🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 بخوانندگان پرچم (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان دانستهاند پرچم یک روزنامهای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراکنده نمیشود و ما از این راه نان نمیخوریم. پرچم برای یک مقصد بسیار بزرگیست که بارها یادآوری کردهایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یک جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراکندن راستیها) است.
این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطهی ما با خوانندگان پرچم آن نیست که ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یک ریال در آرزوی وقتگذرانی باشند. رابطهی ما با خوانندگان رابطهی همدستی و برادری باید بود(bud). ما در راه نجات این توده میکوشیم و بوسیلهی این روزنامه یک رشته حقایق را نشر میدهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان که این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بکسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.
مثلاً یک رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته میشود که دربارهی فال و ستارهشماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن میراند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بیاندازه دارند.
در این توده امروز هزارها کسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستارهشماری و مانند اینها زندگی میکنند. اینان گذشته از آنکه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران میخورند و این خود زیان بزرگی میباشد با همان دعویهای بیپای خود مردم را فریب میدهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی میگردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر میرسانند چهبسا جنایتهایی از آنان سر میزند. اینها را باید دنبال کرد و از میان برداشت و این در نتیجهی آنست که مردم را با حقایق آشنا گردانیم.
ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند که استخارههای سربسته میکنند. باینمعنی که ادعا میکنند هر کسی که یک پرسشی در یک پاکتی بنویسد و در پاکت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بیآنکه در پاکت را باز کنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاکت مینویسند. این یکی از شیادیهاییست که رواج بسیار یافته.
باید گفت : نخست اینان دروغ میگویند. برخی از آنان نهانی پاکت را باز کرده از مضمون نوشته آگاه میگردند و برخی دیگر بیک پاسخ مبهمی که به هر پرسشی جور بیاید نوشته میفرستند. مثلاً مینویسند : «با توکل بخدا اقدام کن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.
از آنسوی ما اگر دعوای اینان را بشکافیم چند دروغ را بهم آمیختهاند ، نخست اینان مدعی غیبدانی هستند. چیزی را که خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده اینان برای خود ادعا میکنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی میشوند که هر پرسشی که بوسیلهی آنان از خدا کرده شود پاسخ میدهد ، چنین دروغ بیشرمانهای را میگویند.
پس از همهی اینها بیک رشته جنایتهای نهانی مرتکب میشوند که کسی آگاه نمیگردد و تعقیبشان نمیکند. مثلاً فلان زن آبستن نمیشود و چون بقابله رجوع میکند گفته میشود باید فلان درمان را کرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره میخواهد و آن مردک در پای پاکت مینویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیدهی آنکه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه میدهد که در نتیجهی آن صدمه یافته و پس از زمانی میمیرد ، و کسی از چگونگی آگاه نگردیده نمیداند که این جنایت را آن قابله با شرکت این ملای استخارهفروش کرده است.
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست و از این استخارهفروشان جنایتهای بسیار رخ میدهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستارهشمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینههای دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.
مقصود آنست که باید خوانندگان در همگی اینها با ما شرکت کنند ، باینمعنی که هر یکی از آنان خود را وظیفهدار شناسد که این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یکی از ایشان حکایتهایی که از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری که ما خواهانیم.
ما دربارهی شعر اندیشهی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور میشویم که یکی از زمینههای شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا میافتد اگر کسانی این جنایتهای استخارهفروشان و دعانویسان و فالچیان را برشتهی شعر کشند و برای چاپ بفرستند ، ما که شعر بچاپ نمیرسانیم اینها را خواهیم رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 84)
.
🔸 بخوانندگان پرچم (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان دانستهاند پرچم یک روزنامهای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد نیست. این روزنامه برای پول پراکنده نمیشود و ما از این راه نان نمیخوریم. پرچم برای یک مقصد بسیار بزرگیست که بارها یادآوری کردهایم. اگر بخواهیم مقاصد پرچم را در یک جمله بگنجانیم باید بگوییم : «نشر حقایق» (یا بفارسی : پراکندن راستیها) است.
این مقصود پرچم است ولی در این راه بهمدستی و یاری خوانندگان نیاز سختی دارد. رابطهی ما با خوانندگان پرچم آن نیست که ما بنویسیم و آنان بخوانند و ما درپی پول گرفتن باشیم و آنان با پرداختن روزانه یک ریال در آرزوی وقتگذرانی باشند. رابطهی ما با خوانندگان رابطهی همدستی و برادری باید بود(bud). ما در راه نجات این توده میکوشیم و بوسیلهی این روزنامه یک رشته حقایق را نشر میدهیم. خوانندگان باید در این باره یاوری نمایند ، بدینسان که این حقایق را خوانده نخست خود بپذیرند و آنگاه اینها را بکسان دیگری نیز برسانند و آنان را با این حقایق آشنا گردانند.
مثلاً یک رشته گفتارهایی زیر عنوان «پندارها» نوشته میشود که دربارهی فال و ستارهشماری و پیشگویی و اینگونه چیزها سخن میراند. این چیزها امروزه درمیان توده رواج بیاندازه دارند.
در این توده امروز هزارها کسان با فالگیری و دعانویسی و پیشگویی و ستارهشماری و مانند اینها زندگی میکنند. اینان گذشته از آنکه مفتخوارند و نان از دسترنج دیگران میخورند و این خود زیان بزرگی میباشد با همان دعویهای بیپای خود مردم را فریب میدهند و آنان را از راه در برده دچار پندارپرستی و گمراهی میگردانند. از آنسوی چند رشته زیانهای دیگر میرسانند چهبسا جنایتهایی از آنان سر میزند. اینها را باید دنبال کرد و از میان برداشت و این در نتیجهی آنست که مردم را با حقایق آشنا گردانیم.
ببینید : پاره شیادانی در شهرهای ایران هستند که استخارههای سربسته میکنند. باینمعنی که ادعا میکنند هر کسی که یک پرسشی در یک پاکتی بنویسد و در پاکت را بسته در آن باره استخاره بخواهد آنان بیآنکه در پاکت را باز کنند پاسخی بر طبق آن پرسش پاسخ گفته روی پاکت مینویسند. این یکی از شیادیهاییست که رواج بسیار یافته.
باید گفت : نخست اینان دروغ میگویند. برخی از آنان نهانی پاکت را باز کرده از مضمون نوشته آگاه میگردند و برخی دیگر بیک پاسخ مبهمی که به هر پرسشی جور بیاید نوشته میفرستند. مثلاً مینویسند : «با توکل بخدا اقدام کن خوبست». این پاسخ با هر پرسشی جور تواند آمد.
از آنسوی ما اگر دعوای اینان را بشکافیم چند دروغ را بهم آمیختهاند ، نخست اینان مدعی غیبدانی هستند. چیزی را که خدا برای خود نگه داشته و به برانگیختگان نیز نداده اینان برای خود ادعا میکنند. دوم اینان بخدا دروغ بسته مدعی میشوند که هر پرسشی که بوسیلهی آنان از خدا کرده شود پاسخ میدهد ، چنین دروغ بیشرمانهای را میگویند.
پس از همهی اینها بیک رشته جنایتهای نهانی مرتکب میشوند که کسی آگاه نمیگردد و تعقیبشان نمیکند. مثلاً فلان زن آبستن نمیشود و چون بقابله رجوع میکند گفته میشود باید فلان درمان را کرد ، زن مردد گردیده ، از فلان ملا استخاره میخواهد و آن مردک در پای پاکت مینویسد : «بسیار خوبست اقدام شود». زن بدبخت بعقیدهی آنکه دستور خداست و گمان خطا نتوان برد تن بآن درمان غلط عامیانه میدهد که در نتیجهی آن صدمه یافته و پس از زمانی میمیرد ، و کسی از چگونگی آگاه نگردیده نمیداند که این جنایت را آن قابله با شرکت این ملای استخارهفروش کرده است.
این را برای مثل میگویم. تنها این نیست و از این استخارهفروشان جنایتهای بسیار رخ میدهد. تنها این ملایان نیستند ، فالگیر و رمال و جادوگر و دعانویس و ستارهشمار و دیگران همگی از این جنایتها دارند. تنها این زمینه نیست و زمینههای دیگر بسیار برای گرفتاری این توده توانیم شمرد.
مقصود آنست که باید خوانندگان در همگی اینها با ما شرکت کنند ، باینمعنی که هر یکی از آنان خود را وظیفهدار شناسد که این حقایق را درمیان توده منتشر گردانند. از آنسوی هر یکی از ایشان حکایتهایی که از اینگونه سراغ دارند برای چاپ در روزنامه بنویسند و بفرستند ، اینست آن همدستی و یاوری که ما خواهانیم.
ما دربارهی شعر اندیشهی خود را نوشتیم و در اینجا یادآور میشویم که یکی از زمینههای شعرگویی همین زمینه تواند بود. بسیار بجا میافتد اگر کسانی این جنایتهای استخارهفروشان و دعانویسان و فالچیان را برشتهی شعر کشند و برای چاپ بفرستند ، ما که شعر بچاپ نمیرسانیم اینها را خواهیم رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 84)
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔸سرچشمهی گرفتاریها و ناتوانی ایران چیست؟!.. راز درماندگی مردم چنین کشور توانگر و برخورداری چیست؟!..
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 11
الف ـ من ایراد آنها را شنیده بودم بشما نقل کردم. ولی با این توضیحات میبینم ایرادشان بسیار بیپا بوده. مخصوصاً این نکته بسیار مهم است که بر فرض آنکه کسی اصل اسلام را عنوان کند باز یک دسته مخالفت خواهند کرد و اختلاف خواهند انداخت.
د ـ اساس مطلب همینست که یک دسته در جستجوی حقایق باشند یا غرضهای پست خود را دنبال کنند. آنان که در جستجوی حقایق نیستند ما از هر راهی که درآییم آنها ایستادگی نشان خواهند داد و دشمنی و کارشکنی خواهند نمود. برای شما مثلی یاد کنم :
من در آغاز جوانی هیئت بطلمیوسی خوانده بودم. چنانکه میدانید از روی آن هیئت زمین مرکز جهانست و ماه و آفتاب و ستارگان همه بگرد آن میچرخند. من اینها را درس خوانده فراگرفته بودم. در همان حال چون میشنیدم اروپاییها هیئت دیگری دارند که بیکبار جداست در آرزو بودم که چیزی هم از آن بفهمم. کتابی بدست آورده بخوانم ، یا از کسی که از آن آگاهست بپرسم. مدتها در این آرزو بودم تا روزی نسخهای از کتاب هیئت فلاماریون (که طالِبوف آن را از روسی بفارسی ترجمه کرده و بارها بچاپ رسیده) بدستم افتاد. با دلخوشی آن را گرفته و بخانه آوردم و بخواندن پرداختم. از بس شوق داشتم بیآموزگار آن را درس خواندم. مطالب آن از هر باره مخالف فراگرفتههای من بود. ولی چون دلیل داشت هر کدام را که میخواندم با لذت بسیار میپذیرفتم. درست بیاد دارم هنگامی که بموضوع زمین رسیدم و چنین خواندم که زمین بگرد خورشید میچرخد ، این گذشته از آنکه مخالف هیئت بطلمیوسیست با محسوسات من هم مخالف بود. ما با دیده میبینیم که زمین ایستاده است و آن خورشید است که هر روز از یکسو بیرون میآید و در سوی دیگر فرومیرود ، پس چگونه میتوان پذیرفت که زمین بگرد خورشید میچرخد ـ سخت در شگفت شدم ، و آنچه نوشته بود چند بار با دقت خواندم و چون سخنش از روی دلیلهای استوار بود پذیرفتم و چنان مرا خوشحال گردانید که برخاستم و در اتاق چند بار این سو و آن سو رفتم. افسوس میخوردم که چرا این را زودتر از این ندانسته بودم.
این حال من بود که در جستجوی حقایق بودم. از آنسو بودند کسانی که همانکه میشنیدند که فرنگیها گفتهاند زمین میچرخد بیآنکه بفهمند دلیلشان چیست بدشمنی برمیخاستند و همان را عنوان کرده باین و آن بد میگفتند. در تبریز حاجیملا علی نام واعظی بود. این همانکه به بالای منبر میرفت میگفت : «یک دسته لامذهب پیدا شدهاند میگویند زمین گرد است ، زمین بدور خورشید میچرخد ...» اینها را کالای تازهای برای خود گردانیده بود.
.
🔸 تکهی 11
الف ـ من ایراد آنها را شنیده بودم بشما نقل کردم. ولی با این توضیحات میبینم ایرادشان بسیار بیپا بوده. مخصوصاً این نکته بسیار مهم است که بر فرض آنکه کسی اصل اسلام را عنوان کند باز یک دسته مخالفت خواهند کرد و اختلاف خواهند انداخت.
د ـ اساس مطلب همینست که یک دسته در جستجوی حقایق باشند یا غرضهای پست خود را دنبال کنند. آنان که در جستجوی حقایق نیستند ما از هر راهی که درآییم آنها ایستادگی نشان خواهند داد و دشمنی و کارشکنی خواهند نمود. برای شما مثلی یاد کنم :
من در آغاز جوانی هیئت بطلمیوسی خوانده بودم. چنانکه میدانید از روی آن هیئت زمین مرکز جهانست و ماه و آفتاب و ستارگان همه بگرد آن میچرخند. من اینها را درس خوانده فراگرفته بودم. در همان حال چون میشنیدم اروپاییها هیئت دیگری دارند که بیکبار جداست در آرزو بودم که چیزی هم از آن بفهمم. کتابی بدست آورده بخوانم ، یا از کسی که از آن آگاهست بپرسم. مدتها در این آرزو بودم تا روزی نسخهای از کتاب هیئت فلاماریون (که طالِبوف آن را از روسی بفارسی ترجمه کرده و بارها بچاپ رسیده) بدستم افتاد. با دلخوشی آن را گرفته و بخانه آوردم و بخواندن پرداختم. از بس شوق داشتم بیآموزگار آن را درس خواندم. مطالب آن از هر باره مخالف فراگرفتههای من بود. ولی چون دلیل داشت هر کدام را که میخواندم با لذت بسیار میپذیرفتم. درست بیاد دارم هنگامی که بموضوع زمین رسیدم و چنین خواندم که زمین بگرد خورشید میچرخد ، این گذشته از آنکه مخالف هیئت بطلمیوسیست با محسوسات من هم مخالف بود. ما با دیده میبینیم که زمین ایستاده است و آن خورشید است که هر روز از یکسو بیرون میآید و در سوی دیگر فرومیرود ، پس چگونه میتوان پذیرفت که زمین بگرد خورشید میچرخد ـ سخت در شگفت شدم ، و آنچه نوشته بود چند بار با دقت خواندم و چون سخنش از روی دلیلهای استوار بود پذیرفتم و چنان مرا خوشحال گردانید که برخاستم و در اتاق چند بار این سو و آن سو رفتم. افسوس میخوردم که چرا این را زودتر از این ندانسته بودم.
این حال من بود که در جستجوی حقایق بودم. از آنسو بودند کسانی که همانکه میشنیدند که فرنگیها گفتهاند زمین میچرخد بیآنکه بفهمند دلیلشان چیست بدشمنی برمیخاستند و همان را عنوان کرده باین و آن بد میگفتند. در تبریز حاجیملا علی نام واعظی بود. این همانکه به بالای منبر میرفت میگفت : «یک دسته لامذهب پیدا شدهاند میگویند زمین گرد است ، زمین بدور خورشید میچرخد ...» اینها را کالای تازهای برای خود گردانیده بود.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 9)
به هر حال موضوع وحدت وجود که صوفیان آن را بنیاد کار خود گرفتهاند نیز مانندهی آن مثل میباشد. زیرا موضوعی است که بفهم درنیاید و کسی آن را درنیابد و با آنکه مولوی در مثنوی و شیخ عطار در منطقالطیر سخن خود را بر روی آن بنیاد گزاردهاند ما یقین داریم که کسی آن را نفهمیده و نخواهد فهمید. آن مثلهایی که برای روشن ساختن آن آوردهاند از قبیل مثل دریا و موجهای آن و مثل آفتاب و شعاعهای آن و مثل حرکت دست و حرکت سایهی آن و مثلی که سید احمد هاتف زده و میگوید :
چشم بگشا بگلستان و ببین
جلوهی آب صاف در گل و خار
ز آب بیرنگ صدهزاران رنگ
لاله و گل نگر در این گلزار
هیچ یک از اینها با مقصود درست نمیآید و از اینجاست که بسیاری از صوفیان مدعی شدهاند که وحدت وجود را باید از راه ریاضت دریافت.
اینکه میگویید : «یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیلهی قدح صوفیه قرار بدهید» میگوییم : صوفیان چرا باید یک موضوعی را که بگفتهی شما علمی است و حال ناروشنی دارد و بگفتهی من پنداری بیش نیست دستاویز هرزهکاریهای خود سازند و در همهی شعرهای خود آن را بکار ببرند تا ما ناگزیر باشیم بر آنان ایراد بگیریم.
زیرا موضوع «رسیدن بخدا» که صوفیان مدعی هستند و بدستاویز آن خود را از هر کار و رنجی آسوده ساخته در خانقاهی بتنپروری میپرداختند بنیاد آن همانا این داستان وحدت بوده. داستان عشقبازی صوفیان با آن درازا و پهنا که میدانیم نیز بنیادش این داستان بود. رسوایی ننگین بچهبازی که پارهای صوفیان داشتهاند نیز بدستاویز همین موضوع بوده. جامی میگوید :
حسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
شیخ عطار میگوید :
ای روی درکشیده ببازار آمده
خلقی بدین طلسم گرفتار آمده
در پایان سخن آنچه را که در آغاز مقاله در زمینهی شعرا گفتیم در اینجا دربارهی صوفیان تکرار میکنیم. و آن اینکه ما از دشمنی با هر کس سخت پرهیز داریم و این هنری برای ما نیست که از مردگانی که از این جهان دررفتهاند و کارشان با خدا افتاده بدگویی نماییم. این گفتههای ما از راه ناچاری و جز بنام دلسوزی نیست. زیرا در جایی که میبینیم امروز همهی دستههایی از مردم پایبند آن پندارهای بیسر و بن صوفیان هستند و بدینسان خود را از دیگران جدا میدارند ناگزیریم که خطاهای صوفیان را بازنماییم تا اینان را از این راه بازگردانیم.
اینست که دوباره بسخن برگشته برادرانه میگوییم : شما اگر در جستجوی خدایید راستترین و سادهترین راه خداشناسی همان است که پیغمبران نشان دادهاند و هرگز نیاز باین راههای پرپیچ و خم صوفیان که سرانجام هم به بیابان سرگردانی خواهد انجامید ندارید. این راه را برای جنیدها و حسین حلاجها و بایزیدها و عطارها بگزارید و بگذرید.
اما دربارهی دل از جهان کندن و از خود گذشتن و با دلخواه و هوسهای خود نبرد کردن و اینگونه کارها که دارید چنانکه گفتیم ما نه تنها خرده بر شما نمیگیریم بلکه بر شما در این کار نیک آفرین سروده فیروزمندی شما را از خدا خواستار میباشیم.
.
🔸 (تکهی 9)
به هر حال موضوع وحدت وجود که صوفیان آن را بنیاد کار خود گرفتهاند نیز مانندهی آن مثل میباشد. زیرا موضوعی است که بفهم درنیاید و کسی آن را درنیابد و با آنکه مولوی در مثنوی و شیخ عطار در منطقالطیر سخن خود را بر روی آن بنیاد گزاردهاند ما یقین داریم که کسی آن را نفهمیده و نخواهد فهمید. آن مثلهایی که برای روشن ساختن آن آوردهاند از قبیل مثل دریا و موجهای آن و مثل آفتاب و شعاعهای آن و مثل حرکت دست و حرکت سایهی آن و مثلی که سید احمد هاتف زده و میگوید :
چشم بگشا بگلستان و ببین
جلوهی آب صاف در گل و خار
ز آب بیرنگ صدهزاران رنگ
لاله و گل نگر در این گلزار
هیچ یک از اینها با مقصود درست نمیآید و از اینجاست که بسیاری از صوفیان مدعی شدهاند که وحدت وجود را باید از راه ریاضت دریافت.
اینکه میگویید : «یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیلهی قدح صوفیه قرار بدهید» میگوییم : صوفیان چرا باید یک موضوعی را که بگفتهی شما علمی است و حال ناروشنی دارد و بگفتهی من پنداری بیش نیست دستاویز هرزهکاریهای خود سازند و در همهی شعرهای خود آن را بکار ببرند تا ما ناگزیر باشیم بر آنان ایراد بگیریم.
زیرا موضوع «رسیدن بخدا» که صوفیان مدعی هستند و بدستاویز آن خود را از هر کار و رنجی آسوده ساخته در خانقاهی بتنپروری میپرداختند بنیاد آن همانا این داستان وحدت بوده. داستان عشقبازی صوفیان با آن درازا و پهنا که میدانیم نیز بنیادش این داستان بود. رسوایی ننگین بچهبازی که پارهای صوفیان داشتهاند نیز بدستاویز همین موضوع بوده. جامی میگوید :
حسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
شیخ عطار میگوید :
ای روی درکشیده ببازار آمده
خلقی بدین طلسم گرفتار آمده
در پایان سخن آنچه را که در آغاز مقاله در زمینهی شعرا گفتیم در اینجا دربارهی صوفیان تکرار میکنیم. و آن اینکه ما از دشمنی با هر کس سخت پرهیز داریم و این هنری برای ما نیست که از مردگانی که از این جهان دررفتهاند و کارشان با خدا افتاده بدگویی نماییم. این گفتههای ما از راه ناچاری و جز بنام دلسوزی نیست. زیرا در جایی که میبینیم امروز همهی دستههایی از مردم پایبند آن پندارهای بیسر و بن صوفیان هستند و بدینسان خود را از دیگران جدا میدارند ناگزیریم که خطاهای صوفیان را بازنماییم تا اینان را از این راه بازگردانیم.
اینست که دوباره بسخن برگشته برادرانه میگوییم : شما اگر در جستجوی خدایید راستترین و سادهترین راه خداشناسی همان است که پیغمبران نشان دادهاند و هرگز نیاز باین راههای پرپیچ و خم صوفیان که سرانجام هم به بیابان سرگردانی خواهد انجامید ندارید. این راه را برای جنیدها و حسین حلاجها و بایزیدها و عطارها بگزارید و بگذرید.
اما دربارهی دل از جهان کندن و از خود گذشتن و با دلخواه و هوسهای خود نبرد کردن و اینگونه کارها که دارید چنانکه گفتیم ما نه تنها خرده بر شما نمیگیریم بلکه بر شما در این کار نیک آفرین سروده فیروزمندی شما را از خدا خواستار میباشیم.
.
✴️ راه سیاست برای ایران چه باید بود؟
شما اگر با كسانی گفتگو كنید و چنین پرسید : « آیندهی این كشور چه خواهد بود[bud]؟.. تودهای با این ناتوانی كارش بكجا خواهد انجامید؟..» ، یا بپرسید : « این مردم چرا درماندهاند؟.. چرا نمیتوانند با خوشی و سرفرازی زندگی كنند؟.. سرچشمهی این درماندگی چیست و چارهی آن چـه میباشد؟..» یا بپـرسید : «رفتار ما با همسایگان نیـرومند خـود چـه باید بود؟.. چه راهی باید با آنان پیش گیریم؟..» ، به هیچیك از این پرسشها پاسخ درستی نخواهید شنید. كم كسی باین زمینهها درآمده و كمتر كسی در این بارهها باندیشهی روشنی رسیده.
🔸 ما آنچه باید دانست دانستهایم
ولـی ما بهمهی این زمینهها درآمده بهمهی این پرسشها پاسخی میداریم. ما برای آینـدهی این مردم راه روشنی بدیده گرفتهایم ، و برای آنكه مردم را باین راه اندازیم از سالهاست كه بكوشش برخاستهایم. اینست میگوییم :
ما در سیاست نیز از دیگران پیشتریم.
ما «سیاست» را بمعنی راستش گرفته و آنگاه تنها بسخن بس نكرده بكار و كوشش نیز درآمدهایم. كوششهای دهسالهی ما همه در این راه بوده.
این گفتگو بسیار دراز است و برای آنكه یك آگاهی كوتاهی در اینجا داده گفتگو را بشمارههای دیگر گزاریم در پایین فهرستی از دانستهها و از اندیشههای خود میآوریم :
1) این توده آلودگیهای بسیار میدارد كه مایهی ناتوانی و درماندگیش جز همانها نیست. در قرنهای اخیر از هر كشاكشی كه رخ داده ایران شكستخورده بیرون آمده و مایهی آن شكست هرآیینه آلودگیهای خودش بوده. چیزیست بسیار روشن : این توده با حال كنونی پستتر از دیگرانند و اینست پستر از آنان گردیدهاند.
2) باید باین آلودگیها چاره كرد و این مردم را نیك گردانید ، تا بتواند با تودههای دیگر همگام گردد و با آنان همسری نماید.
3) چاره بآن آلودگیها تواند بود و جای نومیدی نیست. ما سرچشمهی آنها را پیدا كردهایم و خواهیم توانست آن سرچشمه را بخشكانیم. این كار دشوار است و بكوشش بسیار نیاز دارد ، ولی نشدنی نیست.
4) از گله و ناله و فریاد و دستهبندی و مانند اینها كمترین نتیجه نتواند بود. این خود از درماندگیست كه مردمی بآلودگیهای خود چاره نكنند و تنها بناله و گله پردازند. این مانند آنست كه بیماری درپی درمان و دارو نباشد و تنها بگله و ناله از درد و ناتوانی بس كند.
5) از پیشامدهای جهان و از جنگها و آشتیها و پیمانها سودی باین توده نتـواند بود و گرهی از كارشان نتـواند گشود. مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نتوانند دید. اینكه بسیاری از مردم از پشت سر پیشامدها [1] نیكی باین توده چشم میدارند از روی فهم نیست. این بدان میماند كه كشاورزی تخم نكارد و در همان حال از نیكی یا بدی كشتهای دیگران بسودی امید بندد.
اینها پنج رشته حقایقست كه ما دانستهایم و كوششهای خود را بروی آنها گزاردهایم. ما راه سیاستی برای ایرانی جز این راه را نمیشناسیم. اگر سیاست آنست كه یك توده را از روی فهم و بینش راه برد و بخرسندی و سرفرازی رساند راهش جز این نتواند بود.
(پرچم هفتگی ، شمارهی دوم)
[1] کوشاد تلگرام : هر گونه پیشامد همچون درآمدن آمریکا و همدستانش بعراق و افغانستان ، پیدایش داعش و جنگهای او در عراق و سوریه ، گفتگوهای آمریکا و کرهی جنوبی با کرهی شمالی ، ...
باید پروا داشت : آگاهی یافتن از پیشامدها جداست و از آنها نیکی برای توده امید داشتن جدا.
عنوان گفتار از ماست.
.
شما اگر با كسانی گفتگو كنید و چنین پرسید : « آیندهی این كشور چه خواهد بود[bud]؟.. تودهای با این ناتوانی كارش بكجا خواهد انجامید؟..» ، یا بپرسید : « این مردم چرا درماندهاند؟.. چرا نمیتوانند با خوشی و سرفرازی زندگی كنند؟.. سرچشمهی این درماندگی چیست و چارهی آن چـه میباشد؟..» یا بپـرسید : «رفتار ما با همسایگان نیـرومند خـود چـه باید بود؟.. چه راهی باید با آنان پیش گیریم؟..» ، به هیچیك از این پرسشها پاسخ درستی نخواهید شنید. كم كسی باین زمینهها درآمده و كمتر كسی در این بارهها باندیشهی روشنی رسیده.
🔸 ما آنچه باید دانست دانستهایم
ولـی ما بهمهی این زمینهها درآمده بهمهی این پرسشها پاسخی میداریم. ما برای آینـدهی این مردم راه روشنی بدیده گرفتهایم ، و برای آنكه مردم را باین راه اندازیم از سالهاست كه بكوشش برخاستهایم. اینست میگوییم :
ما در سیاست نیز از دیگران پیشتریم.
ما «سیاست» را بمعنی راستش گرفته و آنگاه تنها بسخن بس نكرده بكار و كوشش نیز درآمدهایم. كوششهای دهسالهی ما همه در این راه بوده.
این گفتگو بسیار دراز است و برای آنكه یك آگاهی كوتاهی در اینجا داده گفتگو را بشمارههای دیگر گزاریم در پایین فهرستی از دانستهها و از اندیشههای خود میآوریم :
1) این توده آلودگیهای بسیار میدارد كه مایهی ناتوانی و درماندگیش جز همانها نیست. در قرنهای اخیر از هر كشاكشی كه رخ داده ایران شكستخورده بیرون آمده و مایهی آن شكست هرآیینه آلودگیهای خودش بوده. چیزیست بسیار روشن : این توده با حال كنونی پستتر از دیگرانند و اینست پستر از آنان گردیدهاند.
2) باید باین آلودگیها چاره كرد و این مردم را نیك گردانید ، تا بتواند با تودههای دیگر همگام گردد و با آنان همسری نماید.
3) چاره بآن آلودگیها تواند بود و جای نومیدی نیست. ما سرچشمهی آنها را پیدا كردهایم و خواهیم توانست آن سرچشمه را بخشكانیم. این كار دشوار است و بكوشش بسیار نیاز دارد ، ولی نشدنی نیست.
4) از گله و ناله و فریاد و دستهبندی و مانند اینها كمترین نتیجه نتواند بود. این خود از درماندگیست كه مردمی بآلودگیهای خود چاره نكنند و تنها بناله و گله پردازند. این مانند آنست كه بیماری درپی درمان و دارو نباشد و تنها بگله و ناله از درد و ناتوانی بس كند.
5) از پیشامدهای جهان و از جنگها و آشتیها و پیمانها سودی باین توده نتـواند بود و گرهی از كارشان نتـواند گشود. مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نتوانند دید. اینكه بسیاری از مردم از پشت سر پیشامدها [1] نیكی باین توده چشم میدارند از روی فهم نیست. این بدان میماند كه كشاورزی تخم نكارد و در همان حال از نیكی یا بدی كشتهای دیگران بسودی امید بندد.
اینها پنج رشته حقایقست كه ما دانستهایم و كوششهای خود را بروی آنها گزاردهایم. ما راه سیاستی برای ایرانی جز این راه را نمیشناسیم. اگر سیاست آنست كه یك توده را از روی فهم و بینش راه برد و بخرسندی و سرفرازی رساند راهش جز این نتواند بود.
(پرچم هفتگی ، شمارهی دوم)
[1] کوشاد تلگرام : هر گونه پیشامد همچون درآمدن آمریکا و همدستانش بعراق و افغانستان ، پیدایش داعش و جنگهای او در عراق و سوریه ، گفتگوهای آمریکا و کرهی جنوبی با کرهی شمالی ، ...
باید پروا داشت : آگاهی یافتن از پیشامدها جداست و از آنها نیکی برای توده امید داشتن جدا.
عنوان گفتار از ماست.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی یک از دو)
تاکنون بارها گله کردهایم که ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمیدانند. همین داستان «قضا و قدر» یک مثل نیکی برای این موضوع میباشد.
شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو کنید : «در زندگانی هر کسی باید بکوشد تا نتیجه بردارد. اگر کسی نکوشد و یا راه کوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین تودهها آنهایی که نکوشند و یا راه کوشش را ندانند بزیردستی میافتند و بدبخت میگردند». اینها را که سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» میگویند و سرها را برای تصدیق تکان میدهند ، خواهید دید یکی سری تکان داده میگوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یکی دهان پرباد کرده شعر میخواند :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
کای نور چشم من بجز از کشته ندروی
آن دیگری با یک لحن فیلسوفانه میسراید : «هر کسی آن دِرَود عاقبت کار که کشت». چهارمی بنطق پرداخته میگوید : «بلی آقا ! این نتیجهی کوشش است که آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجهی کوشش است که انگلیسها بیک نصف کره حکومت میکنند». آن دیگری میگوید : «من دربارهی سعی و عمل مقالهای نوشتهام». این میگوید : «من بتازگی یک قصیدهای سرودهام». اینها را میگویند و چنین میفهمانند که ما اینها را میدانیم و عقیدهمند میباشیم.
در حالی که نمیدانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفتهاند ، ولی نفهمیده و باور هم نکردهاند. زیرا کسی که یک چیز را باور کرده ضد آن را نپذیرد. شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر کرات را بدانسان که در این علم است یاد گرفته و باور کردهاید ، دیگر هیچگاه بافسانهی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در کتابی آن را نوشته آن کتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور کردهاید که آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره کوشد ، دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در کتابی چنین نوشته : «در بیماری پرهیز (1) و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن کتاب را نادان شمارده آن را دور میاندازید. معنی دانستن و باور کردن همینست.
پابرگی :
1ـ اصل : «چاره». ولی چنین مینماید که خواست نویسنده همان پرهیز بوده.
.
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی یک از دو)
تاکنون بارها گله کردهایم که ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمیدانند. همین داستان «قضا و قدر» یک مثل نیکی برای این موضوع میباشد.
شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو کنید : «در زندگانی هر کسی باید بکوشد تا نتیجه بردارد. اگر کسی نکوشد و یا راه کوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین تودهها آنهایی که نکوشند و یا راه کوشش را ندانند بزیردستی میافتند و بدبخت میگردند». اینها را که سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» میگویند و سرها را برای تصدیق تکان میدهند ، خواهید دید یکی سری تکان داده میگوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یکی دهان پرباد کرده شعر میخواند :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر
کای نور چشم من بجز از کشته ندروی
آن دیگری با یک لحن فیلسوفانه میسراید : «هر کسی آن دِرَود عاقبت کار که کشت». چهارمی بنطق پرداخته میگوید : «بلی آقا ! این نتیجهی کوشش است که آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجهی کوشش است که انگلیسها بیک نصف کره حکومت میکنند». آن دیگری میگوید : «من دربارهی سعی و عمل مقالهای نوشتهام». این میگوید : «من بتازگی یک قصیدهای سرودهام». اینها را میگویند و چنین میفهمانند که ما اینها را میدانیم و عقیدهمند میباشیم.
در حالی که نمیدانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفتهاند ، ولی نفهمیده و باور هم نکردهاند. زیرا کسی که یک چیز را باور کرده ضد آن را نپذیرد. شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر کرات را بدانسان که در این علم است یاد گرفته و باور کردهاید ، دیگر هیچگاه بافسانهی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در کتابی آن را نوشته آن کتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور کردهاید که آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره کوشد ، دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در کتابی چنین نوشته : «در بیماری پرهیز (1) و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن کتاب را نادان شمارده آن را دور میاندازید. معنی دانستن و باور کردن همینست.
پابرگی :
1ـ اصل : «چاره». ولی چنین مینماید که خواست نویسنده همان پرهیز بوده.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 12
یک داستان دیگر بگویم : در همان سالها روزی در تبریز در خانه نشسته بودم و باز کتابی در هیئت اروپایی با زبان عربی در دستم بود. یکبار دو تن ملا از در کوچه درآمدند. یکی آقاشیخحسین استاد فقه و اصول من و دیگری حسنآقا خالهاُغلی از پیشنمازان بنام تبریز بود. من کتاب را همانطور که باز بود روی تاقچه گزارده به پیشواز آنها شتافتم و بجلوشان افتاده باتاق آوردم. چون کتاب را دیدند گفتند : «چه میخواندید؟.. این کتاب در چیست؟». گفتم : این در علم هیئت است. گفتند : «هیئت فرنگی؟». گفتم : آری هیئت فرنگی. آقا شیخحسین کمی دیدهاش باز بود و سخنی نگفت ، ولی خالهاُغلی موضوع را دنبال کرده گفت : «آخر این فرنگیها ، این لامذهبها چه میگویند؟..». گفتم : در علم هیئت یا در این کتاب چیزی دربارهی مذهب نیست. گفت : «در همینجا که باز است چه میگوید؟». گفتم : اینجا از ستارهی مشتری گفتگو میکند. میگوید : آن چهار ماه دارد که هر یکی برنگ دیگریست. موضوع را برایش شرح دادم. گفت : «اینها دلیلش چیست؟..» گفتم : اینها دلیلش دیدنست. با تلسکوپ ماههای چهارگانهی مشتری را میبینند و بدیگران هم نشان میدهند. گفت : «په! من میگویم شما در درون آن تلسکوپ تقلب کردهاید ..» من دیگر سخنی نگفتم. آقاشیخحسین هم مطلب دیگری بمیان آورده موضوع را تغییر داد.
اینها را برای مثل گفتم. در همه چیز چنینست. فرقست میان آن که کسی در جستجوی حقایق باشد با آن که بخواهد بروی نادانیهای خود پافشاری نشان دهد. فرقست میانهی آن که کسی دلش بحال بدبختی این تودهی گمراه بسوزد با آن که جز درپی خودفروشی (1) و سودجویی و دکانداری نباشد. این کسانی که امروز با ما دشمنی نشان میدهند و کارشکنی مینمایند خودفروشان و سودجویانند که ما از هر راه که میآمدیم چون با سود آنها سازگار نبود بهانه جسته دشمنی مینمودند. ولی این کسان ریشه ندارند و با این تکانی که ما پدید آوردهایم بزودی همهی آنها از میان خواهند رفت.
پابرگی :
1ـ خودفروشی ، خودنمایی فزون و چشمگیرست. خودفروش كاری را كه یك فروشنده برای تبلیغ كالایش میكند او دربارهی خود میكند. این واژه را گاهی به غلط برای معنایی كه واژهی «تنفروشی» برای آن مناسب است بكار میبرند.
.
🔸 تکهی 12
یک داستان دیگر بگویم : در همان سالها روزی در تبریز در خانه نشسته بودم و باز کتابی در هیئت اروپایی با زبان عربی در دستم بود. یکبار دو تن ملا از در کوچه درآمدند. یکی آقاشیخحسین استاد فقه و اصول من و دیگری حسنآقا خالهاُغلی از پیشنمازان بنام تبریز بود. من کتاب را همانطور که باز بود روی تاقچه گزارده به پیشواز آنها شتافتم و بجلوشان افتاده باتاق آوردم. چون کتاب را دیدند گفتند : «چه میخواندید؟.. این کتاب در چیست؟». گفتم : این در علم هیئت است. گفتند : «هیئت فرنگی؟». گفتم : آری هیئت فرنگی. آقا شیخحسین کمی دیدهاش باز بود و سخنی نگفت ، ولی خالهاُغلی موضوع را دنبال کرده گفت : «آخر این فرنگیها ، این لامذهبها چه میگویند؟..». گفتم : در علم هیئت یا در این کتاب چیزی دربارهی مذهب نیست. گفت : «در همینجا که باز است چه میگوید؟». گفتم : اینجا از ستارهی مشتری گفتگو میکند. میگوید : آن چهار ماه دارد که هر یکی برنگ دیگریست. موضوع را برایش شرح دادم. گفت : «اینها دلیلش چیست؟..» گفتم : اینها دلیلش دیدنست. با تلسکوپ ماههای چهارگانهی مشتری را میبینند و بدیگران هم نشان میدهند. گفت : «په! من میگویم شما در درون آن تلسکوپ تقلب کردهاید ..» من دیگر سخنی نگفتم. آقاشیخحسین هم مطلب دیگری بمیان آورده موضوع را تغییر داد.
اینها را برای مثل گفتم. در همه چیز چنینست. فرقست میان آن که کسی در جستجوی حقایق باشد با آن که بخواهد بروی نادانیهای خود پافشاری نشان دهد. فرقست میانهی آن که کسی دلش بحال بدبختی این تودهی گمراه بسوزد با آن که جز درپی خودفروشی (1) و سودجویی و دکانداری نباشد. این کسانی که امروز با ما دشمنی نشان میدهند و کارشکنی مینمایند خودفروشان و سودجویانند که ما از هر راه که میآمدیم چون با سود آنها سازگار نبود بهانه جسته دشمنی مینمودند. ولی این کسان ریشه ندارند و با این تکانی که ما پدید آوردهایم بزودی همهی آنها از میان خواهند رفت.
پابرگی :
1ـ خودفروشی ، خودنمایی فزون و چشمگیرست. خودفروش كاری را كه یك فروشنده برای تبلیغ كالایش میكند او دربارهی خود میكند. این واژه را گاهی به غلط برای معنایی كه واژهی «تنفروشی» برای آن مناسب است بكار میبرند.
.
✴️ مفاخر ملی
انسان هرچه در نظرش مفید باشد از آن خوشش میآید و برعکس اگر چیزی برایش سودمند نباشد از آن بدش میآید. همین قاعده هم بین ملتها جاری است هرگاه ملتی چیزی را سودمند تشخیص دهد بآن خوشبین است و به چیزهایی که پی برد برایش زیانمند است بدبین.
تا چندی پیش مردم ایران میاندیشیدند ملیونها اشعاری که اکنون در دست ما است سودمند بوده و میتوان آنها را در زندگی سرمشق قرار داد از این جهت بود که اینها در نظرشان خوب جلوه کرده برواج آنها میپرداختند تا اینکه خوشبختانه آقای کسروی پس از کاوشهای فراوانی دریافتند که اشعاری که ما داریم بجز زیان نتیجهی دیگری نداشته بلکه ما را از سعی و عمل بازداشتهاند. از این جهت از دهسال پیش بنوشتن مقالاتی پیدرپی در مهنامهی پیمان و آوردن دلیلهای عقلی این قضیه را ثابت کردند. ولی از آنجایی که جمعیت زیادی طرفدار این اشعار بودند و دست از آنها برنمیداشتند بعد از اینکه بیپایی آنها ثابت شد بیکار ننشستند و در اثر فقدان دلیل به هو و جنجال برخاستند.
شگفتی در اینجاست که این آقایان بر روی سخنان بیپای خود بپذیرفتن راستیها که از گرانمایهترین خوی آدمی است گردن نمیگزاشتند چنانکه دبیر تاریخ و جغرافی ما در برابر گفتههای ارجدار و پرمغز یکی از پیمانیان در اثبات یاوهگویی شعرا سر فرو نیاورده میگفت اگر برایم ثابت شود که کلیهی سخنان حافظ و سعدی یاوه بوده و از این راه زیانهای بزرگی بما رسانیدهاند از آنها دست برنمیدارم. چه من عاشق اینها هستم! عشق است دیگر که بآنها دارم چه کنم؟!
در برابر اینکه آقای کسروی بآوردن دلایل عقلی بیپایی این اشعار را ثابت کردهاند طرفداران این یاوهگوها به هو و جنجال پرداخته ، ابداً باین دلایل توجهی نمیکنند بلکه همانطور که گفتم به هتاکی و هوچیگری و مغالطه مشغول شدند. همین عمل زشت بهترین دلیل محکومیت آنها است. زیرا اگر دلیل میداشتند خود بایستی بیان کنند در صورتی که تاکنون چنین چیزی نشده.
برای نمونه قسمتی از گفتار یکی از این بیفرهنگان (آقای ا. حائری کورش در نامهی دانشوران) را میآورم :
آیا شعرا جز خدمت بفرهنگ و دانش چه گناهی مرتکب شدهاند که شما هر وقت از حیث مطلب در مضیقه افتاده در تنگی قافیه گیر میکنید دوباره آنان را بیاد آورده تجدید مطلع میکنید؟ آری آقای محترم سرکار از متانت آنها سوء استفاده کرده آنچه را در خود سراغ دارید بدیگری نسبت داده شهرت خود را در بدنامی دیگران میدانید. شما گویندگان وارسته و آزادمنش این کشور را هنوز نشناختهاید که اگر روزی در مقام دفاع از حق خود برآیند آنچنان با نیش قلم جگر شما را بیرون خواهند آورد که دیگر منفیبافی و هتاکی را برای ابد بدرود گفته و از کردار ناستودهی خود ندامت حاصل نمایید.
خوب دقت کنید ببینید آیا در این گفته غیر از ناسزا چیزی دیده میشود؟
پیداست که این جنجال بجایی نخواهد رسید و این ناپاکان از هوچیگری سودی نخواهند برداشت. اکنون برای اینکه روشن شود اشعاری که ما داریم و بخیره از مفاخر ملی میشمارند پاک بیپا و زیانمند است و ما را از کار بازمیدارد بآوردن بعضی از آنها و نتایجشان میپردازم.
دربارهی ترغیب مردم به بیپروایی به نیک و بد زندگانی و لاابالیگری چه دلیلی از این بهتر :
چنان با نیک و بد خو کن که بعد از مردنت عرفی
مسلمانت بزمزم شوید و هندو بسوزاند
ببینید اگر اینطور است که نیک و بد هندو و مسلمان و خداپرست و بتپرست همه یکسانند و به هیچکدام نباید ایراد گرفت آیا رنجی که پیغمبران در رهنمایی مردم کشیدهاند پوچ نخواهد بود؟ اگر اینطور است پس اینهمه قوانین و مجازاتها برای بدکاران چیست؟
و نیز در تشویق مردم به میخوارگی و هوسرانی :
چو من بگذرم زین جهان خراب مریزید در قبر من جز شراب حافظ
و نیز خیام گوید :
تا کی ز ابد حدیث و تا کی ز ازل؟ هنگام طرب شراب را نیست بدل
بگذشت ز اندازهی من علم و عمل هر مشکل را ، شراب گرداند حل
و همچنین در تشویق مردم به لاقیدی و بازماندن از سعی و عمل چه دستوری زهرناکتر از این بیتهای حافظ خواهد بود.
برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر
که ندادند جز این تحفه بما روز الست
بیا که قصر امل سخت سست بنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست.
و همچنین در برانگیختن مردم به پستترین نوع بیناموسی ، از این اشعار بهتر چه میخواهید؟! :
روز بازار جوانی پنج روزی بیش نیست
نقد را باش ای پسر کافت بود تأخیر را (سعدی)
دوش ای پسر می خوردهای ، چشمت گواهی میدهد باری حریفی جو ، که او ، مستور دارد راز را👇
انسان هرچه در نظرش مفید باشد از آن خوشش میآید و برعکس اگر چیزی برایش سودمند نباشد از آن بدش میآید. همین قاعده هم بین ملتها جاری است هرگاه ملتی چیزی را سودمند تشخیص دهد بآن خوشبین است و به چیزهایی که پی برد برایش زیانمند است بدبین.
تا چندی پیش مردم ایران میاندیشیدند ملیونها اشعاری که اکنون در دست ما است سودمند بوده و میتوان آنها را در زندگی سرمشق قرار داد از این جهت بود که اینها در نظرشان خوب جلوه کرده برواج آنها میپرداختند تا اینکه خوشبختانه آقای کسروی پس از کاوشهای فراوانی دریافتند که اشعاری که ما داریم بجز زیان نتیجهی دیگری نداشته بلکه ما را از سعی و عمل بازداشتهاند. از این جهت از دهسال پیش بنوشتن مقالاتی پیدرپی در مهنامهی پیمان و آوردن دلیلهای عقلی این قضیه را ثابت کردند. ولی از آنجایی که جمعیت زیادی طرفدار این اشعار بودند و دست از آنها برنمیداشتند بعد از اینکه بیپایی آنها ثابت شد بیکار ننشستند و در اثر فقدان دلیل به هو و جنجال برخاستند.
شگفتی در اینجاست که این آقایان بر روی سخنان بیپای خود بپذیرفتن راستیها که از گرانمایهترین خوی آدمی است گردن نمیگزاشتند چنانکه دبیر تاریخ و جغرافی ما در برابر گفتههای ارجدار و پرمغز یکی از پیمانیان در اثبات یاوهگویی شعرا سر فرو نیاورده میگفت اگر برایم ثابت شود که کلیهی سخنان حافظ و سعدی یاوه بوده و از این راه زیانهای بزرگی بما رسانیدهاند از آنها دست برنمیدارم. چه من عاشق اینها هستم! عشق است دیگر که بآنها دارم چه کنم؟!
در برابر اینکه آقای کسروی بآوردن دلایل عقلی بیپایی این اشعار را ثابت کردهاند طرفداران این یاوهگوها به هو و جنجال پرداخته ، ابداً باین دلایل توجهی نمیکنند بلکه همانطور که گفتم به هتاکی و هوچیگری و مغالطه مشغول شدند. همین عمل زشت بهترین دلیل محکومیت آنها است. زیرا اگر دلیل میداشتند خود بایستی بیان کنند در صورتی که تاکنون چنین چیزی نشده.
برای نمونه قسمتی از گفتار یکی از این بیفرهنگان (آقای ا. حائری کورش در نامهی دانشوران) را میآورم :
آیا شعرا جز خدمت بفرهنگ و دانش چه گناهی مرتکب شدهاند که شما هر وقت از حیث مطلب در مضیقه افتاده در تنگی قافیه گیر میکنید دوباره آنان را بیاد آورده تجدید مطلع میکنید؟ آری آقای محترم سرکار از متانت آنها سوء استفاده کرده آنچه را در خود سراغ دارید بدیگری نسبت داده شهرت خود را در بدنامی دیگران میدانید. شما گویندگان وارسته و آزادمنش این کشور را هنوز نشناختهاید که اگر روزی در مقام دفاع از حق خود برآیند آنچنان با نیش قلم جگر شما را بیرون خواهند آورد که دیگر منفیبافی و هتاکی را برای ابد بدرود گفته و از کردار ناستودهی خود ندامت حاصل نمایید.
خوب دقت کنید ببینید آیا در این گفته غیر از ناسزا چیزی دیده میشود؟
پیداست که این جنجال بجایی نخواهد رسید و این ناپاکان از هوچیگری سودی نخواهند برداشت. اکنون برای اینکه روشن شود اشعاری که ما داریم و بخیره از مفاخر ملی میشمارند پاک بیپا و زیانمند است و ما را از کار بازمیدارد بآوردن بعضی از آنها و نتایجشان میپردازم.
دربارهی ترغیب مردم به بیپروایی به نیک و بد زندگانی و لاابالیگری چه دلیلی از این بهتر :
چنان با نیک و بد خو کن که بعد از مردنت عرفی
مسلمانت بزمزم شوید و هندو بسوزاند
ببینید اگر اینطور است که نیک و بد هندو و مسلمان و خداپرست و بتپرست همه یکسانند و به هیچکدام نباید ایراد گرفت آیا رنجی که پیغمبران در رهنمایی مردم کشیدهاند پوچ نخواهد بود؟ اگر اینطور است پس اینهمه قوانین و مجازاتها برای بدکاران چیست؟
و نیز در تشویق مردم به میخوارگی و هوسرانی :
چو من بگذرم زین جهان خراب مریزید در قبر من جز شراب حافظ
و نیز خیام گوید :
تا کی ز ابد حدیث و تا کی ز ازل؟ هنگام طرب شراب را نیست بدل
بگذشت ز اندازهی من علم و عمل هر مشکل را ، شراب گرداند حل
و همچنین در تشویق مردم به لاقیدی و بازماندن از سعی و عمل چه دستوری زهرناکتر از این بیتهای حافظ خواهد بود.
برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر
که ندادند جز این تحفه بما روز الست
بیا که قصر امل سخت سست بنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست.
و همچنین در برانگیختن مردم به پستترین نوع بیناموسی ، از این اشعار بهتر چه میخواهید؟! :
روز بازار جوانی پنج روزی بیش نیست
نقد را باش ای پسر کافت بود تأخیر را (سعدی)
دوش ای پسر می خوردهای ، چشمت گواهی میدهد باری حریفی جو ، که او ، مستور دارد راز را👇
آنان که این گفتههای سراپا زیان را دُر و گوهر میشمارند باید صریحاً یکی از این دو چیز را بگویند :
یا بگویند آرمان ملت ایران و مقصودی که باید برای آن پیش رویم تعلیمات این شاعران یعنی عقیده داشتن به قضا و قدر ـ لاقیدی و هوسرانی ـ کشیدن نیک و بد بیک ترازو ، مشک و پُشک بیک مقیاس و میخوارگی و بیناموسی باید بوده باشد. البته برای کسانی که این مقاصد پست را در نظر میدارند و بیشرمانه آرزو میکنند همهی ایرانیان مثل آنان تنبل و لاقید و هوسران و میخواره و بیناموس باشند ، چون این اشعار بهترین وسیلهی رسیدن بمقاصدشان است باید آنها را جزء مفاخر بشمارند (ببخشید مفاخر خودشان تنها ، زیرا تودهی ایران از این بیغیرتیها بیزار است).
یا اقرار کنند که آن اشعار پوچ جز ضرر و زیان نتیجه ندارد و گویندگانش گذشته از اینکه از مفاخر این کشور نبودهاند مردمان بسیار پست و بیشرم و فرومایه بودهاند.
در پایان تکرار میکنم کسی که بیشرمی را تا آنجا رساند که ناموس مادرش را در شعر بباد دهد (انوری ابیوردی) گذشته از اینکه از مفاخر نیست در نظر ما از رذلترین اشخاص است.
اهواز ـ ضیاء امام
(پرچم روزانه ، شمارهی 206)
یا بگویند آرمان ملت ایران و مقصودی که باید برای آن پیش رویم تعلیمات این شاعران یعنی عقیده داشتن به قضا و قدر ـ لاقیدی و هوسرانی ـ کشیدن نیک و بد بیک ترازو ، مشک و پُشک بیک مقیاس و میخوارگی و بیناموسی باید بوده باشد. البته برای کسانی که این مقاصد پست را در نظر میدارند و بیشرمانه آرزو میکنند همهی ایرانیان مثل آنان تنبل و لاقید و هوسران و میخواره و بیناموس باشند ، چون این اشعار بهترین وسیلهی رسیدن بمقاصدشان است باید آنها را جزء مفاخر بشمارند (ببخشید مفاخر خودشان تنها ، زیرا تودهی ایران از این بیغیرتیها بیزار است).
یا اقرار کنند که آن اشعار پوچ جز ضرر و زیان نتیجه ندارد و گویندگانش گذشته از اینکه از مفاخر این کشور نبودهاند مردمان بسیار پست و بیشرم و فرومایه بودهاند.
در پایان تکرار میکنم کسی که بیشرمی را تا آنجا رساند که ناموس مادرش را در شعر بباد دهد (انوری ابیوردی) گذشته از اینکه از مفاخر نیست در نظر ما از رذلترین اشخاص است.
اهواز ـ ضیاء امام
(پرچم روزانه ، شمارهی 206)
شادروان هاشمیزاده از پشتیبانان پیمان
شرحی که پرچم دربارهی شادروان هاشمیزاده نوشته چنین است :
آقای هاشمیزاده در چهار سال پیش به راهنمایی آقای گرجی در بندر گز با پیمان آشنا گردیدند و در اندک زمانی پیشرفت نیکی کرده بما پیوستند و در این چندگاهه در هر کجا که بودهاند بکوششهای پاکدلانهی سودمندی برخاستهاند و همیشه با گمراهان در گفتگو بودهاند. خوانندگان پرچم بنام ایشان آشنایند و گاهی نوشتهای نیز از ایشان خواندهاند.
این جوان نمونهی پاکدلیست ، و این تکانی که امروز در اینگونه مردان پدیدار است بهترین نشانست که در تودهی ایران با همهی آلودگیهای هزارساله نچنانست که جای نومیدی باشد.
شرحی که پرچم دربارهی شادروان هاشمیزاده نوشته چنین است :
آقای هاشمیزاده در چهار سال پیش به راهنمایی آقای گرجی در بندر گز با پیمان آشنا گردیدند و در اندک زمانی پیشرفت نیکی کرده بما پیوستند و در این چندگاهه در هر کجا که بودهاند بکوششهای پاکدلانهی سودمندی برخاستهاند و همیشه با گمراهان در گفتگو بودهاند. خوانندگان پرچم بنام ایشان آشنایند و گاهی نوشتهای نیز از ایشان خواندهاند.
این جوان نمونهی پاکدلیست ، و این تکانی که امروز در اینگونه مردان پدیدار است بهترین نشانست که در تودهی ایران با همهی آلودگیهای هزارساله نچنانست که جای نومیدی باشد.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 1)
گفتگوهایی را که در زمینهی شعر در دو شمارهی آخر سال یکم [مهنامهی پیمان] عنوان کردیم چون تاکنون در ایران چنان گفتگوهایی نشده از این جهت اثر بسیاری کرده و از نگارشهایی که از دور و نزدیک میرسد پیداست که خوانندگان پیمان خواستار دامنه دادن بآن موضوع میباشند.
ما آنچه را که بایستی بگوییم در آن دو شمارهی سال یکم گفتهایم و کنون باز کردن این در ، در شمارهای سال دوم تنها برای نگارشهای دیگران است که میخواهیم هرآنچه رسیده و از این پس برسد چاپ کرده اگر پاسخی هم از جانب ما نیازمند است بدهیم. ولی برای آنکه اشتباهی در کار نباشد در اینجا دوباره تکرار مینماییم که ما دشمنی با شعرا نداریم و هرگز خواستار آن نیستیم که کسی در ایران شعر نگوید بلکه چنانکه در جای دیگری گفتهایم ما باین نکته نیک پی بردهایم که شعر در ایران ریشه دوانیده و پیشرفت بیاندازه کرده و با اینحال برافتادن بنیاد شعر در ایران کاری است نشدنی و از آنسوی شعر به هر حال هنری بشمار است و این هنر که در ایران پیشرفت نموده چرا باید بکندن بنیاد آن کوشید؟!.
چیزی که هست بیشتر شعرای ایران در زمینههای ناسودمند بلکه زیانآور شعر میسرایند که نه تنها سودی از هنر خود بمردم نمیرسانند بلکه مردم را بیزیان هم نمیگزارند. شعر در ایران بیشتر در دربارها و میخانهها پرورش یافته و اینست که یک رشته آلودگیهای چرکینی پیدا کرده. همهی مقصود ما آنست که این آلودگیها برکنار شود و شعر ساده و پاکیزه رخ نماید.
از این سپس هرآنچه نوشته در این زمینه برسد چاپ خواهیم کرد و اینک در این شماره نگارشی را که دوست دانشور ما آقای روایی از تبریز فرستاده چاپ میکنیم و پاسخ کوتاهی هم از خود بر آن میافزاییم.
.
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 1)
گفتگوهایی را که در زمینهی شعر در دو شمارهی آخر سال یکم [مهنامهی پیمان] عنوان کردیم چون تاکنون در ایران چنان گفتگوهایی نشده از این جهت اثر بسیاری کرده و از نگارشهایی که از دور و نزدیک میرسد پیداست که خوانندگان پیمان خواستار دامنه دادن بآن موضوع میباشند.
ما آنچه را که بایستی بگوییم در آن دو شمارهی سال یکم گفتهایم و کنون باز کردن این در ، در شمارهای سال دوم تنها برای نگارشهای دیگران است که میخواهیم هرآنچه رسیده و از این پس برسد چاپ کرده اگر پاسخی هم از جانب ما نیازمند است بدهیم. ولی برای آنکه اشتباهی در کار نباشد در اینجا دوباره تکرار مینماییم که ما دشمنی با شعرا نداریم و هرگز خواستار آن نیستیم که کسی در ایران شعر نگوید بلکه چنانکه در جای دیگری گفتهایم ما باین نکته نیک پی بردهایم که شعر در ایران ریشه دوانیده و پیشرفت بیاندازه کرده و با اینحال برافتادن بنیاد شعر در ایران کاری است نشدنی و از آنسوی شعر به هر حال هنری بشمار است و این هنر که در ایران پیشرفت نموده چرا باید بکندن بنیاد آن کوشید؟!.
چیزی که هست بیشتر شعرای ایران در زمینههای ناسودمند بلکه زیانآور شعر میسرایند که نه تنها سودی از هنر خود بمردم نمیرسانند بلکه مردم را بیزیان هم نمیگزارند. شعر در ایران بیشتر در دربارها و میخانهها پرورش یافته و اینست که یک رشته آلودگیهای چرکینی پیدا کرده. همهی مقصود ما آنست که این آلودگیها برکنار شود و شعر ساده و پاکیزه رخ نماید.
از این سپس هرآنچه نوشته در این زمینه برسد چاپ خواهیم کرد و اینک در این شماره نگارشی را که دوست دانشور ما آقای روایی از تبریز فرستاده چاپ میکنیم و پاسخ کوتاهی هم از خود بر آن میافزاییم.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی دو از دو)
کنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور کردهاید که «در زندگی باید کوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلکه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایکون الا ما ارید». (1)
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بکاردانی (2) نیست
جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از کمان همیگذرد
از کماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور که ندانی زکجا آمدهای
خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت
کتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان کوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بکوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است که میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور که ندانی ز کجا آمدهای» یا میگوید : «که بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یک بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
شگفتتر آنکه گاهی کسانی پاسخ داده میگویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمیدانیم چگونه تواند بود که دو عقیدهی ضد هم هر یکی در جای خود درست باشد. ما میگوییم : خدا بآدمیان اختیار داده که در کارهای زندگانی بکوشند و هر کسی نتیجهی کوشش خود را درمییابد. آنان میگویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از کوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..
چند سال پیش در تهران متلکی برای شهرداری ساخته بودند که بیکی از خانهداران اخطاری شده که خانهی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی کنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجرهاش را بکنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده که باید درها و پنجرههای عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری مینمود که همین امروز باید اقدام شود خانهدار بخشم آمده و چنین گفته : «چه میگویی آقا ! اخطاری کردهاند که این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».
درست داستان این کسانست که دو عقیدهی متضاد را میگویند : هر یکی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست که اینها نه آن را فهمیده و باور داشتهاند و نه این را. چنانکه بارها گفتهایم همین اندیشههای متضاد مغزها را از کار انداخته. اینان مغزهاشان بیکاره شده و اینست وظیفهی خود را انجام نمیدهد.
بدتر از همه ، کار آن کسانیست که باین عقیدهی پست جبریگری جامهی مذهبی پوشانیده چنین میگویند : «خدا باید کارها را درست کند» یا بما ایراد گرفته میگویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم که کارها در دست خداست؟!» میگویم : برای پستی و تنبلی خود بهانهی شگفتی پیدا کردهاید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده که هر کسی و هر مردمی تا نکوشد نتیجه برندارد. هر کسی و هر مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانهی خود بجنگ خدا میروید. شما میخواهید نکوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید که شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را که نتیجهی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب مینامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامیتر از دیگران میباشید؟!..
شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده که توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند. توقع دارید که دیگران بکوشند و خدا نتیجهی کوششهای آنها را نصیب شما گرداند. از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاستهاید. اینجا جایش نیست که بگویم شما خدا را هم نشناختهاید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانهای برنمیخاستید.
(پرچم روزانه شمارهی 89)
پابرگیها :
1ـ درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیتوان تغییر داد» و مانندهای اینها.
2ـ اصل : بکامرانی. که غلط مینماید. از سوی دیگر همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
.
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی دو از دو)
کنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور کردهاید که «در زندگی باید کوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلکه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایکون الا ما ارید». (1)
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بکاردانی (2) نیست
جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از کمان همیگذرد
از کماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور که ندانی زکجا آمدهای
خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت
کتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان کوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بکوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است که میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور که ندانی ز کجا آمدهای» یا میگوید : «که بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یک بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
شگفتتر آنکه گاهی کسانی پاسخ داده میگویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمیدانیم چگونه تواند بود که دو عقیدهی ضد هم هر یکی در جای خود درست باشد. ما میگوییم : خدا بآدمیان اختیار داده که در کارهای زندگانی بکوشند و هر کسی نتیجهی کوشش خود را درمییابد. آنان میگویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از کوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..
چند سال پیش در تهران متلکی برای شهرداری ساخته بودند که بیکی از خانهداران اخطاری شده که خانهی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی کنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجرهاش را بکنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده که باید درها و پنجرههای عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری مینمود که همین امروز باید اقدام شود خانهدار بخشم آمده و چنین گفته : «چه میگویی آقا ! اخطاری کردهاند که این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».
درست داستان این کسانست که دو عقیدهی متضاد را میگویند : هر یکی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست که اینها نه آن را فهمیده و باور داشتهاند و نه این را. چنانکه بارها گفتهایم همین اندیشههای متضاد مغزها را از کار انداخته. اینان مغزهاشان بیکاره شده و اینست وظیفهی خود را انجام نمیدهد.
بدتر از همه ، کار آن کسانیست که باین عقیدهی پست جبریگری جامهی مذهبی پوشانیده چنین میگویند : «خدا باید کارها را درست کند» یا بما ایراد گرفته میگویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم که کارها در دست خداست؟!» میگویم : برای پستی و تنبلی خود بهانهی شگفتی پیدا کردهاید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده که هر کسی و هر مردمی تا نکوشد نتیجه برندارد. هر کسی و هر مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانهی خود بجنگ خدا میروید. شما میخواهید نکوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید که شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را که نتیجهی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب مینامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامیتر از دیگران میباشید؟!..
شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده که توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند. توقع دارید که دیگران بکوشند و خدا نتیجهی کوششهای آنها را نصیب شما گرداند. از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاستهاید. اینجا جایش نیست که بگویم شما خدا را هم نشناختهاید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانهای برنمیخاستید.
(پرچم روزانه شمارهی 89)
پابرگیها :
1ـ درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیتوان تغییر داد» و مانندهای اینها.
2ـ اصل : بکامرانی. که غلط مینماید. از سوی دیگر همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 13
ب ـ من هم مطالبی دارم میخواستم پرسشهای آقای «الف» تمام شود. اگر خسته نشدهاید من هم پرسشی کنم؟..
د ـ خسته نشدهام.
ب ـ پرسش من در زمینهی دیگریست. من چند سال در اروپا بودم و در رشتههای علوم طبیعی تحصیلات کردهام. خود شما میدانید که این علوم را که ما میخوانیم حقایقی را بما نشان میدهد که با ادیان منافیست. از جمله من میخواهم موضوع وحی را از شما تحقیق کنم. این موضوع با آن برداشتی که علوم دارند چه سازش دارد؟.
د ـ پیش از آنکه دربارهی وحی بشما پاسخ دهم باید چند سخنی دربارهی دین برانم. یکی از سختیهای ما امروز اینست که ما در نوشتههای خود برخی واژهها بکار میبریم که ما بمعنی دیگر گرفتهایم و مردم آنها را بمعنی دیگری میفهمند. مثلاً یکی از آن واژهها دینست ، دیگری وحی است.
دربارهی دین معنایی که دیگران گفتهاند بیگفتگوست که با دانشها ناسازگار است. ولی چنانکه در میان گفتگو با آقای «الف» دیدید ما آن را معنی کرده میگوییم : دین شناختن جهان و زندگانی و زیستن از روی خرد است.
در اینجا در این زمینه با شما سخن نمیرانم. شما اگر کتابهای ما (از جمله «ورجاوندْبنیاد») را بخوانید خواهید دید دین به چه معنیست.
نکتهای را که میخواهم در اینجا با شما بگفتگو گزارم آنست که ما میگوییم دین زبان سپهر[=طبیعت] است. معنی این جمله آنست که دین آن حقایقیست که از خود اینجهان بدست میآید ، از خود اینجهان فهمیده میشود.
در این باره میتوانم از دانشهایی که شما خواندهاید مثل بیاورم. آن دانشها از خود اینجهان بدست آمده. مثلاً گالیله و کوپرنیکوس و نیوتن و دیگران که از چگونگی زمین و خورشید سخن راندهاند گفتههای آنها حقایق بسیار ارجداریست. ولی آن حقایق از کجا بدست آمده؟.. آیا نه از خود اینجهان گرفته شده؟. ما اکنون در اینجا سخن از گردش زمین بگرد خورشید راندیم. آیا آن را از کجا فهمیدهاند؟.. آیا نه آنست که دانشمندانی هوش گمارده آن را از روی دلیلهایی از خود اینجهان دریافتهاند؟!.
دین نیز همین حال را دارد. دین (در معنی والایش) آمیغهاییست[=حقایقیست] که از خود اینجهان بدست میآید که بدستیاری اندیشه و خرد فهمیده میشود. یک بنیادگزار دین آنچه میگوید از خود اینجهان گرفته ، دلیلهایش هم از خود اینجهانست. اینست معنی آنچه میگوییم : «دین زبان سپهر (طبیعت) است.»
برای روشنی سخن مثل میزنم : یک روز گمراهی جهان بتپرستی بود. بتپرستی چیست؟. در ایران بیشتر مردم معنی بتپرستی را هم ندانستهاند.
بتپرستی آن بود که کسانی کارهای اینجهان را از یک سرچشمه ندانسته آنها را بهمبسته نشناخته دستهای بسیاری را در گردش اینجهان کارگر میشماردند. مثلاً باران که میبارد و سنبل را میرویاند و تگرگ میبارد و آن سنبل را میکوبد ، این دو کار را بضد هم شناخته هر یکی را از سرچشمهی دیگری میشماردند و برای هر کدام از باران و تگرگ ، خدای جدایی میپنداشتند.
اینبود خدایان بسیاری از پندار خود پدید آورده برای هر یکی پرستشگاهها برپا ساخته خود را گرفتار آنها گردانیده بودند. ایرانیان باستان خدایان بسیاری از مهر و ناهید و شهریور و مانند اینها از پندار خود پدید آورده هر روز به پرستش یکی از آنها میپرداختند.
در برابر اینهاست که زردشت سری برافراشت و با گمراهی آنها به نبرد برخاسته چنین گفت : اینجهان یک دستگاه بیش نیست. آن باران که سنبل را میرویاند با آن تگرگ که سنبل را کوفته تباه میگرداند هر دو از یک دستگاهست ، خدا هم یکیست ، آهورامزداست ، و آن هم از اینجهان بیرونست (در آسمانهاست).
این گفتههای آن پاکمرد همه راست بود و با همین سخنان ، او بنیاد دینی گزاشت. اکنون میخواهیم ببینیم شَت زردشت این حقایق را از کجا فراگرفته بود؟. بیگفتگوست که از خود اینجهان. از خود اینجهان فراگرفته بود. یکدستگاه بودن جهان حقیقتیست که امروز بیچون و چرا گردیده و دانشها آن را هرچه روشنتر ساختهاند. آن پاکمرد این حقیقت را چند هزار سال پیش دریافته بود و بمردم میگفت. همین حال را داشت دیگر سخنان او.
.
🔸 تکهی 13
ب ـ من هم مطالبی دارم میخواستم پرسشهای آقای «الف» تمام شود. اگر خسته نشدهاید من هم پرسشی کنم؟..
د ـ خسته نشدهام.
ب ـ پرسش من در زمینهی دیگریست. من چند سال در اروپا بودم و در رشتههای علوم طبیعی تحصیلات کردهام. خود شما میدانید که این علوم را که ما میخوانیم حقایقی را بما نشان میدهد که با ادیان منافیست. از جمله من میخواهم موضوع وحی را از شما تحقیق کنم. این موضوع با آن برداشتی که علوم دارند چه سازش دارد؟.
د ـ پیش از آنکه دربارهی وحی بشما پاسخ دهم باید چند سخنی دربارهی دین برانم. یکی از سختیهای ما امروز اینست که ما در نوشتههای خود برخی واژهها بکار میبریم که ما بمعنی دیگر گرفتهایم و مردم آنها را بمعنی دیگری میفهمند. مثلاً یکی از آن واژهها دینست ، دیگری وحی است.
دربارهی دین معنایی که دیگران گفتهاند بیگفتگوست که با دانشها ناسازگار است. ولی چنانکه در میان گفتگو با آقای «الف» دیدید ما آن را معنی کرده میگوییم : دین شناختن جهان و زندگانی و زیستن از روی خرد است.
در اینجا در این زمینه با شما سخن نمیرانم. شما اگر کتابهای ما (از جمله «ورجاوندْبنیاد») را بخوانید خواهید دید دین به چه معنیست.
نکتهای را که میخواهم در اینجا با شما بگفتگو گزارم آنست که ما میگوییم دین زبان سپهر[=طبیعت] است. معنی این جمله آنست که دین آن حقایقیست که از خود اینجهان بدست میآید ، از خود اینجهان فهمیده میشود.
در این باره میتوانم از دانشهایی که شما خواندهاید مثل بیاورم. آن دانشها از خود اینجهان بدست آمده. مثلاً گالیله و کوپرنیکوس و نیوتن و دیگران که از چگونگی زمین و خورشید سخن راندهاند گفتههای آنها حقایق بسیار ارجداریست. ولی آن حقایق از کجا بدست آمده؟.. آیا نه از خود اینجهان گرفته شده؟. ما اکنون در اینجا سخن از گردش زمین بگرد خورشید راندیم. آیا آن را از کجا فهمیدهاند؟.. آیا نه آنست که دانشمندانی هوش گمارده آن را از روی دلیلهایی از خود اینجهان دریافتهاند؟!.
دین نیز همین حال را دارد. دین (در معنی والایش) آمیغهاییست[=حقایقیست] که از خود اینجهان بدست میآید که بدستیاری اندیشه و خرد فهمیده میشود. یک بنیادگزار دین آنچه میگوید از خود اینجهان گرفته ، دلیلهایش هم از خود اینجهانست. اینست معنی آنچه میگوییم : «دین زبان سپهر (طبیعت) است.»
برای روشنی سخن مثل میزنم : یک روز گمراهی جهان بتپرستی بود. بتپرستی چیست؟. در ایران بیشتر مردم معنی بتپرستی را هم ندانستهاند.
بتپرستی آن بود که کسانی کارهای اینجهان را از یک سرچشمه ندانسته آنها را بهمبسته نشناخته دستهای بسیاری را در گردش اینجهان کارگر میشماردند. مثلاً باران که میبارد و سنبل را میرویاند و تگرگ میبارد و آن سنبل را میکوبد ، این دو کار را بضد هم شناخته هر یکی را از سرچشمهی دیگری میشماردند و برای هر کدام از باران و تگرگ ، خدای جدایی میپنداشتند.
اینبود خدایان بسیاری از پندار خود پدید آورده برای هر یکی پرستشگاهها برپا ساخته خود را گرفتار آنها گردانیده بودند. ایرانیان باستان خدایان بسیاری از مهر و ناهید و شهریور و مانند اینها از پندار خود پدید آورده هر روز به پرستش یکی از آنها میپرداختند.
در برابر اینهاست که زردشت سری برافراشت و با گمراهی آنها به نبرد برخاسته چنین گفت : اینجهان یک دستگاه بیش نیست. آن باران که سنبل را میرویاند با آن تگرگ که سنبل را کوفته تباه میگرداند هر دو از یک دستگاهست ، خدا هم یکیست ، آهورامزداست ، و آن هم از اینجهان بیرونست (در آسمانهاست).
این گفتههای آن پاکمرد همه راست بود و با همین سخنان ، او بنیاد دینی گزاشت. اکنون میخواهیم ببینیم شَت زردشت این حقایق را از کجا فراگرفته بود؟. بیگفتگوست که از خود اینجهان. از خود اینجهان فراگرفته بود. یکدستگاه بودن جهان حقیقتیست که امروز بیچون و چرا گردیده و دانشها آن را هرچه روشنتر ساختهاند. آن پاکمرد این حقیقت را چند هزار سال پیش دریافته بود و بمردم میگفت. همین حال را داشت دیگر سخنان او.
.