا بنویسم :

روزی در یکی از اداره‌ها سرگرم گزافگویی و دروغبافی می‌بوده و از جمله چنین می‌گفته : «شما هر پرسشی از مردگان خود می‌دارید بروی کاغذی بنویسید و آن را سربسته مهر کنید و من بآن مرده‌تان رسانم و با خط خودش پاسخ گیرم». یکی از کارکنان آن اداره که همچون خود او سبکمغز و دروغساز است ، این لافها را باور کرده و نامه‌ای نوشته و از پدرش برخی پرسشهایی کرده ، و آن را در پاکت گزارده باو داده. هفته‌ها گذشته و آن لاف‌زن پدیدار نگردیده ، و چون پرسنده بارها پی او فرستاده روزی ناچار گردیده آمده ، و پاکت را بروی میز گزارده.

آن مرد گفته : این پاکت لاشه شده و پیداست که درش را باز کرده‌اند. پاسخ داده : «نه ، باز نکرده‌اند چون «میدیوم» (آن کس خوابانیده شده) عصبانی می‌بود پاکت را در دست خود فشارده و لاشه گردانیده».

سپس چون پاکت را باز کرده گفته : «این خط پدر من نیست». پاسخ داده : «ما که نمی‌توانستیم پدرت را مجبور گردانیم با خط خودش نویسد. داده دیگری نوشته».

گفته است : «این پاسخها هم بسیار پرتست و ربطی بپرسشهای من ندارد». در اینجا چون پاسخی نمی‌داشته از در شوخی درآمده و چنین گفته : «پدر شما در زندگیش نیز بی‌ربط حرف می‌زد. ما چه کار کنیم که پاسخهای بی‌ربطی داده».

ببینید مرد سبکمغز یک دروغ گفته و ناچار شده با چند دروغ رسوای دیگری پرده بروی آن کشد. از اینگونه بسیار است و می‌توان گفت : اینان همچون صوفیان و شیعیان دروغ را در راه کار خود گناه نشمارند و از رسواییش باکی ندارند. در کتابی که بفارسی چاپ کرده‌اند داستانی می‌نویسند که روان حافظ شاعر یاوه‌گوی شیرازی را خواسته بگفتگو کشیده‌اند و او چنین گفته که با سعدی «معاصر بودیم». در جایی که سعدی صد سال جلوتر از حافظ می‌بوده و آنان یکدیگر را ندیده‌اند.


پابرگی :
1ـ اسحاق موصلی از آوازه‌خوانان هزار سال پیش بوده و پروانه زنی خواننده می‌بود که ده و چند سال پیش در تهران مرد. گزافگوی روسیاه برای دروغهای خود جز این دو نام را نمی‌شناخته است.
✴️ راه و چاه!

ایرانیان ـ هم‌میهنان عزیز!

راستی را بپذیرید و حق را از باطل تمیز دهید!..
امروز خردمندی دردهای شما را تشخیص داده ، دوای آن را یافته و بمداوا پرداخته است.

اما شما همچون بچه‌ای از تلخی ظاهری دوا نالیده و درپی بکار بردن آن نیستید ، این دوا گرچه بظاهر تلخ است ، اما شیرینی آن را هنگامی توانید دریافت که از بستر بیماری برخاسته و با دیگران همسری و برابری توانید کرد.
آخر از نبرد با حقایق شما را چه حاصل؟!

تا کی می‌خواهید خود را با چند کلمه‌ی موهوم «مفاخر ملی» و «بزرگان» سرگرم گردانید؟!

مگر تا کی می‌خواهید روی نادر آن شاه غیرتمند را سیاه و روح او را معذب سازید؟!
نیک بخاطر بیاورید : روزی بوده که دسته‌ی وحشیان مغول ، همچون سیل بخاک اجدادی شما ریخته ، پدران و پسران و برادران شما را گردن زده ، مادران و دختران و خواهران شما را پستان بریده ، بچه‌های بیچاره و بیدست و پا و معصوم شما را کشته ، خانه و مسکنتان را سوخته ، دار و ندار شما را غارت کرده و برده‌اند ...

در آن هنگام ، یک ایرانی باشرف و باغیرت چه می‌کرد؟..

نه این بود که کمر همت بسته و بمقابله می‌شتافت یا می‌کشت یا کشته می‌شد ، یا می‌زد یا می‌مرد؟!.

در همان هنگام ، ‌آن کسی که بقول خود بزرگش خوانید و مایه‌ی فخرش دانید ، از میهن و مملکت جز کنج میخانه و خرابات جایی نشناخته و از دشمن و دوست ، جز می و معشوق نامی نبرده است و سپس رفته برای سردسته‌ی این دسته‌ی وحشی شعر گفته و مداحی کرده است.

در این صورت آیا سزاست که او را «بزرگ» نام دهید؟!
آیا رواست که برای او و بیاد او جشن گیرید؟!

چرا از آن بزرگمردانی که فداکارانه جان در کف نهاده و در جلوی سیل وحشیان مغول جانفشانی می‌کردند نامی نمی‌برید؟!.

مگر آنان کم خون خویش ریختند ،‌ کم فداکاری کردند؟!!

وقتی که بشما می‌گویند : شعرهای زیان‌آور را بدور ریزید ، نروید بگویید : «بما می‌گویند شعر نگویید» و یا «بمفاخر ما توهین می‌کنند».

شگفت اینست که بیخردانی چند برای آن خردمند حقیقتگو مجازات قائل شده‌اند.
ای خواب رفتگان! اگر توانید بروید کسانی را سزا در کف نهید که بدلیران و فداکاران ما هزار تهمت بسته و در عوض خراباتیان را مایه‌ی افتخار دانسته و گفته‌های آنان را وحی الهی خوانده‌اند.

بروید کسانی را مجازات کنید که سالها است شما را با آن شعرهای زیان‌بخش فریفته‌اند و آلوده‌تان ساخته‌اند.

امروز باید از روی خرد داوری کرد ، وای بر آن مردمی که خردهاشان از کار افتاده باشد.

اینک هم‌میهنان عزیز ، این دروغ ، این راست ، این چاه ، این راه ..

کدام یک را انتخاب می‌کنید؟!
هادی نراقی

(پرچم روزانه ش 199)
شادروان عباس هاتفی از پشتیبانان پیمان

پرچم
درباره‌ی او چنین می‌نویسد :
آقای عباس هاتفی که از چند سال پیش با پیمان آشنا گردیده و در راه آن بکوشش پرداخته ، در این چندگاه از آن خونگرمی و دلبستگی بسیاری پدیدار گردیده. این جوان نیز همچون آقای فرزانه در یک جای دور و تاریکی (قهفرخ) زندگی می‌کند و پیداست که با چه رنجهایی دچار است. با اینحال زمانی از کوشش بازنمی‌ایستد. خوانندگان نوشته‌های او را در پرچم خوانده‌اند.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 7)


این گفته‌ها بسیار بجاست و یک دلیل دیگر که در اینجا بیاد من افتاد و می‌خواهم بآنها بیفزایم ، داستان مردگان در ایران و رفتار ایرانیان با آنهاست. همه می‌دانیم که در ایران چون کسی می‌میرد ، بلاشه‌ی بی‌جان و بی‌روان او ارج بسیار می‌گزارند. بدینسان که تا گورستان همراهش می‌روند و چون بخاکش سپردند ، بالا سرش ایستاده به یک دوره دین‌آموزی (تلقین) می‌پردازند و هر شبِ آدینه ببالا سرش می‌روند و بروی گور بزرگان و توانگران گنبدها می‌افرازند و استخوانها را از گور درآورده و بار چهارپایان کرده از صدها فرسنگ راه بکربلا و نجف می‌رسانند.

تاریخ بما نشان می‌دهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و دُژآگاهی مردمان بسیار فزونتر از اکنون می‌بوده ، چنین پنداشته می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپرده می‌شود ، در آنجا زنده گردد و زیستن آغازد و در آنجا در زیر زمینْ مردگانْ جهانی می‌دارند. این می‌بوده که با مرده کاسه و کوزه و کاچال می‌گزارده‌اند و گندم و دانِگیها [= حبوبات] همراه می‌گردانیده‌اند. توانگران را با زر و سیم و جواهر بخاک می‌سپارده‌اند. برای پادشاهان دخمه بنیاد نهاده ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه می‌چپانیده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌کنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجه‌ها‌ی دلگداز پدید می‌آورده.

اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه می‌دانند ، مرده‌ای که مرده ، تن او لاشه‌ای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم بازنخواهد ماند و این بسیار آشکار است که در زیر زمین زندگی نتواند بود و نباید بود و گفتگویی که در دین از جاویدانی می‌رود درباره‌ی «روان» است و بی‌هیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همه‌ی اینها ایرانیان آن پندار بیخردانه‌ی کهن را در دل می‌دارند و با مردگان آن رفتاری را می‌نمایند که بازنمودیم.

این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در توده‌ای رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشه‌اش نکوشند ، همچنان بازماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست گردد و یا رویه‌ی خود را دیگر گرداند ولی از میان نرود.

همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایه‌ی رسواییست اگر بحال خود گزارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانه‌ی نیکی برای مردن و مردگان روان گردانیم. (1)


پابرگی :
1ـ بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شماره‌ی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زنده‌اش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو ندریغند. ولی همیشه جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارند ، و آنچه با نیکان می‌کنند با بدان سزا ندارند.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش یکم)

کوشاد تلگرام : کشته شدن کسروی و یکی از پاکدینان همراه او ، حدادپور ، بیگمان پیشامد پراندوهی بوده است. این پیشامد درخور آنست که اسناد تازه‌ای در آن زمینه جستجو و نیک بازرسی گردد. زیرا نادانسته‌ها در آن باره هنوز بسیارست.
جستجو و بررسی زمان ویژه‌ای ندارد و به آن همیشه توان پرداخت. لیکن چون خوانندگانی به مناسبت این روزها از ما خواستار نوشتاری درباره‌ی چگونگی آن جنایت ننگین شدند در پاسخ به درخواست ایشانست که می‌گوییم : ما در گذشته به این کار پرداخته و برآن نیستیم که همچون ملایان هر سال سوگواری راه اندازیم. ما کتابی بنام «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آورده و هم کلیپی در 9 بخش به نشانی زیر درباره‌ی آن جنایت آماده کرده‌ در کتابخانه‌ی پاکدینی گزارده‌ایم.
https://t.me/pakdini/9272
این هم دانستنیست که بررسیهای تاریخیِ این پیشامد ادامه دارد و دور نیست که اسناد تازه‌ای بدست آید و طراحان آن نقشه‌ی خائنانه شناخته‌تر گردند.
در نوشتار زیر ریشه‌ی دشمنیهایی که با کسروی رفت و دسیسه‌هایی که به کشتنش انجامید را بکوتاهی می‌آوریم. امیدمندیم این نوشته درخواست آن دسته از خوانندگان را برآورد.

🔸 بنام خدا

🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»

در 20 اسفند سال 1324 جنایتی شگفت ،‌ در کاخ دادگستری تهران رخ داد. جنایتی که می‌توان آن را نتیجه‌ی دشمنی دو دسته شمرد : از یکسو آرزومندان مرگِ کشته‌ شدگان و از سوی دیگر یاران مقتولان. چون هر دو دسته آن را یک «قتل تاریخی» شمرده‌اند ببینیم راز این قتل چه بوده؟! قاتلان و مقتولان کیها بوده‌اند؟!.. هواداران دو طرف چه کسانی بوده‌اند؟!

هواداران قتل با افتخار فراوان به این جنایت عنوان دهان پر کنی داده آن را «اعدام انقلابی» مردی شمارده‌اند که «عناد با مذهب تشیع» داشت و «توهین‌های مکرر به مقدسات آن» می‌کرد.

از آنسو ،‌ یاران مقتول می‌گویند : جنبشی که کشته‌شدگان و یارانشان بدان برخاسته بودند می‌رفت که آلودگیهای کشور را بشوید و بزداید و راه پیشرفت توده را بگشاید. این جنایت قرون وسطایی باعث دهه‌ها عقب رفت کشور شد.

چگونگی و انگیزه‌های این قتل داستان درازی دارد که در این گزارش کوتاه نمی‌گنجد. اینست ما در اینجا تنها به چند نکته اشاره می‌کنیم تا علاقه‌مندان ، خود بررسی کرده آگاهیهای بیشتری بدست آورند.

یکی از کشته شدگان دانشمندی بود که دشمنانش نیز دانش او و تأثیر نوشته‌هایش را بر اندیشه‌ها نتوانسته‌اند انکار کنند و همین تأثیرگزاریِ نوشته‌ها و کتابهایش یکی از انگیزه‌های کشتن او بوده.

او چندین زبان را از جمله عربی ، ترکی ، انگلیسی ، ارمنی ، پهلوی می‌دانست. در آغاز جوانی چند کتاب در آموزش زبان عربی نوشته بود که تا سالها در مدارس تدریس می‌شد. در جوانی کتابی درباره‌ی زبان آذری (یا زبان باستان آذربایجان) نوشت که همان زمان به زبان انگلیسی ترجمه شده و باعث شهرت وی در مجامع علمی و عضویت وی در پنج آکادمی علمی بین‌المللی شد.

علاوه بر کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، پژوهشهای ارزشمند دیگری نیز در رشته تاریخ و زبانشناسی از وی به یادگار مانده که نشان دهنده‌ی وسعت علم این مرد می‌باشد. از این دانشمند ، نزدیک به 60 جلد کتاب به یادگار مانده.

لیکن اهمیت او برای ایران و ایرانی بیش از همه در کوششهای اجتماعیش در راه مبارزه با بدآموزیهای کیشها و «ادبیات» غیرت‌کش و نجات کشور می‌باشد که همانها باعث قتل وی گردید. گواه آن کوششها کتابهایی است که در زمینه‌های اجتماعی همچون دمکراسی ، فرهنگ ، اقتصاد ، اخلاق ، دین و‌ کیش ، موضوع خرد و روان ، خانواده ، زبان ، سیاست ، و ادبیات از او بجا مانده.

این دانشمند چه می‌گفته و چه می‌نوشته که دادگستری وقت او را تعقیب و احضار کرده بود و چرا در اتاق بازپرسی وی را به قتل رساندند؟

این مرد دانشمند ، پاکدامن و سراپا غیرت احمد کسروی نویسنده‌‌ی کتاب تاریخ مشروطه‌ی ایران است.

هنگامی که آن تاریخ را شروع به نوشتن کرد کمتر از سی سال از مشروطه می‌گذشت و هنوز کسان بسیاری از دست‌اندرکاران آن جنبش زنده بودند. داوریهای بیطرفانه و دلیرانه‌ی وی باعث دشمنی برخی از آنها یا فرزندان و بستگانشان گردید. این نخستین علت پیدایش دشمنانی برای او بود.
👇
او از سال 1312 تا سال 1321 ماهنامه‌ای بنام «پیمان» را منتشر می‌کرد. یکی از هدفهای او از انتشار مجله‌ی پیمان فراهم آوردن زمینه‌ی فکری مناسب برای دمکراسی بود. زیرا پی برده بود افکار غلط و بدآموزیهایی درمیان ایرانیان رواج دارد که مانع تحقق دمکراسی می‌گردد ـ چنانکه باعث ناکامی انقلاب مشروطه نیز همانها بود. از اینرو او نخستین گام برای پیشرفت دمکراسی در ایران را نبرد با بدآموزیها و اندیشه‌های زیانمند می‌دانست. بویژه باور داشت که اگر بدبختیهای کنونی ایران سه علت داشته باشد ، یکی از آنها مذهب پرزیان شیعه و دکانداری آخوندها است و با وجود این مذهب استقرار دمکراسی و پیشرفت کشور ممکن نخواهد بود.

او در بهمن‌‌ماه سال 1320 روزنامه‌ای بنام «پرچم» و جمعیت یا حزبی بنام «باهَماد آزادگان» تأسیس کرد که در آن به ترویج افکار مترقی خود می‌پرداخت.

او می‌گفت : کوششهای ما دنباله‌ی جنبش ناتمام مشروطه و برای به انجام رسانیدن آن می‌باشد.

نتیجه آنکه پس از سال1320 کوششهای او شهرت زیادی یافته و تأثیر بزرگی در جو سیاسی آن زمان گزاشت و از اینرو کسانی که از رهگذر نشر عقاید او منافعشان به خطر افتاده بود کارهای او را برنتافته و از هر راهی به خاموش گردانیدن او کوشیدند.

در این گزارش مجال بازنمودن همه‌ی آن دشمنیها را نخواهیم داشت. دکتر ناصر پاکدامن ، سالها پیش کتابی بنام «قتل کسروی» نوشته که در اروپا چاپ شده و در آن کتاب بخشی از رازهای قتل او را آشکار گردانیده است. همچنین کتابی نیز کوشاد تلگرام بنام «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آورده که آن نیز به کینه‌های جوشان خائنان کشور از نوشته‌های کسروی و علتهای این جنایت می‌پردازد.

پیداست هر کوششی برای تشریح آرمانها و کوششهای او که 13 سال گفتار و کتاب در زمینه‌ی مسائل اجتماعی نوشت در یک گفتار یا دفتر نارساست. ولی برای اینکه خوانندگان با عقاید کسروی و انگیزه‌های قتل او آشنایی مختصری پیدا کنند ، به برخی مطالبی که در سالهای 20 تا 23 نوشته گوش می‌سپاریم :

«پیداست كه آنچه اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی را در ایران پدید آورد ، آن بود كه كیش شیعی و دستورهای آن نمی‌توانست كشور را براه برد. وگرنه چه نیاز بمشروطه بودی؟! چرا بایستی علما پیش افتند و مشروطه خواهند؟! چرا بایستی فقه جعفری را كنار گزارند و قانونها را از فرانسه و انگلیس آورند؟!».[1]
«كیش شیعی كه یك بنیادگزاری سیاسی بسیار استادانه‌ای می‌بوده ، پندارهای آن مغز پیروان را چندان پر می‌گردانَد كه جای بازی[گشاده‌] بهیچ چیز دیگر نمی‌گزارَد ، و او را از زمان خود بیرون برده به هزاروسیصد سال پیش می‌كشاند. یك شیعی كه در این زمانست و درمیان ماست اگر نیك بجوییم در هزاروسیصد سال پیش است ، در مدینه است ، در كربلاست ، در كوفه است ، در شام است».[2]

[1] : کتاب «دولت بما پاسخ دهد»
[2] : همان
(فردا بخش دیگری از این نوشتار را خواهیم آورد)
بزرگمرد یگانه ،‌ احمد کسروی
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 انحطاط حس سلحشوری و تأثیر آن (تکه‌ی یک از یک)


در مائه‌ی ششم حس سلحشوری تا این درجه انحطاط پیدا کرد که چنگیز ایران و عراق را بکلی بر باد داد و در همین قرن بود که شعر و ادب فارسی باوج کمال رسیده در این بین هجوگوئی و هزلسرائی نیز اوج پیدا کرد ، هجویات انوری و سوزنی که امروز در تمام دنیا مشهور است از آثار ادبی آن عصر میباشد. در آغاز مائه‌ی هفتم بدبختانه اقتدار حکومت اسلامی بطرف صفر رفت (1) و بدین جهت شیرازه‌ی روح اخلاقی ملت یکسره از هم متلاشی گردید و بر اثر آن زبان رسمی مملکت بکلمات ناسزا و الفاظ ناشایست آلوده شد. شیخ سعدی که در آن عصر یکنفر معلم اخلاق و مصلح روحیات جامعه است (2) در باب پنجم گلستان حکایاتی که ذکر نموده امروز از قلم یک شخص تربیت شده‌ی اخلاقی ممکن نیست چنین کلماتی تراوش کند یا مثنوی مولانا روم که « هست قرآن در زبان پهلوی» قصه‌ی خاتون و کنیزک که در آن درج میباشد چقدر تأسف‌آور است! در کلمات سلمان ساوجی که یک شاعر مهذبی است چقدر ناسزا و دشنام وجود دارد. (3) جامی در خانه‌‌ی هفتم کتاب یوسف و زلیخا چیزهایی که در آخر نوشته امروز از کدام شخص تربیت شده‌ای ممکن است نظیر آن دیده شود؟! همین جامی که از اکابر صوفیه است در تحفـة الابرار که آن را در موضوع تصوف بخصوص نوشته در باب هفدهم شرحی در تعریف جمال برشته‌ی نظم در آورده است و اگر آن بیانی از جمال مطلق بود ما حرفی نداشتیم چه در هر یک از ذرات وجود جمال موجود میباشد ولی سخن اینجاست که مولانا این قصیده را در مدح ماهرویان نوخط سروده است او در تمهید چنین میگوید :

نقش سرا پرده‌ی شاهی است حُسن
لمعه‌ی خورشید الهی است حسن

حسن که در پرده‌ی آب و گل است
تازه‌کن عهد قدیم دل است

بعد جوانان نوخط را مخاطب ساخته چنین میگوید :

قد تو سروی است بهشتی چمن
روی تو شمعی است به هر انجمن

خضر خطت خرقه کبود آمده
بر لب آن چشمه فرود آمده

هر یک از اعضا را توصیف کرده میرسد باینجا

چهره نهان دار که آلودگان
جز ره بیهوده نپیمودگان

چون به جمال تو نظر افکنند
آرزوی خویش تمنا کنند

تعجب است در یک مورد میگوید چهره‌ی تو آیینه‌ی نور الهی است و در مورد دیگر میگوید چهره‌ات را بپوشان و بکسی آن را نشان نده و الا در مخاطره خواهی افتاد!...»
محمد فیضی


پیمان : بار دیگر بر آقای فیضی سپاس می‌گزاریم و بار دیگر می‌نگاریم که مؤلف دانشمند شعر العجم در این زمینه‌ها بگفته‌های ما نزدیک آمده ولی هنوز فاصله درمیانه بسیار است. از آنجا که خود وی شاعر و از سالها آلوده‌ی شعرخوانی و شعرگویی بوده نتوانسته یا نخواسته آزاد و بیپروا داوری نماید. ما اگر از شعرا زشتی دیگری جز از همان زشتی که خود شبلی در آخرین بخش گفتار یاد میکند سراغ نداشتیم همین یکی بس بود که آنان را کسان پست و ناشایستی شمرده نه تنها نام خجسته‌ی « ایرانی» را برایشان ناروا شماریم نام « آدمی» را هم دریغ گوییم. این سیاهکاری درخور چشم پوشیدن و آمرزیدن نیست. بریده باد زبانی که بچنان ناسزایی باز شده. شبلی گناه را بگردن زمانه می‌اندازد. ولی چنین نیست اینان خودشان کسان پستنهاد و نابکار بوده‌اند. در همان زمان هزاران کسان پاکدامن و پاکزبان میزیسته‌اند و هیچگاه زمانه ایشان را بناپاکی وانمیداشته.

گذشته هرچه هست ما امروز نمی‌توانیم چنین دوستیها را برتابیم و در جای خود بار دیگر از زشتکاری شعرای پیشین گفتگو خواهیم داشت.


👇
پابرگیها :

1ـ آلودگیهایی که سرزمینهای اسلامی و همچنین ایران از رهگذر اندیشه‌های زهرآلود و بدعتهای پلید پیدا کرد و مایه‌ی ناتوانی بلکه زبونی ایشان گردید دست کم دو قرن پیش از یورش مغول آغاز شده و تار و پود یگانگی مردم و غیرت و سلحشوری را پوسانیده بود. این گرفتاری بزرگ را که تا امروز شرقیان دچارش هستند پرفسور در این جمله با یک واژه‌ی « بدبختانه» توصیف می‌کند که بس نارسا می‌باشد. برای شناخت درماندگیهای ایران خوانندگان را به خواندن کتابهای چندی از کسروی راه می‌نماییم که در آنها از « گرفتاریهای هزار ساله» سخن رانده و راز « بطرف صفر رفتن اقتدار اسلامی» را نشان داده. از جمله تاریخ و پندهایش ، ما چه میخواهیم؟ و صوفیگری. در این میان شعر و شاعری از علتهای بزرگ این پسرفت می‌باشد. یک حساب ساده از شمار دانشمندان و شاعران ایرانی در قرنهای دوم تا هشتم نشان میدهد که از قرن چهارم رفته رفته از شمار دانشمندان کاسته شده و « دوره‌ی زرین» دانش بپایان میرسد تا جایی که در قرن هشتم ما نشانی از یک دانشمند ایرانی نمی‌بینیم ولی از آنسو شاعری بویژه در زمان سلجوقیان رواج بی‌اندازه گرفته که تا جنبش مشروطه همچنان ادامه یافته است و چنانکه در یکی از گفتارهای آغازین این کتاب آمده امروز نزدیک به 6000 دیوان از شاعران در دست است. گردآورنده پسرفت دانش در ایران را از شمار دانشمندان ایرانی و آن را نیز از کتاب « خلاصه‌ی زندگینامه‌ی علمی دانشمندان» (بنیاد دانشنامه‌ی بزرگ فارسی ـ سال 1374) نتیجه گرفته است.

2ـ کسی که بگفته‌ی خودت آن حکایات ننگین را در کتاب خود آورده دیگر چگونه معلم اخلاق و مصلح روحیات جامعه باشد؟! (پیمان)

3ـ کسی که آنچنان دشنامگو بوده دیگر مهذبیش کدام است؟! (پیمان)
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکه‌ی 4)


بدتر از همه‌ی اینها آنکه می‌گویند روانها که از اینجهان بیرون رفته‌اند ، هر یکی از آنها در تن دیگری دوباره باینجهان درآیند و یکی از آنها در تهران که مرد یاوه‌ی بی‌ارجی بیش نیست چنین مدعیست که روان محمد بن عبدالله (بنیادگزار اسلام) در تن اوست. از یک پندار بیپایی گستاخ گردیده باین دروغها و نادانیها زبان باز می‌کنند.

در زمینه‌ی گفتگو با مردگان خود نویسنده را داستانی هست که دلیل روشنی به بیپایی آن می‌باشد : کسانی که تاریخ مشروطه را خوانده‌اند نام اسدآقا بگوشهای ایشان آشناست. این جوان در تبریز در جنگهای مشروطه دلیریهای بسیار کرده و یکی از سرکردگان بنام گردید. سپس در جنگ تبریزیان با روس دلیری بیشتری نشان داد و با دیگر سران مجاهدان تبریز را گزارده به استامبول رفتند که سالهای چند در آنجا می‌بودند تا پس از برافتادن دستگاه نکولا بازگشتند.

پس از این بازگشت با هم دوست شدیم و سالها با یکدیگر آمیزش می‌داشتیم. راستی‌را جوانی می‌بود از هر باره آراسته ولی افسوس که در جنگهای سمتقو در ساوَجبُلاغ که فرمانده ژاندارم می‌بود کشته گردیده قربانی بدخواهیهای بیگانگان و کارکنان ایشان گردید.

در این هنگام من در مازندران می‌بودم و چون آگهی یافتم بیتاب شدم. مرگ جوان دلیر شبها مرا از خواب بازداشت و کمتر می‌توانستم آن را فراموش کنم.

سالها گذشت و روزی در تهران باز یاد آن جوان و کشته شدنش را کرده با خود می‌گفتم : آیا مادر پیرش چه کرد و چه شد؟!.. چگونه بمرگ چنان پسری تاب آورد؟!.. گمان می‌کردم او نیز مرد و روانش بروان آن جوان پیوست. از برادرم گله‌مند می‌بودم که درباره‌ی خاندان آن جوان چیزی بمن نمی‌نویسد.

این نیز گذشت و پس از چند ماه شبی در خانه‌ی سعدالدوله بانجمنی رسیدم ، کسانی را دیدم گرد میز چرخنده‌ای نشسته‌اند و هر یکی بخود فرورفته. گاهی میز می‌چرخد و سخنانی بمیان می‌آید. پرسیدم چیست؟.. گفتند : با روانی گفت و شنید می‌دارند.

نخست بار می‌بود که بچنان دستگاهی برمی‌خوردم. در مهنامه‌های الهِلال و المُقتَطَف مصری گفتارهای فراوانی در این زمینه دیده ولی هیچ یکی را نخوانده بودم. تنها این می‌دانستم که بسیاری از دانشوران بنام هوادار آن می‌باشند و کتابها در پیرامونش می‌نویسند ، و اینبود گمان بدی درباره‌اش نمی‌داشتم و هرگز گمان نبرده بودم که باین بیپایی باشد.

از اینرو چون یک بار دیگر گرد میز نشستند و مرا نیز خواندند پذیرفتم و با ایشان همراهی کردم. چهار تن گرد میز نشستیم. دستها را روی آن گزارده هوشهای خود گماردیم. پس از چندی تکانی در میز پدید آمد و گفتگو آغاز یافت :

ـ تو کیستی؟.. زنی یا مردی؟.. از کدام شهری؟..

+ زنم ، از مردم تبریز.

ـ با کدام یکی از این چهار تن آشنایی می‌داری؟..

+ با فلان. ( نام مرا می‌برد)

ـ از کدام کوی تبریزی؟..

+ از لیلاوا.

از شنیدن نام لیلاوا من دلم بتکان آمد. زیرا در آن کوی تنها زنی را که می‌شناختم مادر پیر آن جوان می‌بود. با خود گفتم : مرگ آن زن که من گمان می‌بردم راست می‌بوده ، و تو گفتیی تشنه‌ای بآب رسیده بپرسشهایی پرداختم. هرچه پرسیدم با تکان میز پاسخ داد. همه آن بود که من از پیش خود پنداشته بودم. در پایان پرسیدم :

ـ آیا توانی خود پسرت را بخوانی تا با من بگفتگو پردازد؟.

+ توانم.

ـ پس نشان آن باشد که میز تکان خورد.

پس از چند دقیقه بار دیگر میز بتکان آمد و پرسشها آغاز شد :

ـ آیا تو اسدآقا هستی؟.

+ آری.

ـ آخرین شهری که در آنجا می‌بودی و کشته شدی نامش چیست؟.

+ ساوُجبُلاغ.

ـ چند سالست که بآنجهان رفته‌ای؟.

+ ده سال.

پرسشهای پیاپی کردم. حال خودش را پرسیدم ، شادروان خیابانی را پرسیدم. بهمگی پاسخ داد. چون از گرد میز برخاستیم رگهای تن من می‌لرزید. تو گفتیی راستی را با آن جوان در یک جا می‌بودم و می‌خواستم جدا گردم. چون بخانه رفتم تا نزدیکیهای بامداد خوابم نبرد. پیاپی این سو و آن سو می‌گشتم و در توی سَهِشها و اندیشه‌های گوناگون دست و پا می‌زدم. گاهی می‌گفتم : ای افسوس! راهی باین نزدیکی برای بهمبستگی با مردگان ، چرا تاکنون ندانسته پیش نرفته بودم.

گاهی می‌اندیشیدم : من هرچه پرسیدم آنهایی بود که می‌دانستم. بهتر بودی اگر از چیزهای ندانسته پرسیدمی. با این بیتابیها شب را گذرانیدم.
از راست : مشهدی محمدعلی‌خان و اسدآقاخان
✴️ خیّام، دانشمندِ افیونی!
لئو شاهوفسکی

اگر عُمَرِ خیّام (Omar Khayyaam')ی که ریاضی‌دان بود همان عُمَرِ خیّامی باشد که رباعیاتِ بسیار موزون و از حیثِ قافیه‌چینی کم‌نظیر می‌سرود، انکارِ هوش و نبوغِ او بسیار نابِخِرَدانه می‌نماید، امّا خیّام از آن شاعرانی‌ست که در جهان و به‌ویژه میانِ ایرانیان به بت تبدیل شده است. نمی‌دانم کدام ... ناسنجیده ما را نفرین کرده و دیگ و دیگ‌دانِ چوبین‌مان را در هیمه‌هایِ سرکشانه‌اش گرفتار آورده است، امّا از کسی چه پنهان، شاید ما سزاوارِ نفرینی ابدی هستیم، به جرمِ تمامِ نااندیشی‌های‌مان.

خیّام، این استادِ شعرسرایِ چیره‌زبانِ قافیه‌باف را به کلاهبرداری و شیّادی محکوم می‌کنم، شاید این تسلّایی‌ست بر روحِ فگارم و آبی ستردنده بر ننگِ او. شاعری که جبرمسلکانه می‌گوید:
«در روزِ ازل هرآن‌چه بایست بداد / غم‌خوردن و کوشیدنِ ما بیهوده‌ست»

خیّام می‌خواهد به ما بِگوید اگر ستم‌کاران مال‌تان را ستاندند و رگ و ریشه‌تان را زدند و آسایش و سکون‌تان را بهم زدند، این از ناگزیریِ جبرِ زمانه‌ست و باید به آن تَن دهید.

ما ایرانیان عادتِ جالبی داریم، برایِ این‌که پیشِ مردمانِ آن‌سویِ دنیا سرافکنده نشویم، تا می‌توانیم خودمان را به شخصیّت‌هایِ گذشته می‌چسبانیم و با جعلیاتِ فراوان می‌کوشیم آن‌ها را دورتادورِ هاله‌ای کاذب فرو بریم و البته فراموش نشود بِگوییم فلان متفکّرِ غربی و شرقی هم در ستایشِ او چه‌ها که نگفته است!
«مِی نوش که عمرِ جاودانی اینست
خود حاصلت از دورِ جوانی اینست
هنگامِ گل و باده و یارانِ سرمست
خوش باش دمی که زندگانی اینست»

کسی نبوده از خیّام بِپرسد چِطور می‌توان در بحبوحه‌یِ هزاران کارزار و قتلِ‌عام و کشتار، چنین حرف‌هایِ بی‌مایه‌ای زد؟ کسی نبوده بِگوید باده‌خواری با هیچ‌یک از معیارهایِ پیشرفتِ مدنیّت سازگاری ندارد؟ و ما مروّجِ «خودکشیِ موقّت (به‌زبانِ راسل)» هستیم و با ترویجِ افکارِ خیّام، در مسیرِ رستن و رهیدن و پیشرفت‌مانْ سنگلاخ‌ها می‌سازیم.

به‌نظر می‌رسد غالباً شاعران برایِ جوامعِ غیرِاستاندارد و عقب‌مانده بیشتر کارایی دارد تا جوامعی که بلوغ و پیشرفتِ بیشتری در آن‌ها احساس می‌شود. هر چه جوامع واپس رانده شوند، به همان میزان شاعرانِ بیشتری تولید می‌شوند تا مردم را با زبان‌بازی‌های‌شان فریب دهند. عاقلانه نیست پلاتو (Plato) را نکوهید وقتی شاعران را در آرمان‌شهرش زائد و زیان‌بخش می‌دانست.

اگر حتّی فرصتی به شاعران بدهیم تا شعرسرایی کنند، باید این اشعار را در نقد و انتقاد از اوضاعِ فاسدِ زمانه‌شان بکار گیرند. شاعر باید تعیین کند در خدمتِ چیست و برایِ چه و که می‌سراید؟ وقتی هنر به‌مثابه‌یِ ابزاری برایِ سواری‌گرفتن از مردم تبدیل می‌شود، تکلیفِ نقّادانه‌یِ هنری جایش را به سرگرمیِ هنری می‌دهد و آفرندگانِ هنر به مخاطبانِ خود می‌گویند بیایید سرگرم شوید، امّا چشم و گوش‌تان را بِبندید، «شتر دیدی؟ ندیدی!».

خیّام نیز برایِ من جزءِ آن دسته از شاعرانِ افیونی‌ست. چه کسی می‌گوید تخصّص زیربنایِ خِرَد است و متخصّصان راهنمایانِ راهِ رستگاری‌اند؟ برایِ چند دهه سیاهانِ اروپا توسّطِ دکترها و پروفسورهایِ سفیدپوستْ تحتِ آزمایش‌هایِ شکنجه‌آورْ زنده‌شکافی می‌شدند، و از این درمی‌یابیم که گاهی تخصّص چِقدر می‌تواند زیان‌بخش باشد.

هنوز هم معتقدم شعر و شاعرانگی از بزرگ‌ترین دلائلِ پس‌رفتِ ایران در مدنیّت بوده است. توسعه‌یِ این واپس‌ماندگیِ مدنی به‌مددِ شاعرانِ محبوب و مفخره و نورچشمیِ مردمانِ ایران‌زمین از حافظ و شمس و مولوی و خیّام و... اتّفاق افتاد.

تعجّبی ندارد اگر اکنون به‌اندازه‌یِ تمامِ ملّت‌ها مداح داریم و برایِ دو ساعت مرثیه‌سرایی به‌اندازه‌یِ حقوقِ شش ماهه‌یِ کارگران پول می‌پردازیم.

حال که ایرانیانی چون شجریان و شایگان و ندوشن و سروش و ملکیان و... خیّام را پرسشگری بی‌نظیر و شکّاک می‌دانند، خودشان روزی خِرَدشان را چنین تربیت نکرده‌اند که در اشعارِ خودِ خیّام شک کنند، و اینجا این آنتی‌نومی را باید به صلیبِ طرد و حقارت کِشید، چرا که جز خفّتِ اندیشه و صغارتِ ذهنِ انسان را بازنمایی نمی‌کند.

نمی‌دانم آیا این سخن توهین محسوب می‌شود یا خیر، ولی من این ملّت را چنین می‌بینم که به غل‌وزنجیرها عادت کرده‌اند و دیگر مثلِ سابق تَن‌شان را نمی‌آزارَد.

برایِ افرادی چون من سخت است بِپذیریم چنین شاعرانِ یاوه‌گویی مفخره‌یِ ملّی‌مان باشند. شاید به این برمی‌گردد که از نظرِ میهن‌دوستان و ملّی‌گرایان، افرادی چون من بی‌ملّت و بی‌وطن و آواره و خائن و رذل و قدرناشناس‌ایم، امّا سلام بر این آوارگی و رذالت و خیانت و خباثت باد که یگانه‌جرمِ آن ترسیمِ انسانِ بی‌زنجیر است.
کوشاد تلگرام : پیشتر گفته بودیم که در این کانال همیشه دری بروی نوشته‌های خوانندگان بازست که در دو زمینه گفتار از ایشان می‌پذیریم. یا سخنان ما را با تجربیات شخصی و بزبان خود براست دارند یا آنکه اگر ایرادی دارند با دلیل و به زبان ساده و کوتاه بنویسند. اینک یکی از خوانندگان ما ، لئو شاهوفسکی ، که پیشتر نیز با ما نامه‌نویسی داشته‌اند گفتاری در زمینه‌ی «ادبیات» ـ ادبیاتی لبریز از بدآموزی ـ فرستاده‌اند که چون سراسر حقایق و تأیید گفته‌های ما در زمینه‌ی «ادبیات» می‌باشد در بالا آوردیم.
نگاره‌های بالا را نیز که با زمینه‌ی گفتارشان تناسب دارد خواننده‌ی ارجمند ما فرستاده‌اند.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 8)


باین سخن بیش از این دامنه نمی‌دهم. دیگران هرچه می‌گویند ، بگویند. ما نیک می‌دانیم که راه پیراستن ایران و رهانیدن ایرانیان از بدبختی چیست. نیک می‌دانیم که آن راه را چگونه پیماییم و بپایان رسانیم.

این خرده‌گیران می‌پندارند ما بزمینه‌ی «اقتصادی» نپرداخته‌ایم و در آن باره بکوششی نیاز نمی‌بینیم. شما نیک می‌دانید که ما در آن زمینه نیز درباره‌ی هر یکی از کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه و «مالکیت» و مانند اینها سخنان بسیار پایه‌دار و استواری می‌داریم ـ سخنانی که والاتر از گفته‌ها و اندیشیده‌های دیگرانست.

ما می‌گوییم باید در هر رشته از کارهای زندگانی تکانی پدید آوریم و در هر رشته بکوششهایی پرداخته‌ایم. چیزی که هست ، می‌گوییم نخست باید باین گمراهیها و نادانیها که مغزها را انباشته گردانیده و مردم را گیج و درمانده ساخته پردازیم و پیش از همه اینها را از میان بریم و چنانکه گفتیم در این باره نیز دلیلها در دست ماست.

مثلاً یکی از زمینه‌های اقتصادی که باید در آن باره کوششهایی بکار رود ، کشاورزیست. ما می‌پرسیم : آیا با این دهقانان ایرانی که معنی زندگی را نمی‌دانند و با همه‌ی بیسوادی ، دلهاشان آکنده از بدآموزیهای حافظ و خیام و صوفیان و ملایانست و در چنین زمانی کارهای جهان را در دست حضرت عباس و جناب علی‌اکبر می‌دانند و راهی برای نگهداری کشتزارهای خودشان از سن و ملخ و مانند اینها جز نویساندن «وَإِن یکاد» و نذر گوسفند بنام حضرت عباس نمی‌شناسند و یگانه آرمانشان رفتن بزیارت کربلا و نجف و سامره است ، آیا می‌توان بکوششهایی درباره‌ی نیکی کشاورزی پرداخت؟! آیا می‌توان از چنان کوششهایی نتیجه برداشت؟!.

تاکنون بارها این داستان را گفته‌ایم و در اینجا بار دیگر می‌گوییم : ما همه می‌دانیم که سالها در ایران کشاورزان حال بدی می‌داشتند و اندک‌کِشتی که می‌کردند و غله‌ای بدست می‌آوردند ، ببهای کمی فروخته ، با تنگدستیها بسر می‌بردند. تا در این چند سال در سایه‌ی پیشامد جنگ ، خواربار بازار گرمی پیدا کرد و دهقانان غله و دیگر کشته‌های خود را ببهای بسیار بالاتری فروختند که پولهای گزافی بدستشان افتاد. لیکن ما همه دیدیم آنان بجای آنکه از فرصت سود جسته ، آن پولها را سرمایه گردانند و بکشتزارهای خود بیفزایند یا چند تنی دست بهم داده چشمه‌ای بیرون آورند و یا برای زنان و فرزندان خود رخت بخرند و یا بچشمهای تراخمی بچگان خود در اندیشه‌ی درمان باشند ، تنها چیزی که بیادشان افتاد رفتن بکربلا بود که با آن رختهای چرک‌آلود و فرسوده و با آن کفشهای پاره ، زنان و بچگان خود را برداشته ملای دیه را نیز همراه گردانیده «صلوات»کشان رو به تهران آوردند که گذرنامه گیرند و ارز خرند و راه عراق را پیش گیرند.

شما می‌دانید که در این چند سال از همین گروه دهقانان کربلارو ، چه کارهای زشت سر زده و در مرز عراق و در خاک عراق چه رسواییها نمایان گردیده.

اینست ما می‌پرسیم : آیا با این تیره‌مغزی کشاورزان ، از کوشش به نیکی کشاورزی به نتیجه‌ای توان رسید؟!. آیا تنها از «تقسیم» زمینها درمیان این دهقانانِ تیره‌مغز تکانی در کار کشاورزی پدید تواند آمد؟!. آیا ما می‌توانیم همچون خرده‌گیران و بدخواهان خود را بساده‌دلی زده ، امید بندیم که از «تقسیم» زمینها و دیگر کارهای «اصلاحی» (1) مغزهای تیره‌ی کشاورزان نیز روشن خواهد گردید و اینهمه آلودگیهای کهن و جایگیر بیکبار از مغزهای آنان سُتُرده خواهد گردید؟!. پیداست که نتوانیم تا باین اندازه ساده‌دل و گزافه‌باور باشیم.

چیزی که ما را درباره‌ی خرده‌گیران بدبین می‌گرداند ، همینست که بچیزهایی با این آشکاری و زیانمندی پروا نمی‌دارند و با یک امید بسیار دور و بیپایی خود را دل‌آسوده می‌گردانند.

پابرگی :
1ـ در آن زمان ، پیشروانی تقسیم زمین میان کشاورزان و دیگر کارهای اصلاحی را چاره‌ی دردهای دهقانان می‌شناختند. سالها پس از آن درپی «اصلاحات ارضی» محمدرضاشاه ، زمینها میان کشاورزان «تقسیم» شد ولی نه کشاورزی تکانی خورد و نه ایشان از تیره‌مغزی رهیدند. بلکه از سال 57 باز ، جزو سیاهی‌لشگر ملایان درآمده کارهای بزرگی برای اینان انجام دادند. تاریخ خود بهترین راهنماست که آن سخن چه اندازه پوچ بوده و مردم و کوشندگان را به چه گمراهی‌ زیان‌آوری می‌رانده. چه سود که کار از کار گذشت!. چه سود که از آن فرصتهای بزرگ بهره‌جویی نشد. چه سود که دهها سال مردم باز در تاریک‌اندیشیها بازماندند و در بدبختیها بسر بردند. هم از اینجا روشن می‌گردد که کسانی با نادانیها و خودخواهیهای خود چه زیانهای بزرگ بتوده و کشور توانند رسانید.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش دوم)
🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»

«راست گفته شده كه اینان مردگان هزاروسیصد ساله‌اند كه سر از گور درآورده به میان مردم درآمده‌اند».[1]

«[شیعیگری] با خرد ناسازگار است ، با دانشها ناسازگار است ، با تاریخ ناسازگار است ، با خودِ اسلام ناسازگار است ، با زندگانی ناسازگار است ، پس از همه‌ی اینها (با زندگانی دمكراسی) كه ما با خونریزی و فداكاری به دست آورده‌ایم ناسازگار است».[2]

کسروی با هشدارهای پیاپی کوشید به دولت بفهماند که دعوای (ادعّای) ملایان درباره‌ی حکومت را نباید سرسری گیرند. او در زمینه‌ی ادعای حکومت ، پرسشهایی از ملایان پرسید که چون آنها از پاسخ عاجز ماندند بشیوه‌ی همیشگی به دروغ و هیاهو و مردمفریبی و چماقِ تکفیر روی آوردند. دو تا از آن پرسشها اینهاست :

«این دعوای حكومت كه شما می‌كنید دلیلش چیست؟ اگر دلیلش داستان خلافت اسلامیست كه امروز بیكبار از میان رفته و بی‌زمینه گردیده. آن تیره‌های مردم كه بهم پیوسته كشور بزرگ اسلامی را پدید آورده بودند و در زیر سرپرستی خلافت زندگی می‌كردند ، امروز از هم جدا گردیده‌اند و هر تیره‌ای كشور جداگانه‌ای پدید آورده و زندگانی نژادی پیش گرفته. همین ایرانیان امروز بنام ایرانیگری می‌زیند نه بنام مسلمانی. از قانونهای خود پیروی می‌كنند نه از قانونهای اسلام. عراقیان نیز چنینند ، مصریان نیز چنینند ، سوریان نیز چنینند ... پس كشور اسلامی نمانده كه سخن از خلافتش رود. ... این دعوای شما با مشروطه سازش نمی‌دارد. آیا چشم می‌دارید كه ایرانیان از آن دست كشند و بچهل سال پیش بازگردند؟»[3]

«... اکنون ببینیم آنان با ما چرا دشمنی می‌کنند؟... این داستانی دارد که ... باید بنویسیم تا همگی آگاه باشند.
این ملایان می‌گویند : حکومت حق ماست. مردم باید از ما فرمان برند. پولهاشان بما دهند. در هر کاری از ما اجازه بگیرند. آن دستگاهی که درچیده‌اند عنوانش اینست.
در آغاز مشروطه بهمین عنوان با آزادیخواهان که حکومت را حق توده می‌شناختند دشمنی کردند ، عوام را شورانیدند ، خونها ریختند.
سپس که شکست خوردند و خود را بکنار کشیدند این بار به دشمنیهای نهانی کوشیدند و تا توانستند مردم را از مشروطه دلسرد گردانیدند. همین اکنون تعلیمات ایشان به پیروانشان اینست :
دولت غاصب است ، باو مالیات دادن حرامست ، بسربازی رفتن حرامست ، اگر پول دولت را بدزدید تقاصی کرده‌اید و بشما گناهی نیست ، این قوانین خلاف شرعست و تا توانید نافرمانی نمایید ...
اینها در بنیاد کیش آنها خوابیده. آن دستگاهی که ملایان چیده‌اند از این راهست. از آنسو این تعلیمات مایه‌ی بدبختی توده می‌باشد. مردمی که دولت خود را غاصب و جائر شناسند ، مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام شمارند ، میهن‌پرستی را بت‌پرستی نامند ، نافرمانی را وظیفه‌ی دینی خود دانند ، پیداست که حالشان چه خواهد بود. ...
اینکه جنبش آزادیخواهی در ایران نتیجه نداد و آنهمه کوششها و خونریزیها بیهوده گردید ، اینکه ایران از مشروطه بجای سود زیان برد ، اینکه پس از سی‌و‌هشت سال که از آغاز مشروطه می‌گذرد هنوز انبوه مردم معنی آن را نمی‌دانند ، اینکه هزارها مردان هنوز بمشروطه بد می‌گویند و ریشخند می‌کنند ـ همه‌ی اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات ملایان می‌باشد ...»[4]

این نوشته‌ها نکوهشهای سختی از شیعیگریست ولی چنانکه دیده می‌شود «توهین‌ به مقدسات» یا اساساً «توهین» نیست. همچنین باید دانست که این نوشته‌ها و مانندهای آنها در برابر بدآموزیهای دیگر با همه‌ی سختی ، نه دشمنی بلکه از راه دلسوزی و برای جلوگیری از گمراهی‌هاست. پس اینکه متعصبان آن را «عناد با مذهب تشیع» خوانده‌اند یا دروغسازیست و یا بدفهمی.

[1] : کتاب «دولت بما پاسخ دهد»
[2] : همان
[3] :همان
[4] : پرچم هفتگی ش 3
کسروی در زمانی این مطالب را می‌نوشت که مهندس مهدی بازرگان پس از اتمام تحصیلات خود در اروپا و بازگشت به کشور ، برای مردم ایران درباره‌ی طهارت و نجاست کتاب نوشته منتشر می‌کرد.

رضاشاه پهلوی زیان آخوندها را برای کشور تشخیص داده و آنها را تا اندازه‌ای محدود ساخته بود ولی پس از حمله‌ی شوروی و انگلیس به ایران در شهریور 1320 و اشغال ایران و واداشتن رضاشاه به کناره‌گیری ، انگلیسیها بدست عوامل وابسته بخود مانند محمدعلی فروغی ، سیاست تقویت آخوندها و ارتجاع را در پیش گرفتند.

کسروی بارها هشدار داد که دولتهای پس از رضاشاه دست‌اندرکار تخریب اصلاحات و دستاوردهای زمان او هستند.

کسروی با اشاره به این سیاست خائنانه که دولتهای پس از رضاشاه پیش گرفته بودند ، می‌گفت :

«راستست ما می‌بینیم دولتهای ما با ملایان نیك ساخته‌اند. در این سه سال دیدیم كه چه پشتیبانیها بملایان می‌نمایند و چه نقشه‌ها برای چیره گردانیدن آنها می‌كشند. دیدیم كه هنگامی كه حاجی‌آقا‌حسین قمی از نجف آهنگ ایران كرد رادیوی ایران تا مرز عراق به پیشواز او رفت و تو گفتیی قهرمان لنینگراد را بایران می‌آورد. راهپیمایی او را گام بگام آگاهی داد. دیدیم كه دولت باو رسمیتی داد ... و پیشنهادهای او را درباره‌ی چادر و چاقچور برسمیت پذیرفت و پاسخ رسمی داد. دیدیم كه پسر آقای حاجی‌سید ابوالحسن[اصفهانی] برای گردش بایران آمد و آقای ساعد نخست‌وزیرِ آن زمان بهمه‌ی فرمانداران و استانداران دستور فرستاد كه پذیراییهای بسیار باشكوه ازو كنند كه رونویس نامه‌ها در دست ماست.
دیدیم در این سه سال رادیوی ایران یك دستگاه ملایی گردید كه كم‌كم روشان باز شد و پارسال و امسال روضه هم خواندند ، و اگر جلوگیری نشود هرآینه سال آینده نوحه نیز خواهند خواند ، و خانواده‌ها باید در پیرامون رادیوها دایره پدید آورند و بهوای آن سینه كوبند و ترجیعهای نوحه را خوانند.
ولی اینها سازشهای خاینانه‌ایست. اینها سازشهای آن دسته از وزیرانست كه بدخواهی آنان با توده و كشور از پرده بیرون افتاده.
اینها جلو ما را نتوانند گرفت. اینها دلهای ما را آسوده نتوانند گردانید.
ما چیزی را كه با صد دلیل دریافته‌ایم نادیده نتوانیم گرفت. در این كشور یا زندگانی دمكراسی یا كیش شیعی ، یا سررشته‌داری توده یا حكومت ملایان ، یا آن یا این ، هر دو در یكجا نتواند بود.
ایرانیان یا باید شیعه باشند و بآموزاكهای[تعلیمات] شیعیگری راه روند و مشروطه را رها كنند ، و یا هوادار مشروطه بوده بكیش شیعی (و همچنین بدیگر كیشها) چاره اندیشند».[5]

خیانتهایی که بکشور می‌شد تنها محدود به هواداری از ملایان نمی‌شد. کسروی در پژوهشهای تاریخ مشروطه دریافته بود که از ده بیست سال پیش از جنبش مشروطه ، یک دسته از خود ایرانیان ، بهمدستی هم ، همیشه به زیان کشور می‌کوشیده‌اند. او دریافته بود که یک شاخه از کوششهای آنان در زمینه‌های «فرهنگی» بوده و هدف از آن ترویج بدآموزیها و بیکاره گردانیدن دانش‌آموزان می‌باشد. او از این دسته همیشه با عنوانهای «کمپانی خیانت»‌ و بدخواهان نام می‌بَرَد :

«از دسته‌ی بدخواهان بارها سخن رانده‌ایم و شما آنها را می‌شناسید. چیزی كه می‌باید بدانید آنست كه در هر رشته از كارهای كشور ، آنان دست داشته‌اند و در همه‌جا زهر خود را فروریخته‌اند. از جمله فرهنگ و كارهای فرهنگی میدانگاه پهنی برای كوششهای بدخواهانه‌ی آنان بوده كه می‌باید گفت راهی نزدیك و یكسر برای آشفتن اندیشه‌ها و آلودن خیمهای[خصلت] مردم در دست داشته‌اند». [6]

[5] : کتاب «دولت بما پاسخ دهد»
[6] : کتاب «در پیرامون ادبیات»
اگر به موارد بالا توجه شود دانسته می‌شود که 4 موردِ نخست بنیادگزاریهای اصلی ارتجاع است. باید گفت : با اجرای این چهار درخواست کابینه‌ی سهیلی شالوده‌های ارتجاع در ایران را ریخت و بنیادهای آن را استوار گردانید. مورد پنجم برای «رد گم کردن» و گمراه گردانیدن است که به خواست بدخواهانه‌‌ای که در پشت آن چهار درخواست نخست هست کمتر پروا شود.