🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 5
آن روزی که ما بگفتگو از شعر پرداختیم علاقهمندی بشعر و شاعران در ایران صورت یک هایهو بخود گرفته بود. هفتاد درصد شاگردان دبیرستانها و دانشکدهها شاعری میکردند ، روزنامهها و مجلههای ویژهی شعر انتشار مییافت ، در هر شهری انجمنهای باشکوه و آوازه برپا شده بود ـ با یک رشته گفتارهایی که نوشته شد همهی آنها از میان رفت.
امروز صدها کسانی هستند که شاعر بودهاند و پس از شنیدن حقایق نه تنها از آن بازگشتهاند شعرهای بیهوده را که گفته و دیوان پدید آورده بودند از میان بردهاند.
در همین جمعیت ما کسانی هستند که در شعرسرایی ورزیده بودهاند و شعرهای ستوده میسرودهاند. سپس که به بیهوده بودن آن شعرها پی بردهاند همه را بآتش کشیدهاند.
سالانه در نشستهای کتابسوزانی ما یک رشته از چیزهایی که سوزانیده شده شعرهایی بوده که خود شاعران آورده و پاکدلانه سوزانیدهاند.
چنانکه گفتم این مثل است. در همه جا چنینست ، دربارهی مذهبها نیز چنینست. کسانی که روانهاشان پاک و خردهاشان آزادست همانکه حقایق را شنیدند همه به یک راه خواهند درآمد و این راههای گوناگون از میان خواهد رفت. شیعی ، سنی ، بهائی ، شیخی ، کریمخانی ، علیاللهی ، صوفی ، زردشتی ، مسیحی ، کلیمی ؛ دیگر نخواهد ماند.
همه چیز بکنار. ما اگر تنها دین را تفسیر کنیم و آن را بمعنی راستش روشن گردانیم این مذاهب گوناگون از میان خواهد رفت.
دین چیست؟.. شما اگر انجمنی برپا ساخته از همهی پیروان و پیشروان مذهبها یک یا دو تن را بآنجا بخوانید و از آنان بپرسید : «دین چیست ، برای چیست؟..» هرآینه پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا آنان هیچگاه آن را نیندیشیدهاند ، هیچگاه درپی دانستن معنی راست دین نبودهاند.
اگر شما خودتان دین را معنی کنید : «دین شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است» ، «دین آنست که آدمیان تا توانند اینجهان را بشناسند و معنی زندگانی را بدانند ، تا توانند بجهان با دیدهی بیناتری نگرند ، و هر چیزی را بمعنی راستش شناخته در معنی راستش بکار برند ، آنگاه در زندگانی خرد را راهنمای خود گردانند و بآیین خرد زیند.»
اینها که معنی راست دینست بگویید و با مثالهایی روشن گردانید (بدانسان که ما در کتابهای خود روشن گردانیدهایم) ، همین یک کار اثر خود را خواهد کرد و بیگمان هر باخرد پاکدلی را ناچار خواهد گردانید که دین را بهمین معنی راستش شناسد و از کیش خود که با این معنی سازگار نیست دست بردارد.
من از خود شما میپرسم : آیا دین را جز باین معنی که ما میگوییم توان شناخت؟!.. امروز دستههای انبوهی از مردمان (در اروپا و آمریکا و دیگر جاها) به دین نیازی نمیشناسند ، آن را چیز زائدی میشمارند. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : دین چیز زائد یا بیهوده نیست. دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ـ با این معنیست که ما جلو ایراد آنها را میگیریم. اکنون اگر دین باین معنی نباشد بآنها چه پاسخی توان داد؟!.
آنها که میگویند : «این هم اختلاف دیگری خواهد بود» اینها را نمیدانند. سخن از روی بینش نمیرانند. چون درپی بهانهجوییند سخنی پیدا کرده میگویند. این سخنانی که ما میگوییم و حقایق را بازمینماییم همهی کیشها را بتکان خواهد آورد (چنانکه آورده است) و همهی مردان پاکدل آنها را خواهند پذیرفت. تنها مردان ناپاکدرون خواهند ماند که در برابر ما ایستادگی خواهند کرد ، و آنها نیز کاری نتوانسته از پا خواهند افتاد.
.
🔸 تکهی 5
آن روزی که ما بگفتگو از شعر پرداختیم علاقهمندی بشعر و شاعران در ایران صورت یک هایهو بخود گرفته بود. هفتاد درصد شاگردان دبیرستانها و دانشکدهها شاعری میکردند ، روزنامهها و مجلههای ویژهی شعر انتشار مییافت ، در هر شهری انجمنهای باشکوه و آوازه برپا شده بود ـ با یک رشته گفتارهایی که نوشته شد همهی آنها از میان رفت.
امروز صدها کسانی هستند که شاعر بودهاند و پس از شنیدن حقایق نه تنها از آن بازگشتهاند شعرهای بیهوده را که گفته و دیوان پدید آورده بودند از میان بردهاند.
در همین جمعیت ما کسانی هستند که در شعرسرایی ورزیده بودهاند و شعرهای ستوده میسرودهاند. سپس که به بیهوده بودن آن شعرها پی بردهاند همه را بآتش کشیدهاند.
سالانه در نشستهای کتابسوزانی ما یک رشته از چیزهایی که سوزانیده شده شعرهایی بوده که خود شاعران آورده و پاکدلانه سوزانیدهاند.
چنانکه گفتم این مثل است. در همه جا چنینست ، دربارهی مذهبها نیز چنینست. کسانی که روانهاشان پاک و خردهاشان آزادست همانکه حقایق را شنیدند همه به یک راه خواهند درآمد و این راههای گوناگون از میان خواهد رفت. شیعی ، سنی ، بهائی ، شیخی ، کریمخانی ، علیاللهی ، صوفی ، زردشتی ، مسیحی ، کلیمی ؛ دیگر نخواهد ماند.
همه چیز بکنار. ما اگر تنها دین را تفسیر کنیم و آن را بمعنی راستش روشن گردانیم این مذاهب گوناگون از میان خواهد رفت.
دین چیست؟.. شما اگر انجمنی برپا ساخته از همهی پیروان و پیشروان مذهبها یک یا دو تن را بآنجا بخوانید و از آنان بپرسید : «دین چیست ، برای چیست؟..» هرآینه پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا آنان هیچگاه آن را نیندیشیدهاند ، هیچگاه درپی دانستن معنی راست دین نبودهاند.
اگر شما خودتان دین را معنی کنید : «دین شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است» ، «دین آنست که آدمیان تا توانند اینجهان را بشناسند و معنی زندگانی را بدانند ، تا توانند بجهان با دیدهی بیناتری نگرند ، و هر چیزی را بمعنی راستش شناخته در معنی راستش بکار برند ، آنگاه در زندگانی خرد را راهنمای خود گردانند و بآیین خرد زیند.»
اینها که معنی راست دینست بگویید و با مثالهایی روشن گردانید (بدانسان که ما در کتابهای خود روشن گردانیدهایم) ، همین یک کار اثر خود را خواهد کرد و بیگمان هر باخرد پاکدلی را ناچار خواهد گردانید که دین را بهمین معنی راستش شناسد و از کیش خود که با این معنی سازگار نیست دست بردارد.
من از خود شما میپرسم : آیا دین را جز باین معنی که ما میگوییم توان شناخت؟!.. امروز دستههای انبوهی از مردمان (در اروپا و آمریکا و دیگر جاها) به دین نیازی نمیشناسند ، آن را چیز زائدی میشمارند. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : دین چیز زائد یا بیهوده نیست. دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ـ با این معنیست که ما جلو ایراد آنها را میگیریم. اکنون اگر دین باین معنی نباشد بآنها چه پاسخی توان داد؟!.
آنها که میگویند : «این هم اختلاف دیگری خواهد بود» اینها را نمیدانند. سخن از روی بینش نمیرانند. چون درپی بهانهجوییند سخنی پیدا کرده میگویند. این سخنانی که ما میگوییم و حقایق را بازمینماییم همهی کیشها را بتکان خواهد آورد (چنانکه آورده است) و همهی مردان پاکدل آنها را خواهند پذیرفت. تنها مردان ناپاکدرون خواهند ماند که در برابر ما ایستادگی خواهند کرد ، و آنها نیز کاری نتوانسته از پا خواهند افتاد.
.
✴️ گواهی پاکدلانه
آقای کسروی ، چندی بود که به بحران فکر گرفتار و باوضاع توده نگران بوده و اندیشههایی در مغز میپروراندم بطوری که گاهی آتش احساسات را با اشک چشم خاموش کرده از پروردگار توانا میخواستم که حقایق را بر من باز و براه راست هدایتم نماید. سپاس مر خدای را که دلم بنور حقیقت روشن تا اندازهای حقایق را دریافته بگمراهی توده نیز پی بردم و با چشم باز گام بگام پیشرفته تا بمقصود رسیدم یعنی بمنبع سرشار حقایق دست یافته و آن پاکمرد را به راهنمایی پذیرفتم.
از زمانی که بخواندن روزنامهی پرچم توفیق یافتم روزها هنگام فراغت از کار که بخواندن میپردازم گاهی عوالم دیگری در خود احساس میکنم بویژه هنگامی که از دیگر نگارشهای پاک مانند پیمان ، آیین ، راه رستگاری ... نامی در پرچم میبینم از شادی در پوست نمیگنجم و آرزو میکنم که بآنها نیز دست یابم. چه ، به کسی میمانم که مدتها تشنه بوده اکنون که بچشمه رسیده روزی یک قطره بآن بیاشامانند و یا منبعی را میماند که ظرفیت نامحدودی دارد بخواهند آن را قطره قطره پر سازند. ولی از سویی تهیدستی مانع از آنست که با سرفرازی درخواست فرستادن آنها را بنمایم. میاندیشم که بمطالعهی پرچم بس کرده و از دیگر آنها چشم بپوشم.
از دیگر سو نیروی راستیپرستی اجازهام نداده که بخاموشی گرایم و مطلوبی را که مدتها خواهان آن بودم باز هم در آرزویش بسر برم. اینست که از روی شرم از آن راهنما میپرسم که اگر کسانی بدینسان شیفتهی حقایق و در عین حال تنگدست باشند تکلیفشان چیست؟
ناگفته نماند که تاکنون تنها بخواندن و درک حقایق بس نکرده و همانطور که وعده کردم به نبرد با نادانیها برخاسته و به نشر حقایق میکوشم. چیزی که هست در محیطی واقع و با کسانی روبرو شدهام که درمیان آنها حقیقتپژوه کمتر یافت میشود که حقایق در آنها تأثیر کند.
قم ـ حقیقتگو
(روزنامهی پرچم ، شمارهی 205)
آقای کسروی ، چندی بود که به بحران فکر گرفتار و باوضاع توده نگران بوده و اندیشههایی در مغز میپروراندم بطوری که گاهی آتش احساسات را با اشک چشم خاموش کرده از پروردگار توانا میخواستم که حقایق را بر من باز و براه راست هدایتم نماید. سپاس مر خدای را که دلم بنور حقیقت روشن تا اندازهای حقایق را دریافته بگمراهی توده نیز پی بردم و با چشم باز گام بگام پیشرفته تا بمقصود رسیدم یعنی بمنبع سرشار حقایق دست یافته و آن پاکمرد را به راهنمایی پذیرفتم.
از زمانی که بخواندن روزنامهی پرچم توفیق یافتم روزها هنگام فراغت از کار که بخواندن میپردازم گاهی عوالم دیگری در خود احساس میکنم بویژه هنگامی که از دیگر نگارشهای پاک مانند پیمان ، آیین ، راه رستگاری ... نامی در پرچم میبینم از شادی در پوست نمیگنجم و آرزو میکنم که بآنها نیز دست یابم. چه ، به کسی میمانم که مدتها تشنه بوده اکنون که بچشمه رسیده روزی یک قطره بآن بیاشامانند و یا منبعی را میماند که ظرفیت نامحدودی دارد بخواهند آن را قطره قطره پر سازند. ولی از سویی تهیدستی مانع از آنست که با سرفرازی درخواست فرستادن آنها را بنمایم. میاندیشم که بمطالعهی پرچم بس کرده و از دیگر آنها چشم بپوشم.
از دیگر سو نیروی راستیپرستی اجازهام نداده که بخاموشی گرایم و مطلوبی را که مدتها خواهان آن بودم باز هم در آرزویش بسر برم. اینست که از روی شرم از آن راهنما میپرسم که اگر کسانی بدینسان شیفتهی حقایق و در عین حال تنگدست باشند تکلیفشان چیست؟
ناگفته نماند که تاکنون تنها بخواندن و درک حقایق بس نکرده و همانطور که وعده کردم به نبرد با نادانیها برخاسته و به نشر حقایق میکوشم. چیزی که هست در محیطی واقع و با کسانی روبرو شدهام که درمیان آنها حقیقتپژوه کمتر یافت میشود که حقایق در آنها تأثیر کند.
قم ـ حقیقتگو
(روزنامهی پرچم ، شمارهی 205)
شادروان صمدی از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی این یار کوشای کهن چنین مینویسد :
آقای صمدی از کسانیند که از همراهی با آقای مسعود [مقدم] براه ما آشنا گردیدهاند و با آنکه دو سال بیشتر نیست ، در این زمان کم در فهم و بینش پیشرفت نیکی کرده و بکوششهای سودمند بسیاری برخاستهاند ، و اکنون در میاندوآب میباشند که بهمدستی آقای مجلد و دیگر یاران با گمراهیهای گوناگون و دستهبندیهای فراوان و تاریکیهای ژرف آنجا نبرد میکنند.
کسانی که بیکار مینشینند و میگویند : «نمیشود ، پیش نمیرود» ، این بهترین پاسخی بایشانست که در سایهی کوششهای پاکدلانهی یکی دو تن جوانانی در جایی چون میاندوآب تکانی پدیدار گردیده است.
پرچم دربارهی این یار کوشای کهن چنین مینویسد :
آقای صمدی از کسانیند که از همراهی با آقای مسعود [مقدم] براه ما آشنا گردیدهاند و با آنکه دو سال بیشتر نیست ، در این زمان کم در فهم و بینش پیشرفت نیکی کرده و بکوششهای سودمند بسیاری برخاستهاند ، و اکنون در میاندوآب میباشند که بهمدستی آقای مجلد و دیگر یاران با گمراهیهای گوناگون و دستهبندیهای فراوان و تاریکیهای ژرف آنجا نبرد میکنند.
کسانی که بیکار مینشینند و میگویند : «نمیشود ، پیش نمیرود» ، این بهترین پاسخی بایشانست که در سایهی کوششهای پاکدلانهی یکی دو تن جوانانی در جایی چون میاندوآب تکانی پدیدار گردیده است.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 3)
در سخن تنها سنجیدگی و آراستگی بس نیست که آن را سودمند و گرانبها گرداند بلکه باید دارای معنیهای نیک و سودمند نیز باشد. چنانکه شرح این موضوع را در آن گفتار خود در شمارهی هفدهم دادهایم.
پس با اینحال ما نیکخواه شعرا میباشیم و دوستی آنان را میجوییم و هرگز نباید شعرا از ما دلآزرده باشند یا بدشمنی ما برخیزند.
مثلاً غزلهایی که شعرای ایران امروز میسرایند خود ایشان بهتر میدانند که چه رنجی را در راه سرودن آنها بر خود هموار میسازند و بسیاری از آنها را میتوان گفت که از بهترین غزلها میباشد. با اینهمه ما میپرسیم : آیا سود آن غزلها بخود سرایندگان یا بدیگران چیست؟.. پس آیا بهتر نیست که آن رنج را در زمینهی سودمند دیگری بکشند و نتیجهای از آنهمه کوششهای خود در دست داشته باشند؟!
درست داستان آن معمار استادیست که رنجها برده و خرجها کرده کوشک بس بلند و زیبایی میسازد ولی نه در شهر و آبادی بلکه درمیان یک بیابان بیآب و ریگزاری که همهی رنج و خرج او هدر میرود. ولیکن اگر آن کوشک را در یک شهر یا در یک آبادی دیگری بسازد هرآینه نتیجههای سودمندی در دست خواهد داشت.
شاید کسانی بگویند : این غزلها اگرهم سودی ندارد زیانش چیست؟! چرا باید شعرا را به یک کار بیزیانی نکوهش کرد؟! میگوییم هر چیزی همینکه سودمند نشد زیانآور خواهد بود. زیرا بچیز ناسود[مند] پرداختن خود کار بیهوده کردن است و کار بیهوده کردن از خرد میکاهد. وانگاه آیا این عیب کسانی نیست که با دل آسوده و بیدرد دعوای عشق بنمایند و یک عمر همیشه از درد عشقِ دروغی بنالند؟! آخر کدام مردم دیگری چنین رسمی را دارند که ایرانیان دومین آنان باشند؟!
در ایران امروز صدها عیب در زندگانی مردم پیداست که باید با گفتن و نوشتن چارهی آنها بشود. من دور نرفته تنها عیبهای آشکار را میشمارم : هنوز صدها واعظ چون بالای منبر میروند جز «قصص بنیاسرائیل» سخنی ندارند. هنوز رمالان و فالگیران و دعانویسان بساطهای خود را درچیده دارند و اختیار زنان بدست ایشان میباشد. هنوز سوگند خوردن که راست و دروغش هر دو زشت است در سراسر ایران رواج دارد. هنوز دشنام دادن و بکار بردن کلمههای زشت میانهی ایرانیان از خُرد و بزرگ شیوع بسیار دارد. هنوز چاپلوسی پیشهی بسیاری از مردم است که بیشرمانه دست از آن برنمیدارند. هنوز ایرانیان همگی از یکسوی «بنده» و «چاکر» و «غلام خانهزاد» و «احقرالخلایق» و از سوی دیگر «جناب مستطاب اجل اکرم» و «جناب علامی فهامی آیتالله فی الارضین» میباشند. هنوز عنوانهای پوچ و ننگین «فدایت شوم» و «قربانت گردم» در نامهنویسیها روان است. هنوز در ایران «خان» و «میرزا» دو یادگار چنگیز و تیمور در پیش و پس هر نامی شیوع دارد ...
از اینسوی در سایهی نزدیکی باروپا صد عیب دیگر رواج گرفته : از گستاخی زنان و مردان بنابکاری ، از ستیزهرویی جوانان ، از فراگرفتن بیماریهای ناپاک سراسر ایران را ، از فزونی سینما و تئاتر در همهی شهرها (1) ، از انتشار بدآموزیهای زهرآلود اروپاییان درمیانهی جوانان ...
با اینهمه زمینههای سودمند برای گفتن و نوشتن ، سخنوران ایران «منصوروار بر دار جان بانگ أنا الحق» میزنند و «خضر عشق» میشوند و «از آب حیات می» سیرابی میخواهند و «درون خم عرق غسل ارتماس» میکنند و زن و مرد از «جهان» شکایت مینمایند که «روزی بکام این دل شیدا نمیگردد» و «نقد دل و جان را یکسر» در بهای «یک بوسهی یار» (یار پنداری) از دست میدهند و «از شرار آه خود آتش به مافیها» میزنند و «از بادهی الست مست» گردیده تا «دم رستخیز هوشیار» نمیگردند و «جامهی عشق که خیاط ازل» بر تن ایشان دوخته تا ابد از تن در نمیآورند و به «خسرو پرویز» که قرنهاست مرده و استخوانهایش نیز خاک شده پیغام میدهند که
«بیش از این ستم به کوهکَن روا ندارد» و شیرین را مدتی برای او واگزارد و ...
دریغ ای ایرانیان! دریغ!
پابرگی از ویراینده :
1ـ سینما و تئاتر در آن دوره جز نمایشهای بیارج نمیداشتند. سپس که سودها و زیانهای این دو بهتر شناخته گردید در کتاب «ورجاوندْبنیاد» چنین گفته شده : «سینما اگر بیناکهای راست را نشان دهد و در راه یاوری بدانشها بکار رود از بهترین سرگرمیهاست». همچنین یکی از همباوران او (شادروان شکوهیان) گفته که در دبیرستانی که کسروی درس میداده براهنمایی او نمایشنامهای راست از پیشامدهای جنبش مشروطه تمرین کردهاند. بدینسان اندیشهی نویسنده دربارهی این دو رشته روشن میگردد.
.
🔸 (تکهی 3)
در سخن تنها سنجیدگی و آراستگی بس نیست که آن را سودمند و گرانبها گرداند بلکه باید دارای معنیهای نیک و سودمند نیز باشد. چنانکه شرح این موضوع را در آن گفتار خود در شمارهی هفدهم دادهایم.
پس با اینحال ما نیکخواه شعرا میباشیم و دوستی آنان را میجوییم و هرگز نباید شعرا از ما دلآزرده باشند یا بدشمنی ما برخیزند.
مثلاً غزلهایی که شعرای ایران امروز میسرایند خود ایشان بهتر میدانند که چه رنجی را در راه سرودن آنها بر خود هموار میسازند و بسیاری از آنها را میتوان گفت که از بهترین غزلها میباشد. با اینهمه ما میپرسیم : آیا سود آن غزلها بخود سرایندگان یا بدیگران چیست؟.. پس آیا بهتر نیست که آن رنج را در زمینهی سودمند دیگری بکشند و نتیجهای از آنهمه کوششهای خود در دست داشته باشند؟!
درست داستان آن معمار استادیست که رنجها برده و خرجها کرده کوشک بس بلند و زیبایی میسازد ولی نه در شهر و آبادی بلکه درمیان یک بیابان بیآب و ریگزاری که همهی رنج و خرج او هدر میرود. ولیکن اگر آن کوشک را در یک شهر یا در یک آبادی دیگری بسازد هرآینه نتیجههای سودمندی در دست خواهد داشت.
شاید کسانی بگویند : این غزلها اگرهم سودی ندارد زیانش چیست؟! چرا باید شعرا را به یک کار بیزیانی نکوهش کرد؟! میگوییم هر چیزی همینکه سودمند نشد زیانآور خواهد بود. زیرا بچیز ناسود[مند] پرداختن خود کار بیهوده کردن است و کار بیهوده کردن از خرد میکاهد. وانگاه آیا این عیب کسانی نیست که با دل آسوده و بیدرد دعوای عشق بنمایند و یک عمر همیشه از درد عشقِ دروغی بنالند؟! آخر کدام مردم دیگری چنین رسمی را دارند که ایرانیان دومین آنان باشند؟!
در ایران امروز صدها عیب در زندگانی مردم پیداست که باید با گفتن و نوشتن چارهی آنها بشود. من دور نرفته تنها عیبهای آشکار را میشمارم : هنوز صدها واعظ چون بالای منبر میروند جز «قصص بنیاسرائیل» سخنی ندارند. هنوز رمالان و فالگیران و دعانویسان بساطهای خود را درچیده دارند و اختیار زنان بدست ایشان میباشد. هنوز سوگند خوردن که راست و دروغش هر دو زشت است در سراسر ایران رواج دارد. هنوز دشنام دادن و بکار بردن کلمههای زشت میانهی ایرانیان از خُرد و بزرگ شیوع بسیار دارد. هنوز چاپلوسی پیشهی بسیاری از مردم است که بیشرمانه دست از آن برنمیدارند. هنوز ایرانیان همگی از یکسوی «بنده» و «چاکر» و «غلام خانهزاد» و «احقرالخلایق» و از سوی دیگر «جناب مستطاب اجل اکرم» و «جناب علامی فهامی آیتالله فی الارضین» میباشند. هنوز عنوانهای پوچ و ننگین «فدایت شوم» و «قربانت گردم» در نامهنویسیها روان است. هنوز در ایران «خان» و «میرزا» دو یادگار چنگیز و تیمور در پیش و پس هر نامی شیوع دارد ...
از اینسوی در سایهی نزدیکی باروپا صد عیب دیگر رواج گرفته : از گستاخی زنان و مردان بنابکاری ، از ستیزهرویی جوانان ، از فراگرفتن بیماریهای ناپاک سراسر ایران را ، از فزونی سینما و تئاتر در همهی شهرها (1) ، از انتشار بدآموزیهای زهرآلود اروپاییان درمیانهی جوانان ...
با اینهمه زمینههای سودمند برای گفتن و نوشتن ، سخنوران ایران «منصوروار بر دار جان بانگ أنا الحق» میزنند و «خضر عشق» میشوند و «از آب حیات می» سیرابی میخواهند و «درون خم عرق غسل ارتماس» میکنند و زن و مرد از «جهان» شکایت مینمایند که «روزی بکام این دل شیدا نمیگردد» و «نقد دل و جان را یکسر» در بهای «یک بوسهی یار» (یار پنداری) از دست میدهند و «از شرار آه خود آتش به مافیها» میزنند و «از بادهی الست مست» گردیده تا «دم رستخیز هوشیار» نمیگردند و «جامهی عشق که خیاط ازل» بر تن ایشان دوخته تا ابد از تن در نمیآورند و به «خسرو پرویز» که قرنهاست مرده و استخوانهایش نیز خاک شده پیغام میدهند که
«بیش از این ستم به کوهکَن روا ندارد» و شیرین را مدتی برای او واگزارد و ...
دریغ ای ایرانیان! دریغ!
پابرگی از ویراینده :
1ـ سینما و تئاتر در آن دوره جز نمایشهای بیارج نمیداشتند. سپس که سودها و زیانهای این دو بهتر شناخته گردید در کتاب «ورجاوندْبنیاد» چنین گفته شده : «سینما اگر بیناکهای راست را نشان دهد و در راه یاوری بدانشها بکار رود از بهترین سرگرمیهاست». همچنین یکی از همباوران او (شادروان شکوهیان) گفته که در دبیرستانی که کسروی درس میداده براهنمایی او نمایشنامهای راست از پیشامدهای جنبش مشروطه تمرین کردهاند. بدینسان اندیشهی نویسنده دربارهی این دو رشته روشن میگردد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی دو از چهار)
من میشنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». (1) با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشهای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند. (2)
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقهمند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناکست و کسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
خواهید گفت : از چه راه؟.. میگویم از همان راهی که بارها شرح دادهایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
2ـ دستهی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیکن در پهنهی فرهنگی شکست خوردهاند!
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی دو از چهار)
من میشنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». (1) با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشهای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند. (2)
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقهمند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناکست و کسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
خواهید گفت : از چه راه؟.. میگویم از همان راهی که بارها شرح دادهایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
2ـ دستهی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیکن در پهنهی فرهنگی شکست خوردهاند!
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 6
الف ـ آنها که بشما ایراد میگیرند میگویند شما بایستی اصل اسلام را بگیرید. اگر آن را گرفته بودید بآسانی موفق میشدید. اختلاف هم رخ نمیداد.
د ـ جای افسوس است که این عنوان «اصل اسلام» بدهان آنها افتاده که بیآنکه بیندیشند و بفهمند گیجسرانه آن را به رخ ما میکشند. نخست بآن کسان باید گفت : شما که لالایی میدانید چرا خوابتان نمیبرد؟ عبید زاکانی میگوید : «قزوینیای ماری را بروی سکویی خفته دید ، گفت : دریغ! مردی و سنگی!» ، آنها نیز همین طور میکنند. گویا خود را آدم حساب نمیکنند.
اگر این راستست که با اصل اسلام میتوان اختلافات را از میان برد چرا خودشان بآن نمیکوشند؟!. این در کجای جهانست که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!. چرا بجای دستور دادن بمن خودشان بکار نمیپردازند؟!.
دوم چنانکه گفتم آنان این سخن را نیندیشیده میگویند. میپندارند اصل اسلام یک چیز روشنیست که همانکه بمیان گزارده شد همه آن را خواهند پذیرفت و این نمیدانند که این کیشهای گوناگونی که از اسلام جدا گردیده پیروان هر یکی از آنها اصل اسلام را کیش خود میداند ، و پیداست که اگر چنان نمیدانست آن را نمیپذیرفت.
ما همهمان شیعه بودهایم و میدانیم که شیعیان عقیدهمندند که اساس اسلام همینست که آنها دارند و دیگران را در گمراهی دانسته بلکه کشتن آنها را واجب میشمارند. همین عقیده را سنیها دارند. اصل اسلام را در نزد خودشان شناخته شیعیان و دیگران را «اهل بدعت» میشناسند. باطنیان که نامشان شنیدهاید باآنکه سرانشان بکندن بنیاد اسلام میکوشیدند عنوانشان این بود که عقاید و احکام اسلام یک ظاهری دارد و یک باطنی. ظاهر آنها را مردم گرفتهاند و باطنش در نزد ماست. اصل اسلام را در نزد خود میشناختند. صوفیان که بیشتر مسلمانان آنها را بیرون از اسلام میشمارند خود ایشان مدعی بودند که مغز اسلام را بدست آوردهاند و بدیگران جز پوست آن نرسیده و آنها را «قشری» (پوستی) مینامیدند.
این موضوع چندان آشکار است که بسخن نیاز نیست. شما اگر میخواهید ، آزمایشی هم بکار بندید. مثلاً جمعی را از شیعیان دعوت کنید و نشستی برپا گردانیده بگویید : «زیارت رفتن در اصل اسلام نبوده. بیایید آن را ترک کنید» ، یا بگویید : «موضوع امامت که شما آن را دستاویز اختلاف گردانیدهاید در اساس اسلام نبوده در قرآن هم یادی از آن نشده» ، یا بصوفیها بگویید : «صوفیگری از روم و یونان آمده ، اسلام از آن بیزار بوده ، بیایید دست بردارید» ـ این آزمایش را بکنید تا بدانید چه پاسخ خواهید شنید.
.
🔸 تکهی 6
الف ـ آنها که بشما ایراد میگیرند میگویند شما بایستی اصل اسلام را بگیرید. اگر آن را گرفته بودید بآسانی موفق میشدید. اختلاف هم رخ نمیداد.
د ـ جای افسوس است که این عنوان «اصل اسلام» بدهان آنها افتاده که بیآنکه بیندیشند و بفهمند گیجسرانه آن را به رخ ما میکشند. نخست بآن کسان باید گفت : شما که لالایی میدانید چرا خوابتان نمیبرد؟ عبید زاکانی میگوید : «قزوینیای ماری را بروی سکویی خفته دید ، گفت : دریغ! مردی و سنگی!» ، آنها نیز همین طور میکنند. گویا خود را آدم حساب نمیکنند.
اگر این راستست که با اصل اسلام میتوان اختلافات را از میان برد چرا خودشان بآن نمیکوشند؟!. این در کجای جهانست که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!. چرا بجای دستور دادن بمن خودشان بکار نمیپردازند؟!.
دوم چنانکه گفتم آنان این سخن را نیندیشیده میگویند. میپندارند اصل اسلام یک چیز روشنیست که همانکه بمیان گزارده شد همه آن را خواهند پذیرفت و این نمیدانند که این کیشهای گوناگونی که از اسلام جدا گردیده پیروان هر یکی از آنها اصل اسلام را کیش خود میداند ، و پیداست که اگر چنان نمیدانست آن را نمیپذیرفت.
ما همهمان شیعه بودهایم و میدانیم که شیعیان عقیدهمندند که اساس اسلام همینست که آنها دارند و دیگران را در گمراهی دانسته بلکه کشتن آنها را واجب میشمارند. همین عقیده را سنیها دارند. اصل اسلام را در نزد خودشان شناخته شیعیان و دیگران را «اهل بدعت» میشناسند. باطنیان که نامشان شنیدهاید باآنکه سرانشان بکندن بنیاد اسلام میکوشیدند عنوانشان این بود که عقاید و احکام اسلام یک ظاهری دارد و یک باطنی. ظاهر آنها را مردم گرفتهاند و باطنش در نزد ماست. اصل اسلام را در نزد خود میشناختند. صوفیان که بیشتر مسلمانان آنها را بیرون از اسلام میشمارند خود ایشان مدعی بودند که مغز اسلام را بدست آوردهاند و بدیگران جز پوست آن نرسیده و آنها را «قشری» (پوستی) مینامیدند.
این موضوع چندان آشکار است که بسخن نیاز نیست. شما اگر میخواهید ، آزمایشی هم بکار بندید. مثلاً جمعی را از شیعیان دعوت کنید و نشستی برپا گردانیده بگویید : «زیارت رفتن در اصل اسلام نبوده. بیایید آن را ترک کنید» ، یا بگویید : «موضوع امامت که شما آن را دستاویز اختلاف گردانیدهاید در اساس اسلام نبوده در قرآن هم یادی از آن نشده» ، یا بصوفیها بگویید : «صوفیگری از روم و یونان آمده ، اسلام از آن بیزار بوده ، بیایید دست بردارید» ـ این آزمایش را بکنید تا بدانید چه پاسخ خواهید شنید.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 4)
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین مینگارد : « در شمارهی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقتطلبت را میبینم خرّم میگردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفتهاند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
میگوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمیتوان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز میباشد. دربارهی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی میباشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود میدارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر میسرایند باید بخشود تا کمکم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهودهگویی گشاده کمتر روی میدهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمیکنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب میسرایند.
ما اینک در تهران شاعری را میشناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوهبافی بسر داده که نه پی کار و پیشهای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیهبافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر میسراید :
که گفت در رمضان می نمیتوان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنهی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمیشناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیههای ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوهبافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفریننامهی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی میسوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیمودهاید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمیخیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
🔸 (تکهی 4)
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین مینگارد : « در شمارهی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقتطلبت را میبینم خرّم میگردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفتهاند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
میگوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمیتوان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز میباشد. دربارهی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی میباشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود میدارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر میسرایند باید بخشود تا کمکم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهودهگویی گشاده کمتر روی میدهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمیکنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب میسرایند.
ما اینک در تهران شاعری را میشناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوهبافی بسر داده که نه پی کار و پیشهای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیهبافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر میسراید :
که گفت در رمضان می نمیتوان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنهی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمیشناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیههای ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوهبافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفریننامهی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی میسوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیمودهاید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمیخیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
فرهنگ چیست.pdf
516.4 KB
🔶 فرهنگ چیست؟
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی سه از چهار)
امروز دستههای بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله کردهایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میکنند. مردک نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکندهاند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا که میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میکوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» (1) است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میکوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشههاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکندهاند اگرچه در یکجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میکنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینکه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میکنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینکه از «کارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراکنده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی سه از چهار)
امروز دستههای بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله کردهایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میکنند. مردک نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکندهاند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا که میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میکوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» (1) است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میکوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشههاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکندهاند اگرچه در یکجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میکنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینکه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میکنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینکه از «کارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراکنده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 7
میگویند : «قرآن را میگزاریم بجلو و اصل اسلام را پیدا میکنیم.» نمیدانند که همهی این کیشها بعقاید خود از قرآن دلیل میآورند و با بودن قرآن بوده که این اختلافها و گمراهیها پیدا شده.
در همین دو سه هفته ما در تهران دیدیم : آقای شیخ محمد مردوخ از کردستان آمده ایرانیان را به یگانگی دعوت میکند و میگوید بیایید همه یکی شویم و بسخنان خود دلیلهای آشکار از قرآن میآورد. ملایان در برابر او هایهوی برپا میکنند ، دشنامها نوشته با صد بیشرمی او را «خر دجّال» میخوانند. در برابر دلیلهایش مغالطه میکنند.
او میگوید : اگر خلافت ابوبکر ناحق بوده زنهایی که در زمان او در جنگ اسیر افتاده بودند چون از راه نامشروع بدست آمده بودند بایستی بمسلمانان حلال نباشند. شهربانو دختر یزدگرد هم بایستی بامام حسینبیعلی حلال نباشد. این را ـ راست یا دروغ ـ دلیل میآورد. آنها چون پاسخی نمیتوانند ، برای تحریک عوام مغالطه میکنند که بامام ما نسبت زنا داده. این نمونهای از رفتار آنها در برابر عنوان اصل اسلام است. (1)
پابرگی :
1ـ یك دلیل دیگر بآنكه این كیشها همه همپایهاند و یكی را بدیگری برتری نبوده همه تهی از راستیهاست و هیچ یك توانای برانگیختن نیروی راستیپرستی در مردمان نمیباشد آنكه بیش از یك سده است سخن از «اتحاد اسلام» درمیانست و در آنجا هم «اصل اسلام» بمیان میآمده و چون آن پیش نرفته بیش از پنجاه سالست سخن به «نزدیك گردانیدن كیشها» كشانده شده «دارالتقریب مذاهب» بنیاد گزاشتهاند و تاكنون صدها گفتار در این باره نوشته دهها هَمایش پدید آورده آرزوها در دل پروردهاند ولی آنچه دیده میشود اینست كه هر چند سال یك بار یك شاخهی نوی از هر یك از اینها سر برآورده بنامهایی همچون «روشنفكری دینی» یا «نواندیشی دینی» و با آرزوهایی همچون «پروتستانیزم اسلامی» جدا میشود و از دیگران دورتر میافتد. این در حالیست كه دستههایی همچون وهابی و طالبان و القاعده و داعش از سوی دیگر جدا افتادهاند.
از آنسو هر ساله در كشورهایی همچون عراق و پاكستان در كشاكشهای كیشی خونهای بسیار بر زمین میریزد. شیعی و حنفی و وهابی و دروزی و علیاللهی و شیخی و كریمخانی و دیگران هر یك بر كیش خود ایستادگی میكنند و نتیجهای كه در دست هست جز این نیست كه نیروهایی كه میباید در آبادی جهان و خرسندی جهانیان و پیشرفت دانشها بكار آید ، در ریختن خون بیگناهان و ویران كردن آبادیها بكار میافتد. آیا نتیجهی برخاستن دینها و پیشرفت دانشها و تمدن باید این باشد؟!
.
🔸 تکهی 7
میگویند : «قرآن را میگزاریم بجلو و اصل اسلام را پیدا میکنیم.» نمیدانند که همهی این کیشها بعقاید خود از قرآن دلیل میآورند و با بودن قرآن بوده که این اختلافها و گمراهیها پیدا شده.
در همین دو سه هفته ما در تهران دیدیم : آقای شیخ محمد مردوخ از کردستان آمده ایرانیان را به یگانگی دعوت میکند و میگوید بیایید همه یکی شویم و بسخنان خود دلیلهای آشکار از قرآن میآورد. ملایان در برابر او هایهوی برپا میکنند ، دشنامها نوشته با صد بیشرمی او را «خر دجّال» میخوانند. در برابر دلیلهایش مغالطه میکنند.
او میگوید : اگر خلافت ابوبکر ناحق بوده زنهایی که در زمان او در جنگ اسیر افتاده بودند چون از راه نامشروع بدست آمده بودند بایستی بمسلمانان حلال نباشند. شهربانو دختر یزدگرد هم بایستی بامام حسینبیعلی حلال نباشد. این را ـ راست یا دروغ ـ دلیل میآورد. آنها چون پاسخی نمیتوانند ، برای تحریک عوام مغالطه میکنند که بامام ما نسبت زنا داده. این نمونهای از رفتار آنها در برابر عنوان اصل اسلام است. (1)
پابرگی :
1ـ یك دلیل دیگر بآنكه این كیشها همه همپایهاند و یكی را بدیگری برتری نبوده همه تهی از راستیهاست و هیچ یك توانای برانگیختن نیروی راستیپرستی در مردمان نمیباشد آنكه بیش از یك سده است سخن از «اتحاد اسلام» درمیانست و در آنجا هم «اصل اسلام» بمیان میآمده و چون آن پیش نرفته بیش از پنجاه سالست سخن به «نزدیك گردانیدن كیشها» كشانده شده «دارالتقریب مذاهب» بنیاد گزاشتهاند و تاكنون صدها گفتار در این باره نوشته دهها هَمایش پدید آورده آرزوها در دل پروردهاند ولی آنچه دیده میشود اینست كه هر چند سال یك بار یك شاخهی نوی از هر یك از اینها سر برآورده بنامهایی همچون «روشنفكری دینی» یا «نواندیشی دینی» و با آرزوهایی همچون «پروتستانیزم اسلامی» جدا میشود و از دیگران دورتر میافتد. این در حالیست كه دستههایی همچون وهابی و طالبان و القاعده و داعش از سوی دیگر جدا افتادهاند.
از آنسو هر ساله در كشورهایی همچون عراق و پاكستان در كشاكشهای كیشی خونهای بسیار بر زمین میریزد. شیعی و حنفی و وهابی و دروزی و علیاللهی و شیخی و كریمخانی و دیگران هر یك بر كیش خود ایستادگی میكنند و نتیجهای كه در دست هست جز این نیست كه نیروهایی كه میباید در آبادی جهان و خرسندی جهانیان و پیشرفت دانشها بكار آید ، در ریختن خون بیگناهان و ویران كردن آبادیها بكار میافتد. آیا نتیجهی برخاستن دینها و پیشرفت دانشها و تمدن باید این باشد؟!
.