🔸 این بر یک تودهای ننگست که تاریخ خود را فراموش نماید و همچون کودکان مهر و کینهاش با نیکان و بدان بروی یک پایهای نباشد.
⭐️ کتابخانهی پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
⭐️ کتابخانهی پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 10
چرا تاریخ را نمیخوانید؟.. زمانی که خشایارشاه با سپاه بیکران به یونان تاخت و تا آتن پیش رفت یک ثمیستوکلیس (1) روستاییزاده قد برافراشته با مردانگیهای خود آن بلای رسیده را از سر یونان برگردانید.
آیا در سراسر ایران یک ثمیستوکلیس پیدا نمیشد که چارهی مغولان را کند؟
اگر پاسخ از من بخواهید میگویم : از هر گوشهی ایران یک ثمیستوکلیس برمیخاست افسوس که صوفیگری و خراباتیگری نگزاشت. افسوس و صد افسوس!
آن روز که ملیونها دختران ایران در مغولستان اسیر میزیستند دلسوختگان تیرهروزی که هر بامداد که برمیخاستند چشم براه ایران داشتند مگر یکی رسد مژده بیاورد ـ مژدهی چه؟ مژدهی آنکه از ایران مردی برخاسته و دست مغول را برتافته و برهایی دستگیران میکوشد. مژده آنکه ای دلسوختگان شما آزاد خواهید گردید و پس از آن همه دربدریها باری دم واپسین را در ایران بسر خواهید برد.
در چنین هنگامی در ایران از یکسوی خانقاهها پهلو به پهلو زده از سوی دیگر میخانهها در درون شهر هرچه فراوانتر گردیده و میانهی شیخ و رند پیکار سختی درگرفته شیخ درویشان را گردآورده و خود درمیان ایشان پای کوبیده و دست افشانده با صد تبختر نعره میزد و میخواند :
این وجد و سماع ما مجازی نبود
وین رقص که میکنیم بازی نبود
با بیخردان بگوی ای بیخردان
بیهوده سخن باین درازی نبود
از آنسوی رندی در خانقاه (2) به عربده برخاسته داد میزد :
مِی خوردن و مست بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است
چشم براه نباشید ای دلسوختگان! امید به آزادی نبندید ای ستمدیدگان! از ایران مردی برنخاسته. در اینجا کسی پروای شما ندارد. در اینجا دم را غنیمت میشمارند در اینجا چنگیز را فرستادهی خدا میستایند.
در اینجا پیکار شیخ و رند بالا گرفته. در اینجا ادبیات میبافند. در اینجا عرفان میریسند. در اینجا فرعون ستمگر را با موسای دادگر با یک دیده میبینند.
هر زمان که ما لب باز میکنیم و به این سخنان زهرآلود ایراد میگیریم بهیاهو برمیخیزید که به بزرگان ما توهین شده کنون میپرسم کدام بزرگان؟! آیا کدام کسانی را شما بزرگ میخوانید؟
بزرگ کسی را گویند که سودی بتوده برساند اگر گرانسالی در میان مردم روی داده بتلاش برخیزد و برای تهیدستان اعانه از توانگران بگیرد و به نگهداری آنان بکوشد. اگر وبایی افتاده دامن بکمر زده بر بالین بیچیزان شتابد و برای ایشان درمان و خوراک برساند. اگر دشمن روی بسوی شهر آورده به جانبازی برخاسته جوانان و غیرتمندان را برانگیزد و بجلوگیری دشمن بکوشد. اینست کسی که میتوان بزرگش نامید. ولی آن که روزی از دست دیگران میخورد و هیچگونه سودی از او بمردم نمیرسد چگونه میتوان او را بزرگ نامید؟!
چگونه میتوان بزرگ نامید کسی را که در زمان مغول بجای اینکه ایرانیان را بجانفشانی و دلیری برانگیزد آنان را به زبونی و خواری برمیانگیخته. آیا بخوانم شعری را که یکی از بزرگانتان در زمان مغول سروده؟! آری میخوانم و بیش از این پرده روی کار نمیکشم :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی کوس
زینهار مده جان گرامی به فسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس
آفرین بر بزرگ! میگوید : اگر جنگی با مغولان درگرفت قدر جان گرامی را بشناسید و روی برگردانیده بگریزید! میگوید : دست مغولان را که بخون کودکان شیرخوار ایران آلوده ببوسید!
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Themistocles
2ـ اینجا بجای خانقاه «خرابات» راست درمیآید.
.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 10
چرا تاریخ را نمیخوانید؟.. زمانی که خشایارشاه با سپاه بیکران به یونان تاخت و تا آتن پیش رفت یک ثمیستوکلیس (1) روستاییزاده قد برافراشته با مردانگیهای خود آن بلای رسیده را از سر یونان برگردانید.
آیا در سراسر ایران یک ثمیستوکلیس پیدا نمیشد که چارهی مغولان را کند؟
اگر پاسخ از من بخواهید میگویم : از هر گوشهی ایران یک ثمیستوکلیس برمیخاست افسوس که صوفیگری و خراباتیگری نگزاشت. افسوس و صد افسوس!
آن روز که ملیونها دختران ایران در مغولستان اسیر میزیستند دلسوختگان تیرهروزی که هر بامداد که برمیخاستند چشم براه ایران داشتند مگر یکی رسد مژده بیاورد ـ مژدهی چه؟ مژدهی آنکه از ایران مردی برخاسته و دست مغول را برتافته و برهایی دستگیران میکوشد. مژده آنکه ای دلسوختگان شما آزاد خواهید گردید و پس از آن همه دربدریها باری دم واپسین را در ایران بسر خواهید برد.
در چنین هنگامی در ایران از یکسوی خانقاهها پهلو به پهلو زده از سوی دیگر میخانهها در درون شهر هرچه فراوانتر گردیده و میانهی شیخ و رند پیکار سختی درگرفته شیخ درویشان را گردآورده و خود درمیان ایشان پای کوبیده و دست افشانده با صد تبختر نعره میزد و میخواند :
این وجد و سماع ما مجازی نبود
وین رقص که میکنیم بازی نبود
با بیخردان بگوی ای بیخردان
بیهوده سخن باین درازی نبود
از آنسوی رندی در خانقاه (2) به عربده برخاسته داد میزد :
مِی خوردن و مست بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است
چشم براه نباشید ای دلسوختگان! امید به آزادی نبندید ای ستمدیدگان! از ایران مردی برنخاسته. در اینجا کسی پروای شما ندارد. در اینجا دم را غنیمت میشمارند در اینجا چنگیز را فرستادهی خدا میستایند.
در اینجا پیکار شیخ و رند بالا گرفته. در اینجا ادبیات میبافند. در اینجا عرفان میریسند. در اینجا فرعون ستمگر را با موسای دادگر با یک دیده میبینند.
هر زمان که ما لب باز میکنیم و به این سخنان زهرآلود ایراد میگیریم بهیاهو برمیخیزید که به بزرگان ما توهین شده کنون میپرسم کدام بزرگان؟! آیا کدام کسانی را شما بزرگ میخوانید؟
بزرگ کسی را گویند که سودی بتوده برساند اگر گرانسالی در میان مردم روی داده بتلاش برخیزد و برای تهیدستان اعانه از توانگران بگیرد و به نگهداری آنان بکوشد. اگر وبایی افتاده دامن بکمر زده بر بالین بیچیزان شتابد و برای ایشان درمان و خوراک برساند. اگر دشمن روی بسوی شهر آورده به جانبازی برخاسته جوانان و غیرتمندان را برانگیزد و بجلوگیری دشمن بکوشد. اینست کسی که میتوان بزرگش نامید. ولی آن که روزی از دست دیگران میخورد و هیچگونه سودی از او بمردم نمیرسد چگونه میتوان او را بزرگ نامید؟!
چگونه میتوان بزرگ نامید کسی را که در زمان مغول بجای اینکه ایرانیان را بجانفشانی و دلیری برانگیزد آنان را به زبونی و خواری برمیانگیخته. آیا بخوانم شعری را که یکی از بزرگانتان در زمان مغول سروده؟! آری میخوانم و بیش از این پرده روی کار نمیکشم :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی کوس
زینهار مده جان گرامی به فسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس
آفرین بر بزرگ! میگوید : اگر جنگی با مغولان درگرفت قدر جان گرامی را بشناسید و روی برگردانیده بگریزید! میگوید : دست مغولان را که بخون کودکان شیرخوار ایران آلوده ببوسید!
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Themistocles
2ـ اینجا بجای خانقاه «خرابات» راست درمیآید.
.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند
(بخش 3 از 6)
امروز از مستندی سخن داریم که بیبیسی دربارهی عمر خیام ساخته و بما ایرانیان ارمغان داشته.[1]
بیبیسی در این مستند از درآمیختن دانش با «ادبیات» ، همراه گردانیدن موسیقی و آواز و نقاشی با شعرهای زیانمند ، برخ کشیدن یاوهبافیهای شناختگانی از ایرانیان و غربیان ، و از «جلوههای دیداری و فیلمسازی» سود جسته تا بخواست خود برسد.
نخست بیل کلینتون رئیسجمهور پیش آمریکا و مارتینلوتر کینگ را نشان میدهد که هر یک بیتی از خیام را به انگلیسی میخواند.[2] بدینسان میکوشد با به رخ کشیدن این شخصیتها بر خِرَد بیننده چیره گردد. تو گویی با چنان نمایشی میگوید : تو چه حق داری مستقل بیندیشی و داوری کنی در جایی که «بزرگان» شعرهای او را میخوانند و یاد او میکنند؟!.
دیری به دانش ریاضی خیام میپردازد و برای نشان دادن اهمیت آن به دانشگاه و رصدخانهای در انگلستان رفته با دانشمندان ریاضی و گاهشماری (یا ستارهشناسان) دربارهی کارنامهی دانشی خیام گزارشی فراهم میآورد.
در ایران بدیدن «برجستهترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» یا بهتر بگوییم «خیامستایانی» میرود که جویای نظر ایشان دربارهی خیام شود. ولی چیزی را میشنود که خواست اوست. در زیر گفتهی یکی از آنها را میآوریم :
«یکی جز به نیکی زمین نسپرد همی از نژندی فروپژمرد
این منشاء تمام اینست که دنیا اعتباری ندارد و نباید خیلی ازش توقع داشت».
آیا تنها خیام بوده که اینجهان را بیاعتبار خوانده؟! وآنگاه مگر این اندیشهی گرهگشایی است که یکی از ستونهای این مستند گردیده؟! جهان چه بااعتبار چه بیاعتبار ، همینست که هست. ما باید بکوشیم از بدیهای آن بکاهیم تا جهان جایگاه نیکویی گردد.
مثلاً ممکنست همین دم زمینلرزهای یا سونامیای رخ دهد و انبوهی بمیرند. ولی آیا جهانیان با دیدن و دانستن اینکه نمیتوان چنین گزندی را پیشاپیش دانست و جلو گرفت دست روی دست گزارده گفتهاند اکنون که جهان با ما چنین میکند ما نیز همه چیز را فراموش کرده در بیخبری و مستی روز بگذرانیم که مبادا بمیریم و نتوانیم خوشی کنیم؟! آیا این بوده است فلسفهی آدمیان از آغاز پیدایش تاکنون؟! اگر چنین بود ، این آبادانیها در جهان کی رخ میداد؟!
یا مثال دیگر : همین بیماری کوید ـ 19 از بدیهاست که رخ داده. اکنون جهانیان چه میکنند؟! با آن به نبرد برخاسته بررسیها و آزمایشها کرده دارو و واکسن میسازند یا اینکه به آینده بیپروا بوده با می خوردن و در آغوش یار بخوشی میپردازند؟!. اگر جهانیان همه به آموزاکهای خیام کار بندند چه بسر جهان خواهد آمد؟!
اینهاست آنچه باید بدیده داشت وگرنه پیاپی گفتن اینکه جهان اعتباری ندارد به چه کار میآید؟! جای افسوس است که بیبیسی مستند ساخته تا نشان دهد کوشش بیهوده است!
یکی از همان «برجستهترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» در مستند چنین میگوید : «تردیدی نیست آن وجه خیام که در جهان مورد توجه است برمیگردد به این زمینه از شناخت خیام از انسان و تنهاییها و آن درون پیچیده و چندگانهای که از خودش نسبت به مسائل مختلف ابراز میکند ، متأثر میشود و این را بیان میکند».
آری ، جهانیان هیچ کدام از «آدمی و تنهاییها و درون پیچیدهاش» سخن نرانده بودند و چون خیام را شناختند که از آن سخن گفته و اندوه خورده ارج او را دانستند!
اینست یکی از آن نکتههای باریکتر از مو که بیبیسی از زبان ادیبان ایران به ایرانیان ارمغان میدارد.
[1] : https://www.youtube.com/watch?v=AkICEz7-tTg
[2] : چنانکه گفتهاند فیتز جرالد که خود شاعری بوده با فارسی اندکی که میدانسته خیامی به اروپاییان شناسانیده که خود میخواسته. در هر حال باید دانست ترجمههای فیتز جرالد با شعرهای خیام تطبیق کامل ندارد و چنانکه فهمیده میشود بدآموزیهایش به این بیپردگی نیست.
(بخش 3 از 6)
امروز از مستندی سخن داریم که بیبیسی دربارهی عمر خیام ساخته و بما ایرانیان ارمغان داشته.[1]
بیبیسی در این مستند از درآمیختن دانش با «ادبیات» ، همراه گردانیدن موسیقی و آواز و نقاشی با شعرهای زیانمند ، برخ کشیدن یاوهبافیهای شناختگانی از ایرانیان و غربیان ، و از «جلوههای دیداری و فیلمسازی» سود جسته تا بخواست خود برسد.
نخست بیل کلینتون رئیسجمهور پیش آمریکا و مارتینلوتر کینگ را نشان میدهد که هر یک بیتی از خیام را به انگلیسی میخواند.[2] بدینسان میکوشد با به رخ کشیدن این شخصیتها بر خِرَد بیننده چیره گردد. تو گویی با چنان نمایشی میگوید : تو چه حق داری مستقل بیندیشی و داوری کنی در جایی که «بزرگان» شعرهای او را میخوانند و یاد او میکنند؟!.
دیری به دانش ریاضی خیام میپردازد و برای نشان دادن اهمیت آن به دانشگاه و رصدخانهای در انگلستان رفته با دانشمندان ریاضی و گاهشماری (یا ستارهشناسان) دربارهی کارنامهی دانشی خیام گزارشی فراهم میآورد.
در ایران بدیدن «برجستهترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» یا بهتر بگوییم «خیامستایانی» میرود که جویای نظر ایشان دربارهی خیام شود. ولی چیزی را میشنود که خواست اوست. در زیر گفتهی یکی از آنها را میآوریم :
«یکی جز به نیکی زمین نسپرد همی از نژندی فروپژمرد
این منشاء تمام اینست که دنیا اعتباری ندارد و نباید خیلی ازش توقع داشت».
آیا تنها خیام بوده که اینجهان را بیاعتبار خوانده؟! وآنگاه مگر این اندیشهی گرهگشایی است که یکی از ستونهای این مستند گردیده؟! جهان چه بااعتبار چه بیاعتبار ، همینست که هست. ما باید بکوشیم از بدیهای آن بکاهیم تا جهان جایگاه نیکویی گردد.
مثلاً ممکنست همین دم زمینلرزهای یا سونامیای رخ دهد و انبوهی بمیرند. ولی آیا جهانیان با دیدن و دانستن اینکه نمیتوان چنین گزندی را پیشاپیش دانست و جلو گرفت دست روی دست گزارده گفتهاند اکنون که جهان با ما چنین میکند ما نیز همه چیز را فراموش کرده در بیخبری و مستی روز بگذرانیم که مبادا بمیریم و نتوانیم خوشی کنیم؟! آیا این بوده است فلسفهی آدمیان از آغاز پیدایش تاکنون؟! اگر چنین بود ، این آبادانیها در جهان کی رخ میداد؟!
یا مثال دیگر : همین بیماری کوید ـ 19 از بدیهاست که رخ داده. اکنون جهانیان چه میکنند؟! با آن به نبرد برخاسته بررسیها و آزمایشها کرده دارو و واکسن میسازند یا اینکه به آینده بیپروا بوده با می خوردن و در آغوش یار بخوشی میپردازند؟!. اگر جهانیان همه به آموزاکهای خیام کار بندند چه بسر جهان خواهد آمد؟!
اینهاست آنچه باید بدیده داشت وگرنه پیاپی گفتن اینکه جهان اعتباری ندارد به چه کار میآید؟! جای افسوس است که بیبیسی مستند ساخته تا نشان دهد کوشش بیهوده است!
یکی از همان «برجستهترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» در مستند چنین میگوید : «تردیدی نیست آن وجه خیام که در جهان مورد توجه است برمیگردد به این زمینه از شناخت خیام از انسان و تنهاییها و آن درون پیچیده و چندگانهای که از خودش نسبت به مسائل مختلف ابراز میکند ، متأثر میشود و این را بیان میکند».
آری ، جهانیان هیچ کدام از «آدمی و تنهاییها و درون پیچیدهاش» سخن نرانده بودند و چون خیام را شناختند که از آن سخن گفته و اندوه خورده ارج او را دانستند!
اینست یکی از آن نکتههای باریکتر از مو که بیبیسی از زبان ادیبان ایران به ایرانیان ارمغان میدارد.
[1] : https://www.youtube.com/watch?v=AkICEz7-tTg
[2] : چنانکه گفتهاند فیتز جرالد که خود شاعری بوده با فارسی اندکی که میدانسته خیامی به اروپاییان شناسانیده که خود میخواسته. در هر حال باید دانست ترجمههای فیتز جرالد با شعرهای خیام تطبیق کامل ندارد و چنانکه فهمیده میشود بدآموزیهایش به این بیپردگی نیست.
YouTube
عمر خيام؛ نابغه پرسشگر - مستند
مشترک شويد: http://bit.ly/1wjlifC
این مستند بیبیسی فارسی درباره خیام، نخستین فیلمی است که به گزارش نگاه جهانی به خیام در تاریخ معاصر بهویژه در جامعه بریتانیا و ایالات متحده آمریکا میپردازد.
وبسايت ما: http://www.bbc.co.uk/persian/
فيسبوک: https://www…
این مستند بیبیسی فارسی درباره خیام، نخستین فیلمی است که به گزارش نگاه جهانی به خیام در تاریخ معاصر بهویژه در جامعه بریتانیا و ایالات متحده آمریکا میپردازد.
وبسايت ما: http://www.bbc.co.uk/persian/
فيسبوک: https://www…
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 15
این در نهاد آدمی نهاده که از دیدن یک چیزی پی بانگیزهی آن میبرد. این یکی از دریافتهای طبیعی اوست و با این دریافت بود که اسحاق نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را پیدا کرد. با این بود دانشمند ستارهشناس ستارهی نپتون را شناخت. با اینست که امروز دانشها پیش میرود. با اینست پزشکان از دیدن رنگ و رخسار بیمار درد درونی او را میدانند. نیز با این دریافت است که میدانیم جهان را آفریدگاری هست.
آنچه این دریافت را روشنتر میسازد سامان و آراستگیای است که در جهان و کارهای آن پدیدار است. چنانکه بارها گفتهایم اگر زیست جانوران و آدمیان را (که در آن اندکنابسامانی نمودار است) کنار بگزاریم سراسر جهان از روی سامان بسیار استواری پدید آمده و در هر گوشهی آن یک رشته آراستگیها پدیدار است و این دلیل دیگر میباشد که این آفرینش بیهوده نیست و آن را آفریدگاری از روی دانش و توان پدید آورده و یک خواستی از آن دارد. این را بارها گفتیم : سامان و آراستگی در یک چیزی نشان آنست که از بهر یک خواستی ساخته شده و بیهوده و بخودی خود پدید نیامده.
اینکه فلسفهی مادّی میگوید : «مادّه است و نمایشهای آن و بیرون از مادّه چیزی نیست» پاسخ آن را نیز سامان جهان میدهد. زیرا مادّه را میبینیم بیدانش است و این سامان و آراستگی هرگز ازو برنیاید.
شاید کسانی این دلیل را باین سادگی و کوتاهی بس نشمارند. ولی این دلیل بسیار استوار است. این مادّه در برابر چشم ماست و ما میبینیم که چیزی دارای دانش نیست و بیگمان خود بخود پیدا نشده و خود بخود نمیگردد.
شما اگر زیست یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناگزیرید به هستی آفریدگار و بدانش او خَستُوان[=مقر] گردید. که بآنها آموخته نر و ماده باهم زیست کنند؟... که آموخته از راه دور گِل در نوک خود آورده لانه سازند؟.. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن بخوابند؟.. که آموخته چون جوجه درآوردند آنها را بپرورند و بزرگ کنند ولی چون بزرگ شدند و بینیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانهشان شمارند؟..
پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را میکنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما میگوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.
.
🔸 تکهی 15
این در نهاد آدمی نهاده که از دیدن یک چیزی پی بانگیزهی آن میبرد. این یکی از دریافتهای طبیعی اوست و با این دریافت بود که اسحاق نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را پیدا کرد. با این بود دانشمند ستارهشناس ستارهی نپتون را شناخت. با اینست که امروز دانشها پیش میرود. با اینست پزشکان از دیدن رنگ و رخسار بیمار درد درونی او را میدانند. نیز با این دریافت است که میدانیم جهان را آفریدگاری هست.
آنچه این دریافت را روشنتر میسازد سامان و آراستگیای است که در جهان و کارهای آن پدیدار است. چنانکه بارها گفتهایم اگر زیست جانوران و آدمیان را (که در آن اندکنابسامانی نمودار است) کنار بگزاریم سراسر جهان از روی سامان بسیار استواری پدید آمده و در هر گوشهی آن یک رشته آراستگیها پدیدار است و این دلیل دیگر میباشد که این آفرینش بیهوده نیست و آن را آفریدگاری از روی دانش و توان پدید آورده و یک خواستی از آن دارد. این را بارها گفتیم : سامان و آراستگی در یک چیزی نشان آنست که از بهر یک خواستی ساخته شده و بیهوده و بخودی خود پدید نیامده.
اینکه فلسفهی مادّی میگوید : «مادّه است و نمایشهای آن و بیرون از مادّه چیزی نیست» پاسخ آن را نیز سامان جهان میدهد. زیرا مادّه را میبینیم بیدانش است و این سامان و آراستگی هرگز ازو برنیاید.
شاید کسانی این دلیل را باین سادگی و کوتاهی بس نشمارند. ولی این دلیل بسیار استوار است. این مادّه در برابر چشم ماست و ما میبینیم که چیزی دارای دانش نیست و بیگمان خود بخود پیدا نشده و خود بخود نمیگردد.
شما اگر زیست یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناگزیرید به هستی آفریدگار و بدانش او خَستُوان[=مقر] گردید. که بآنها آموخته نر و ماده باهم زیست کنند؟... که آموخته از راه دور گِل در نوک خود آورده لانه سازند؟.. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن بخوابند؟.. که آموخته چون جوجه درآوردند آنها را بپرورند و بزرگ کنند ولی چون بزرگ شدند و بینیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانهشان شمارند؟..
پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را میکنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما میگوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.
.
🔸 شما اگر زیست یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناگزیرید به هستی آفریدگار و بدانش او خَستُوان[=مقر] گردید. که بآنها آموخته نر و ماده باهم زیست کنند؟... که آموخته از راه دور گِل در نوک خود آورده لانه سازند؟.. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن بخوابند؟.. که آموخته چون جوجه درآوردند آنها را بپرورند و بزرگ کنند ولی چون بزرگ شدند و بینیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانهشان شمارند؟..
🔸 پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را میکنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما میگوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.
دفتر «در پیرامون مادّیگری»
🔸 پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را میکنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما میگوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.
دفتر «در پیرامون مادّیگری»
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر
🔸 محاکمهی مختاری ـ تکهی 2
در این دو روزه که نامهای وکلای مختاری و همراهانش در روزنامهها نوشته شده ، چون نام من نیز درمیان آنها هست کسانی ایراد گرفتهاند که چرا آن وکالت را پذیرفتهام ، و این دلیلی است که ایرادگیران از موضوع آگاه نمیباشند. اینست در اینجا آن را مینویسم :
نخست ، باید دانست که من وکیل فرشچی نامی هستم که خود یک مرد بیچیز و بینواست که برای خرج روزانهی خود نیازمند و مستمند است و از این وکالت یکشاهی پول بمن نخواهد رسید.
دوم ، این وکالت را دادگاه در نظر گرفته و قانوناً یک وکیلی ناگزیرست که بپذیرد.
سوم ، اساساً پذیرفتن وکالت یک متهمی ایراد به یک وکیل نتواند بود. زیرا یک متهم هر که باشد و اتهامش هر چه باشد باز از روی قانون باید وکیل داشته باشد و این وکیل در واقع برای کمک بدادگاهست ، برای آن است که دیدهبانی بمحاکمه نماید و اگر در یک جا غفلتی رخ داده یادآوری نماید و بفرض آنکه گناه متهم مسلم است و دیگر جای دفاعی نیست بکوشد و نگزارد بیش از اندازهی گناه منظور گردد. برای این است که در همهی کشورها برای هر متهمی که باشد وکیلی معین میکنند. آن مردی که در چند سال پیش رئیس جمهور فرانسه را کشت و تپانچهبدست گرفتار شد و خود نیز منکر قضیه نبود باز وکیلی معین کردند و بایستی کنند. کسانی که آن ایرادها را میگیرند از اینها آگاه نیستند.
گذشته از اینها محاکمهی مختاری و همدستانش ارتباط نزدیک بسیاست و تاریخ ایران دارد و من خشنود گردیدم که دادگاه مرا بوکالت فرشچی در نظر گرفته. زیرا خود میخواستم که در این محاکمه دخالت داشته بتوانم بکارهایی موفق گردم.
.
🔸 محاکمهی مختاری ـ تکهی 2
در این دو روزه که نامهای وکلای مختاری و همراهانش در روزنامهها نوشته شده ، چون نام من نیز درمیان آنها هست کسانی ایراد گرفتهاند که چرا آن وکالت را پذیرفتهام ، و این دلیلی است که ایرادگیران از موضوع آگاه نمیباشند. اینست در اینجا آن را مینویسم :
نخست ، باید دانست که من وکیل فرشچی نامی هستم که خود یک مرد بیچیز و بینواست که برای خرج روزانهی خود نیازمند و مستمند است و از این وکالت یکشاهی پول بمن نخواهد رسید.
دوم ، این وکالت را دادگاه در نظر گرفته و قانوناً یک وکیلی ناگزیرست که بپذیرد.
سوم ، اساساً پذیرفتن وکالت یک متهمی ایراد به یک وکیل نتواند بود. زیرا یک متهم هر که باشد و اتهامش هر چه باشد باز از روی قانون باید وکیل داشته باشد و این وکیل در واقع برای کمک بدادگاهست ، برای آن است که دیدهبانی بمحاکمه نماید و اگر در یک جا غفلتی رخ داده یادآوری نماید و بفرض آنکه گناه متهم مسلم است و دیگر جای دفاعی نیست بکوشد و نگزارد بیش از اندازهی گناه منظور گردد. برای این است که در همهی کشورها برای هر متهمی که باشد وکیلی معین میکنند. آن مردی که در چند سال پیش رئیس جمهور فرانسه را کشت و تپانچهبدست گرفتار شد و خود نیز منکر قضیه نبود باز وکیلی معین کردند و بایستی کنند. کسانی که آن ایرادها را میگیرند از اینها آگاه نیستند.
گذشته از اینها محاکمهی مختاری و همدستانش ارتباط نزدیک بسیاست و تاریخ ایران دارد و من خشنود گردیدم که دادگاه مرا بوکالت فرشچی در نظر گرفته. زیرا خود میخواستم که در این محاکمه دخالت داشته بتوانم بکارهایی موفق گردم.
.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 11
پس از آن نوبت تیمور لنگ میرسد. این مرد آتشی بایران زد که هرگز نباید ایرانیان فراموش نمایند. در اسپهان بکینهی آنکه چند تن اوباش دست به کسان او باز کرده بودند فرمان کشتار داد و هفتاد هزار سر خواست. ببینید چه شیونی از شهر بلند گردید! آخ بیچارگان! در توس پسر پلیدش ده هزار سر خواست و چون ده هزار مرد بدست نیامد سپاهیان سرهای زنان و بچگان را بریدند و ده هزار سر درست گردانیدند. آخ بیچارگان! چنین ستمهای دلگدازی آیا چه نشانی از آنها در شعرهای ایران پدیدار است؟! آیا کدام قصیده یا قطعه را شاعری در اینباره سروده؟!
آنچه ما میدانیم هاتفی ظفرنامه سروده و بجای نفرین و نکوهش ، ستایشها و چاپلوسیها در برابر آن ستمهای نامردانه نموده. آنچه میدانیم بهنگام مرگ این سگ دوزخی ، شعرا ماده تاریخ برایش ساخته روانهی بهشت جاویدانش گردانیدهاند :
شهنشاهی که مأوایش بهشت جاودان باشد
وداع شهریاری کرد و تاریخش همان باشد
اینان همه بجای خود : بر آن نادانان که در آنزمان زبونی نمودند میبخشیم. ولی چه خواهید گفت که نامردی در این زمان ما شعر در ستایش تیمور سروده و داد فرومایگی و بیرگی داده!
رایت تیمور شه گورکان
چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
آری «معدلتش ز آدم و حیوان گذشت» دهانت شکسته باد ای نامرد!
در همان داستان تیمور ، یگانه شیرمردی که روی ایرانیان را سفید گردانید شاه منصور بود که با سه هزار شمشیرزن در برابر دویست هزار سپاه انبوه تیمور ایستادگی کرده دلاوریها نمود که تا پنجاه سال دیگر دربار تیموریان یاد آن را کرده و شگفتی مینمودند.
شعرای ایران بایستی نام این شیر دلیر را از زبان نینداخته و صد قصیده و قطعه دربارهاش بسرایند و داستانش را موضوع مثنویها گردانند. فسوسا که هرگز نامش را نبردند و هیچگاه یادی از او ننمودند! من عارم میآید بگویم شعرای ایران به اندازهی مجنون تازی باین شیرمرد ایرانی ارج ننهادند.
آیا این دردها را نگوییم؟! آیا زبان از نکوهش این زشتکاریها بازداریم؟! آیا ما بد میکنیم میگوییم که باید به ظفرنامهها آتش زده خاکسترش بباد داد؟!
این را هم به برادران یادآوری میکنیم که نام تیمور را که بر بچگان میگزاریم شایستهی ایرانیگری نیست. ایرانیان باید همیشه نام این پلید و پسرانش را با نفرین توأم سازند و اینست خواستارم اگر کسانی نام تیمور دارند آن را تغییر بدهند! شعرا نیز به جبران گذشته نفریننامهها بر آن ستمگر نابکار سازند نیز مثنویها بنام شاه منصور بپردازند!
میآییم به زمان صفویه ، آیا در این دورهی درخشان ، شعرا چه کاری را انجام دادهاند؟ اگر از من میپرسید خواهم گفت : یاوهگویی ، ننگینکاری ، زشتکرداری.
از دیگران چه بگویم ـ محتشم شاعر معروف زمان شاه تهماسب به شاطر جلال نامی عشق ورزیده و شصتواند غزل بنام او سروده که باید گفت روی آدمیگری را سیاه گردانیده! ببینید بیآزرمی را تا بکجا رسانیده که غزلی به ردیف «بیغیرتی» سروده و در مطلع آن میگوید :
دارم از دست تو بر سر افسر بیغیرتی
میبرم آخر سر خود با سر بیغیرتی
.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 11
پس از آن نوبت تیمور لنگ میرسد. این مرد آتشی بایران زد که هرگز نباید ایرانیان فراموش نمایند. در اسپهان بکینهی آنکه چند تن اوباش دست به کسان او باز کرده بودند فرمان کشتار داد و هفتاد هزار سر خواست. ببینید چه شیونی از شهر بلند گردید! آخ بیچارگان! در توس پسر پلیدش ده هزار سر خواست و چون ده هزار مرد بدست نیامد سپاهیان سرهای زنان و بچگان را بریدند و ده هزار سر درست گردانیدند. آخ بیچارگان! چنین ستمهای دلگدازی آیا چه نشانی از آنها در شعرهای ایران پدیدار است؟! آیا کدام قصیده یا قطعه را شاعری در اینباره سروده؟!
آنچه ما میدانیم هاتفی ظفرنامه سروده و بجای نفرین و نکوهش ، ستایشها و چاپلوسیها در برابر آن ستمهای نامردانه نموده. آنچه میدانیم بهنگام مرگ این سگ دوزخی ، شعرا ماده تاریخ برایش ساخته روانهی بهشت جاویدانش گردانیدهاند :
شهنشاهی که مأوایش بهشت جاودان باشد
وداع شهریاری کرد و تاریخش همان باشد
اینان همه بجای خود : بر آن نادانان که در آنزمان زبونی نمودند میبخشیم. ولی چه خواهید گفت که نامردی در این زمان ما شعر در ستایش تیمور سروده و داد فرومایگی و بیرگی داده!
رایت تیمور شه گورکان
چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیوان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت
آری «معدلتش ز آدم و حیوان گذشت» دهانت شکسته باد ای نامرد!
در همان داستان تیمور ، یگانه شیرمردی که روی ایرانیان را سفید گردانید شاه منصور بود که با سه هزار شمشیرزن در برابر دویست هزار سپاه انبوه تیمور ایستادگی کرده دلاوریها نمود که تا پنجاه سال دیگر دربار تیموریان یاد آن را کرده و شگفتی مینمودند.
شعرای ایران بایستی نام این شیر دلیر را از زبان نینداخته و صد قصیده و قطعه دربارهاش بسرایند و داستانش را موضوع مثنویها گردانند. فسوسا که هرگز نامش را نبردند و هیچگاه یادی از او ننمودند! من عارم میآید بگویم شعرای ایران به اندازهی مجنون تازی باین شیرمرد ایرانی ارج ننهادند.
آیا این دردها را نگوییم؟! آیا زبان از نکوهش این زشتکاریها بازداریم؟! آیا ما بد میکنیم میگوییم که باید به ظفرنامهها آتش زده خاکسترش بباد داد؟!
این را هم به برادران یادآوری میکنیم که نام تیمور را که بر بچگان میگزاریم شایستهی ایرانیگری نیست. ایرانیان باید همیشه نام این پلید و پسرانش را با نفرین توأم سازند و اینست خواستارم اگر کسانی نام تیمور دارند آن را تغییر بدهند! شعرا نیز به جبران گذشته نفریننامهها بر آن ستمگر نابکار سازند نیز مثنویها بنام شاه منصور بپردازند!
میآییم به زمان صفویه ، آیا در این دورهی درخشان ، شعرا چه کاری را انجام دادهاند؟ اگر از من میپرسید خواهم گفت : یاوهگویی ، ننگینکاری ، زشتکرداری.
از دیگران چه بگویم ـ محتشم شاعر معروف زمان شاه تهماسب به شاطر جلال نامی عشق ورزیده و شصتواند غزل بنام او سروده که باید گفت روی آدمیگری را سیاه گردانیده! ببینید بیآزرمی را تا بکجا رسانیده که غزلی به ردیف «بیغیرتی» سروده و در مطلع آن میگوید :
دارم از دست تو بر سر افسر بیغیرتی
میبرم آخر سر خود با سر بیغیرتی
.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند
(بخش 4 از 6)
بیبیسی خود اظهار نظر میکند : «همین نگاه تردیدآمیز خیام به زندگی و لذات کوتاه آن بود که او را به شاعری جهانی تبدیل کرد».
ببینیم این سخن تا چه اندازه راست است. خیام میگوید :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچست این تارم نُه سپهر ارقم هیچست
خوش باش كه در نشیمن كون و فساد وابستهی یك دمیم و آن هم هیچست
٭ ٭ ٭
روزی دو كه مهلتست مِی خور ، مِی ناب كاین عمر دو روزه برنگردد دریاب
دانی كه جهان رو بخرابی دارد تو نیز شب و روز ز مِی باش خراب
خیام در اینها و دیگر شعرهایش پافشاری دارد که بهترین لذتها با می و بیخبری (بیپروایی به گذشته و آینده) بدست میآید. آیا در کجای این شعرها «نگاه تردیدآمیز» هست؟!
بیبیسی از واژههای ناروشنی همچون «نگاه تردیدآمیز» که به آن اشاره شد یا «شاعری جهانی» و «اندیشههای جهانشمول خیام» سود میجوید. زیرا درپی آن نیست که بیننده پی بمعنی درست شعرهای خیام برد و به نیک و بد آنها بیندیشد بلکه تنها میخواهد با گزافهسرایی و بکار بردن واژههای ناروشن بر خرد بیننده چیره گردیده خیام را شاعری بزرگ و شعرهایش را پرمعنی وانماید.
بی بیسی به بزرگداشت خیام بسیار میکوشد. صادق صبا را به همه جا میفرستد تا هرچه دربارهی خیام میتواند بیابد و در مستندش بگنجاند. مثلاً یک نسخهی خطی از رباعیات خیام بوده که فیتز جرالد از روی آن ترجمه را آغاز کرده. مستند از این هم چشم نمیپوشد. بیننده را به جای نگاهداری آن نسخه در کتابخانهای در شهر آکسفورد میبرد تا آن نسخه را نشان دهد. نشان دادن اسطرلاب و آشنایی کوتاهی با آن را نیز در راه خواست خود سودمند یافته است.
از «انجمنهای خیام در شهرهای مختلف دنیا» یاد میکند و انجمن خیام در لندن را نشان میدهد که «هنوز فعالست» و چون فیتز جرالد شاعر انگلیسی برخی رباعیات خیام را ترجمه کرده و مایهی شناختگی خیام در غرب گردیده بسراغ فیتز جرالد و سرگذشت او رفته بخش دیگری از مستند را با گفتگو ازو (که بزرگداشت غیرمستقیمی از خیام شاعر میباشد) پر کرده است.
در بخش دیگری ، بیبیسی دوربین و میکروفنش را به دانشگاهی در تگزاس برده «محبوبیت فوقالعادهی رباعیات» خیام را جستجو میکند.
چنانکه گفتیم در این مستند یک رشته گزافهسراییها و یاوهگوییهایی شنیده میشود. مثلاً بانویی در همان مرکز دانشگاهی که نسخههایی از رباعیات خیام نگاهداری میشود دربارهی یک نسخهی کوچکی از آن چنین میگوید : دارندهی آن زیر ابیات «مربوط به اجتناب ناپذیری مرگ» خط کشیده و این نشان میدهد که فلسفهی رباعیات چقدر برای خواننده مهم بوده!
پردهبرداری از تندیس فیتز جرالد در نیشابور نیز باید بخشی از این فیلم باشد تا هیاهو را هرچه بزرگتر گرداند. از نیرنگهای این فیلم تلقین و تبلیغهای «ظریفی» است که در گوشه گوشهی آن بچشم میخورد. مثلاً شما به این سخن در فیلم پروا کنید : «بیش از نهصد سال پس از مرگش ، عمر خیام هنوز در زندگی مردم ایران حضور دارد. براستی چه افکاری در شعرهای اوست که ما تا امروز اینهمه به آنها احساس نزدیکی میکنیم؟!».
در دقیقههای پایانی از یکی از رواج دهندگان به ادبیات دورهی مغول میپرسد : آیا سررشتهداران (کنونی ایران) با اندیشهی خیام «مشکلی» نداشتهاند؟ ، و او بجای آنکه بگوید : سررشتهداران ما همچون تو که این مستند را میسازی بسیار خشنودند که مردم نه درپی ریشهی بدبختیهای خود بلکه بدنبال لذت و شرب مدام باشند ، میگوید : بعلت نفوذ این اندیشهها (سرسامهای خیام) در دلهای ایرانیان ، آنها نمیتوانستند مخالفت کنند!
(بخش 4 از 6)
بیبیسی خود اظهار نظر میکند : «همین نگاه تردیدآمیز خیام به زندگی و لذات کوتاه آن بود که او را به شاعری جهانی تبدیل کرد».
ببینیم این سخن تا چه اندازه راست است. خیام میگوید :
ای بیخبر این طاق مجسم هیچست این تارم نُه سپهر ارقم هیچست
خوش باش كه در نشیمن كون و فساد وابستهی یك دمیم و آن هم هیچست
٭ ٭ ٭
روزی دو كه مهلتست مِی خور ، مِی ناب كاین عمر دو روزه برنگردد دریاب
دانی كه جهان رو بخرابی دارد تو نیز شب و روز ز مِی باش خراب
خیام در اینها و دیگر شعرهایش پافشاری دارد که بهترین لذتها با می و بیخبری (بیپروایی به گذشته و آینده) بدست میآید. آیا در کجای این شعرها «نگاه تردیدآمیز» هست؟!
بیبیسی از واژههای ناروشنی همچون «نگاه تردیدآمیز» که به آن اشاره شد یا «شاعری جهانی» و «اندیشههای جهانشمول خیام» سود میجوید. زیرا درپی آن نیست که بیننده پی بمعنی درست شعرهای خیام برد و به نیک و بد آنها بیندیشد بلکه تنها میخواهد با گزافهسرایی و بکار بردن واژههای ناروشن بر خرد بیننده چیره گردیده خیام را شاعری بزرگ و شعرهایش را پرمعنی وانماید.
بی بیسی به بزرگداشت خیام بسیار میکوشد. صادق صبا را به همه جا میفرستد تا هرچه دربارهی خیام میتواند بیابد و در مستندش بگنجاند. مثلاً یک نسخهی خطی از رباعیات خیام بوده که فیتز جرالد از روی آن ترجمه را آغاز کرده. مستند از این هم چشم نمیپوشد. بیننده را به جای نگاهداری آن نسخه در کتابخانهای در شهر آکسفورد میبرد تا آن نسخه را نشان دهد. نشان دادن اسطرلاب و آشنایی کوتاهی با آن را نیز در راه خواست خود سودمند یافته است.
از «انجمنهای خیام در شهرهای مختلف دنیا» یاد میکند و انجمن خیام در لندن را نشان میدهد که «هنوز فعالست» و چون فیتز جرالد شاعر انگلیسی برخی رباعیات خیام را ترجمه کرده و مایهی شناختگی خیام در غرب گردیده بسراغ فیتز جرالد و سرگذشت او رفته بخش دیگری از مستند را با گفتگو ازو (که بزرگداشت غیرمستقیمی از خیام شاعر میباشد) پر کرده است.
در بخش دیگری ، بیبیسی دوربین و میکروفنش را به دانشگاهی در تگزاس برده «محبوبیت فوقالعادهی رباعیات» خیام را جستجو میکند.
چنانکه گفتیم در این مستند یک رشته گزافهسراییها و یاوهگوییهایی شنیده میشود. مثلاً بانویی در همان مرکز دانشگاهی که نسخههایی از رباعیات خیام نگاهداری میشود دربارهی یک نسخهی کوچکی از آن چنین میگوید : دارندهی آن زیر ابیات «مربوط به اجتناب ناپذیری مرگ» خط کشیده و این نشان میدهد که فلسفهی رباعیات چقدر برای خواننده مهم بوده!
پردهبرداری از تندیس فیتز جرالد در نیشابور نیز باید بخشی از این فیلم باشد تا هیاهو را هرچه بزرگتر گرداند. از نیرنگهای این فیلم تلقین و تبلیغهای «ظریفی» است که در گوشه گوشهی آن بچشم میخورد. مثلاً شما به این سخن در فیلم پروا کنید : «بیش از نهصد سال پس از مرگش ، عمر خیام هنوز در زندگی مردم ایران حضور دارد. براستی چه افکاری در شعرهای اوست که ما تا امروز اینهمه به آنها احساس نزدیکی میکنیم؟!».
در دقیقههای پایانی از یکی از رواج دهندگان به ادبیات دورهی مغول میپرسد : آیا سررشتهداران (کنونی ایران) با اندیشهی خیام «مشکلی» نداشتهاند؟ ، و او بجای آنکه بگوید : سررشتهداران ما همچون تو که این مستند را میسازی بسیار خشنودند که مردم نه درپی ریشهی بدبختیهای خود بلکه بدنبال لذت و شرب مدام باشند ، میگوید : بعلت نفوذ این اندیشهها (سرسامهای خیام) در دلهای ایرانیان ، آنها نمیتوانستند مخالفت کنند!
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 16
کسانی نام مادّیگری را میشنوند و بآن میگرایند و چنین میدانند یک راه باز و همواری زیر پا دارند. آری برای آنان که بیباک و بیاندیشه زیست میکنند و هرگز درپی فهم و دانش نیستند چنانست. لیکن برای کسانی که زندگی را از روی فهم و اندیشه دنبال میکنند و در جستجوی راستیها هستند در راه مادّیگری صدها دشواری پدیدار است. دشواریهایی که هرگز آسان نشود!
بسیار خوب مادّه است و نمایشهای آن و چیزی بیرون از مادّه هستی ندارد! پس این سامان و آراستگی که گام بگام پدیدار است از کجا برخاسته؟!..
اگر شنیده باشید داروین که میگوید جانوران همه از یکدیگر برخاسته و آدمی نیز از بوزینه جدا گردیده خود او و پیروانش دچار بس دشواریها شدهاند. چگونه آدمی از بوزینه جدا گردیده؟! آدمی کجا و بوزینه کجا؟! داروین ناگزیر گردیده دست خدا را درمیان شناسد و پیروان او که خدا را باور ندارند بچارهجوییهای دیگری برخاستهاند و سرانجام بجایی نرسیدهاند.
این را نیز در جای دیگری نوشتهام که یکی از پیروان داروین که به هستی خدا خَستُوان[=مُقر] نیست ناگزیر گردیده درخت زردآلو را دارای هوش و خرد بشناسد. زیرا در سخن راندن از زردی زردآلو چنین گفته : درخت چون خواستار است ریشهی آن برنیفتد و در جهان پایدار ماند رنگ میوه را زرد و درخشان گرداند تا از میان برگهای سبزش نمودار باشد و آدمیان که بزیر پای درخت آیند آن را دیده و چیده و خورده و هستهاش را بزمین اندازند تا درخت نوین دیگری از آن سر برآورد.
این نمونهایست که هواداران مادّیگری با چه دشواریها روبرو هستند و بچندین دروغ دست مییازند تا یک راستی را نپذیرند.
سخن کوتاه میکنم : روشنترین راهی که ما را به هستی آفریدگار میرساند و از سرگردانی و پراکندهاندیشی رها میسازد همین زمینهی آراستگی جهان و سامان آفرینش میباشد. از این راه بآسانی هستی آفریدگار و اینکه جهان را از روی دانش و توانایی پدید آورده و نتیجهای را از آن خواستار است بدست میآید. اینست باید باین راه روشن و بآن اندازه آگاهی بسنده کرد و براههای تاریک و بنبست دیگری که جز گمراهی و درماندگی نتیجه ندارد نیفتاد و بخیره[=بیجهت] اندیشهها را پراکنده و سرگردان نگردانید.
تاکنون لغزشهای بسیار در این زمینه رخ داده ، فیلسوف و متکلم و عارف و دیگران هر کدام راه کج دیگری پیش گرفتهاند و مایهی آشفتگی دلها را فراهم ساختهاند. این بر کسانی ناگوار میافتد که ما همگیِ اینان را گمراه مینامیم ، ولیکن چه باید کرد؟!.. کسی که از شاهراه رستگاری بدر افتاده آیا جز گمراه چه نام دیگری دارد؟!.. ما بیراهی اینان را یکایک بازنمودیم و آشکاره نشان دادیم که راهبر ایشان بیش از همه هوس بوده و بنیاد کار خود را بر روی گمان و انگار نهادهاند بلکه از گزافبافی نیز بازنایستادهاند. کسانی که از اینان هواداری میکنند ایشان را چه بهتر که آن نوشتههای ما را بخوانند و اگر پاسخی دارند بنگارند. اگر اینان چشم دارند که ما بپاس دلخواه ایشان از راه خود بازمانیم و لغزشهایی را که از این دستهها میشناسیم نشماریم باید گفت آرزوی بسیار بیجایی را دنبال میکنند!
بر گمراهی اینان چه دلیلی بالاتر از آنکه هر یکی براه دیگری رفتهاند و از همدیگر جدا افتادهاند و مایهی پراکندگی مردمان نیز شدهاند؟!.. آیا راستی ، جز یک راه بیشتر دارد؟!. یکمشت درماندگانی که در هزاران سال نتوانستهاند بر یک راهی گرد آیند و خودشان و مردمان را از پریشانی و پراکندگی رها گردانند بر درماندگی ایشان همین یک دلیل بس میباشد!
.
🔸 تکهی 16
کسانی نام مادّیگری را میشنوند و بآن میگرایند و چنین میدانند یک راه باز و همواری زیر پا دارند. آری برای آنان که بیباک و بیاندیشه زیست میکنند و هرگز درپی فهم و دانش نیستند چنانست. لیکن برای کسانی که زندگی را از روی فهم و اندیشه دنبال میکنند و در جستجوی راستیها هستند در راه مادّیگری صدها دشواری پدیدار است. دشواریهایی که هرگز آسان نشود!
بسیار خوب مادّه است و نمایشهای آن و چیزی بیرون از مادّه هستی ندارد! پس این سامان و آراستگی که گام بگام پدیدار است از کجا برخاسته؟!..
اگر شنیده باشید داروین که میگوید جانوران همه از یکدیگر برخاسته و آدمی نیز از بوزینه جدا گردیده خود او و پیروانش دچار بس دشواریها شدهاند. چگونه آدمی از بوزینه جدا گردیده؟! آدمی کجا و بوزینه کجا؟! داروین ناگزیر گردیده دست خدا را درمیان شناسد و پیروان او که خدا را باور ندارند بچارهجوییهای دیگری برخاستهاند و سرانجام بجایی نرسیدهاند.
این را نیز در جای دیگری نوشتهام که یکی از پیروان داروین که به هستی خدا خَستُوان[=مُقر] نیست ناگزیر گردیده درخت زردآلو را دارای هوش و خرد بشناسد. زیرا در سخن راندن از زردی زردآلو چنین گفته : درخت چون خواستار است ریشهی آن برنیفتد و در جهان پایدار ماند رنگ میوه را زرد و درخشان گرداند تا از میان برگهای سبزش نمودار باشد و آدمیان که بزیر پای درخت آیند آن را دیده و چیده و خورده و هستهاش را بزمین اندازند تا درخت نوین دیگری از آن سر برآورد.
این نمونهایست که هواداران مادّیگری با چه دشواریها روبرو هستند و بچندین دروغ دست مییازند تا یک راستی را نپذیرند.
سخن کوتاه میکنم : روشنترین راهی که ما را به هستی آفریدگار میرساند و از سرگردانی و پراکندهاندیشی رها میسازد همین زمینهی آراستگی جهان و سامان آفرینش میباشد. از این راه بآسانی هستی آفریدگار و اینکه جهان را از روی دانش و توانایی پدید آورده و نتیجهای را از آن خواستار است بدست میآید. اینست باید باین راه روشن و بآن اندازه آگاهی بسنده کرد و براههای تاریک و بنبست دیگری که جز گمراهی و درماندگی نتیجه ندارد نیفتاد و بخیره[=بیجهت] اندیشهها را پراکنده و سرگردان نگردانید.
تاکنون لغزشهای بسیار در این زمینه رخ داده ، فیلسوف و متکلم و عارف و دیگران هر کدام راه کج دیگری پیش گرفتهاند و مایهی آشفتگی دلها را فراهم ساختهاند. این بر کسانی ناگوار میافتد که ما همگیِ اینان را گمراه مینامیم ، ولیکن چه باید کرد؟!.. کسی که از شاهراه رستگاری بدر افتاده آیا جز گمراه چه نام دیگری دارد؟!.. ما بیراهی اینان را یکایک بازنمودیم و آشکاره نشان دادیم که راهبر ایشان بیش از همه هوس بوده و بنیاد کار خود را بر روی گمان و انگار نهادهاند بلکه از گزافبافی نیز بازنایستادهاند. کسانی که از اینان هواداری میکنند ایشان را چه بهتر که آن نوشتههای ما را بخوانند و اگر پاسخی دارند بنگارند. اگر اینان چشم دارند که ما بپاس دلخواه ایشان از راه خود بازمانیم و لغزشهایی را که از این دستهها میشناسیم نشماریم باید گفت آرزوی بسیار بیجایی را دنبال میکنند!
بر گمراهی اینان چه دلیلی بالاتر از آنکه هر یکی براه دیگری رفتهاند و از همدیگر جدا افتادهاند و مایهی پراکندگی مردمان نیز شدهاند؟!.. آیا راستی ، جز یک راه بیشتر دارد؟!. یکمشت درماندگانی که در هزاران سال نتوانستهاند بر یک راهی گرد آیند و خودشان و مردمان را از پریشانی و پراکندگی رها گردانند بر درماندگی ایشان همین یک دلیل بس میباشد!
.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 1
ریاست دیوان کیفر گواهند که من نخست بوکالت حسینقلی فرشچی که یک آدم بیچیز و تهیدستی است انتخاب شده و آن را خودم داوطلبانه پذیرفته بودم. وکالت آقای مختاری در آخرین روز بمن رسیده.
مقصودم از این مطلب آنست که من این وکالت را داوطلبانه پذیرفتهام و یک منظور مادّی درمیان نبوده و علت این را در ضمن سخنانم روشن خواهم گردانید. در اینجا مقصودم آنست که من این وکالت را خود خواستار شدهام. ولی باید بگویم که پس از پذیرفتن ، مطالبی پیش آمد که مرا متأثر و پشیمان گردانید و اینست میخواهم بنام اعتراض ، بآن مطالب در اینجا اشاره کنم :
پس از پذیرفتن وکالت نخست دیده شد که متن ادعانامه را برای انتشار در روزنامهها دادند ، در حالی که چنین کاری بخلاف قانون است و یک زمانی خود وزارت دادگستری همان را بشهربانی ایراد گرفته و اعتراض کرده است. در قضیهی محمدباقر گلپایگانی که هفت فقره جرم بزرگ باو نسبت میدادند و شهربانی کشف آن را که با دست همین جوانشیر انجام گرفته بود یک شاهکاری برای خود میشمرد سراسر پرونده را پیش از آنکه بدادگاه فرستد در روزنامهها انتشار داد و این یک هیجان بزرگی در مردم پدید آورد. چنانکه چون روز محاکمه فرارسید و محمدباقر را بدادگاه میآوردند بیم میرفت که مردم بریزند و او را تکهتکه کنند.
از طرف دیگر دادگاه خود را در برابر شور و هیجان مردم مسلوبالاراده دید و چون عقیدهی دیوان جنایی (باکثریت اعضا) بتبرئهی متهم بود و آن دلایل را برای اثبات جرم کافی نمیدانست خود را در محظور دید که اگر حکم تبرئه دهد و محمدباقر را آزاد گرداند مردم او را با شکنجه خواهند کشت و اینبود ناگزیر گردید یک کار بیرویهای کند و آن اینکه حکم برائت محمدباقر را داد ولی در همان هنگام او را متهم ببردن اموال همان مقتولین (که قتل آنها را مسلم ندانسته بود) شناخته قرار توقیف او را صادر کرد و پرونده را بنزد بازپرس فرستاد که قضیه را دنبال کند (آن روز من در دیوان جنایی بودم ولی چون عقیده به ثبوت اتهامها داشتم ، در اقلیت ماندم).
در نتیجهی نشر ادعانامه چنین محظوری پیش آمده بود از اینرو وزارت دادگستری بشهربانی اعتراض کرد و دستور داد که از این پس ادعانامه را بروزنامهها ندهد. ولی در این قضیه دیدیم ناگهان خود دادگستری ادعانامهها را بروزنامهها داد. من نمیدانم این کار با دستور که بوده ، هرچه باشد کاری غلطی شده و من اکنون اعتراض خود را اظهار میکنم به هر که خواهد برخورَد ، برخورَد.
سپس دیده شد روزنامهها در پیرامون قضیه باظهار عقیده پرداختند و احساسات مردم را تحریک کردند و در اینجا نیز هیجانی پدید آوردند و امروز کار بآنجا رسیده که میبینیم هم دادگاه در محظور است و هم ما وکلای مدافع ایمن نمیباشیم.
من امروز در روزنامهای خواندم که مینویسد :
«اینها را بکشید وگرنه ما خودمان خواهیم کشت».
در این چند روزه ما رفتار شگفتی از برخی میبینیم. آن روز برگ کوچک چاپی را در اینجا بمیان مردم پراکندند و یکی از ایشان که خود از جرگهی قضات است یکی از آن برگها را بمن داد که چون خواندم دیدم مینویسد :
«مختاری را جامعه محکوم به اعدام کرده ، هر کس که ازو دفاع کند شریک جرمش شناخته خواهد شد».
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 1
ریاست دیوان کیفر گواهند که من نخست بوکالت حسینقلی فرشچی که یک آدم بیچیز و تهیدستی است انتخاب شده و آن را خودم داوطلبانه پذیرفته بودم. وکالت آقای مختاری در آخرین روز بمن رسیده.
مقصودم از این مطلب آنست که من این وکالت را داوطلبانه پذیرفتهام و یک منظور مادّی درمیان نبوده و علت این را در ضمن سخنانم روشن خواهم گردانید. در اینجا مقصودم آنست که من این وکالت را خود خواستار شدهام. ولی باید بگویم که پس از پذیرفتن ، مطالبی پیش آمد که مرا متأثر و پشیمان گردانید و اینست میخواهم بنام اعتراض ، بآن مطالب در اینجا اشاره کنم :
پس از پذیرفتن وکالت نخست دیده شد که متن ادعانامه را برای انتشار در روزنامهها دادند ، در حالی که چنین کاری بخلاف قانون است و یک زمانی خود وزارت دادگستری همان را بشهربانی ایراد گرفته و اعتراض کرده است. در قضیهی محمدباقر گلپایگانی که هفت فقره جرم بزرگ باو نسبت میدادند و شهربانی کشف آن را که با دست همین جوانشیر انجام گرفته بود یک شاهکاری برای خود میشمرد سراسر پرونده را پیش از آنکه بدادگاه فرستد در روزنامهها انتشار داد و این یک هیجان بزرگی در مردم پدید آورد. چنانکه چون روز محاکمه فرارسید و محمدباقر را بدادگاه میآوردند بیم میرفت که مردم بریزند و او را تکهتکه کنند.
از طرف دیگر دادگاه خود را در برابر شور و هیجان مردم مسلوبالاراده دید و چون عقیدهی دیوان جنایی (باکثریت اعضا) بتبرئهی متهم بود و آن دلایل را برای اثبات جرم کافی نمیدانست خود را در محظور دید که اگر حکم تبرئه دهد و محمدباقر را آزاد گرداند مردم او را با شکنجه خواهند کشت و اینبود ناگزیر گردید یک کار بیرویهای کند و آن اینکه حکم برائت محمدباقر را داد ولی در همان هنگام او را متهم ببردن اموال همان مقتولین (که قتل آنها را مسلم ندانسته بود) شناخته قرار توقیف او را صادر کرد و پرونده را بنزد بازپرس فرستاد که قضیه را دنبال کند (آن روز من در دیوان جنایی بودم ولی چون عقیده به ثبوت اتهامها داشتم ، در اقلیت ماندم).
در نتیجهی نشر ادعانامه چنین محظوری پیش آمده بود از اینرو وزارت دادگستری بشهربانی اعتراض کرد و دستور داد که از این پس ادعانامه را بروزنامهها ندهد. ولی در این قضیه دیدیم ناگهان خود دادگستری ادعانامهها را بروزنامهها داد. من نمیدانم این کار با دستور که بوده ، هرچه باشد کاری غلطی شده و من اکنون اعتراض خود را اظهار میکنم به هر که خواهد برخورَد ، برخورَد.
سپس دیده شد روزنامهها در پیرامون قضیه باظهار عقیده پرداختند و احساسات مردم را تحریک کردند و در اینجا نیز هیجانی پدید آوردند و امروز کار بآنجا رسیده که میبینیم هم دادگاه در محظور است و هم ما وکلای مدافع ایمن نمیباشیم.
من امروز در روزنامهای خواندم که مینویسد :
«اینها را بکشید وگرنه ما خودمان خواهیم کشت».
در این چند روزه ما رفتار شگفتی از برخی میبینیم. آن روز برگ کوچک چاپی را در اینجا بمیان مردم پراکندند و یکی از ایشان که خود از جرگهی قضات است یکی از آن برگها را بمن داد که چون خواندم دیدم مینویسد :
«مختاری را جامعه محکوم به اعدام کرده ، هر کس که ازو دفاع کند شریک جرمش شناخته خواهد شد».
.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 12
از زمان قاجاریان بگفتگو چه نیاز؟! ببینید معنی ادبیات چگونه گم شده و از میان برخاسته : صادق ملارجب آنچه رسوایی و بیشرمی است دریغ نداشته آشکار و با نام و نشان یاد بچگان را میکند. چنین سخنانی را که بایستی گویندهاش را زیر چوب خورد کرد کسی با صد آرزو و امید آن را بچاپ رسانیده و این کار را نیکی به ادبیات ایران پنداشته.
یکی از دوستان من هم که به اسپهان سفر نموده نسخهای از آن را برای من ارمغان فرستاده. آری ارمغان ولی چه ارمغان زشت! چه ارمغان شوم! من چون آن را بدست گرفته یکی دو عبارتش را خواندم خدا میداند که چگونه خونم بجوش آمد و نفرین بآن شاعر نادان فرستادم.
دریغا گمراهی را ببینید چنین زشتکاریها را ادبیات میپندارند! آیا ما بیجا میگوییم که باید اینها را آتش زد و دامن ایران را از چرک و ننگ آنها پاک گردانید؟!. میگویند این مرد قرآن مینوشته و هرگز گِرد نابکاری نمیگردیده ، میگویم این دیگر بدتر. خاک بر سر نادانی که گناه ناکرده را به گردن بگیرد و بیهوده نام نابکاری بروی خود بگزارد!
در پیشامد مشروطه که سراسر ایران بشورید و زنان هم بشوریدند و دست همدستی بسوی آزادیخواهان دراز کردند از شعرا شاید ده تن به یاری برنخاستند و جربزهی شعرسرایی خود را در این راه بکار نبردند کسانی هم که این کار را کردند بیشتر آنان در آن گفتههای خود نیز چاپلوسی از این و از آن کرده یا سخن از باده و دلبر به میان آوردند. کوتاه سخن شعرهایی که سودی از آنها برخیزد نسرودند. این شگفت که بسیاری از آنان به «نسیم شمال» که شعرهای عامیانه میسرود ایراد گرفته گفتههای او را که شاید بهتر از آن خود ایشان باشد درخور ارج نمیشماردند!
در اینجا من از خواهران و برادران خود میپرسم :
آیا شعرهای ایرجمیرزا شایستهی نام ادبیات میباشد؟! آیا این هرزهگوییها و بیآزرمیها لکهی ننگی بر دامن ایران نخواهد بود؟!
من با بودن خواهران خودم از موضوع سادهبازی که پاره[ای] شعرای بدنهاد به میان آوردهاند گفتگو نمینمایم. ولی آشکار میگویم که هر زمان که شعری در اینباره در جایی خوانده یا از زبانی شنیدهام بیاختیار نفرین به گوینده و چاپکنندهی آن فرستادهام.
.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 12
از زمان قاجاریان بگفتگو چه نیاز؟! ببینید معنی ادبیات چگونه گم شده و از میان برخاسته : صادق ملارجب آنچه رسوایی و بیشرمی است دریغ نداشته آشکار و با نام و نشان یاد بچگان را میکند. چنین سخنانی را که بایستی گویندهاش را زیر چوب خورد کرد کسی با صد آرزو و امید آن را بچاپ رسانیده و این کار را نیکی به ادبیات ایران پنداشته.
یکی از دوستان من هم که به اسپهان سفر نموده نسخهای از آن را برای من ارمغان فرستاده. آری ارمغان ولی چه ارمغان زشت! چه ارمغان شوم! من چون آن را بدست گرفته یکی دو عبارتش را خواندم خدا میداند که چگونه خونم بجوش آمد و نفرین بآن شاعر نادان فرستادم.
دریغا گمراهی را ببینید چنین زشتکاریها را ادبیات میپندارند! آیا ما بیجا میگوییم که باید اینها را آتش زد و دامن ایران را از چرک و ننگ آنها پاک گردانید؟!. میگویند این مرد قرآن مینوشته و هرگز گِرد نابکاری نمیگردیده ، میگویم این دیگر بدتر. خاک بر سر نادانی که گناه ناکرده را به گردن بگیرد و بیهوده نام نابکاری بروی خود بگزارد!
در پیشامد مشروطه که سراسر ایران بشورید و زنان هم بشوریدند و دست همدستی بسوی آزادیخواهان دراز کردند از شعرا شاید ده تن به یاری برنخاستند و جربزهی شعرسرایی خود را در این راه بکار نبردند کسانی هم که این کار را کردند بیشتر آنان در آن گفتههای خود نیز چاپلوسی از این و از آن کرده یا سخن از باده و دلبر به میان آوردند. کوتاه سخن شعرهایی که سودی از آنها برخیزد نسرودند. این شگفت که بسیاری از آنان به «نسیم شمال» که شعرهای عامیانه میسرود ایراد گرفته گفتههای او را که شاید بهتر از آن خود ایشان باشد درخور ارج نمیشماردند!
در اینجا من از خواهران و برادران خود میپرسم :
آیا شعرهای ایرجمیرزا شایستهی نام ادبیات میباشد؟! آیا این هرزهگوییها و بیآزرمیها لکهی ننگی بر دامن ایران نخواهد بود؟!
من با بودن خواهران خودم از موضوع سادهبازی که پاره[ای] شعرای بدنهاد به میان آوردهاند گفتگو نمینمایم. ولی آشکار میگویم که هر زمان که شعری در اینباره در جایی خوانده یا از زبانی شنیدهام بیاختیار نفرین به گوینده و چاپکنندهی آن فرستادهام.
.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند
(بخش 5 از 6)
حکومتی که به چشم برهم زدنی نامهای پهلویها و مصدق و دیگر مخالفانش را از خیابانها و جاهای همگانی برداشت و چهل سال دمادم از ایشان بد گفت یا جلو چاپ کتابهای نویسندگان منتقد خود را گرفت و در تاریخ دستها بُرد ، این میگوید نمیتوانسته جلو چاپ دیوان خیام را بگیرد.
اینست آنچه میگوییم بیبیسی گزافهها و یاوههایی را از اینجا و آنجا گرد آورده و افزار تبلیغ و رواج خیامیگری ساخته است. این دومین برنامهایست از بیبیسی دربارهی خیامِ شاعر که ما سراغ داریم.[1] آیا برای ایرانیان که گرفتار صد درد میباشند خیامِ شاعر آن اندازه مهمست که بیبیسی دربارهاش دو برنامه در کمتر از یک سال بسازد؟!
اکنون آیا ما حق نداریم بپرسیم که چرا بیبیسی مستند از داستان قهرمانیها ـ ایرانی یا بیگانه ـ برای ایرانیان نمیسازد؟ مثلاً بیبیسی که خود را دوستدار ایرانیان وامینماید اگر بجای خیام فیلم از کرامول ، واشنگتن ، ژاندارک ، یا قهرمانان تاریخ اخیر ایران همچون امیرکبیر ، ستارخان ، یفرمخان ، حیدرعمواغلی ، انقلاب مشروطهی ایران ، جنگهای استقلال آمریکا ، نبردهای الجزایر برای استقلال ، انقلاب فرانسه ، انقلاب اکتبر روسیه ، و مانندهای اینها بسازد چه عیب دارد؟!
ولی بیبیسی میخواهد نام یاوهگویان از زبان ایرانیان نیفتد. دیوانهای آنان از رواج نیفتد. مغزها با سرسامهای آنان همیشه پر باشد. ایرانی نه تنها به درد و گرفتاری خود نیندیشد بلکه به دانش و صنعت نیز نگراید.
بیبیسی نیک میداند فیلم یا گزارش از زندگینامهی دانشمندانی همچون پرفسور لطفیزاده ، پرفسور رضا ، دکتر حسابی ، پرفسور جوان ، دکتر خدادوست و مانندهای ایشان یا کارخانهداران ایرانیِ بنام همچون برادران خیامی ، محسن آزمایش ، مهندس محمدتقی توکلی ، خلیل ارجمند یا دهها سازندهی نامدار جهان دیدن این تأثیر را دارد که جوانان کمتر دنبال شعر و عرفان و بیهودهگویها رفته به دانش و افزارسازی و کوشش به پیشرفت کشور گرایش یابند.
ولی آیا این چیزیست که بیبیسی بخواهد؟! نه! او وظیفه دارد کاری کند ایرانیان پی شعرهای خیام را گرفته رها نکنند. برای پی بردن به خواست این بنگاه سخنپراکنی ، باید دید آن شعرها چه میآموزند که بیبیسی شیفتهی آنهاست؟! در زیر به آنها میپردازیم.
یک رشته از آن شعرها جز ستایش باده و بادهنوشی نیست. چندان بی پرده و آشکار که کسانی که بزور تأویل برای «می» معنیهای دیگری میتراشند در شعرهای خیام بیکبار درماندهاند.
یك جام شراب صد دل و دین ارزد یك جرعهی می مملكت چین ارزد
جز بادهی لعل چیست در روی زمین تلخی كه هزار جان شیرین ارزد
٭٭٭
یك جرعهی می ملك جهان میارزد خشت سر خم هزار جان میارزد
آن كهنه كه لب بدو ز می پاك كنند حقا كه هزار طیلسان میارزد
دومین رشته ریشخند به دستگاه آفرینش و دین و بهانهتراشی برای تنبلی و بیننگی است :
مِی خوردن من حق ز ازل میدانست گر مِی نخورم علم خدا جهل بود
٭٭٭
دارنده چو تركیب طبایع آراست باز از چه سبب فكندش اندر كم و كاست
گر نیك آمد شكستن از بهر چه بود ور نیك نیامد این صور عیب كه راست؟
٭٭٭
می خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز كفر و دین دین منست
٭٭٭
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست
چون نیست ز هرچه نیست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست
پندار كه هرچه نیست در عالم هست
در اینجاهاست که بیبیسی و ستایشگران خیام باید پاسخ دهند آیا این سرسامهاست که «فلسفهی خیام» مینامند و او را یک «شاعر جهانی» میستایند؟!
[1] : برنامهی دیگر که ما از آن آگاه شدهایم در این نشانیست :
https://www.youtube.com/watch?v=CqbYW5bDfxc&t=179s
(بخش 5 از 6)
حکومتی که به چشم برهم زدنی نامهای پهلویها و مصدق و دیگر مخالفانش را از خیابانها و جاهای همگانی برداشت و چهل سال دمادم از ایشان بد گفت یا جلو چاپ کتابهای نویسندگان منتقد خود را گرفت و در تاریخ دستها بُرد ، این میگوید نمیتوانسته جلو چاپ دیوان خیام را بگیرد.
اینست آنچه میگوییم بیبیسی گزافهها و یاوههایی را از اینجا و آنجا گرد آورده و افزار تبلیغ و رواج خیامیگری ساخته است. این دومین برنامهایست از بیبیسی دربارهی خیامِ شاعر که ما سراغ داریم.[1] آیا برای ایرانیان که گرفتار صد درد میباشند خیامِ شاعر آن اندازه مهمست که بیبیسی دربارهاش دو برنامه در کمتر از یک سال بسازد؟!
اکنون آیا ما حق نداریم بپرسیم که چرا بیبیسی مستند از داستان قهرمانیها ـ ایرانی یا بیگانه ـ برای ایرانیان نمیسازد؟ مثلاً بیبیسی که خود را دوستدار ایرانیان وامینماید اگر بجای خیام فیلم از کرامول ، واشنگتن ، ژاندارک ، یا قهرمانان تاریخ اخیر ایران همچون امیرکبیر ، ستارخان ، یفرمخان ، حیدرعمواغلی ، انقلاب مشروطهی ایران ، جنگهای استقلال آمریکا ، نبردهای الجزایر برای استقلال ، انقلاب فرانسه ، انقلاب اکتبر روسیه ، و مانندهای اینها بسازد چه عیب دارد؟!
ولی بیبیسی میخواهد نام یاوهگویان از زبان ایرانیان نیفتد. دیوانهای آنان از رواج نیفتد. مغزها با سرسامهای آنان همیشه پر باشد. ایرانی نه تنها به درد و گرفتاری خود نیندیشد بلکه به دانش و صنعت نیز نگراید.
بیبیسی نیک میداند فیلم یا گزارش از زندگینامهی دانشمندانی همچون پرفسور لطفیزاده ، پرفسور رضا ، دکتر حسابی ، پرفسور جوان ، دکتر خدادوست و مانندهای ایشان یا کارخانهداران ایرانیِ بنام همچون برادران خیامی ، محسن آزمایش ، مهندس محمدتقی توکلی ، خلیل ارجمند یا دهها سازندهی نامدار جهان دیدن این تأثیر را دارد که جوانان کمتر دنبال شعر و عرفان و بیهودهگویها رفته به دانش و افزارسازی و کوشش به پیشرفت کشور گرایش یابند.
ولی آیا این چیزیست که بیبیسی بخواهد؟! نه! او وظیفه دارد کاری کند ایرانیان پی شعرهای خیام را گرفته رها نکنند. برای پی بردن به خواست این بنگاه سخنپراکنی ، باید دید آن شعرها چه میآموزند که بیبیسی شیفتهی آنهاست؟! در زیر به آنها میپردازیم.
یک رشته از آن شعرها جز ستایش باده و بادهنوشی نیست. چندان بی پرده و آشکار که کسانی که بزور تأویل برای «می» معنیهای دیگری میتراشند در شعرهای خیام بیکبار درماندهاند.
یك جام شراب صد دل و دین ارزد یك جرعهی می مملكت چین ارزد
جز بادهی لعل چیست در روی زمین تلخی كه هزار جان شیرین ارزد
٭٭٭
یك جرعهی می ملك جهان میارزد خشت سر خم هزار جان میارزد
آن كهنه كه لب بدو ز می پاك كنند حقا كه هزار طیلسان میارزد
دومین رشته ریشخند به دستگاه آفرینش و دین و بهانهتراشی برای تنبلی و بیننگی است :
مِی خوردن من حق ز ازل میدانست گر مِی نخورم علم خدا جهل بود
٭٭٭
دارنده چو تركیب طبایع آراست باز از چه سبب فكندش اندر كم و كاست
گر نیك آمد شكستن از بهر چه بود ور نیك نیامد این صور عیب كه راست؟
٭٭٭
می خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز كفر و دین دین منست
٭٭٭
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست
چون نیست ز هرچه نیست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست
پندار كه هرچه نیست در عالم هست
در اینجاهاست که بیبیسی و ستایشگران خیام باید پاسخ دهند آیا این سرسامهاست که «فلسفهی خیام» مینامند و او را یک «شاعر جهانی» میستایند؟!
[1] : برنامهی دیگر که ما از آن آگاه شدهایم در این نشانیست :
https://www.youtube.com/watch?v=CqbYW5bDfxc&t=179s
YouTube
خیام، شعر و فلسفهاش- پرگار
عمر خیام کی بود؟ آنکه در رباعیات خیام می بینیم چگونه بشری ست؟ خیام از چه عاصی است؟
برای دیدن منتخب برنامه های تلویزیون فارسی بی بی سی مشترک شويد:
https://www.youtube.com/BBCPersian
وبسايت ما: http://www.bbc.co.uk/persian/
فيسبوک: https://www.facebook.com/bbcpersian…
برای دیدن منتخب برنامه های تلویزیون فارسی بی بی سی مشترک شويد:
https://www.youtube.com/BBCPersian
وبسايت ما: http://www.bbc.co.uk/persian/
فيسبوک: https://www.facebook.com/bbcpersian…
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 17 (پایان کتاب)
باید اندیشهی خدا را استوار گرفت و کوتاه گرفت. این راه تا چند گامی باز است و بسیار روشن و پس از آن تاریک و بنبست. باید آن چند گام را روشندلانه برداشت و از فراتر از آن بخردانه بازایستاد.
از بدترین گمراهیها گفتگو از راز آفرینش و آغاز جهان است. یک کسی آن را از چه راه تواند پیدا کرد؟!.. آیا جز گمان و انگار راهی دارد؟!.. یک کسی اگر ساختن اتومبیل را در کارخانهاش ندیده و چگونگی آن را در کتاب هم نخوانده از دیدن اتومبیل چگونه تواند راه ساختن آن را بداند؟!.. یک اتومبیل کوچک را نتوان دانستن چه رسد باین جهان بزرگ بیکران! چرا آن را در پرده نمیگزاریم و بخاموشی نمیگراییم؟! مگر همه چیز را دریافتهایم که آن را نیز دریابیم؟!
تنها در این زمینه نیست. دربارهی همگی میگوییم : هرآنچه راه بازی ندارد نباید در آن باندیشه پرداخت و بسخن زبان باز کرد و همهی بیراهیها از اینجا برخاسته است.
پایان
.
🔸 تکهی 17 (پایان کتاب)
باید اندیشهی خدا را استوار گرفت و کوتاه گرفت. این راه تا چند گامی باز است و بسیار روشن و پس از آن تاریک و بنبست. باید آن چند گام را روشندلانه برداشت و از فراتر از آن بخردانه بازایستاد.
از بدترین گمراهیها گفتگو از راز آفرینش و آغاز جهان است. یک کسی آن را از چه راه تواند پیدا کرد؟!.. آیا جز گمان و انگار راهی دارد؟!.. یک کسی اگر ساختن اتومبیل را در کارخانهاش ندیده و چگونگی آن را در کتاب هم نخوانده از دیدن اتومبیل چگونه تواند راه ساختن آن را بداند؟!.. یک اتومبیل کوچک را نتوان دانستن چه رسد باین جهان بزرگ بیکران! چرا آن را در پرده نمیگزاریم و بخاموشی نمیگراییم؟! مگر همه چیز را دریافتهایم که آن را نیز دریابیم؟!
تنها در این زمینه نیست. دربارهی همگی میگوییم : هرآنچه راه بازی ندارد نباید در آن باندیشه پرداخت و بسخن زبان باز کرد و همهی بیراهیها از اینجا برخاسته است.
پایان
.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 2
یک روز دیگر هم که دادستان (1) بیان ادعا نمود ما چون باتاق دیگر رفتیم دیدم یکی از دادیاران رو بما کرد و گفت : «اکنون باید همهی وکلای متهمین استعفا بدهند.» من تعجب از این کارها میکنم. زیرا چگونه یک قاضی یا یک دادیار نمیفهمد که تعیین وکیل برای متهم اجباریست که بدون آن محاکمه نمیشود و از آنسوی یک وکیلی که برای دفاع از متهم تعیین گردیده نمیتواند استعفاء دهد وگرنه از وکالت ممنوع میگردد. ببینید تأثیر هو و جنجال تا بکجا کشیده که اینها که همیشه سر و کارشان با قانونست آن را فراموش میکنند.
مقصودم بد فهمیده نشود. نمیگویم که روزنامهها ایراد بکارهای گذشته ننویسند. چنین چیزی از من نه سزاست. زیرا ما خودمان در روزنامه از بدکاریهای زمان گذشته سخن میرانیم و ببدکاران ایراد میگیریم.
بلکه حقیقت اینست که ما یک جمعیتیم و یکی از مقاصد ما آنست که یک دادگاه بزرگی برپا گردد و از آغاز جنبش مشروطه تا امروز همهی کسانی که پا درمیان داشتهاند ، کارهاشان مورد رسیدگی گردد و چه زندگان و چه مردگان همگی بمحاکمه کشیده شوند. این یکی از آرزوهای جدی ماست. من چون تاریخ مشروطه را نوشتم یکی از یاران ما گفت این ادعانامه است و یک روزی باید بیاید که این را بجلو گزاریم و یکایک مردان را بمحاکمه کشیم ، پس چگونه بگوییم روزنامهها از زمان شاه گذشته سخنی نرانند و برای چه بگوییم؟... برعکس ما میگوییم باید از هیچ کس چشمپوشی ننماییم.
من دیروز مجلهای دیدم که از طرف شهرداری تهران در تیرماه پارسال بچاپ رسیده و در آن شاه گذشته را بنام «معبود حقیقی» یاد کرده. ببینید پستی و چاپلوسی را که یک پادشاهی را بجای خدای آفریدگار میگزارد. آیا نباید نویسندهی بیدین و پست آن مجله را با شهرداری که اجازهی چاپ آن را داده بمحاکمه کشید؟... نیز دیروز با یکی از آشنایان گفتگوی کسی را داشتیم که در زمان محمدعلیمیرزا در باغشاه از قضات بوده و آزادیخواهان را بنام آنکه قانون خواستهاند محکوم بکشتن میگردانیده و اکنون همان مرد شیّاد زنده است و از ادارات قانونی ، حقوق گزاف میبرد ؛ آیا چنین مردی را نباید رسوا گردانید؟!. (2)
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ جلال عبدُه
2ـ این پلید ، محسن صدر است. سید محسن صدر (صدرالاشراف) (1250محلات ـ 1341) درس دینی خوانده و در جوانی روضهخوان بود. از قضات باغشاه در دورهی «خردهخودکامگی» (استبداد صغیر) محمدعلیمیرزا ، نمایندهی مجلس و وزیر دو «دورهی دیکتاتوری» رضاشاه و «دورهی دمکراسی» محمدرضاشاه ، نخستوزیر (1324) و سناتور همیشگی و رئیس مجلس سنا بود.
در پیشامد بتوپ بسته شدن مجلس و دستگیری آزادیخواهان ، او در باغشاه یکی از بازجویان بوده و چون گفته میشد در کیفردادن بآزادیخواهان سنگدلی نشان داده باو لقب «قصاب باغشاه» را داده بودند.
در1310 بدادستانی کل کشور رسید. رویهمرفته 3 بار وزیر دادگستری شد. سه دوره نمایندهی مجلس گردید. در خرداد 1324 به نخستوزیری رسید. دورهی نخستوزیری او جز چند ماهی نبود زیرا بعلت پیشنیهی سیاهش ، با نخستوزیری او در مجلس مخالفت بسیار شد. در 1322 در آخرهای دورهی وزارت دادگستریش ، بکینهی کتاب شیعیگری ، کسروی را از کار وکالت «معلق» گردانید و آن کتاب را به دادسرا فرستاد تا از یکسو او را از تنها راه زندگانی بازدارد و از سوی دیگر برای او پرونده بسازد.
پرچم هفتگی در پاسخ یکی از خوانندگانش که از حقالحکمیههای بیرون قانون صدر پرده برداشته چنین مینویسد : «سخن شما بسیار اساسیست. میگویید صدرالاشراف بیست یا سی سال پیش دارایی نداشته است و هیچوقت بتجارت یا بكسب دیگری نپرداخته. همیشه در عدلیه بوده. پس آن ثروت هنگفت را از كجا آورده؟!. یا باید گفت كیمیاگری بلد بوده طلا ساخته و یا از راه خیانت و نادرستی ثروت اندوخته؟.. آقای صدر امروز یكی از ملیونرهای ایرانست. ... یك وزیر حق ندارد در پشت میـز وزارت بكسب پردازد. این سوءاستفاده از مقام محسوبست. آقای صدر به بعضی قضات كه مورد توجهش بودند سپرده بود كه در دعاوی مهم به متداعیین پیشنهاد حكمیت كنند و جناب آقای وزیر را بحكمیت معرفی نمایند و بدیهیست كه در چنین پیشنهادی چه مدعی چه مدعیٌعلیه مجبور بودند كه تسلیم نظر دادگاه شوند و یا محكومیت خود را یقین بدانند. وگرنه برای چه بدیگری حكمیت ندادهاند».
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 2
یک روز دیگر هم که دادستان (1) بیان ادعا نمود ما چون باتاق دیگر رفتیم دیدم یکی از دادیاران رو بما کرد و گفت : «اکنون باید همهی وکلای متهمین استعفا بدهند.» من تعجب از این کارها میکنم. زیرا چگونه یک قاضی یا یک دادیار نمیفهمد که تعیین وکیل برای متهم اجباریست که بدون آن محاکمه نمیشود و از آنسوی یک وکیلی که برای دفاع از متهم تعیین گردیده نمیتواند استعفاء دهد وگرنه از وکالت ممنوع میگردد. ببینید تأثیر هو و جنجال تا بکجا کشیده که اینها که همیشه سر و کارشان با قانونست آن را فراموش میکنند.
مقصودم بد فهمیده نشود. نمیگویم که روزنامهها ایراد بکارهای گذشته ننویسند. چنین چیزی از من نه سزاست. زیرا ما خودمان در روزنامه از بدکاریهای زمان گذشته سخن میرانیم و ببدکاران ایراد میگیریم.
بلکه حقیقت اینست که ما یک جمعیتیم و یکی از مقاصد ما آنست که یک دادگاه بزرگی برپا گردد و از آغاز جنبش مشروطه تا امروز همهی کسانی که پا درمیان داشتهاند ، کارهاشان مورد رسیدگی گردد و چه زندگان و چه مردگان همگی بمحاکمه کشیده شوند. این یکی از آرزوهای جدی ماست. من چون تاریخ مشروطه را نوشتم یکی از یاران ما گفت این ادعانامه است و یک روزی باید بیاید که این را بجلو گزاریم و یکایک مردان را بمحاکمه کشیم ، پس چگونه بگوییم روزنامهها از زمان شاه گذشته سخنی نرانند و برای چه بگوییم؟... برعکس ما میگوییم باید از هیچ کس چشمپوشی ننماییم.
من دیروز مجلهای دیدم که از طرف شهرداری تهران در تیرماه پارسال بچاپ رسیده و در آن شاه گذشته را بنام «معبود حقیقی» یاد کرده. ببینید پستی و چاپلوسی را که یک پادشاهی را بجای خدای آفریدگار میگزارد. آیا نباید نویسندهی بیدین و پست آن مجله را با شهرداری که اجازهی چاپ آن را داده بمحاکمه کشید؟... نیز دیروز با یکی از آشنایان گفتگوی کسی را داشتیم که در زمان محمدعلیمیرزا در باغشاه از قضات بوده و آزادیخواهان را بنام آنکه قانون خواستهاند محکوم بکشتن میگردانیده و اکنون همان مرد شیّاد زنده است و از ادارات قانونی ، حقوق گزاف میبرد ؛ آیا چنین مردی را نباید رسوا گردانید؟!. (2)
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ جلال عبدُه
2ـ این پلید ، محسن صدر است. سید محسن صدر (صدرالاشراف) (1250محلات ـ 1341) درس دینی خوانده و در جوانی روضهخوان بود. از قضات باغشاه در دورهی «خردهخودکامگی» (استبداد صغیر) محمدعلیمیرزا ، نمایندهی مجلس و وزیر دو «دورهی دیکتاتوری» رضاشاه و «دورهی دمکراسی» محمدرضاشاه ، نخستوزیر (1324) و سناتور همیشگی و رئیس مجلس سنا بود.
در پیشامد بتوپ بسته شدن مجلس و دستگیری آزادیخواهان ، او در باغشاه یکی از بازجویان بوده و چون گفته میشد در کیفردادن بآزادیخواهان سنگدلی نشان داده باو لقب «قصاب باغشاه» را داده بودند.
در1310 بدادستانی کل کشور رسید. رویهمرفته 3 بار وزیر دادگستری شد. سه دوره نمایندهی مجلس گردید. در خرداد 1324 به نخستوزیری رسید. دورهی نخستوزیری او جز چند ماهی نبود زیرا بعلت پیشنیهی سیاهش ، با نخستوزیری او در مجلس مخالفت بسیار شد. در 1322 در آخرهای دورهی وزارت دادگستریش ، بکینهی کتاب شیعیگری ، کسروی را از کار وکالت «معلق» گردانید و آن کتاب را به دادسرا فرستاد تا از یکسو او را از تنها راه زندگانی بازدارد و از سوی دیگر برای او پرونده بسازد.
پرچم هفتگی در پاسخ یکی از خوانندگانش که از حقالحکمیههای بیرون قانون صدر پرده برداشته چنین مینویسد : «سخن شما بسیار اساسیست. میگویید صدرالاشراف بیست یا سی سال پیش دارایی نداشته است و هیچوقت بتجارت یا بكسب دیگری نپرداخته. همیشه در عدلیه بوده. پس آن ثروت هنگفت را از كجا آورده؟!. یا باید گفت كیمیاگری بلد بوده طلا ساخته و یا از راه خیانت و نادرستی ثروت اندوخته؟.. آقای صدر امروز یكی از ملیونرهای ایرانست. ... یك وزیر حق ندارد در پشت میـز وزارت بكسب پردازد. این سوءاستفاده از مقام محسوبست. آقای صدر به بعضی قضات كه مورد توجهش بودند سپرده بود كه در دعاوی مهم به متداعیین پیشنهاد حكمیت كنند و جناب آقای وزیر را بحكمیت معرفی نمایند و بدیهیست كه در چنین پیشنهادی چه مدعی چه مدعیٌعلیه مجبور بودند كه تسلیم نظر دادگاه شوند و یا محكومیت خود را یقین بدانند. وگرنه برای چه بدیگری حكمیت ندادهاند».
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در پیرامون مادیگری.pdf
436.1 KB
📘 در پیرامون مادیگری
🖌 احمد کسروی
📖 24 سات
🔍 جستار : فلسفه مادی
🖌 احمد کسروی
📖 24 سات
🔍 جستار : فلسفه مادی
⭐️ ما یک جمعیتیم و یکی از مقاصد ما آنست که یک دادگاه بزرگی برپا گردد و از آغاز جنبش مشروطه تا امروز همهی کسانی که پا درمیان داشتهاند ، کارهاشان مورد رسیدگی گردد و چه زندگان و چه مردگان همگی بمحاکمه کشیده شوند.
کتاب «دفاع در دیوان کیفر»
کتاب «دفاع در دیوان کیفر»
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 13
فراموش نمیکنم که چند ماه پیش تب کرده و خوابیده بودم چنانکه رسم است از دکان عطار قرص سردردی برایم خریدند من چون آن را باز کردم دیدم پاره[ای] روزنامه است و بر آن چند بیت شعر فارسی نگاشته یافته که از جمله این دو بیت در یادم مانده :
کام دل را یکشب از آن سیمبر خواهم گرفت
وقت پیری عشقبازی را ز سر خواهم گرفت
گر پدر منعم کند از عشق آن زیبا پسر
از پدر دل در هوای آن پسر خواهم گرفت
خدا گواه است از خواندن این شعرها تب را فراموش کردم بحالی افتادم که توگویی از خود بیرون شدهام. زبان گشاده آنچه نفرین بود به گویندهی آن شعر فرستادم. کنون هم داد زده میگویم ای پیر تیرهدرون دهانت شکسته باد! دهانت شکسته باد ای پیر تیرهدرون!
آیا دیوان ادیبالممالک ادبیات است؟! آیا شاعری حق دارد که از کسانی تا پول میگرفته صدگونه چاپلوسی نماید و گردنفرازی و آزادگی را پایمال طمع گرداند و چون روزی اندک رنجشی از ایشان پیدا کرد این زمان هم در بدزبانی اندازه نگاه نداشته روی مردمی را سیاه نماید؟!
شما ادبیات را به هر معنی که بگیرید جایی در آن به این گونه نادانیها پیدا نخواهید کرد. آیا این از ادبیات است که کسی کتابی چاپ کرده بیباکانه بنویسد من چون قاچاق بودم به فلان آبادی رفتم و مرا در آنجا نپذیرفتند و من شعرها را در آنجا ساختم. و ما چون شعر او را میخوانیم میبینیم زشتترین دشنامها را به خداوند دیه و خاندانش برشتهی نظم کشیده؟!
آیا نباید چاره باین سیاهکاریها اندیشید؟! آیا نباید معنی درستین ادبیات را به میان نهاده دست این بیآزرمان را کوتاه ساخت؟!
آیا یک تودهی بنامی همچون ایران را میشاید که تا این اندازه آلودگی بردارد؟! آیا امروز باز هم دورهی «ارغون و سنجر» است که کسانی سیاهکاریهای آن زمان را تکرار نمایند؟!
در اینجا سخن خود را بپایان میرسانم. دوباره باید بگویم که بجای کنفرانس بناله و درددل پرداختم و این ناگزیری است و از پیش ، خود میدانستم که چون به گفتار آغازم جوش دل رشته را از دستم خواهد گرفت و از حال عادی بیرونم خواهد کرد. از برادران و خواهران خرسندم و اینک سپاس میگزارم که به این درددلگویی من گوش دادند و امیدوارم که در آینده نیز همیشه همراهی و دلسوزی دریغ نخواهند داشت.
کنون نتیجه از سخن خود بردارم :
نتیجهی این گفتهها آنست که ما از این پس ادبیات را به معنای نخستین خود برگردانیم و دستگاه بیهودهگویی را از ایران برچینیم.
از این پس جز در زمینهی ایراندوستی سخن نرانیم و دیگر به ستایش این و آن زبان نگشاییم.
از این پس گرد چاپلوسی نگردیده آزادگی و گردنفرازی را ارج بشناسیم. از این پس مرد کار باشیم و از گفتار کاسته بر کردار بیفزاییم.
کوتاه سخن : امروز دورهی فیروزی ایران است ما نیز در ادبیات دیواری میان گذشته و آینده پدید آوریم. از این پس ادبیات را بمعنای درست خود برگردانیده ریشهی بیهودهگویی را از ایران براندازیم از این پس ایراندوستی را شیوهی خود ساخته بدشمنان ایران جز نفرین و نکوهش ارزانی نداریم. لکههای ننگی که از چاپلوسیها و نادانیهای شعرای گذشته بر دامن نیکنامی ایران نشسته با نابود کردن شعرهای ننگین ایشان آن لکه را پاک نماییم. از این پس هیچگاه اسکندر و چنگیز و تیمور را نستاییم و هیچگاه زبان به یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون نیالاییم.
در این گمراهی جهانگیر ، ایران چراغ آسیا و آسیا چراغ جهان خواهد بود و این پیمانیست که ما با خدا بستهایم. از این پس شعرا نیز جز در این زمینه شعر نسرایند و جز در آرزوی سرفرازی ایران نباشند. پروردگارا ! تو ایران را در این راه فیروز فرمای.
.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 13
فراموش نمیکنم که چند ماه پیش تب کرده و خوابیده بودم چنانکه رسم است از دکان عطار قرص سردردی برایم خریدند من چون آن را باز کردم دیدم پاره[ای] روزنامه است و بر آن چند بیت شعر فارسی نگاشته یافته که از جمله این دو بیت در یادم مانده :
کام دل را یکشب از آن سیمبر خواهم گرفت
وقت پیری عشقبازی را ز سر خواهم گرفت
گر پدر منعم کند از عشق آن زیبا پسر
از پدر دل در هوای آن پسر خواهم گرفت
خدا گواه است از خواندن این شعرها تب را فراموش کردم بحالی افتادم که توگویی از خود بیرون شدهام. زبان گشاده آنچه نفرین بود به گویندهی آن شعر فرستادم. کنون هم داد زده میگویم ای پیر تیرهدرون دهانت شکسته باد! دهانت شکسته باد ای پیر تیرهدرون!
آیا دیوان ادیبالممالک ادبیات است؟! آیا شاعری حق دارد که از کسانی تا پول میگرفته صدگونه چاپلوسی نماید و گردنفرازی و آزادگی را پایمال طمع گرداند و چون روزی اندک رنجشی از ایشان پیدا کرد این زمان هم در بدزبانی اندازه نگاه نداشته روی مردمی را سیاه نماید؟!
شما ادبیات را به هر معنی که بگیرید جایی در آن به این گونه نادانیها پیدا نخواهید کرد. آیا این از ادبیات است که کسی کتابی چاپ کرده بیباکانه بنویسد من چون قاچاق بودم به فلان آبادی رفتم و مرا در آنجا نپذیرفتند و من شعرها را در آنجا ساختم. و ما چون شعر او را میخوانیم میبینیم زشتترین دشنامها را به خداوند دیه و خاندانش برشتهی نظم کشیده؟!
آیا نباید چاره باین سیاهکاریها اندیشید؟! آیا نباید معنی درستین ادبیات را به میان نهاده دست این بیآزرمان را کوتاه ساخت؟!
آیا یک تودهی بنامی همچون ایران را میشاید که تا این اندازه آلودگی بردارد؟! آیا امروز باز هم دورهی «ارغون و سنجر» است که کسانی سیاهکاریهای آن زمان را تکرار نمایند؟!
در اینجا سخن خود را بپایان میرسانم. دوباره باید بگویم که بجای کنفرانس بناله و درددل پرداختم و این ناگزیری است و از پیش ، خود میدانستم که چون به گفتار آغازم جوش دل رشته را از دستم خواهد گرفت و از حال عادی بیرونم خواهد کرد. از برادران و خواهران خرسندم و اینک سپاس میگزارم که به این درددلگویی من گوش دادند و امیدوارم که در آینده نیز همیشه همراهی و دلسوزی دریغ نخواهند داشت.
کنون نتیجه از سخن خود بردارم :
نتیجهی این گفتهها آنست که ما از این پس ادبیات را به معنای نخستین خود برگردانیم و دستگاه بیهودهگویی را از ایران برچینیم.
از این پس جز در زمینهی ایراندوستی سخن نرانیم و دیگر به ستایش این و آن زبان نگشاییم.
از این پس گرد چاپلوسی نگردیده آزادگی و گردنفرازی را ارج بشناسیم. از این پس مرد کار باشیم و از گفتار کاسته بر کردار بیفزاییم.
کوتاه سخن : امروز دورهی فیروزی ایران است ما نیز در ادبیات دیواری میان گذشته و آینده پدید آوریم. از این پس ادبیات را بمعنای درست خود برگردانیده ریشهی بیهودهگویی را از ایران براندازیم از این پس ایراندوستی را شیوهی خود ساخته بدشمنان ایران جز نفرین و نکوهش ارزانی نداریم. لکههای ننگی که از چاپلوسیها و نادانیهای شعرای گذشته بر دامن نیکنامی ایران نشسته با نابود کردن شعرهای ننگین ایشان آن لکه را پاک نماییم. از این پس هیچگاه اسکندر و چنگیز و تیمور را نستاییم و هیچگاه زبان به یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون نیالاییم.
در این گمراهی جهانگیر ، ایران چراغ آسیا و آسیا چراغ جهان خواهد بود و این پیمانیست که ما با خدا بستهایم. از این پس شعرا نیز جز در این زمینه شعر نسرایند و جز در آرزوی سرفرازی ایران نباشند. پروردگارا ! تو ایران را در این راه فیروز فرمای.
.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند
(بخش 6 از 6)
سومین رشته از شعرهای او تشویق به سستی و لاابالیگری است. در این راه «جبریگری» و «تقدیر» را بهانه میآورد. اینهاست که آدم شک میکند این شعرها از یک دانشمند ریاضی باشد. این شعرهاست که رواجدهندگان آنها را باید دنبال کرد و دست از گریبانشان برنداشت :
از درس علوم جمله بگریزی به و اندر سر زلف دلبر آویزی به
زان پیش كه روزگار خونت ریزد تو خون قنینه در قدح ریزی به
٭٭٭
تا چند اسیر عقل هر روزه شویم در دهر چه صدساله چه دهروزه شویم
خوش دار تو كاس می از آن پیش كه ما در كار گه كوزهگران كوزه شویم
٭٭٭
صیاد ازل كه دانه در دام نهاد صیدی بگرفت آدمش نام نهاد
هر نیك و بدی كه میشود در عالم خود میكند و بهانه بر عام نهاد
٭٭٭
از آب و گِلم سرشتهای من چه كنم وین پشم و قصب تو رشتهای من چه كنم
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چه كنم
٭٭٭
زین پیش نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوده است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوده است
اینها کدامش با اندیشههای یک دانشمند سازش دارد ـ دانشمندی که بیگمان برای رسیدن به چنان یافتههای ارجداری در ریاضی و ستارهشناسی و گاهشماری ، خود سالها کوشیده است؟!.
قانون فیزیک میگوید : کار را نیرو کند. هم میدانیم که نیرو خود از تلاش و کوشش (بکار انداختن انرژی) برخیزد. وگرنه از مستی و میخوارگی چه نیرو یا کاری برآید؟! در سراسر طبیعت قانون جز این نیست.
در جهان هر کاری رخ داده از کوشش و تلاش بوده ، از مستی و از «آویختن به زلف یار» نبوده. در زندگانی آدمیان نیز چنینست که هر کاری نیازمند کار و کوششست. شنیده نشده بیآنکه کوششی رود کاری انجام گیرد. از اینروست که همیشه به کوشش و تلاش اندرز داده شده. در چهار گوشهی جهان آوازها به این بلند است که آسایش (رفاه) و امنیت و خوشی جز با کوشش نتواند بود. ولی بیبیسی میخواهد ما باور کنیم آنها یاوه ولی شعرهای خیام حقیقتست. باور کنیم «غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است».
کسروی میگوید :
«خیام اگر درپی خوشی میبوده بایستی این بداند كه خوشی در حالی تواند بود كه كسی پروای گذشته و آینده كرده زمینه برای آسودگی و خوشی آماده گرداند ...
ببینید نافهمی را : میگوید درپی كار و كوشش نباشید ، بودنیها بوده است ، پروای گذشته و آینده نكنید ، با این حال آرزوی خوشی میكند. من نمیدانم نادانی از این بدتر چه باشد. آیا این كسست كه فیلسوف میخوانند؟!.
خوشیای كه این مرد آرزو میكند جز آن نتوانستی بود كه كسی خود را بیكبار به بیغیرتی و بیننگی زند و با همهی لُختی و گرسنگی خوشیها كند. این توانستی بود خوشیای كه نتیجهی دستورهای اوست».[1]
«آیا با راهی كه این مرد برای زندگی نشان میدهد مردمان میتوانند زندگی نمود؟.. شب و روز مست بودن و دم غنیمت شمرده اندیشهی آینده و گذشته را نكردن از خدا بیخبر و بهمه چیز بیباور بودن ـ با چنین آیینی چگونه میتوان راه زندگی پیمود؟!
اگر مرد یك خاندانی این راه را پیش بگیرد جز نابودی آن خاندان چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟! اگر یك مردمی پیروی از این آیین شوم بكنند جز بدبختی و سیاهروزی چه بهره میتوانند یافت؟! با اینحال چگونه میتوانیم گویندهی این رباعیها را از بزرگان ایران بشماریم؟!» [2]
اثر اندیشههای خراباتی و شعرهای شاعرانی مانند خیام همین بوده است که میبینیم فراوانند کسانی که پی کار نروند و با همهی بیچیزی هرچه بدست آورند به باده و مواد مخدر دهند یا در راه عیش و نوش خود خرج کنند و زن و بچگان را بیبهره و خود را بدبخت گردانند. اثر آنها اینست که انبوه مردم همه چیز را برای خود یا خانوادهی خود بخواهند و سود توده و کوشیدن در راه آن را بیجا و دور از کاردانی دانند. اثر آنها همان ویرانیست که بیبیسیها برای تودهی ایرانی و شرقی خواستهاند و همچنان میخواهند.
پایان
[1] : کتاب در پیرامون «ادبیات» ، نشست سوم.
[2] : پیمان سال دوم
.
(بخش 6 از 6)
سومین رشته از شعرهای او تشویق به سستی و لاابالیگری است. در این راه «جبریگری» و «تقدیر» را بهانه میآورد. اینهاست که آدم شک میکند این شعرها از یک دانشمند ریاضی باشد. این شعرهاست که رواجدهندگان آنها را باید دنبال کرد و دست از گریبانشان برنداشت :
از درس علوم جمله بگریزی به و اندر سر زلف دلبر آویزی به
زان پیش كه روزگار خونت ریزد تو خون قنینه در قدح ریزی به
٭٭٭
تا چند اسیر عقل هر روزه شویم در دهر چه صدساله چه دهروزه شویم
خوش دار تو كاس می از آن پیش كه ما در كار گه كوزهگران كوزه شویم
٭٭٭
صیاد ازل كه دانه در دام نهاد صیدی بگرفت آدمش نام نهاد
هر نیك و بدی كه میشود در عالم خود میكند و بهانه بر عام نهاد
٭٭٭
از آب و گِلم سرشتهای من چه كنم وین پشم و قصب تو رشتهای من چه كنم
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشتهای من چه كنم
٭٭٭
زین پیش نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوده است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوده است
اینها کدامش با اندیشههای یک دانشمند سازش دارد ـ دانشمندی که بیگمان برای رسیدن به چنان یافتههای ارجداری در ریاضی و ستارهشناسی و گاهشماری ، خود سالها کوشیده است؟!.
قانون فیزیک میگوید : کار را نیرو کند. هم میدانیم که نیرو خود از تلاش و کوشش (بکار انداختن انرژی) برخیزد. وگرنه از مستی و میخوارگی چه نیرو یا کاری برآید؟! در سراسر طبیعت قانون جز این نیست.
در جهان هر کاری رخ داده از کوشش و تلاش بوده ، از مستی و از «آویختن به زلف یار» نبوده. در زندگانی آدمیان نیز چنینست که هر کاری نیازمند کار و کوششست. شنیده نشده بیآنکه کوششی رود کاری انجام گیرد. از اینروست که همیشه به کوشش و تلاش اندرز داده شده. در چهار گوشهی جهان آوازها به این بلند است که آسایش (رفاه) و امنیت و خوشی جز با کوشش نتواند بود. ولی بیبیسی میخواهد ما باور کنیم آنها یاوه ولی شعرهای خیام حقیقتست. باور کنیم «غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است».
کسروی میگوید :
«خیام اگر درپی خوشی میبوده بایستی این بداند كه خوشی در حالی تواند بود كه كسی پروای گذشته و آینده كرده زمینه برای آسودگی و خوشی آماده گرداند ...
ببینید نافهمی را : میگوید درپی كار و كوشش نباشید ، بودنیها بوده است ، پروای گذشته و آینده نكنید ، با این حال آرزوی خوشی میكند. من نمیدانم نادانی از این بدتر چه باشد. آیا این كسست كه فیلسوف میخوانند؟!.
خوشیای كه این مرد آرزو میكند جز آن نتوانستی بود كه كسی خود را بیكبار به بیغیرتی و بیننگی زند و با همهی لُختی و گرسنگی خوشیها كند. این توانستی بود خوشیای كه نتیجهی دستورهای اوست».[1]
«آیا با راهی كه این مرد برای زندگی نشان میدهد مردمان میتوانند زندگی نمود؟.. شب و روز مست بودن و دم غنیمت شمرده اندیشهی آینده و گذشته را نكردن از خدا بیخبر و بهمه چیز بیباور بودن ـ با چنین آیینی چگونه میتوان راه زندگی پیمود؟!
اگر مرد یك خاندانی این راه را پیش بگیرد جز نابودی آن خاندان چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟! اگر یك مردمی پیروی از این آیین شوم بكنند جز بدبختی و سیاهروزی چه بهره میتوانند یافت؟! با اینحال چگونه میتوانیم گویندهی این رباعیها را از بزرگان ایران بشماریم؟!» [2]
اثر اندیشههای خراباتی و شعرهای شاعرانی مانند خیام همین بوده است که میبینیم فراوانند کسانی که پی کار نروند و با همهی بیچیزی هرچه بدست آورند به باده و مواد مخدر دهند یا در راه عیش و نوش خود خرج کنند و زن و بچگان را بیبهره و خود را بدبخت گردانند. اثر آنها اینست که انبوه مردم همه چیز را برای خود یا خانوادهی خود بخواهند و سود توده و کوشیدن در راه آن را بیجا و دور از کاردانی دانند. اثر آنها همان ویرانیست که بیبیسیها برای تودهی ایرانی و شرقی خواستهاند و همچنان میخواهند.
پایان
[1] : کتاب در پیرامون «ادبیات» ، نشست سوم.
[2] : پیمان سال دوم
.