پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی دو از پنج


(2) معنای جهان ـ این جهان زیستگاه ماست ، خانه‌ی ماست ، ما خود بخشی از آنجهان می‌باشیم. هر آدمی باید اینجهان را بشناسد و معنای آن را تا آنجا که می‌توان بفهمد. دانشها در این باره هم نارساست.

آری دانشهای نوین در این باره بسیار پیش رفته ، بسیار کار کرده. من نه اینکه آن پیشرفت را نمی‌شناسم. می‌شناسم و خود سپاسگزار آن می‌باشم. آن آگاهیهایی که دانشمندان ستاره‌شناس درباره‌ی گردش زمین و چگونگی پیوستگی ستارگان بخورشید و در دیگر زمینه‌ها داده‌اند بسیار گرانبهاست و چشمهای ما را در شناختن گیتی بیناتر و روشنتر گردانیده. آن نتیجه‌هایی که از زمین‌شناسی (ژئولوژی) درباره‌ی پیدایش پیاپی رستنیها و چهارپایان و آدمیان و در دیگر باره‌ها بدست آمده کمک بسیاری بفهم آگاهیها کرده. آن دانشهای بسیار ارجداری که از فلسفه‌ی داروین درباره‌ی بهمبستگی آفریدگان با یکدیگر و چگونگی پیدایش و رویش آنها پدید آمده پربهاترین یاوری را بما کرده. همچنین دانشهای دیگر که هر یکی در نوبت خود در زمینه‌ی شناخته گردیدن گیتی یا جهان سودهای گرانبهایی داده.

اینها را می‌شناسیم و ارجش می‌دانیم. ولی در همان حال باید بگوییم : یک رشته ناآگاهیهایی درمیانست. باید گفت : دانشها تا آنجا که میدانشان بوده پیش رفته‌اند و می‌روند. ولی یک میدان دیگری هست که ازآنِ دین می‌باشد.

دانشها در اینجا نیز از یک رشته راستیهایی بدور افتاده‌اند و جهان را جز همین دستگاه سترسای مادّی نمی‌شمارند. آنان اینجهان را یک دستگاه خودکاری می‌شناسند که همه چیزش از خودش می‌باشد و «هستی» را تنها همین می‌دانند : «مادّه است و نمایشهای مادّه و چیز دیگری نیست».

شما داستان فلسفه‌ی مادّی را می‌دانید. در قرنهای گذشته دانشمندانی در اروپا برخاستند و این فلسفه را پیش گرفتند و برواج آن کوشیدند و آنچه بکوششهای اینان یاوری کرد همان دانشهای نوین و فلسفه‌ی داروین و مانند آن بود که همه‌ی اینها با مادیگری همداستان می‌باشند و بنیاد همه‌ی آنها بهمین است.

ما می‌گوییم این نه راست است و ناگزیریم اینجهان را جداسر و جداگانه نشناسیم. زیرا ما در اینجهان یک سامان و آراستگی آشکاری می‌بینیم و چون می‌اندیشیم این سامان و آراستگی از خود اینجهان نتواند بود. در اینجهان بخش داننده‌تر و تواننده‌ترِ باشندگان ماییم که آدمیان می‌باشیم و ما خود می‌بینیم که در اینجهان رشته بدست ما نیست. می‌بینیم که بی‌دلخواه باینجا می‌آییم و بی‌دلخواه از اینجا می‌رویم.

می‌بینیم که در آن سامان و آراستگی ، ما را دستی نیست ، و چون باشندگان دیگر ـ از چهارپاها و پَراها و خَزاها [پَرا = همیشه پرنده ، خَزا = همیشه خزنده] و درختها و سنگها ـ از ما پایین‌تر می‌باشند هیچ گمانی باینکه آنها دستی دارند نمی‌توانیم برد. پس ناگزیریم بگوییم : اینجهان در هستیش جداسر (مستقل) نیست و در پشت سر آن یک دستگاه دیگری هست.

این یک چیزی در نهاد آدمیست که درباره‌ی‌ اینجهان بیندیشد و چگونگی آن را (تا آنجا که می‌تواند) دریابد. ولی اگر آدمیان بحال خود باشند راه پندار و انگار را پیش گیرند و گذشته از آنکه براستیها نرسند ، پراکندگی بمیانشان افتد. اینست باید راستیهایی در این زمینه درمیان باشد تا همگی آنها را بپذیرند که هم بخواست خود رسند و هم پراکنده نباشند.


.
پیوستهای بخش دوم.pdf
547.3 KB
🔸 دفاع در دیوان کیفر

🔹 پیوستهای بخش دوم

🔅 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف

🔹 ۱ـ رضاشاه پهلوی
🔹 ۲ـ باید از نادانیها جلو گرفت
🔹 ۳ـ درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید از دور و نزدیک دست بهم داد (تکه‌ی دو از دو)


امروز یک راه بیشتری نیست ، و آن اینکه غیرتمندان جدا گردند و از دور و نزدیک ، از پیر و جوان ، از زن و مرد ، باهم مربوط گردند ، و یک راه پیشرفتی باندیشه گرفته همگی آن را بپذیرند ، و برای کوشش در راه آن پیمان بندند و بدینسان یک دسته‌ی بزرگی پدید آورده مردانه بکوشش پردازند.

امروز با همه‌ی این آلودگیها مردان آزاده و غیرتمند کم نیستند. کم نیستند ولی پراکنده و بیراهند. باین معنی که باهم مربوط نمی‌باشند و هر یکی در تنهایی این گرفتاریها را می‌بینند و می‌سوزند و ناله و افغان بلند می‌کنند. از آنسوی راهی برای کوشش در پیش ندارند و جز از گله و ناله و یا اظهار افسوس و دریغ کاری نمی‌شناسند ، نه دردها را نیک می‌دانند و نه چاره‌ی آنها را می‌شناسند.


تنها چاره آنست که اینان باهم مربوط گردند و یک توده باشند و همدستی نمایند. از آنسوی یک راهی برای کوشش بروی آنان باز باشد.

یگانه راه اینست و ما نیز باین می‌کوشیم. اگر حزب میگوییم این را می‌گوییم. اگر جمعیت می‌نامیم این را می‌خواهیم.

ما برای این کار زمینه آماده می‌کنیم. زیرا از یکسو یک رشته حقایقی را برگزیده‌ایم و یکایک آنها را شرح می‌دهیم تا زمینه برای یکی گردیدن اندیشه‌ها باز شود.

آن گفتارها که ما در پیرامون مشروطه نوشتیم مقدمه‌ی همین کار است. کسانی اگر آنها را بخوانند همه حقیقت و همه راستی است. هر کسی که از خرد بهره دارد و بدلیل گردن می‌گزارد باید آنها را بپذیرد. آنها در زمینه‌ی یکی از مقاصد ماست. زمینه‌های دیگری را نیز یکایک بگفتگو گزارده حقایق را خواهیم نوشت.

از یکسو نیز می‌کوشیم همه‌ی غیرتمندان از هر کجا که هستند بما گرایند و با ما همدست گردند. و برای این کار تلاشهایی بکار می‌بریم.

این روزنامه برای همان مقصود است. هر کسی که اینها را می‌خواند و در دلش تکانی پدید می‌آید و بصدد می‌آید که مردانه کوشش در راه کشور و توده کند باید بما پیوندد و همراهی نماید. اینست آنچه ما می‌خواهیم ، اینست آنچه در راهش می‌کوشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 47 سه شنبه 26 اسفند 1320)


.
بجوانان چه حمایتی باید کرد؟...pdf
296.1 KB
🔸 بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن

🔅 بخش چهارم

🔹 بجوانان چه حمایتی باید کرد؟...

💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 22


قضیه‌ی دیگر در سال١٣٤٠ قمری بود. تفصیل آنست که در سال 1339[ق] (1) اداره‌ی فرهنگ آذربایجان خواسته بود که اوقاف را از دست ملایانِ اوقاف‌خوار درآورد و بمصرف دبستانها رساند و در این کار جدیتی از خود نشان داده بود. در آن زمان در تبریز حزبی بنام سوسیالیست بود. اینها نیز باداره‌ی فرهنگ حمایت کرده نمایشهایی در بازارها داده بودند که ملایان موهون شده و شکست خورده بگوشه‌ای خزیده بودند. ولی درپی فرصت بودند که بیرون آیند و مردم را بشورانند و دولت را ترسانده دوباره اوقاف را بدست گیرند.

این فرصت در سال١٣٤٠[ق] بدست آمد. نخست یک بهانه‌ی بسیار کوچکی پیدا کرده آن را بزرگ گردانیدند و هایهوی راه انداختند. در آن زمانها کتابی بنام «الدروس‌النحویه» که در مصر چاپ شده بود در مدارس درس خوانده می‌شد. در مراغه یک فشنگ‌سازی از ورق‌پاره‌ی آن فشنگی ساخته بود ، که چون فشنگ را انداخته بودند ورق‌پاره‌ی نیم‌سوخته را به تبریز فرستادند و در اینجا طلبه‌ها هایهوی برپا کردند که چندان نتیجه‌ای نداد. لیکن در آن میان داستان دیگری در خود تبریز پیش آمد.

بدینسان که حاجی‌میرزا علی‌اصغر نامی کتابفروش ، زمانی قرآن بچاپ رسانیده بود که باطله‌های چاپ آن را که یک رویش قرآن و روی دیگرش سفید بوده بمصرف‌های دیگر می‌رسانیده. از جمله هنگامی خواسته بوده است یک آگهی بچاپ رساند که در آن تصویر شیری بوده و چند نسخه را بروی آن ورق‌پاره‌های باطله بچاپ می‌رساند که این بدست ملاها می‌افتد و عنوان هایهوی می‌گردد.

یک روز بازارها بسته شده سراسر شهر پر از غوغا می‌گردد که بروی ورق قرآن عکس سگ چاپ کرده‌اند ، لامذهبها بقرآن توهین کرده‌اند. طلبه‌ها بچند چاپخانه رفته دستبرد و آزار دریغ نمی‌گویند.

در محله‌های دوردست می‌خواسته‌اند بریزند و دبستانها را تاراج کنند. تفصیل این وحشیگری زیاد است و مرا مجال گفتگو نیست.

در اینجا نیز ملایان بمقصود خود رسیدند. با همان آشوب و غوغا اداره‌ی فرهنگ را ترسانیده از میان بردند (2) و دوباره اوقاف را بچنگ خود آوردند.

داستان سوم دو سال پیش درباره‌ی جمعیت ما بود. در اینجا نیز چون ملایان تبریز درمانده و دکانهای خود را در نتیجه‌ی کوششهای ما در خطر می‌دیدند و چاره‌ی دیگر نمی‌یافتند بهمدستی صوفیها و بهائیها و دیگران آشوب راه انداختند که اینان قرآن می‌سوزانند و مردم عامی بازاری را بهیجان آوردند که یک رشته وحشیگریها رخ داد.

این داستان که در تبریز رخ داده است ، از آن زمان ملایان تهران کوشش بسیار دارند که شاید ماننده‌ی آن غائله را در تهران یا در شهرهای دیگر نیز برپا گردانند و با صد بیشرمی و خیره‌رویی بر منبرها و در مجلسها عنوان می‌کنند که اینها قرآن می‌سوزانند و با این بیشرمی پست ، یخ‌فروش و سلمانی و دلاک و درودگر و باربر را بر ما می‌شورانند. اینست داستان آن.

ج ـ ما شنیده‌ایم شما هر ساله جشن می‌گیرید و کتاب می‌سوزانید ، آیا آن هم دروغست؟..

د ـ آن دروغ نیست. ولی آن چه ربط بقرآن‌سوزانی دارد؟!. این یکی از کارهای ماست که کتابهای زیانمند را از رُمانها و دیوانهای شاعران و کتابهای فال و جادو و مانند اینها می‌سوزانیم و از میان می‌بریم. این دنباله‌ی آن نبردی است که با گمراهیها و نادانیها داریم. این چه ارتباط بقرآن دارد که ما آن را گرامی می‌داریم و از کتابهای وَرجاوَند[=مقدس] می‌شماریم؟.

این کتابسوزان کار نهانی نیست.

همه‌ساله جشن برای آن گرفته می‌شود و همه‌ساله فهرستی از کتابهای سوخته شده بچاپ می‌رسد. باز همه‌ساله تکرار می‌شود که قرآن در نزد ما ارجمند است.

نه تنها قرآن همه‌ی کتابهای دینی نزد ما ارج و احترام دارد. پس از همه‌ی اینهاست که چند تن آخوند بیشرم بمیان افتاده‌اند و از این تهمت استفاده برای خود می‌خواهند ، اینها چندان پست است که من شرمم می‌آید گفتگویش کنم.

ج ـ امروز استفاده کردیم. این دو سه ساعت برای ما باندازه‌ی یک عمر قیمت دارد.

امیدوارم باز فرصت کرده برای استفاده باینجا بیاییم.


پابرگیها از ویراینده :
1ـ اصل : 1329 که غلط چاپیست. در پرچم هفتگی ش2 گفتار «در تبریز وحشیگری حکایتها دارد» 1339 آمده.
2ـ خواست از این جمله گویا آنست که اداره‌ی فرهنگ را کنار زدند. این هم تواند بود که در چاپ لغزشی روی داده و «از میدان بدر بردند» درست باشد.


.
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی سه از پنج


اگر بگویید : «از راه دانشها باین راستیها برسیم». خواهیم گفت : دانشها باینها راه ندارد ، و شما می‌بینید که نتوانسته‌اند رسید ، و چنانکه دیدیم همه‌ی آنها نگاهشان برویه‌ی مادّی اینجهان بوده است.

دانشها راهشان آزمایش و جستجوست و این ناگزیریست که جز برویه‌ی مادّی جهان نپردازند. این از نارسایی آنها نیست. ما از این راه نه تنها ایرادی بدانشها نمی‌کنیم همین را برای دانشها بایا[=واجب] می‌شماریم. ایراد ما بآنست که گفته شود همه چیز با دانشها بدست می‌آید. چنین سخنی هیچگاه درست نخواهد بود.

آدمی راه دانستنش تنها آزمایش و جستجو نیست. درو یک نیروی دیگری بنام خرد هست ، یک رشته دریافتهایی هست ، که چیزهایی را نیز با اینها می‌داند. کار دین با اینهاست.

در اینجا شنونده سخنم را بریده گفت : خرد یا عقل که شما می‌گویید در مردم هست. پس خودشان دانستنیها را می‌دانند و حاجتی به دین نخواهند داشت.

گفتم : پاسخ این را داده‌ایم : «خردها را نیز آموزگاری باید». دوباره می‌گویم : شما باید شماره‌های پیمان را بخوانید تا بدانید ما چگونه در هر زمینه‌ای راستیهای آن را روشن گردانیده و جای ایرادی بازنگزارده‌ایم.

بسخن خود برگردم : بیشتری از درس‌خوانندگان و اروپادیدگان باین سخنانی که ما بنام دین می‌گوییم ارجی نمی‌گزارند. می‌گویند : سود اینها بزندگانی چیست؟!.. از اینها چه نتیجه بدست آید؟!.. ولی من نشان خواهم داد که همین سخنان بزندگی بستگی دارد و آنگاه برای جلوگیری از پراکندگی باین سخنان نیاز بسیاری هست. برای آنکه شما چگونگی را بهتر دانید به یک دلیلی می‌پردازم :

شما می‌دانید که دانشهایی که امروز هست با دین مسیح و بلکه با همه‌ی دینها و کیشهایی که امروز در جهانست ناسازگار است. در نتیجه‌ی همینست که در هر کجا که این دانشها رواج یافته باورهای دینی سست شده. لیکن از آنسوی در این دویست سال که این دانشها در اروپا رواج گرفته کیش مسیح را از میان نبرده. هنوز در سراسر اروپا کلیساها شانه بشانه‌ی دانشگاهها می‌ایستد و هنوز دستگاه کشیشان همچنان رنگینست. ملیونها کسان در دبیرستانها این دانشها را می‌خوانند و پوچی بسیاری از آموزاکهای دینی را می‌دانند با اینحال پا از کلیسا نمی‌کشند و دست از دامن کشیشان برنمی‌دارند. بلکه بسیاری از دانشمندان بنام و از پرفسوران این رفتار را می‌کنند.

چرا چنین شده است؟.. برای آنکه این دانشها نارساست و به بسیاری از پرسشهای درونی مردمان پاسخ نمی‌تواند داد. اینست مردمان با آنکه کیش مسیح و دیگر کیشها و دینها را پر از افسانه‌های بیپا می‌بینند از آنها دست برنمی‌دارند. ما درمیان این جنگ (1) دیدیم که هنوز در اروپا و آمریکا هواداران مسیحیگری نیرومندند. زیرا چون گفته می‌شد آلمانیان می‌خواهند دینها را از میان بردارند. آنان این را بزیان خود دانستند و دیدیم که از خود برگردانیدند. نیز دیدیم که یک دولت بزرگ سوسیال که سالها با دین نبرد کرده بود در این هنگام ناگزیر گردید دینداری از خود نماید (2). اینها چیزهای کوچکی نیست.


پابرگیها از ویراینده :
1ـ جنگ جهانی دوم
2ـ اشاره بدست کشیدن روسها از نبرد با کیشهاست.


.
باید از دور و نزدیک دست بهم داد.pdf
203.3 KB
🔸 بدبختی توده و ریشه‌ی آن

🔹 باید از دور و نزدیک دست بهم داد


💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 با بدنهادان دشمنی نمایید (تکه‌ی یک از دو)


در شماره‌ی دیروز پرچم شرحی از حال آذربایجان نوشتیم و اینک می‌خواهیم باز در آن زمینه چند سخنی نویسیم :

چنانکه می‌شنویم ماجراجویانی که در تبریز و ارومی و دیگر جاها حزب می‌سازند و یا دسته بسته بآدمکشی می‌پردازند ، چنین وامی‌نمایند که افسران سپاهی و کارکنان سیاسی شوروی پشتیبانی بآنان دارند و باین آوازه‌ی دروغ کار خود را پیش می‌برند.

در نتیجه‌ی همین نسبت است که کارکنان دولت شوروی بارها بصدد تکذیب آمده و این نسبت را از خود رد کرده‌اند.

ما می‌خواهیم بکارکنان دولتی ایران در آذربایجان و همچنین بمردم آنجا بگوییم که گذشته از آنکه کارکنان دولت شوروی چنان نسبتی را تکذیب می‌کنند و این تکذیب دارای همه گونه اعتبار می‌باشد اساساً ما با دولت شوروی پیمانی داریم و آن پیمان باستواری خود برجاست.

در شهریور ماه که سپاهیان دو دولت بخاک ما درآمدند و آن حوادث رخ داد ، خود آنان در همه جا آگهی پراکندند که درآمدنشان بایران از روی دشمنی نیست و بیش از این مقصودی ندارند که از وضع جغرافیایی کشور ما استفاده‌ی جنگی کنند و سپس خود آنان پیمانی پیشنهاد کردند که چند هفته در مجلس بگفتگو گزارده شد و پذیرفته گردیده و در آن پیمان تصریح گردیده که این بودن سپاه انگلیس و روس در ایران اشغال نظامی نیست و هیچ گونه مزاحمتی با قوای تأمینیه نخواهند داشت و هیچ گونه دخالتی در کارهای درونی ایران نخواهند نمود.

در نتیجه‌ی آن اظهار دوستی که نمودند و این پیمانی که بستند ما نیز با آنان رفتار دوستانه می‌نماییم و در این هنگام که سراسر جهان در جوش و خروشست و هر توده‌ای از بزرگ و کوچک از سرنوشت آینده‌ی خود گفتگوها و جستجوها می‌کند ما با یک آرامش و خاموشی روز می‌گزاریم و بلکه بجلوگیری از احساسات جوانان و دیگران می‌کوشیم. و باطمینان اینکه همسایگان استقلال کشور ما را در پیمانی که بسته‌اند تصریح نموده و البته آن را محترم می‌شمارند از تشویش خودداری نموده یک جمله در روزنامه‌هامان شکایت نمی‌نویسیم.

تاکنون بارها رادیوهای محور سخن از دخالت کارکنان شوروی در آذربایجان راندند و رادیوها و روزنامه‌های روسی و انگلیسی بتکذیب پرداختند و در هر فرصتی از اشاره باستواری مواد پیمان خودداری ننمودند.

کوتاه مطلب : آنچه نباید ترتیب اثری کرد اینست که کارکنان دولت شوروی از اشرار و ماجراجویان پشتیبانی نمایند. این چیزیست که هیچگاه نباید پذیرفت و هیچگاه بِرو نباید آورد.

ما باید گناه را از خود آن اشرار و ماجراجویان بدانیم. باید آنها را به پستنهادی بشناسیم و از نفرت و بیزاری بازنایستیم. باید فراموش نکنیم که در چنین هنگامی که می‌بایست همه هوسها را کنار گزارند و همه کینه‌ها از یاد برند و همگی از دور و نزدیک دست بهم داده ‌امنیت و آرامش را نگاه دارند و همدستی و یگانگی نشان دهند ، یک دسته بدنهادانی فرصت یافتند و ببهانه‌هائی دم از تفرقه زدند و با یک خیالهای خائنانه‌ای حزبها ساختند و بدستاویز مسلک دسته‌های تاراجگری و آدمکشی بروستاها فرستادند.

باید فراموش نکنیم که در توده‌ی ما چنین بدنهادانی بسیارند. فراموش نکنیم که تاراجگران کرد همینکه فرصت یافتند از کشتار و یغما پرهیز نمی‌کنند. فراموش نکنیم که آسوریان در رضائیه همیشه مایه‌ی دردسری برای ما فراهم می‌کنند. فراموش نکنیم که یک دسته هوسمندانی در توده‌ی ما یافت شده‌اند که اگر یک رضاشاهی برخاست و مشتی گره کرد پستنهادانه خاموشی می‌گزینند و باین گوشه و بآن گوشه می‌خزند و اگر آزادی داده شد اینزمان در لجام‌گسیختگی اندازه نمی‌شناسند و بنام خودنمایی و هوسبازی پشت پا باستقلال کشور نیز می‌زنند.


.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی دوم

🔸 تکه‌ی 1


روزی دو تن جوانی آمدند و با بودن كسانی دیگر پرسشهایی كردند و پاسخهایی داده شد كه چون یادداشت كرده‌ام در اینجا بچاپ می‌رسانیم. برای آنكه نامها برده نشود یكی از پرسندگان را «الف» و دیگری را «ج» و خود را «د» نامیده‌ام. کسروی


الف ـ ما کتابهای شما را خوانده‌ایم. حرفهای شما اساسیست. ولی اشکالهایی بنظر ما رسیده که می‌خواستیم از خودتان بپرسیم.

د ـ بپرسید.

الف ـ یکی از ایرادها که بشما می‌گیرند آنست که شما می‌گویید ایرانیها گرفتار اختلافاتند. آنها می‌گویند این هم اختلاف دیگری خواهد بود. بگفته‌ی خودتان در ایران چهارده مذهب هست. آنها می‌گویند این هم مذهب پانزدهم خواهد بود.

د ـ مقصودشان چیست؟.. از این ایراد چه نتیجه می‌خواهند؟.. گرفتم که سخنشان راستست و چنان خواهد بود که آنان می‌گویند ، چه کار باید کرد؟. آیا باید بخاموشی گرایید و بهیچ کوشش برنخاست؟!. آیا باید این اختلافها را بحال خود گزاشت و درپی چاره نبود چرا که آن هم اختلاف دیگری خواهد بود؟!.

آنگاه این ایراد بدیگران هم وارد است. مثلاً پیغمبر اسلام می‌بایست با بت‌پرستی نبرد نکند و اسلام را بنیاد نگزارد چرا که آن هم اختلاف تازه‌ی دیگری بود. کارل مارکس با سرمایه‌داری بمعارضه برنخیزد چرا که آن هم کشاکش تازه‌ای می‌شد. ما در ایران مشروطه را نخواهیم چرا که اختلاف دیگری پدید می‌آورد.

بدبختان چون درپی نیکی نیستند و نیک نمی‌توانند شد این بهانه‌ها را می‌آورند. سخنانی بآن روشنی و استواری ، ببینید در برابرش چه یاوه‌ها می‌بافند.

تو گویی در بهشت برینند و ما آمده‌ایم بیرونشان می‌بریم که بدینسان ناز می‌کنند و بهانه‌ها می‌آورند. در لجنزار نادانی و گمراهی فرورفته‌اند و ما که حقایق را گفته می‌خواهیم رهاشان گردانیم چنین سخنانی را می‌شنویم. آیا اینان شایسته‌ی نام آدمی هستند؟!.

آنگاه آنان اشتباه می‌کنند. این سخنان اختلاف دیگری نخواهد بود. مذهبی بمذهبها افزوده نخواهد شد. اینکه شما می‌بینید در ایران قرنهاست کیشهای گوناگون پدید آمده و همه با هم بازمانده و هیچ یکی نتوانسته دیگرها را از میان برد از آنجاست که همه‌ی آنها در یک ردیف است ، یکی را بدیگری برتری نیست. هیچ کدام از روی دلیل نیست. همه از روی پندار است. شیعیگری با بهائیگری هر دو در یک ردیف است. اگر هزارها سال بگذرد هیچ یکی آن دیگری را از میان نتواند برد. آن دیگرها نیز بهمین حالست.

این چه ربط بآن دارد که ما مردمان را بحقایق می‌خوانیم و سخنانی می‌گوییم که در استواری همسنگ دانشهاست و در هر کجا داوری خرد را بمیان می‌کشیم؟!. آنها کجا و این کجاست؟!. کسی تا چه اندازه نافهم باشد که جدایی درمیانه نگزارد!.

شما امروز می‌بینید هزارها مردان و زنان ، همانکه کتابهای ما را خوانده و سخنان ما را شنیده‌اند بی‌اختیار آن را پذیرفته‌اند و در راهش پایداری می‌نمایند و روزبروز بشماره‌شان می‌افزاید.

می‌بینید ما بهمه‌ی کیشها و بهمه‌ی بدآموزیها ایرادها گرفته‌ایم و بیپایی یکایک آنها را نشان داده‌ایم. پیروان آنها چون نمی‌توانند پاسخی دهند یا آنان نیز ایرادی گیرند مردم عامی را بما می‌شورانند و دست بجنایت می‌گشایند ، و گاهی که ناچار شده می‌خواهند کتابی نویسند چندان سخنان پست و بیفرهنگانه در آن می‌گنجانند که مایه‌ی نفرت خوانندگان می‌شود.


.
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی چهار از پنج


اما در زمینه‌ی دوم ، ما می‌گوییم : آدمیان باید از روی خرد زندگی کنند. امروز زندگانی از روی خرد نیست. شما یک نگاهی بجهان کنید. این کشتارها و این ویرانیها برای چیست؟!.. در راه چه خواست بزرگی اینهمه جوانان را بکشتن می‌دهند؟!.. چرا اینهمه شهرها را ویران می‌گردانند؟!.. این آرمانها که هر یکی از دولتهای بزرگ برای خود گرفته‌اند و در راه آن این آسیبها را بخودشان و بدیگران می‌رسانند چه ارزش دارد؟!.

جنگ و خونریزی بماند. خود آن آرمانها دور از خرد است. مگر روی زمین گنجایش همه را نمی‌دارد که باهم پیکار می‌کنند؟!.. چرا هر یکی در سرزمین خود بآباد گردانیدن جهان و بزندگی از روی آرامش و خوشی نمی‌پردازند.

شما زمانی نیک اندیشید و آن نتیجه‌ای که اینان از این کشاکشها می‌خواهند با آن رنجها و زیانهایی که در این راه بخود هموار می‌سازند به ترازو گزارید تا بدانید چه اندازه از خرد دورند. سالیان دراز شب و روز کوشیده ، سرباز پرورده ، افزار بسیج کرده ، هیاهوها راه انداخته ، نیرنگها بکار زده ، دروغها گفته‌اند ، و سرانجام نیز بجنگ و خونریزی پرداخته‌اند ـ در راه چه؟!.. در راه آنکه بیکدیگر چیرگی نمایند. آیا این خوی جانوران نیست؟!.. آیا چه جدایی با رفتار پلنگ و شیر دارد؟!.. اگر نتیجه‌ی زندگی این خواهد بود پس آن لاف پیشرفت چیست؟!.. پس آن دانشها چه سودی دارد؟!.. در جایی که آدمیان رفتار گرگ و پلنگ خواهند داشت و آرمانشان جز چیرگی بهمدیگر نخواهد بود دیگر بدانشها چه نیاز است؟!.. کوشش در راه پیشرفت چه معنایی می‌دارد؟!.

اینها بیش از همه نتیجه‌ی ندانستن معنی زندگانی و گوهر آدمیگریست. شما امروز اگر با یکی از سران دولتها گفتگو کنید و این را ایراد گیرید خواهد گفت : «زندگانی نبرد است». در جایی که چنین نیست. ما این را نیک نشان داده‌ایم که آدمی را نیازی به نبرد نیست. بلکه آدمی از سرشت روانی خود از نبرد بیزار است.

از آنسوی اینان از ناآگاهی ، جهان را ازآنِ خود می‌شمارند و اینست بدلخواه در آن می‌زیند و از روی هوس و خوی جانی برفتار می‌پردازند. اینان اگر زمانی می‌اندیشیدند که هر یکی بی‌دلخواه و ناگزیر باینجهان می‌آیند و یک روزی هم بی‌دلخواه و ناچار می‌روند ، از این ناآگاهی بیرون می‌آمدند و رفتار خود را دیگر می‌گردانیدند.

اینهاست که ما دین می‌خوانیم. اینهاست که دنبال می‌کنیم. اینهاست که می‌گوییم گرانمایه‌ترین چیزی در جهانست. کنون اگر شما ایرادی می‌دارید بگویید بشنویم.

گفت : من باید نوشته‌هاتان بخوانم ، اگر ایرادی داشتم بگویم. در اینجا تنها یک ایرادی بخاطرم می‌رسد. می‌خواهم بدانم اینها به چه نحو پیش خواهد رفت؟!.

گفتم : در جهان نیکیها و راستیها چگونه پیش رود؟!.. چهارصد سال پیش اگر کسی گفتی : «زمین بگرد خورشید می‌چرخد» بیدینش شمردندی و آزار دریغ نگفتندی. ولی امروز اگر کسی جز آن گوید نادانش شمارند. روزی بوده که مشروطه یا سررشته‌داری توده در اندیشه‌ی کسی نبوده. ولی امروز در بیشتر کشورها روانست. اینها از چه راه پیش رفته.

در ایران هرچه را بگویی پاسخ دهند : «زور باید تا پیش رود». ولی چنین نیست. راستیها را باید گفت و برویش ایستادگی نمود و در راه پیشرفتش کوشید. آن خود نیرو پدید خواهد آورد.

راستی‌پرستی یکی از گهری‌ترین[اصلی] خویهای آدمیست و همان پایَندای[ضامن] پیشرفت راستیهاست. ما نیز باید بکوشیم و این گفته‌های خود را در جهان پراکنده گردانیم تا راه برای خود باز کند.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 با بدنهادان دشمنی نمایید (تکه‌ی دو از دو)


اینها از آلودگیهای خود توده است. ما باید در اندیشه‌ی چاره باین آلودگیها باشیم. باید این نامردان را دشمنان خود دانسته سزای خائنان بایشان دهیم. باید نگوییم از ما هستند. نگوییم خویشان یا دوستان ما می‌باشند. نگوییم نام ایرانیگری برای خود دارند. باید فریب آزادیخواهی و مسلکداری که از خود می‌نمایند نخوریم.

بیشرمی ‌نگرید : اشرار را برمی‌انگیزند که بروستاها روند و مردان و زنان بیگناه را بکشند ، و چون نیروی نظامی از چگونگی آگاه می‌گردد و بسراغشان می‌رود و دستگیرشان می‌سازد اینزمان بدادخواهی می‌پردازند و تلگراف می‌فرستند که قوای دولت «چون فاشیستهای خونخوار» بفلان دیه ریختند و چنین کردند و چنان کردند. با این جمله می‌خواهند خود را آزادیخواه بجلوه دهند و در ضمن دعوی انتساب بدولت شوروی نمایند. اینست شیوه‌ی کاری که برای بدنهادیهای خود اندیشیده‌اند.

بدنهادان بنام هواداری از رنجبران ریشه‌ی رنجبران را می‌کنند. آدمکشان و تاراجگران را هوادار رنجبران می‌خوانند و سپاهیان دولتی را که برای نشر امنیت رفته‌اند ، «فاشیستهای خونخوار» نام می‌دهند. اینست نمونه‌ی وارونه‌گوییهای آنان.

دوباره می‌گویم باید اینان را دشمن گرفت. باید از نفرت و بیزاری بازنایستاد. این نتیجه‌ی سستگیری مردم است که یکمشت هوسمندان خیانتکار گستاخ گردیده‌اند.

ما می‌شنویم دسته‌هایی از تبریز و دیگر جاها می‌کوچند. این کار بسیار غلط است. کوچیدن برای چیست؟!.. مگر می‌خواهید از سرزمین خود دست بردارید؟!. مگر می‌خواهید آن را باشرار واگزارید؟!.. و آنگاه بکجا می‌کوچید؟!.. مگر در شهرهای دیگر از آن بدنهادان نیستند؟!.. مگر گمان آشفتگی بهمه جا نمی‌رود؟!..

این جز نتیجه‌ی سستنهادی و ناشایستگی نیست. هرگز نباید کوچید. هرگز نباید از شهر خود چشم پوشید. چرا آن نمی‌کنید که مردانه دست بهم دهید و یک دسته‌ی نیرومندی باشید و در برابر اشرار ایستادگی نشان دهید؟!.. چرا آن نمی‌کنید که یک توده‌ای گردیده و از کارکنان دولت که بکندن ریشه‌ی اشرار می‌کوشند پشتیبانی بنمایید.

بدانید ای آذربایجانیان : وظیفه‌ناشناسی و خیانت بکشور راههای بسیاری دارد و در این هنگام یکی از آنها کوچیدن و شهر را به اشرار و ماجراجویان بازگزاردنست.

می‌دانم خواهید گفت : از دست ما کاری برنمی‌آید. می‌گویم : تا بدینسان پراکنده‌اید البته هیچ کاری از دستتان نخواهد آمد. ولی اگر آزادگی نمایید و مردانه بیک راه درآیید و یک دسته‌ی آبرومندی باشید در آنحال خواهید توانست باشرار فیروز درآیید و هر آرزویی که دارید بانجام رسانید.

(پرچم روزانه شماره‌ی 52 آدینه 7 فروردین ماه 1321)



.
🖌 احمد کسروی

پرچم روزانه ش۵۲
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی دوم

🔸 تکه‌ی 2


چندی پیش داستانی رخ داده که بهتر است برایتان بگویم : دو ماه پیش هنگامی که من در بیمارستان بودم باهَماد[=جمعیت] ما نیاز به وام پیدا کرده بود. از تهران بشهرستانها تلگراف کرده‌اند که هرچه توانند بنام وام به تهران فرستند. در اهواز پولی گرد آورده می‌خواسته‌اند بفرستند. بازرگانی یکی از همراهان ما را خوانده و چنین گفته : «شنیدم از تهران پولی به وام خواسته‌اند. این بیست‌هزار ریال را هم من می‌دهم که بفرستید» گفته : «وام را از خود باهَماد خواسته‌اند. شما چون از ما نیستید نباید از شما پولی پذیریم». گفته : «من از شما هستم ، کتابهاتان خوانده‌ام. اگر تاکنون بآشکار نینداخته‌ام جهتی داشته».

سپس داستان خود را گفته و دانسته شده که آخوندی در تهران کتابی بزیان ما نوشته و بچاپ رسانیده که بهمه جا فرستاده ، و آن کتاب چندان پست و آخوندانه است که این بازرگان که آن را خوانده نفرتی درو تولیده شده ، و همان نفرت او را واداشته که از کتابهای ما بدست آورد و بخواند ، و چون خوانده و با حقایقِ روشن روبرو گردیده ناچار شده همه را بپذیرد.

این یک داستانست و صد مانند آن رخ داده. این بهترین دلیلست که حقایق بسیار نیرومند است و چون درمیان توده‌ای انتشار پیدا کرد گمراهیها و نادانیها در برابر آن ایستادگی نتوانند داشت. بهترین مثَل دین اسلامست که چون پدید آمد بت‌پرستی و نادانیهای دیگر را از عربستان بیرون گردانید.

می‌توانیم این موضوع را با زبان علمی گفتگو کنیم : ما درمیان سخنان خود روشن گردانیده‌ایم که آدمی چون دارای دو جنبه‌ی جانی و روانیست ، نیکیها و بدیها را در نهاد خود باهم دارد ، و یکی از نیکیهایی که در نهاد او نهاده شده راستی‌پرستی یا حقیقت‌پژوهیست. هر آدمی با نهاد پاک تشنه‌ی حقایقست ، جوینده‌ی آنهاست. اینست همانکه سخنانی را شنید و آنها را حقایق دانست تشنه‌وار می‌پذیرد و به هواداریش برمی‌خیزد و از هر چیزی که مخالف آنست نفرت پیدا می‌کند.

در جهان همیشه پیشرفتها از این راه پدید آمده. برای مثل می‌گویم : مشروطه در جهان چگونه رواج گرفته؟. آیا نه آنست که مردان نیکخواهی آن را اندیشیده و دریافته و بزبان آورده‌اند و همانکه انتشار یافته غیرتمندانِ پاکدرون بهواداریش برخاسته در راه پیشرفت آن جانفشانیها نموده‌اند و با کوششهای خود تاج و تختها را از میان برده‌اند؟.

بهتر از آن داستان اسلام است. آن دین چگونه پیش رفت؟ نه آن بود که چون مرد بزرگواری برخاست و حقایقی را بزبان آورد پاکدلان و غیرتمندان از دور و نزدیک بتکان آمدند و به یاری او برخاستند و با جانفشانیهای خود دستگاه بت‌پرستی را از سراسر عربستان برچیدند؟..


.
🖌 احمد کسروی

🔸 کتاب «پرسش و پاسخ»
🖌 احمد کسروی

🔸 کتاب «پرسش و پاسخ»
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی پنج از پنج


آری ما از سه چیز ایستادگیهایی خواهیم دید :

1) کیشهای بیپایی که در شرق و غرب پراکنده است. ما تباهی اینها را روشن گردانیده‌ایم چنانکه هیچ پاسخی نتوانند و نخواهند توانست. چیزی که هست صدهزاران کسان از اینها نان می‌خورند و بهره می‌برند. از آنسوی پیروان این کیشها مردان ناپاکیند و اینها را برای خود مایه‌ی دلگرمی (یا بگفته‌ی خودشان نمکزاری (1)) گرفته‌اند. از اینها گذشته دولتهای جهانگیر اروپا و آسیا (2) برای پیشرفت سیاستهای خود پایداری اینها را می‌خواهند. این چند چیز دست بهم داده و مایه‌ای برای ایستادگی این کیشها در برابر ما می‌باشد.

2) مادّیگری که گفتگویش کردیم. ما بی‌بنیادی آن را با دلیلهای روشن نشان داده‌ایم. ولی چون با هوسها و لگام‌گسیختگی‌های بسیاری سازگار است بزودی آن را رها نخواهند ساخت و آن نیز ایستادگیهایی خواهد داشت.

3) سیاستها و آرمانهایی که دولتهای جهانگیر برای خود میدارند و ما آنها را نخواهیم پذیرفت. اینها نیز سنگی در برابر ما می‌باشد.

ولی این ایستادگیها ما را از راه باز نخواهد داشت. زیرا نیروی راستیها بیشتر از اینست که پنداشته می‌شود. امروز ما را آن می‌باید که اینها را در جهان پراکنده گردانیم. آن می‌باید که دست بهم داده در این راه یک کوشش سختی کنیم. این کوشش نتیجه‌ی خود را خواهد داد. بویژه با پشتیبانی‌ای که خدا را با ماست.

از آنسوی پیشامدها همه بسود ماست. این جنگ و این خونریزی که امروز در جهانست از یکسو دولتهای بزرگ را با آرمانهای آزمندانه خواهد برانداخت و از یکسو مردمان را از گمراهیشان آگاه خواهد گردانید.

چنانکه گفتم : این خونریزیها بیش از همه نتیجه‌ی آن لغزشیست که در فهمیدن زندگی دچار گردیده و آن را جز کشاکش و نبرد نپنداشته‌اند. این جنگ نیک نشان خواهد داد که آن پندار بیهوده چه نتیجه‌های شومی را درپی داشته و همه را از آن بیزار خواهد گردانید. (3)


پابرگیها :
1ـ اشاره به اینست که گناه می‌کنند و سپس چنانکه هر چیزی در نمکزار پاک می‌گردد اینان نیز کیش خود را نمکزار گناهانشان گرفته‌اند که با زیارت یا با نمایشهای کیشی بگمان خود از گناه پاک می‌گردند. ـ ویراینده
2ـ دولتهای جهانگیر اروپا شناخته می‌باشند ولی از آسیا تنها کشوری که این ویژگی را در آن زمان توانستی داشت ، شوروی بود. ـ ویراینده
3ـ چنانکه نوشته شده این گفتار نتیجه‌ی گفت و شنیدیست که با یکی رفته است. ولی پیداست که در نوشتن اندک‌دیگرگونی رخ داده. نیز اندکی فزونتر از آن شده که در گفتگو بوده است.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید اندیشه‌ها یکرویه گردد (تکه‌ی یک از دو)


در گفتارهای گذشته معنی «دارایی» را روشن گردانیدیم. دارایی این خاک و این آبها و این هوا و این تابش آفتابست ، این کانهاست که بفراوانی در سینه‌های کوهها خوابیده ، این جنگلهای انبوه است که از این سر کشور تا بآن سر کشیده ،‌ این چشمه‌هاست ، این رودهاست ، این چمنهاست ، این چراگاههاست ، این چهارپایانست که از هر گونه در دسترس ماست و در کارهای زندگانی بما یاری می‌کنند ، این مرغهای قشنگ است که در خانه‌ها و در باغها با ما همسایگی می‌کنند.

اینهاست اساس دارایی. باید قدر اینها را دانست که از یکسو در اندیشه‌ی نگهداری آن بود و از یکسو بآبادی و نیکیش کوشید.

در شهریور ماه گذشته که آن حوادث اندوه‌انگیز رخ داد در همان روزها یکی از نمایندگان در مجلس گفتگوی جواهرات کرد و این سخن بزبانها افتاد ، و من میدیدم مردم با یک علاقه‌ی بسیاری باین گفتگوها می‌پردازند و از اینکه شاه گذشته آنها را با خود نبرده شادیها می‌نمایند.

این کار آنان بمن بسیار ناگوار می‌افتاد. زیرا می‌دیدم اینان به بیمهایی که از هر سو کشورشان را فراگرفته اهمیت نمی‌دهند ولی درباره‌ی جواهر آنهمه علاقه نشان می‌دهند.

می‌دیدم اینان از حقایق بسیار دورند و چنین می‌دانند که سرمایه‌ی زندگیشان آن جواهرات و مانند آنهاست. می‌دیدم معنی درست دارایی را نمی‌دانند.

از نظر حقیقت ارزش جواهر بسیار کمست. فلان لعل یا زمرد جز یک سنگ سرخ یا سبزی نیست و خود بیش از این سودی ندارد که یک پادشاهی آنها را بتاج خود زند و یک زنی آنها را بخود آویزد. اگر با آب و خاک بسنجیم همه‌ی آن جواهرات بهای یک کیلومتر زمین نمی‌باشد. زیرا این یک کیلومتر زمین سرچشمه‌ی زندگانی گروهی تواند بود ولی آن سنگهای قشنگ در زندگی هیچ اثری نتواند داشت.

اینها با آن اهمیتی که در نظر مردم دارند از دیده‌ی حقیقت همسنگ دیگر سنگها هستند. اینها نه گرسنه‌ای را سیر توانند کرد ، نه بدردی درمان توانند بود. نه به لُختی رخت توانند گردید. اگر روزی پایش افتاد و نیاز پیدا گردید باید در راه نگهداری کشور از اینها چشم پوشیم. نه تنها اینها ، باید از جانها در راه آن درگذریم. این سرزمین سرچشمه‌ی زندگانی ما و فرزندان ماست. اینها خانه و آسایشگاه ماست. باید همه‌ی ارزش را باین دهیم. باید همه‌ی کوشش را در راه نگه داشتن و آباد گردانیدن این بکار بریم. این وظیفه‌ی مردانگی هر کسی است.

در چندی پیش این را نوشتم که بمردم ایران هر سخنی را بگویید خواهند گفت : «می‌دانم». راستی هم آنست اینان از هر مطلبی یک چیزهای ناقص را شنیده‌اند و بی‌آنکه نیک بفهمند و باور کنند به دل سپارده‌اند. مثلاً نام میهن‌پرستی را شنیده و شاید چند گفتاری نیز در پیرامون آن خوانده‌اند. ولی از آنسوی مغزهاشان پر از اندیشه‌هاییست که بضد میهن‌پرستی می‌باشد.

امروز در ایران این یکی از گرفتاریهاست. این یکی از گرفتاریهاست که ‌اندیشه‌های درهم و ضد هم مغزها را پر گردانیده و خود نتیجه‌ی آنهاست که اراده‌ها سست شده ، فهمها از کار افتاده ، مغزها تباه گردیده. یکی از بدبختیهای ایرانیان همین می‌باشد و در این باره در سی سال اخیر بیش از همه روزنامه‌ها باعث بوده‌اند. اینها برای پر کردن ستونهای خود هرچه پیدا کرده بچاپ رسانیده‌اند ، و آنچه امروز گفته‌اند فردا بضدش نوشته‌اند. (1)


پابرگی از ویراینده :
1ـ در چهل سال گذشته نیز حکومت ملایان به این آشفته‌اندیشی بسیار افزوده. زیرا اینها که بجای کارِ راست و بنیادی ، بیش از همه کارشان را با «تبلیغ» و «نمایش» پیش برده‌اند ، میکروفن بدست و دوربین بدوش به میان مردم رفته و از ایشان گزارشهای خبری دلخواه خود را فراهم آورده نشان داده‌اند. بدآموزی آن کار این بوده که هر کسی گمان کرده می‌تواند و باید به هر جستاری درآید و دانسته و ندانسته ، اندیشیده و نیندیشیده به سخن بلکه به پندآموزی درآید. در سالهای نخست ، گزارشگران «صدا و سیما»شان همیشه می‌پرسیدند : اکنون چه «پیامی» برای مردم دارید؟ و مردم فریبخوار و ساده‌دل نیز آغاز میکردند به سخن‌بافی و «پیام دادن». کم‌کم زشتی این از میان برخاست و اکنون بسیار کسان هر یک خود را پیشوایی می‌پندارد که باید در هر زمینه‌ای به سخن درآید و گفتار نویسد و راه چاره نشان دهد.
نمونه‌ی آن سخنبافیهاییست که امروز بویژه در اینترنت و پیامرسانها بفراوانی دیده می‌شود. امروز ما بجای آنکه از متخصصان توده که تعدادشان هم محدود هست سخنان پرمغز بشنویم ، از کانالها و «گروهها» و «سایتها» صدها سخن کم‌ژرفا و بیمایه می‌شنویم که نتیجه‌ای جز آشفته‌اندیشی و بیکارگی مغزها ندارد.


.
🔸 سخنان بیاد سپردنی

🖌 احمد کسروی
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی دوم

🔸 تکه‌ی 3


آری آدمیان همه یکی نیستند. هستند کسان بسیاری که روانهاشان بیمار است و نیروی راستی‌پژوهی در آنان ناتوان می‌باشد. اینست با حقایق نه تنها یاوری نمی‌کنند با آنها بدشمنی و کارشکنی برمی‌خیزند. اینست همیشه مردم در برابر حقایق به دو دسته‌اند. همیشه چنانکه ابوبکر و عمر و علی و سلمان هستند ، بوجهل و بوسفیان و بولهب و معاویه نیز می‌باشند. همیشه در برابر بهبهانی و طباطبایی و ثقة‌الاسلام ، حاجی‌سید محمد یزدی و میرهاشم شتربانی و مفاخرالملک پدید آیند.

نتیجه‌ای که از این سخنان می‌گیریم آنست که گفته‌های ما همه حقایق است. ما چیزی از خود نگفته همه حقایق را دنبال کرده‌ایم. اینها را با کیشها و بدآموزیها که پایه‌ای جز پندار ندارد به یک ترازو نتوان گزاشت.

این حقایق پیش خواهد رفت و بر همه‌ی گمراهیهای گوناگون فیروز درآمده آنها را از پیش خواهد راند. شما خودتان می‌گویید : ما کتابهای شما را خوانده‌ایم. حرفهاتان اساسیست. سخنانی که اساسیست چه جای نگرانی از پیشرفت آنهاست؟!.

من تاکنون صد بار آزموده‌ام : کسانی که به نزد من می‌آیند و بگفتگو می‌پردازند ، اگر خردهاشان آزاد است و درپی حقایقند نبوده است که ناخشنود بیرون روند. گفتگو کرده و ایرادها گرفته و پاسخهایی با دلیل شنیده و همه را پذیرفته‌اند. آری گاهی هم کسانی آمده و شنیده و در هر کجا که درمانده‌اند سخن را پیچانیده‌اند و چون با همه‌ی آن بدرفتاری ، باز درمانده و سخنی برای گفتن نداشته‌اند رفته و دیگر نیامده‌اند.

برای آنکه سخن روشن گردد مثلی یاد می‌کنم : دو یا سه سال پیش روزی بوزارت فرهنگ رفتم. می‌خواستم وزیر را ببینم. چون نبود در اتاق کابینه نشستم. رئیس کابینه که دکترِ اروپادیده‌ایست بگفتگو پرداخته چنین گفت :

«من نوشته‌های شما را خوانده‌ام. کمتر کسی دیده‌ام باین شهامت چیز نویسد. با همه‌ی گفته‌های شما موافقم. تنها در موضوع ادبیّات مخالف هستم. زیرا نه آن جسارت می‌کنم که از شما خواهش کنم عقیده‌ی مرا بپذیرید و نه من خودم می‌توانم عقیده‌ی شما را در آن باره قبول کنم. اینست اختلاف باقی خواهد ماند».

گفتم : «چرا باید اختلاف باقی بماند؟.. شما عقیده‌ای دارید و من هم عقیده‌ای دارم. باید خرد را درمیانه داور گردانیم و آنچه داوری خرد باشد هر دو بپذیریم. ما برآنیم اختلافات بزرگتر از این را با داوری خرد از میان برداریم ...».

با شتاب گفت : «اشکال در همینجاست که شما می‌خواهید شعرا را تابع عقل گردانید. در حالی که شاعر تابع احساس است.»

گفتم ما منکر احساس و یا سَهِش نیستیم و نمی‌گوییم باید سهشها را کنار گزاشت. لیکن سَهِشها یا احساسات نیک و بدش توأم است. از اینرو باید تابع خرد باشد. یگانه نیرویی که خدا بآدمی برای شناختن نیک از بد داده خرد است. همه‌ چیز باید در زیر نگهبانی آن باشد.

اگر چنین باشد که مردم در احساسات آزاد باشند باید همه‌ی قانونها را کنار گزاشت و درهای دادگاهها را بست. زیرا جرمهایی که در جهان رخ می‌دهد اگر [همه‌ی] آنها نباشد باری نود درصدش نتیجه‌ی احساسات است. چنگیزخان آنهمه مردم را از روی احساسات می‌کشت. مگر خشم یکی از احساسات نیست!؟.. اصغر بروجردی (1) که بچه‌ها را می‌کشت آیا عنوانش جز احساسات بود؟!. فلان جوان که دنبال زنی را می‌گیرد آیا جز احساسات او را باین کار وامی‌دارد؟!..

اگر مقصود شما آنست که تنها شعرا در احساسات آزاد باشند که هرچه خواستند ـ از سودمند و زیانمند و از مغزدار و بی‌مغز ـ برشته‌ی شعر بکشند ، باید پرسید : چرا؟!.. چه شده که شعرا جز دیگران باشند؟!... شعرا چه برتری دارند؟!.. چه هنر بزرگی از خود نشان داده‌اند؟!..

چون باین پرسشها پاسخی نداشت خاموش ایستاد. من نیز برخاستم.


پابرگی :
1ـ همانست که در تهران بچه‌ها را می‌گرفت و می‌کشت و گرفتند و دارش زدند.


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)

🔸 (تکه‌ی 1)


از مقاله‌ای که درباره‌ی‌ شعر در شماره‌ی هفدهم پیمان نوشتیم برخی دوستان گله نوشته‌اند. یکی از ایشان که از شعراست چنین می‌نویسد : «شایسته نبود که شما شعرا را برنجانید بخصوص که اول کار شماست و بمساعدت شعرا احتیاج دارید».

می‌گوییم : امروز هیچ کس باندازه‌ی ما بدوستی مردم نیازمند نیست و ما سخت پرهیز داریم که کسانی را رنجانیده با خود دشمن گردانیم. لیکن ما این هم نمی‌توانیم که از گفتن عیبها ـ عیبهایی که زیان آن بهمه‌ی توده می‌رسد ـ زبان بازداریم.

در زمینه‌ی شعر هم عیبهای گفتنی بسیار است. شعر در ایران در قرنهای زبونی ایرانیان پیدا شده و اینست که آلودگیهای بیشمار دارد که اگر امروز هم از آن آلودگیها پاک نشود بی‌پرده باید گفت که جز کندن ریشه‌ی هوش و دانش ایرانیان میوه‌ی دیگری نخواهد داد.

تنها «شعرا» نیست. هر گروهی تا نیک از بد جدا نسازند و همیشه به نیکی نکوشند جز راه تباهی نخواهند پیمود.

شعرا اگر می‌گویند هرچه شعر است نیک است و هر که شاعر است نیکوکار می‌باشد و هرگز نباید ایرادی بر آنان گرفت بی‌پرده باید گفت سخت بخطا می‌روند و این راه آنان جز بسوی تباهی نیست.
ما می‌بینیم که برخی شعرا که جز بیهوده‌گویی کاری نداشته بلکه زشتگوییهای بسیاری هم کرده‌اند چون کسی از جلو ایشان درنیامده و عیب ایشان بازننموده کم‌کم مغرور شده خودشان را در جهان دیگری دیده و بدعواهای بیجایی برخاسته‌اند. یکی از اینان انوری است که تنها هنری که داشته بهم بافتن معنیهای سرسام‌آمیز بوده و بس :

گر ثور چو عقرب نشدی ناقص و بی‌چشم
در قبضه‌ی شمشیر نشاندی دَبَران را

از ناصیه‌ی کاهربا گرچه طبیعی است
سعی تو فروشوید رنگ یرقان را

انصاف بده تا در انصاف تو باز است
غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را

هزار سال بقا باد شاه عالم را
که هست گردش گردون ملک را محور

به تیغ کین تو آن را که کشته کرد اجل
خدای زنده نگرداندش بنفخه‌ی صور

آب [و] آتش را اگر در مجلسش حاضر کنند
از میان هر دو بردارد شکوهش داوری

شما اگر بشنوید که فلان تاریخنگار چینی در کتاب خود چنین نوشته که در زمان فلان پادشاه چین چندان ایمنی و آرامش در چین پدید آمد که گرگها دیگر آزار گوسفند نمی‌کردند و چه‌بسا که گرگ و میش باهم از یک چشمه آب می‌خوردند آیا درباره‌ی آن تاریخنگار چه عقیده پیدا می‌کنید؟ جز اینست که او را دیوانه‌ی نادان یا دروغگوی بی‌شرم می‌شمارید؟!

یا اگر در انجمنی نشسته باشید کسی چنین گفتگو آغاز کند که دیروز از بیابانی می‌گذشتم بره‌ای را دیدم از رمه دور افتاده و در بیابان سرگردان مانده در این میان ناگهان گرگی را دیدم که دوان دوان خود را بآن بره برسانید و آن را بدوش کشیده دوان دوان تا نزد رمه بردش و بدست شبان سپردش آیا چه پاسخی بآن کس می‌دهید؟.. جز اینکه او را دیوانه‌ی پریشان مغز می‌شمارید و بر حالش افسوس می‌خورید؟

پس چه خواهند گفت و چه خواهند اندیشید اگر چینیان یا مردمان دیگری این شعرهای شعرای ما را بشنوند و معنی آنها را بفهمند؟! آیا تنها گفتن اینکه اینها «مبالغه» است و حقیقت نیست چاره‌ی درد را خواهد کرد؟ آیا نخواهند پرسید که سود این مبالغه‌ها چه بوده؟! اگر چنین پرسشی کردند آیا چه پاسخی برای آن داریم؟!


.