🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی سه از چهار)
امروز دستههای بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله کردهایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میکنند. مردک نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکندهاند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا که میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میکوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» (1) است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میکوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشههاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکندهاند اگرچه در یکجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میکنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینکه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میکنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینکه از «کارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراکنده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی سه از چهار)
امروز دستههای بسیاری بکوشش در راه نگهداری کشور گردن نمیگزارند. چنین وظیفهای برای خود نمیشناسند و هر دستهای بهانهی دیگری دارند. بارها گله کردهایم که بسیاری از اینان همینکه نام «میهنپرستی» میشنوند ریشخند میکنند. مردک نمیداند میهنپرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهنپرستی یعنی غیرت و مردانگی.
کار پستی تا باینجا کشیده که دستههای انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمیشناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری کار پستی تا باینجا کشیده.
اینها نتیجهی آن تعلیمات بیهوده و پستیست که از پیشوایان و آموزگاران خود گرفتهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگی را نمیدانند.
هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دستههای انبوه دیگری که علاقه بکشور خود دارند و بکوشش و جانفشانی در راه آن آمادهاند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یک دستهای پدید آوریم.
اینان یک نقص بزرگی دارند و آن اینکه پراکندهاند و باهم یکی نیستند. هر کس به تنهایی آرزومند کوشش و تلاش است. از آنسوی نمیدانند چه کار کنند و از چه راه بکوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همهی اینها را تا آنجا که میتوانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.
باین کار است که باید امروز بکوشیم و از این راهست که خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادیآور» برسیم. این کار را هم ما باید بکنیم نه دولت. این چیزی نیست که از دست دولت برآید یا وظیفهی او باشد. این وظیفهی خود مردم است. چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین کوشید. باید همهی غیرتمندان را باین راه خواند.
ما نیز باین میکوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهادهایم. این روزنامه زبان «آزادگان» (1) است. دستهای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و میکوشند که دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای کوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این کار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :
1) پراکندگی اندیشهها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر کس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست. مردمی که اندیشههاشان پریشان و پراکنده است در هیچ کاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراکندهاند اگرچه در یکجا باشند.
برای چارهی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداختهایم. چارهی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست. اینکه مشروطه (یا سررشتهداریِ توده) را معنی میکنیم و مزایای آن را شرح میدهیم ، اینکه «میهن» و «میهنپرستی» را تفسیر میکنیم ، اینکه حقیقت «دارایی» را روشن میگردانیم ، اینکه از «کارها و پیشهها» بگفتگو میپردازیم ـ همهی اینها بنام نشر حقایق و برای چارهی اندیشههای پراکنده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزادهها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور میگیرند میباشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دستهای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 7
میگویند : «قرآن را میگزاریم بجلو و اصل اسلام را پیدا میکنیم.» نمیدانند که همهی این کیشها بعقاید خود از قرآن دلیل میآورند و با بودن قرآن بوده که این اختلافها و گمراهیها پیدا شده.
در همین دو سه هفته ما در تهران دیدیم : آقای شیخ محمد مردوخ از کردستان آمده ایرانیان را به یگانگی دعوت میکند و میگوید بیایید همه یکی شویم و بسخنان خود دلیلهای آشکار از قرآن میآورد. ملایان در برابر او هایهوی برپا میکنند ، دشنامها نوشته با صد بیشرمی او را «خر دجّال» میخوانند. در برابر دلیلهایش مغالطه میکنند.
او میگوید : اگر خلافت ابوبکر ناحق بوده زنهایی که در زمان او در جنگ اسیر افتاده بودند چون از راه نامشروع بدست آمده بودند بایستی بمسلمانان حلال نباشند. شهربانو دختر یزدگرد هم بایستی بامام حسینبیعلی حلال نباشد. این را ـ راست یا دروغ ـ دلیل میآورد. آنها چون پاسخی نمیتوانند ، برای تحریک عوام مغالطه میکنند که بامام ما نسبت زنا داده. این نمونهای از رفتار آنها در برابر عنوان اصل اسلام است. (1)
پابرگی :
1ـ یك دلیل دیگر بآنكه این كیشها همه همپایهاند و یكی را بدیگری برتری نبوده همه تهی از راستیهاست و هیچ یك توانای برانگیختن نیروی راستیپرستی در مردمان نمیباشد آنكه بیش از یك سده است سخن از «اتحاد اسلام» درمیانست و در آنجا هم «اصل اسلام» بمیان میآمده و چون آن پیش نرفته بیش از پنجاه سالست سخن به «نزدیك گردانیدن كیشها» كشانده شده «دارالتقریب مذاهب» بنیاد گزاشتهاند و تاكنون صدها گفتار در این باره نوشته دهها هَمایش پدید آورده آرزوها در دل پروردهاند ولی آنچه دیده میشود اینست كه هر چند سال یك بار یك شاخهی نوی از هر یك از اینها سر برآورده بنامهایی همچون «روشنفكری دینی» یا «نواندیشی دینی» و با آرزوهایی همچون «پروتستانیزم اسلامی» جدا میشود و از دیگران دورتر میافتد. این در حالیست كه دستههایی همچون وهابی و طالبان و القاعده و داعش از سوی دیگر جدا افتادهاند.
از آنسو هر ساله در كشورهایی همچون عراق و پاكستان در كشاكشهای كیشی خونهای بسیار بر زمین میریزد. شیعی و حنفی و وهابی و دروزی و علیاللهی و شیخی و كریمخانی و دیگران هر یك بر كیش خود ایستادگی میكنند و نتیجهای كه در دست هست جز این نیست كه نیروهایی كه میباید در آبادی جهان و خرسندی جهانیان و پیشرفت دانشها بكار آید ، در ریختن خون بیگناهان و ویران كردن آبادیها بكار میافتد. آیا نتیجهی برخاستن دینها و پیشرفت دانشها و تمدن باید این باشد؟!
.
🔸 تکهی 7
میگویند : «قرآن را میگزاریم بجلو و اصل اسلام را پیدا میکنیم.» نمیدانند که همهی این کیشها بعقاید خود از قرآن دلیل میآورند و با بودن قرآن بوده که این اختلافها و گمراهیها پیدا شده.
در همین دو سه هفته ما در تهران دیدیم : آقای شیخ محمد مردوخ از کردستان آمده ایرانیان را به یگانگی دعوت میکند و میگوید بیایید همه یکی شویم و بسخنان خود دلیلهای آشکار از قرآن میآورد. ملایان در برابر او هایهوی برپا میکنند ، دشنامها نوشته با صد بیشرمی او را «خر دجّال» میخوانند. در برابر دلیلهایش مغالطه میکنند.
او میگوید : اگر خلافت ابوبکر ناحق بوده زنهایی که در زمان او در جنگ اسیر افتاده بودند چون از راه نامشروع بدست آمده بودند بایستی بمسلمانان حلال نباشند. شهربانو دختر یزدگرد هم بایستی بامام حسینبیعلی حلال نباشد. این را ـ راست یا دروغ ـ دلیل میآورد. آنها چون پاسخی نمیتوانند ، برای تحریک عوام مغالطه میکنند که بامام ما نسبت زنا داده. این نمونهای از رفتار آنها در برابر عنوان اصل اسلام است. (1)
پابرگی :
1ـ یك دلیل دیگر بآنكه این كیشها همه همپایهاند و یكی را بدیگری برتری نبوده همه تهی از راستیهاست و هیچ یك توانای برانگیختن نیروی راستیپرستی در مردمان نمیباشد آنكه بیش از یك سده است سخن از «اتحاد اسلام» درمیانست و در آنجا هم «اصل اسلام» بمیان میآمده و چون آن پیش نرفته بیش از پنجاه سالست سخن به «نزدیك گردانیدن كیشها» كشانده شده «دارالتقریب مذاهب» بنیاد گزاشتهاند و تاكنون صدها گفتار در این باره نوشته دهها هَمایش پدید آورده آرزوها در دل پروردهاند ولی آنچه دیده میشود اینست كه هر چند سال یك بار یك شاخهی نوی از هر یك از اینها سر برآورده بنامهایی همچون «روشنفكری دینی» یا «نواندیشی دینی» و با آرزوهایی همچون «پروتستانیزم اسلامی» جدا میشود و از دیگران دورتر میافتد. این در حالیست كه دستههایی همچون وهابی و طالبان و القاعده و داعش از سوی دیگر جدا افتادهاند.
از آنسو هر ساله در كشورهایی همچون عراق و پاكستان در كشاكشهای كیشی خونهای بسیار بر زمین میریزد. شیعی و حنفی و وهابی و دروزی و علیاللهی و شیخی و كریمخانی و دیگران هر یك بر كیش خود ایستادگی میكنند و نتیجهای كه در دست هست جز این نیست كه نیروهایی كه میباید در آبادی جهان و خرسندی جهانیان و پیشرفت دانشها بكار آید ، در ریختن خون بیگناهان و ویران كردن آبادیها بكار میافتد. آیا نتیجهی برخاستن دینها و پیشرفت دانشها و تمدن باید این باشد؟!
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 5)
چون در آن مقالهی شمارهی هفدهم گفتگویی از صوفیان هم بمیان آمده و پیش از آن هم گاهی از این گروه نامی برده بودیم یکی دیگر از دوستان و خوانندگان پیمان که با صوفیان بیارتباط نیست او نیز گلههایی کرده و چون نوشتهی او دراز است بهتر آن میبینیم که خود آن را در اینجا آورده و برای اینکه ایرادهایش بیپاسخ نماند هر تکهای را نگاشته و پاسخ را داده سپس به تکهی دیگر بپردازیم.
دوست ما مینویسد :
مبارزان جهان قلب دشمنان شکنند
ترا چه شد که همه قلب دوستان شکنی؟!
پیمان وقتی که شروع بانتشار کرد با بیدینان و اروپاپرستان مبارزه داشت و الحق خدمت بزرگی را انجام میداد. ولی چه شد که از نیمهی راه تغییر مسلک داده با صوفیه بمبارزه برخاست؟ آیا این تغییر مسلک از سیاست و حکمت دور نیست؟! شما که با بیدینان پنچه به پنچه انداختهاید باید جهد کنید همهی متدینان را از هر مذهب و عقیده که هستند با خود همدست سازید. نه اینکه یک دسته از بیآزارترین متدینان را از خود رنجه گردانید. صوفیه جماعتی هستند دل از دنیا کنده و همیشه با ریاضت و سختی دادن بنفس خود بتزکیهی آن میکوشند. امروز در هر شهر ایران دستهی مهمی از صوفیه وجود دارند آیا چه اذیتی از ایشان بمردم میرسد؟ حرص و طمع بدنیا که شما همیشه آن را مذمت میکنید یکی از طرق علاج آن تصوف است و بهمین جهت است که بزرگان و فلاسفه طرفداری از تصوف کردهاند. به هر حال من اگرچه صوفی نیستم ولی چون تصوف را دوست میدارم و با جماعتی از درویشان ارتباط پیدا کردهام و دیدم که ایشان از نوشتههای شما دلگیر هستند خواستم توجه شما را باین موضوع جلب کنم.
میگوییم : ما همیشه گفتهایم که صوفیگری بدو معنی است : یکی از خود گذشتن و دل از جهان کندن و جلو آز خود گرفتن و سود دیگران را بر سود خود برگزیدن و اینگونه خجستهکاریهاست. با این صوفیگری ما نه اینکه دشمنی نداریم بلکه هوادارش هستیم و همیشه آرزو داریم که اینگونه کسان در ایران فراوان باشند. آدمی پیش از هر کاری نیازمند چنین تربیتی است. معنی دیگر تصوف همهی آفریدگان را با آفریدگار یکی داشتن (وحدت وجود) و برای رسیدن بخدا با ریاضت کشیدن و تنبلی را پیشهی خود ساخته در خانقاه نشستن و بجای پرستش خدا با ساز و آواز رقص کردن و با درویشبچگان سادهرو (شاهد) کام گزاردن و اینگونه زشتکاریهاست. با این صوفیگریست که ما دشمنی داریم و همیشه نکوهش مینماییم.
اینکه مینویسید صوفیان دین دارند این صوفیان دین نداشتهاند. بلکه پندارهایی از خود پدید آورده پایبند آنها بودهاند. بسیاری پایبند آنها نیز نبوده «بیهمهچیز» میزیستهاند. و اینکه دعوای مسلمانی میکردهاند بپاس مردم بوده که نانشان بریده میشود و اگر نه باسلام بستگی نداشتهاند. ما اینک داستانهایی را از آنان از کتابهای خودشان میآوریم تا بدانند که این مردم نه تنها باحکام اسلام اعتنایی نداشتهاند بآیین مردمی و بغیرت و مردانگی هم پایبند نبودهاند. این داستانها از نسخهی خطی کتابی آورده میشود که در بالای صفحهی یکم آن نام «تذکرةالاولیاء» نوشته ولی گویا «نفحاتالانس» جامی باشد.
1ـ دربارهی دیدار کردن شمس تبریزی مولوی را مینویسد : «مدت سه ماه در خلوتی لیلاً و نهاراً بصوم وصال نشستند که اصلاً بیرون نیامدند و کسی را زهره نبود که در خلوت ایشان درآید. روزی خدمت مولانا شمسالدین از مولانا شاهدی التماس کرد. مولانا حرم خود را دست گرفته درمیان آورد فرمود که او خواهر جانی من است. نازنینپسری میخواهم فی الحال فرزند خود سلطان ولد را پیش آورد. فرمود که او خواهر جانی من است حالیا اگر قدری شراب دست میداد ذوقی میکردیم. مولانا بیرون آمد و سبویی از محلهی جهودان پر کرده بیاورد. مولانا شمسالدین فرمود که قوت مطاوعت مولانا شمسالدین را امتحان میکردم از هرچه گویند زیادت است».
از این داستان پیداست که صوفیان از هیچگونه بیناموسی باک نداشتهاند و زنان خود را بیکدیگر پیش میکشیدهاند.
2ـ دربارهی «شیخ اوحدالدین حامد کرمانی قدسالله تعالی سره»! مینگارد : «وی در شهود حقیقت توسل بمظاهر صوری میکرده و جمال مطلق را در صور مقیدات مشاهده مینموده».
شاید خوانندگان معنی این عبارت را درست درنیابند. مقصود اینست که شیخ کرمانی بچهبازی مینموده. ولی بیشرمی در آنجاست که به یک چنین نابکاری نامردانه رخت دیگری پوشانیده میگوید : او جمال خدا را در روی پسران سادهرو تماشا میکرد!
آیا این کردارها و گفتارها با دین مسلمانی چه سازش دارد؟! آیا این هرزهکاریها در راه «تزکیهی نفس» بوده؟!
.
🔸 (تکهی 5)
چون در آن مقالهی شمارهی هفدهم گفتگویی از صوفیان هم بمیان آمده و پیش از آن هم گاهی از این گروه نامی برده بودیم یکی دیگر از دوستان و خوانندگان پیمان که با صوفیان بیارتباط نیست او نیز گلههایی کرده و چون نوشتهی او دراز است بهتر آن میبینیم که خود آن را در اینجا آورده و برای اینکه ایرادهایش بیپاسخ نماند هر تکهای را نگاشته و پاسخ را داده سپس به تکهی دیگر بپردازیم.
دوست ما مینویسد :
مبارزان جهان قلب دشمنان شکنند
ترا چه شد که همه قلب دوستان شکنی؟!
پیمان وقتی که شروع بانتشار کرد با بیدینان و اروپاپرستان مبارزه داشت و الحق خدمت بزرگی را انجام میداد. ولی چه شد که از نیمهی راه تغییر مسلک داده با صوفیه بمبارزه برخاست؟ آیا این تغییر مسلک از سیاست و حکمت دور نیست؟! شما که با بیدینان پنچه به پنچه انداختهاید باید جهد کنید همهی متدینان را از هر مذهب و عقیده که هستند با خود همدست سازید. نه اینکه یک دسته از بیآزارترین متدینان را از خود رنجه گردانید. صوفیه جماعتی هستند دل از دنیا کنده و همیشه با ریاضت و سختی دادن بنفس خود بتزکیهی آن میکوشند. امروز در هر شهر ایران دستهی مهمی از صوفیه وجود دارند آیا چه اذیتی از ایشان بمردم میرسد؟ حرص و طمع بدنیا که شما همیشه آن را مذمت میکنید یکی از طرق علاج آن تصوف است و بهمین جهت است که بزرگان و فلاسفه طرفداری از تصوف کردهاند. به هر حال من اگرچه صوفی نیستم ولی چون تصوف را دوست میدارم و با جماعتی از درویشان ارتباط پیدا کردهام و دیدم که ایشان از نوشتههای شما دلگیر هستند خواستم توجه شما را باین موضوع جلب کنم.
میگوییم : ما همیشه گفتهایم که صوفیگری بدو معنی است : یکی از خود گذشتن و دل از جهان کندن و جلو آز خود گرفتن و سود دیگران را بر سود خود برگزیدن و اینگونه خجستهکاریهاست. با این صوفیگری ما نه اینکه دشمنی نداریم بلکه هوادارش هستیم و همیشه آرزو داریم که اینگونه کسان در ایران فراوان باشند. آدمی پیش از هر کاری نیازمند چنین تربیتی است. معنی دیگر تصوف همهی آفریدگان را با آفریدگار یکی داشتن (وحدت وجود) و برای رسیدن بخدا با ریاضت کشیدن و تنبلی را پیشهی خود ساخته در خانقاه نشستن و بجای پرستش خدا با ساز و آواز رقص کردن و با درویشبچگان سادهرو (شاهد) کام گزاردن و اینگونه زشتکاریهاست. با این صوفیگریست که ما دشمنی داریم و همیشه نکوهش مینماییم.
اینکه مینویسید صوفیان دین دارند این صوفیان دین نداشتهاند. بلکه پندارهایی از خود پدید آورده پایبند آنها بودهاند. بسیاری پایبند آنها نیز نبوده «بیهمهچیز» میزیستهاند. و اینکه دعوای مسلمانی میکردهاند بپاس مردم بوده که نانشان بریده میشود و اگر نه باسلام بستگی نداشتهاند. ما اینک داستانهایی را از آنان از کتابهای خودشان میآوریم تا بدانند که این مردم نه تنها باحکام اسلام اعتنایی نداشتهاند بآیین مردمی و بغیرت و مردانگی هم پایبند نبودهاند. این داستانها از نسخهی خطی کتابی آورده میشود که در بالای صفحهی یکم آن نام «تذکرةالاولیاء» نوشته ولی گویا «نفحاتالانس» جامی باشد.
1ـ دربارهی دیدار کردن شمس تبریزی مولوی را مینویسد : «مدت سه ماه در خلوتی لیلاً و نهاراً بصوم وصال نشستند که اصلاً بیرون نیامدند و کسی را زهره نبود که در خلوت ایشان درآید. روزی خدمت مولانا شمسالدین از مولانا شاهدی التماس کرد. مولانا حرم خود را دست گرفته درمیان آورد فرمود که او خواهر جانی من است. نازنینپسری میخواهم فی الحال فرزند خود سلطان ولد را پیش آورد. فرمود که او خواهر جانی من است حالیا اگر قدری شراب دست میداد ذوقی میکردیم. مولانا بیرون آمد و سبویی از محلهی جهودان پر کرده بیاورد. مولانا شمسالدین فرمود که قوت مطاوعت مولانا شمسالدین را امتحان میکردم از هرچه گویند زیادت است».
از این داستان پیداست که صوفیان از هیچگونه بیناموسی باک نداشتهاند و زنان خود را بیکدیگر پیش میکشیدهاند.
2ـ دربارهی «شیخ اوحدالدین حامد کرمانی قدسالله تعالی سره»! مینگارد : «وی در شهود حقیقت توسل بمظاهر صوری میکرده و جمال مطلق را در صور مقیدات مشاهده مینموده».
شاید خوانندگان معنی این عبارت را درست درنیابند. مقصود اینست که شیخ کرمانی بچهبازی مینموده. ولی بیشرمی در آنجاست که به یک چنین نابکاری نامردانه رخت دیگری پوشانیده میگوید : او جمال خدا را در روی پسران سادهرو تماشا میکرد!
آیا این کردارها و گفتارها با دین مسلمانی چه سازش دارد؟! آیا این هرزهکاریها در راه «تزکیهی نفس» بوده؟!
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی چهار از چهار)
2) هوسها و خودنماییها : یک دستهای چنان گرفتار هوسبازی و خودنماییاند که در چنین هنگام نیز از آن دستبرداری نمیتوانند. ما بارها میشنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کردهاند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشهی کوششید چرا نمیآیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست میکوشیم و کنون هم یک دستهی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشهی حزب دیگری میباشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاستهاید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهودهای را که از روزنامهها یاد گرفتهاید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..
در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمردهاند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهلساله و پنجاهساله تنها این را میخواهند که جلسهها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بیهیچ نتیجهای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی میشمارند و یک قیمتی بآن میدهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دستهی دیگری گفتگوها کردیم و جلسهها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمیخواهم در اینجا آن را شرح دهم.
آنچه میخواهم شرح دهم آنست که پس از بازگشت من دو سه تنی خود را کنار کشیده و یک حزبی ساختهاند. یک مرامنامهای نوشته و چند کسی را با خود گردانیده و یک نامی نیز نهاده حزبی شدهاند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز میتوان یک حزبی پدید آورد.
شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم کاری پیش نمیرود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمیرفته دست بدامن پراکندگی زدهاند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بکشور و توده میباشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی چهار از چهار)
2) هوسها و خودنماییها : یک دستهای چنان گرفتار هوسبازی و خودنماییاند که در چنین هنگام نیز از آن دستبرداری نمیتوانند. ما بارها میشنویم فلان آقا یک حزبی درست کرده ، فلان کسان جمعیتی تأسیس کردهاند.
اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این کارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشهی کوششید چرا نمیآیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست میکوشیم و کنون هم یک دستهی بزرگی هستیم. چه شده که شما در اندیشهی حزب دیگری میباشید؟!.. و آنگاه با کدام مایه بچنان کاری برخاستهاید؟!.. کدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنکه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یک رشته سخنان پوچ و بیهودهای را که از روزنامهها یاد گرفتهاید بهمدیگر فروشید چه کاری توانید کرد؟!..
در این باره یک داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش که نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم که در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیک دیدار و گفتگو کنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم کسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمردهاند که نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهلساله و پنجاهساله تنها این را میخواهند که جلسهها درست کنند و بنشینند و گفتگو کنند و بیهیچ نتیجهای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی میشمارند و یک قیمتی بآن میدهند.
ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یک دستهی دیگری گفتگوها کردیم و جلسهها برپا ساختیم و در نتیجه یک جمعیتی پدید آمد. جمعیتی که از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمیخواهم در اینجا آن را شرح دهم.
آنچه میخواهم شرح دهم آنست که پس از بازگشت من دو سه تنی خود را کنار کشیده و یک حزبی ساختهاند. یک مرامنامهای نوشته و چند کسی را با خود گردانیده و یک نامی نیز نهاده حزبی شدهاند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز میتوان یک حزبی پدید آورد.
شما بیندیشید که این کار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن کسان از چه رنجیدهاند؟!.. آیا چه ایرادی گرفتهاند؟!..
شنیدم گفتهاند : چون دیدیم کاری پیش نمیرود این ترتیب کردیم. بهانه را تماشا کنید؟! با همدستی کار پیش نمیرفته دست بدامن پراکندگی زدهاند که کاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت که جدا هستید چه کاری پیش بردید؟! چه نتیجهای را بدست آوردید؟!..
این را برای مَثَل یاد کردم. در تهران نیز از این کارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقهمندان بکشور و توده میباشد. ولی باید بکوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این کوششها و از این راهست که خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادیآور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 61 و 62)
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 8
آنگاه مگر داستان وهابیها فراموش شده؟.. مگر محمدبنعبدالوهاب سخن از اصل اسلام نمیراند و دلیل از قرآن نمیآورد؟.. با او چه رفتاری کردند؟. آیا بدلیهایش گردن گزاردند؟!.
وهابیها با آن روشنی دلیل آورده نشان میدهند که بتپرستان قریش که پیغمبر اسلام با آنها به نبرد برخاست رفتارشان با بتهاشان همین بوده که شما با گنبدهای مردگان رفتار میکنید. نشان میدهند که بتپرستان چون در برابر دلیلهای پیغمبر درمانده بودند عذر آورده میگفتند : «ما اینها را خدا نمیدانیم ، بلکه اینها میانجیانی هستند میانهی ما و خدا» ، و این درست همان عقیدهایست که شما دربارهی مردگان خوابیده در زیر گنبدها دارید. با این دلیلهای روشن سخن آنها را نمیپذیرند و در پیش خود آنها را بیرون از اسلام میدانند.
بهتر است کسانی که بعنوان «اصل اسلام» بما ایراد میگیرند اینها را بدانند و به پوچی سخن خود خَستُوان[=معترف] گردند.
گذشته از همهی اینها آنان نمیدانند که امروز یک کار بسیار بزرگ و بسیار دشوار نبرد کردن با گمراهیهاست. همان پیغمبر اسلام با یک بتپرستی روبرو بود و سالها با آن به نبرد پرداخت و تا آن را نینداخت راه کار خود را صاف نگردانید.
امروز ما در همین کشور با ده گونه گمراهی روبرو میباشیم که باید با یکایک آنها نبرد کنیم و بیپایی هر یکی را روشن گردانیم ، و ایستادگیهای سختی را که پیروان هر یکی از آنها میکنند بشکنیم. ما در برابر اینها به نیرویی ده برابر نیروی اسلام نیاز داشتیم. این گمراهیهای گوناگون مردم را بیکبار گیج گردانیده و خردها و فهمهاشان را از کار انداخته است.
اکنون دوازده سالست که ما با این گمراهیها در نبردیم و تیشهها بریشهی هر یکی فرود آوردهایم ، و در چنین هنگامی میبینیم کسانی زبان باز کرده میگویند : «شما بایستی اصل اسلام را پیش کشید». بگفتهی عوام چیزی هم از ما طلبکار درآمدهاند.
دانسته میشود این کوششها که ما کردهایم و در برابر گمراهیهای هزارساله بالا افراشته بکندن بنیاد آنها تلاش کردهایم کار بدی بوده. ما راه کوشش را نشناختهایم. بایستی از این بزرگواران شور خواهیم ، از این استادان دستور گیریم. اینست معنی سخن آنها.
چنانکه گفتیم «اصل اسلام» عنوانیست بدهان اینها افتاده. شنیدهاند و یاد گرفتهاند و نافهمیده بزبان میآورند. شما اگر پرسشهایی کنید خواهید دید که درماندند و پاسخی نتوانستند. در همانحال ، این عنوان سنگری برای آنهاست. سنگر دوم است که در آن خود را نگه دارند و از میدان درنروند.
اینها در گمراهیهای کیشی خود پافشارند : روضه میخوانند ، بزیارت میروند ، مردههای خود را از گور درآورده با صد رسوایی به قم و نجف میفرستند ... ، و اگر شما باین نادانیهاشان ایراد گرفتید تا بتوانند با شما مجادله میکنند و ایستادگی نشان میدهند. ولی هنگامی که شکست خوردند و بایرادهای شما پاسخ نتوانستند در آن هنگامست که یک سنگر پس نشسته میگویند : «اینها در اصل اسلام نبوده ، و ما تابع اصل اسلامیم». این شیوهایست که ما در این دوازده سال از آنان دیدهایم. خواستشان پافشاری بروی کیش خودشانست و عنوان «اصل اسلام» سپری در دست آنهاست.
بارها این مثل را زدهایم که دین در نزد اینها مانند رخت است که دو دست از آن دارند : یکی کهنه و چرکآلود و ناپاک که به تن خود میکنند و با آن زندگی بسر میبرند ، دیگری تازه و پاکیزه که در بقچه نگه میدارند و بمیهمانان و بیگانگان نشان میدهند.
یکی بآنان نمیگوید : شما اگر کسی هستید که رستگاری از گمراهی بازشناسید پس آنهمه گمراهیها و نادانیها چیست که گرفتار میباشید؟. اگر نیستید پس چگونه است که بما دستور میدهید. شما در لجنزار گمراهیهای گوناگون فرورفته بودید و ما کوشیدهایم که بیرونتان آوریم. ولی شما بروی خود نیاورده در همان حال میخواهید راهنمایی کنید و بما دستورهایی دهید ، و من نمیدانم باین کار شما چه نامی دهم.
.
🔸 تکهی 8
آنگاه مگر داستان وهابیها فراموش شده؟.. مگر محمدبنعبدالوهاب سخن از اصل اسلام نمیراند و دلیل از قرآن نمیآورد؟.. با او چه رفتاری کردند؟. آیا بدلیهایش گردن گزاردند؟!.
وهابیها با آن روشنی دلیل آورده نشان میدهند که بتپرستان قریش که پیغمبر اسلام با آنها به نبرد برخاست رفتارشان با بتهاشان همین بوده که شما با گنبدهای مردگان رفتار میکنید. نشان میدهند که بتپرستان چون در برابر دلیلهای پیغمبر درمانده بودند عذر آورده میگفتند : «ما اینها را خدا نمیدانیم ، بلکه اینها میانجیانی هستند میانهی ما و خدا» ، و این درست همان عقیدهایست که شما دربارهی مردگان خوابیده در زیر گنبدها دارید. با این دلیلهای روشن سخن آنها را نمیپذیرند و در پیش خود آنها را بیرون از اسلام میدانند.
بهتر است کسانی که بعنوان «اصل اسلام» بما ایراد میگیرند اینها را بدانند و به پوچی سخن خود خَستُوان[=معترف] گردند.
گذشته از همهی اینها آنان نمیدانند که امروز یک کار بسیار بزرگ و بسیار دشوار نبرد کردن با گمراهیهاست. همان پیغمبر اسلام با یک بتپرستی روبرو بود و سالها با آن به نبرد پرداخت و تا آن را نینداخت راه کار خود را صاف نگردانید.
امروز ما در همین کشور با ده گونه گمراهی روبرو میباشیم که باید با یکایک آنها نبرد کنیم و بیپایی هر یکی را روشن گردانیم ، و ایستادگیهای سختی را که پیروان هر یکی از آنها میکنند بشکنیم. ما در برابر اینها به نیرویی ده برابر نیروی اسلام نیاز داشتیم. این گمراهیهای گوناگون مردم را بیکبار گیج گردانیده و خردها و فهمهاشان را از کار انداخته است.
اکنون دوازده سالست که ما با این گمراهیها در نبردیم و تیشهها بریشهی هر یکی فرود آوردهایم ، و در چنین هنگامی میبینیم کسانی زبان باز کرده میگویند : «شما بایستی اصل اسلام را پیش کشید». بگفتهی عوام چیزی هم از ما طلبکار درآمدهاند.
دانسته میشود این کوششها که ما کردهایم و در برابر گمراهیهای هزارساله بالا افراشته بکندن بنیاد آنها تلاش کردهایم کار بدی بوده. ما راه کوشش را نشناختهایم. بایستی از این بزرگواران شور خواهیم ، از این استادان دستور گیریم. اینست معنی سخن آنها.
چنانکه گفتیم «اصل اسلام» عنوانیست بدهان اینها افتاده. شنیدهاند و یاد گرفتهاند و نافهمیده بزبان میآورند. شما اگر پرسشهایی کنید خواهید دید که درماندند و پاسخی نتوانستند. در همانحال ، این عنوان سنگری برای آنهاست. سنگر دوم است که در آن خود را نگه دارند و از میدان درنروند.
اینها در گمراهیهای کیشی خود پافشارند : روضه میخوانند ، بزیارت میروند ، مردههای خود را از گور درآورده با صد رسوایی به قم و نجف میفرستند ... ، و اگر شما باین نادانیهاشان ایراد گرفتید تا بتوانند با شما مجادله میکنند و ایستادگی نشان میدهند. ولی هنگامی که شکست خوردند و بایرادهای شما پاسخ نتوانستند در آن هنگامست که یک سنگر پس نشسته میگویند : «اینها در اصل اسلام نبوده ، و ما تابع اصل اسلامیم». این شیوهایست که ما در این دوازده سال از آنان دیدهایم. خواستشان پافشاری بروی کیش خودشانست و عنوان «اصل اسلام» سپری در دست آنهاست.
بارها این مثل را زدهایم که دین در نزد اینها مانند رخت است که دو دست از آن دارند : یکی کهنه و چرکآلود و ناپاک که به تن خود میکنند و با آن زندگی بسر میبرند ، دیگری تازه و پاکیزه که در بقچه نگه میدارند و بمیهمانان و بیگانگان نشان میدهند.
یکی بآنان نمیگوید : شما اگر کسی هستید که رستگاری از گمراهی بازشناسید پس آنهمه گمراهیها و نادانیها چیست که گرفتار میباشید؟. اگر نیستید پس چگونه است که بما دستور میدهید. شما در لجنزار گمراهیهای گوناگون فرورفته بودید و ما کوشیدهایم که بیرونتان آوریم. ولی شما بروی خود نیاورده در همان حال میخواهید راهنمایی کنید و بما دستورهایی دهید ، و من نمیدانم باین کار شما چه نامی دهم.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 6)
3ـ دربارهی همان صوفی مینگارد : «چون وی در سماع گرم شدی پیراهن امردان چاک کردی و سینه بسینه ایشان بازنهادی. چون ببغداد رسید خلیفه پسری صاحب جمال داشت این سخن بشنید گفت او مبتدع است و کافر اگر در صحبت من از اینگونه حرکتی بکند وی را بکشم چون در سماع گرم شد شیخ بکرامت دریافت (گفت) :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای که کافری را بکشی
غازی چو تویی رواست کافر بودن
پسر و خلیفه سر در پای شیخ نهادند و مرید شدند.»
شنیدنی است که مردک نابکاری که بایستی تن او را بآتش بسوزانند «کرامت» داشته است!
4ـ دربارهی : «شیخ فخرالدین ابراهیم المشتهر بالعراقی قدس الله روحه» داستانهایی آورده که رواست هر غیرتمندی از خواندن آنها سر بشرمساری پایین اندازد. مردک نابکار به هر کجا میرسیده جز با سادهرویان سر و کاری نداشته. آغاز کار او را چنین مینویسد :
«در سن هفده سالگی در بعضی مدارس مشهورهی همدان بافاده مشغول بوده روزی جمعی قلندران بهمدان رسیدهاند و با ایشان پسری صاحب جمال بود و بر وی مشرب عشق غالب چون آن پسر را بدید گرفتار شد مادام که در همدان بودند با ایشان بود چون از همدان سفر کردند و چند روز برآمد بیطاقت شد و در عقب ایشان برفت و چون بایشان رسید برنگ ایشان برآمد و همراه ایشان بهندوستان افتاد و در شهر مولتان بصحبت شیخ بهاءالدین زکریا رسید و گویند چون شیخ وی را در خلوت نشاند و از چلهی وی یک دهه گذشت وی را وجدی رسید و حالی بر وی مستولی شد. این غزل را گفت :
نخستین باده کاندر جام کردند
ز چشم مست ساقی وام کردند
و آن را با آواز بلند میخواند و میگریست چون اهل خانقاه آن را دیدند و آن را خلاف طریقهی شیخ دانستند چه طریقهی ایشان در خلوت جز اشتغال بذکر یا مراقبه ، امری دیگر نمیباشد آن را بر سبیل انکار بسمع شیخ رسانیدند. شیخ فرمود که شما را از این منع است او را منع نیست چون روز چند برآمد یکی از مقربان شیخ را گذر بر خرابات افتاد شنید که آن غزل را خراباتیان با چنگ و چغانه میگفتند و پیش شیخ آمد و صورت حال را بازنمود و گفت باقی شیخ حاکمند. شیخ سئوال کرد که چه شنیدی بازگوی. چون بدین بیت رسید که :
چو خود کردند راز خویشتن فاش
عراقی را چرا بدنام کردند؟!
شیخ فرمود که کار او تمام شد برخاست و بدر خلوت عراقی آمد و گفت : عراقی مناجات در خرابات میکنی؟ بیرون آی بیرون آمد و سر در قدم شیخ نهاد شیخ بدست مبارک خود سر او را از خاک برداشت و دیگر وی را بخلوت نگذاشت و خرقه از تن مبارک خود کشیده به وی پوشانید ...»
تکهی نخست این داستان که پستی و نابکاری است بماند. از تکهی آخری آن شما چه میفهمید؟.. آیا از این مرد چه کار نیکی سر زد که سزاوار خرقهی شیخ گردید؟ آیا خواندن یک غزل که معنی آن را خود خواننده هم نمیفهمد چه ارزشی دارد که کسی بپایهی مرشدی برسد؟. بگویید که این مفت خوردن و بیکار خوابیدن در خانقاه چه ریاضتی بوده است؟..
ما در اینجا فرصت چندانی نداریم وگرنه نشان میدادیم که این دستهی صوفیان چه آسیبهایی را به ایران رسانیدهاند.
.
🔸 (تکهی 6)
3ـ دربارهی همان صوفی مینگارد : «چون وی در سماع گرم شدی پیراهن امردان چاک کردی و سینه بسینه ایشان بازنهادی. چون ببغداد رسید خلیفه پسری صاحب جمال داشت این سخن بشنید گفت او مبتدع است و کافر اگر در صحبت من از اینگونه حرکتی بکند وی را بکشم چون در سماع گرم شد شیخ بکرامت دریافت (گفت) :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای که کافری را بکشی
غازی چو تویی رواست کافر بودن
پسر و خلیفه سر در پای شیخ نهادند و مرید شدند.»
شنیدنی است که مردک نابکاری که بایستی تن او را بآتش بسوزانند «کرامت» داشته است!
4ـ دربارهی : «شیخ فخرالدین ابراهیم المشتهر بالعراقی قدس الله روحه» داستانهایی آورده که رواست هر غیرتمندی از خواندن آنها سر بشرمساری پایین اندازد. مردک نابکار به هر کجا میرسیده جز با سادهرویان سر و کاری نداشته. آغاز کار او را چنین مینویسد :
«در سن هفده سالگی در بعضی مدارس مشهورهی همدان بافاده مشغول بوده روزی جمعی قلندران بهمدان رسیدهاند و با ایشان پسری صاحب جمال بود و بر وی مشرب عشق غالب چون آن پسر را بدید گرفتار شد مادام که در همدان بودند با ایشان بود چون از همدان سفر کردند و چند روز برآمد بیطاقت شد و در عقب ایشان برفت و چون بایشان رسید برنگ ایشان برآمد و همراه ایشان بهندوستان افتاد و در شهر مولتان بصحبت شیخ بهاءالدین زکریا رسید و گویند چون شیخ وی را در خلوت نشاند و از چلهی وی یک دهه گذشت وی را وجدی رسید و حالی بر وی مستولی شد. این غزل را گفت :
نخستین باده کاندر جام کردند
ز چشم مست ساقی وام کردند
و آن را با آواز بلند میخواند و میگریست چون اهل خانقاه آن را دیدند و آن را خلاف طریقهی شیخ دانستند چه طریقهی ایشان در خلوت جز اشتغال بذکر یا مراقبه ، امری دیگر نمیباشد آن را بر سبیل انکار بسمع شیخ رسانیدند. شیخ فرمود که شما را از این منع است او را منع نیست چون روز چند برآمد یکی از مقربان شیخ را گذر بر خرابات افتاد شنید که آن غزل را خراباتیان با چنگ و چغانه میگفتند و پیش شیخ آمد و صورت حال را بازنمود و گفت باقی شیخ حاکمند. شیخ سئوال کرد که چه شنیدی بازگوی. چون بدین بیت رسید که :
چو خود کردند راز خویشتن فاش
عراقی را چرا بدنام کردند؟!
شیخ فرمود که کار او تمام شد برخاست و بدر خلوت عراقی آمد و گفت : عراقی مناجات در خرابات میکنی؟ بیرون آی بیرون آمد و سر در قدم شیخ نهاد شیخ بدست مبارک خود سر او را از خاک برداشت و دیگر وی را بخلوت نگذاشت و خرقه از تن مبارک خود کشیده به وی پوشانید ...»
تکهی نخست این داستان که پستی و نابکاری است بماند. از تکهی آخری آن شما چه میفهمید؟.. آیا از این مرد چه کار نیکی سر زد که سزاوار خرقهی شیخ گردید؟ آیا خواندن یک غزل که معنی آن را خود خواننده هم نمیفهمد چه ارزشی دارد که کسی بپایهی مرشدی برسد؟. بگویید که این مفت خوردن و بیکار خوابیدن در خانقاه چه ریاضتی بوده است؟..
ما در اینجا فرصت چندانی نداریم وگرنه نشان میدادیم که این دستهی صوفیان چه آسیبهایی را به ایران رسانیدهاند.
.
بدبختیهای توده ب 6.pdf
281.9 KB
🔸 بدبختی توده و ریشهی آن
🔹 با بدنهادان دشمنی نمایید
🔹 باید اندیشهها یکرویه گردد
🔹 دربارهی استقلال
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 با بدنهادان دشمنی نمایید
🔹 باید اندیشهها یکرویه گردد
🔹 دربارهی استقلال
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 همه چیز از دانستن برخیزد (تکهی یک از دو)
گفتارهایی که در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی کارها و پیشهها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای که باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا میکنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی میکنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای کهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کمکم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشههای نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
.
🔸 همه چیز از دانستن برخیزد (تکهی یک از دو)
گفتارهایی که در شمارههای اخیر پرچم در زمینهی کارها و پیشهها نوشتیم یکی از «ادباء» خوانده و چنین گفته : «اینها سودش چیست؟!..»
میگویم : نخست ، دانستن اینها خود سود است. مردم چنانکه باید خود را بشناسند ، جهان را بشناسند ، باید معنی کارهای خود را نیز بشناسند. این بسیار ننگ است برای مردمی که بکارها و پیشههایی بپردازند ولی معنی آنها را ندانند ، و از نتیجهای که باید داد آگاه نباشند.
شما امروز اگر از یک کارگری بپرسید : این کار را چرا میکنید ، خواهد گفت : «برای آنکه یک لقمه نانی بدست آورم». اگر از یک بازرگانی بپرسید : باین کار چرا برخاستهاید ، خواهد گفت : «برای آنکه داد و ستد کنم و پول بدست آورم». بیش از این آگاهی ندارند.
داستان اینان داستان نابینایانست که در جهانند ولی آن را نمیبینند و جز یک تصورهای غلطی از آن در دل ندارند. اینان نیز کوردلند. زندگی میکنند ولی معنی آن را نمیدانند و از هر کاری یک تصور غلطی در اندیشه دارند.
باید بجای تاریخچهی شعرا و شعرهای بیهوده و فلسفههای کهن و قصص بنیاسرائیل و دیگر آموختنیها که در دبستانها یا در بیرونها بمردم میآموزند اینها را یاد دهند. اینها و مانند اینهاست که سرمایهی زندگانی تواند بود. اینها از سودمندترین دانشهاست.
دوم ، در جهان همه چیز از دانستن برخیزد. هر چیزی نخست در اندیشهها جا گیرد و سپس جریان پیدا کند. امروز باید این حقایق را منتشر گردانید و بهمهی مردم یاد داد ، و از همین یاد دادن نتیجهها خواهد بود.
زیرا اینها چون دانسته شد بیشتر مردم خودبخود آنها را بکار خواهند بست و دیگر پی کارهای بیهوده (کارهایی که بزندگانی تأثیر ندارد) نخواهند رفت و از مفتخواری پرهیز خواهند نمود. از آنسوی کمکم زمینه آماده گردیده قانونها بروی اینها گزارده خواهد شد.
این بیترتیبیهای امروزی همه از نادانستن است. سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست. در جایی که مغزها آکنده از اندیشههای نادرست است کارها نیز همه نادرست خواهد درآمد.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 9
برای آنکه این زمینه نیک روشن گردد این را هم میگویم : دوازده سال پیش هنگامی که من کوشش آغاز کردم در گام نخست یکی هم به بازنمودن گوهر اسلام کوشیدم. گفتارها در آن زمینه در پیمان نوشتم. سپس هم کتاب «در پیرامون اسلام» را پدید آوردم. گوهر اسلام چیست؟.. گوهر اسلام خدا را به یگانگی شناختن و با او نیایش داشتن و جز او کسی و چیزی را دست دارنده در کارهای جهان نشناختن و جز او بکسی سجده نکردن و با خرد زیستن و راستگو و درستکار و نیکوکردار بودنست.
من اینها را نیک بازنمودم ، و این در نشان دادن بیپایی کیشهای شیعی و باطنی و شیخی و کریمخانی و مانند اینها که از اسلام جدا گردیده سودمند بود. زیرا ما نشان دادیم که این کیشها با گوهر اسلام منافیست. ولی در برابر گمراهیهای دیگر چه سودی از این توانستی بود؟.. آیا در برابر خراباتیگری و سخنان تند خیام و حافظ نیز از اینها سودی توانستی بود؟. آیا میتوانستیم گفت اینها با اسلام منافیست و از چنین سخنی نتیجه توانستی بود؟.. آیا در برابر فلسفهی یونان که در جهان اسلام یکی از گرفتاریهای بزرگست نشان دادن گوهر اسلام اثری توانستی داشت؟!. مگر فلسفهی یونان شالودهی خود را بروی بنیاد اسلام گزارده بود؟!.
این فلسفه از روزی که درمیان مسلمانان پیدا شد همه دانستند که با اسلام ناسازگار است. ولی چون برای خود بنیادی داشت و در اسلام چیزی که بنیاد آن را متزلزل گرداند نبود بهمین جهت پایدار ماند. پیشروان اسلام توانستند گروندگان بآن فلسفه را تکفیر کنند و گاهی هم کسانی را بکشند. ولی نتوانستند از پیشرفت آن جلو گیرند. زیرا نتوانستند بیپایی آن را نشان دهند. سپس هم آن فلسفه چیره درآمد و کار بجایی رسید که خود پیشروان اسلام آن را درس میخواندند و با تأویل و تکلّف ، آموزاکهای[تعلیمات] اسلامی را با آن سازگار میگردانیدند. با اینحال ما از اصل اسلام در برابر این چه نتیجه چشم توانستیم داشت؟.
از اینها میگذریم : گمراهی بزرگ این زمان مادّیگریست. این گمراهی ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. این را بپای بتپرستی و مانند آنها نتوان برد. این یک گمراهیست که دانشمندان و پرفسوران دچار آن بودهاند. یک گمراهیست که شالودهاش بروی دانشها گزارده شده.
بزرگترین نتیجهی جنبش و کوشش ما جلوگیری از این گمراهی بایستی بود. ما بایستی میانهی دانشها و مادّیگری جدایی پدید آوریم. دانشها که سراپا حقایقست و پیشرفت آنها بسود جهان میباشد در جای خود باشد ولی بیپایی مادّیگری را روشن گردانیم.
.
🔸 تکهی 9
برای آنکه این زمینه نیک روشن گردد این را هم میگویم : دوازده سال پیش هنگامی که من کوشش آغاز کردم در گام نخست یکی هم به بازنمودن گوهر اسلام کوشیدم. گفتارها در آن زمینه در پیمان نوشتم. سپس هم کتاب «در پیرامون اسلام» را پدید آوردم. گوهر اسلام چیست؟.. گوهر اسلام خدا را به یگانگی شناختن و با او نیایش داشتن و جز او کسی و چیزی را دست دارنده در کارهای جهان نشناختن و جز او بکسی سجده نکردن و با خرد زیستن و راستگو و درستکار و نیکوکردار بودنست.
من اینها را نیک بازنمودم ، و این در نشان دادن بیپایی کیشهای شیعی و باطنی و شیخی و کریمخانی و مانند اینها که از اسلام جدا گردیده سودمند بود. زیرا ما نشان دادیم که این کیشها با گوهر اسلام منافیست. ولی در برابر گمراهیهای دیگر چه سودی از این توانستی بود؟.. آیا در برابر خراباتیگری و سخنان تند خیام و حافظ نیز از اینها سودی توانستی بود؟. آیا میتوانستیم گفت اینها با اسلام منافیست و از چنین سخنی نتیجه توانستی بود؟.. آیا در برابر فلسفهی یونان که در جهان اسلام یکی از گرفتاریهای بزرگست نشان دادن گوهر اسلام اثری توانستی داشت؟!. مگر فلسفهی یونان شالودهی خود را بروی بنیاد اسلام گزارده بود؟!.
این فلسفه از روزی که درمیان مسلمانان پیدا شد همه دانستند که با اسلام ناسازگار است. ولی چون برای خود بنیادی داشت و در اسلام چیزی که بنیاد آن را متزلزل گرداند نبود بهمین جهت پایدار ماند. پیشروان اسلام توانستند گروندگان بآن فلسفه را تکفیر کنند و گاهی هم کسانی را بکشند. ولی نتوانستند از پیشرفت آن جلو گیرند. زیرا نتوانستند بیپایی آن را نشان دهند. سپس هم آن فلسفه چیره درآمد و کار بجایی رسید که خود پیشروان اسلام آن را درس میخواندند و با تأویل و تکلّف ، آموزاکهای[تعلیمات] اسلامی را با آن سازگار میگردانیدند. با اینحال ما از اصل اسلام در برابر این چه نتیجه چشم توانستیم داشت؟.
از اینها میگذریم : گمراهی بزرگ این زمان مادّیگریست. این گمراهی ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. این را بپای بتپرستی و مانند آنها نتوان برد. این یک گمراهیست که دانشمندان و پرفسوران دچار آن بودهاند. یک گمراهیست که شالودهاش بروی دانشها گزارده شده.
بزرگترین نتیجهی جنبش و کوشش ما جلوگیری از این گمراهی بایستی بود. ما بایستی میانهی دانشها و مادّیگری جدایی پدید آوریم. دانشها که سراپا حقایقست و پیشرفت آنها بسود جهان میباشد در جای خود باشد ولی بیپایی مادّیگری را روشن گردانیم.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 7)
دوست ما مینویسد :
اینکه نوشتهاید : «درمیان مسلمانان گروهی دروغگوتر از اینان نبوده» اگر قید کلمهی
«مسلمانان» نبود ایراد گرفته میگفتم اسپرتیستهای اروپا را فراموش کردهاید. نه نه! فراموش کردم اسپرتیستهای مسلماننمای تهران هستند و شما نمیبایست آنها را فراموش کنید! به هر حال من از شما میپرسم آیا کتابهای این آقایان که بفارسی هم چند جلد انتشار یافته خواندهاید؟! اگر نخواندهاید بخوانید تا بفهمید دروغگو کیست و دروغگویی چیست؟! من تعجب دارم که چرا شما تا بحال باین جماعت نپرداختهاید؟! شما که اروپاییان را تعقیب کرده از کوچکترین خطای آنها صرفنظر نمیکنید چطور تا بحال باین خطای بزرگ آنها توجه نکردهاید؟! اینکه بیچاره صوفیه را با دقت تمام بپای حساب خواسته نوشتهاید نُه بهر از ده بهر نوشتههای آنها جز دروغ نیست کتابهای اسپرتیستها را بخوانید تا بدانید که ده بهر درست آنها جز دروغ نیست. صوفیه را میگویند پیران ایشان خود را از پیغمبران بالا میگرفتند اینها لااقل مزایایی را دارا بوده و پس از سالها ریاضت که بمقام پیری رسیده بودند آن دعواها را کردهاند پس چه خواهید گفت اگر بشنوید که دو نفر از اسپرتیستهای تهران یکی روح محمد بن عبدالله را و دیگری روح ابراهیم خلیل را در جسد خود مدعی است و چنین میگویند که این دو روح پس از تصفیههای زیاد امروز باین درجه رسیده که به جسد آنها تعلق یافته بعبارت آخری خودشان را از پیغمبران بالاتر محسوب میدارند با آنکه از اشخاص عادی هستند و ادنی مزیتی ندارند؟!
میگوییم : داستان گفتگو با مردگان که در اروپا شیوع یافته و از چند سال پیش به ایران هم رسیده و دستاویز بدست پارهای شیادان داده این یکی از سفاهتهای اروپاست. راستی ما غفلت کردهایم که تا بحال از این موضوع در پیمان گفتگو نکرده و حقیقت آن را بازننمودهایم.
اکنون در اینجا مجال سخنرانی از آن را نداریم تنها باین اندازه بسنده میکنیم که اینان هم صوفیان اروپا هستند و در دغلکاری پای کم از صوفیان شرق ندارند. آنچه در این زمینه حقیقت دارد حرکت میز است و بس و این حرکت ارتباطی به یک مرده یا روانی ندارد. بلکه نتیجهی قوای گرد میزنشینان است. ولی هواداران این کار آن حرکت را که محسوس است وسیله گرفته چندین دعوای بزرگ دیگر بقالب میزنند از تناسخ و حلول و مانند آن و اینکه روانها بوسیلهی آمد و شد باین جهان بهتر و برتر میشوند و در آن جهان درجهها و مرتبهها دارند و اینکه هر روانی که در یک بار درآمدن باین جهان زشتکاریها کرد در آن درآمدن دیگر سزای خود را مییابد. و اینکه روانها در آن جهان خود باهم دشمنی مینمایند و با همدیگر بکشاکش برمیخیزند دروغ میگویند مردم را دست میاندازند تار میزنند رقص میکنند آواز میخوانند از اینگونه پندارهای بیبنیاد که بسیار دارند.
کسانی که این دسته را از نزدیک نمیشناسند چنین خواهند پنداشت که ایشان اگرهم راه اشتباه میپویند چون بجاودانی روان و جهان پاداش و سزا باور دارند از این جهت کسان خداترس و دیندار میباشند. ولی چون از نزدیک ایشان را بشناسیم خواهیم دید که براستی آنچه ندارند دین و خداترسی است و براستی انبار دروغ میباشند و چنان در این باره بیپروا شدهاند که برای هر چیزی دروغها میبافند و در کتابهای خود مینویسند و کار را بآنجا رسانیدهاند که بگویند فلان روان به فلان انجمن درآمده ناهار خورد و ما عکس از او برداشتیم.
نمیگوییم همهی ایشان این حال را دارند. شاید هم کسانی دیندار و راستگو فریب خورده نزد آنان رفته باشد. ولی انبوه آنان آنحال را دارند که گفتیم.
.
🔸 (تکهی 7)
دوست ما مینویسد :
اینکه نوشتهاید : «درمیان مسلمانان گروهی دروغگوتر از اینان نبوده» اگر قید کلمهی
«مسلمانان» نبود ایراد گرفته میگفتم اسپرتیستهای اروپا را فراموش کردهاید. نه نه! فراموش کردم اسپرتیستهای مسلماننمای تهران هستند و شما نمیبایست آنها را فراموش کنید! به هر حال من از شما میپرسم آیا کتابهای این آقایان که بفارسی هم چند جلد انتشار یافته خواندهاید؟! اگر نخواندهاید بخوانید تا بفهمید دروغگو کیست و دروغگویی چیست؟! من تعجب دارم که چرا شما تا بحال باین جماعت نپرداختهاید؟! شما که اروپاییان را تعقیب کرده از کوچکترین خطای آنها صرفنظر نمیکنید چطور تا بحال باین خطای بزرگ آنها توجه نکردهاید؟! اینکه بیچاره صوفیه را با دقت تمام بپای حساب خواسته نوشتهاید نُه بهر از ده بهر نوشتههای آنها جز دروغ نیست کتابهای اسپرتیستها را بخوانید تا بدانید که ده بهر درست آنها جز دروغ نیست. صوفیه را میگویند پیران ایشان خود را از پیغمبران بالا میگرفتند اینها لااقل مزایایی را دارا بوده و پس از سالها ریاضت که بمقام پیری رسیده بودند آن دعواها را کردهاند پس چه خواهید گفت اگر بشنوید که دو نفر از اسپرتیستهای تهران یکی روح محمد بن عبدالله را و دیگری روح ابراهیم خلیل را در جسد خود مدعی است و چنین میگویند که این دو روح پس از تصفیههای زیاد امروز باین درجه رسیده که به جسد آنها تعلق یافته بعبارت آخری خودشان را از پیغمبران بالاتر محسوب میدارند با آنکه از اشخاص عادی هستند و ادنی مزیتی ندارند؟!
میگوییم : داستان گفتگو با مردگان که در اروپا شیوع یافته و از چند سال پیش به ایران هم رسیده و دستاویز بدست پارهای شیادان داده این یکی از سفاهتهای اروپاست. راستی ما غفلت کردهایم که تا بحال از این موضوع در پیمان گفتگو نکرده و حقیقت آن را بازننمودهایم.
اکنون در اینجا مجال سخنرانی از آن را نداریم تنها باین اندازه بسنده میکنیم که اینان هم صوفیان اروپا هستند و در دغلکاری پای کم از صوفیان شرق ندارند. آنچه در این زمینه حقیقت دارد حرکت میز است و بس و این حرکت ارتباطی به یک مرده یا روانی ندارد. بلکه نتیجهی قوای گرد میزنشینان است. ولی هواداران این کار آن حرکت را که محسوس است وسیله گرفته چندین دعوای بزرگ دیگر بقالب میزنند از تناسخ و حلول و مانند آن و اینکه روانها بوسیلهی آمد و شد باین جهان بهتر و برتر میشوند و در آن جهان درجهها و مرتبهها دارند و اینکه هر روانی که در یک بار درآمدن باین جهان زشتکاریها کرد در آن درآمدن دیگر سزای خود را مییابد. و اینکه روانها در آن جهان خود باهم دشمنی مینمایند و با همدیگر بکشاکش برمیخیزند دروغ میگویند مردم را دست میاندازند تار میزنند رقص میکنند آواز میخوانند از اینگونه پندارهای بیبنیاد که بسیار دارند.
کسانی که این دسته را از نزدیک نمیشناسند چنین خواهند پنداشت که ایشان اگرهم راه اشتباه میپویند چون بجاودانی روان و جهان پاداش و سزا باور دارند از این جهت کسان خداترس و دیندار میباشند. ولی چون از نزدیک ایشان را بشناسیم خواهیم دید که براستی آنچه ندارند دین و خداترسی است و براستی انبار دروغ میباشند و چنان در این باره بیپروا شدهاند که برای هر چیزی دروغها میبافند و در کتابهای خود مینویسند و کار را بآنجا رسانیدهاند که بگویند فلان روان به فلان انجمن درآمده ناهار خورد و ما عکس از او برداشتیم.
نمیگوییم همهی ایشان این حال را دارند. شاید هم کسانی دیندار و راستگو فریب خورده نزد آنان رفته باشد. ولی انبوه آنان آنحال را دارند که گفتیم.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 همه چیز از دانستن برخیزد (تکهی دو از دو)
یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی که میکرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میکرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب دربارهی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کردهاند که بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که ادارهکنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یکی از گلههایش این بود که آردی که بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراکیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
این را چون میگفت من با خود میاندیشیدم که این نانوایان چون مال دولت را حرام میدانند از روی عقیدهی خود جایز میشمارند که در آن تقلب کنند ، نهایت باید یک «رد مظالمی» دهند و یا از یکی از علما تحصیل اجازه کنند. اینست ، نتیجه آن میشود که آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجهی نادانیهاست. نتیجهی آنست که حقایق وارونه گردیده.
از اینسوی اگر چاره میخواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 65)
.
🔸 همه چیز از دانستن برخیزد (تکهی دو از دو)
یکی از آشنایانم چند سال پیش از تبریز بازگشته بود و درمیان گلههایی که میکرد چنین میگفت : در خانهی فلان رئیس اداره برای ناهار میهمان بودم. از ادارهاش باهم رفتیم. در راه بقالی جلو آمد و چنین گفت : «آن روغنها که فرستادیم پولش همچنان مانده ...» رئیس اداره از این طلبکاری بدش آمد و درشتیها کرد. سپس چون بخانه رسیدیم دیدم یک مرد ژولیدهمانندی در آنجاست. میزبان باو احترام بسیاری کرد و دانسته شد یکی از درویشانست و آقای رئیس اداره باو ارادت میورزد. پس از ناهار چون درویش میخواست برود با احترام راهش انداختند و میزبان دو لیره از جیبش درآورده و در کف او نهاد.
میگفت : من بسیار رنجیدم و با خود گفتم : بقال طلبش میخواست و آن درشتیها را شنید ولی این مفتخوار بیهوده این احترامها را دید و دو لیره هم دستی گرفت و رفت. این گله را آن آشنا میکرد.
من گفتم : این گناه او نیست. گناهِ آنست که در این کشور حقایق لگدمالست. گناه آنست که نیک و بد بنیادی ندارد. آن رئیس اداره از روزی که خود را شناخته همیشه ستایش «مشایخ و عرفاء» را شنیده ولی هیچگاه ستایشی از بقال و عطار و برزگر بگوش او نخورده. در همین کشور شما صد کتاب بیشتر دربارهی صوفیگری و صوفیان پیدا توانید کرد. ولی یک کتاب دربارهی کار و پیشه و معنی آنها بدست نتوانید آورد. بلکه اگر کتابها را بخوانید پر است از نکوهش بازاریان و سوداگران و رنجبران و در کتاب صوفیان حدیثها نقل کردهاند که بازار جایگاه شیطانست.
نتیجهی این نادانیها همانست که یک رئیس اداره یا هر کس دیگری به بقال و عطار و سبزیفروش و برزگر و بزاز و دیگر مانند اینها که ادارهکنندگان دستگاه زندگانیند با دیدهی توهین نگرد و از پرداختن طلب آنها خودداری کند. ولی بفلان درویش شیاد مفتخوار احترامها کند و پولها پردازد.
مانندهی این داستان فراوانست. در جلسهی اخیر روزنامهنویسان آقای وزیر دارایی یکی از گلههایش این بود که آردی که بنانوایان میدهند آرد خالص گندم میباشد ولی صدی چهارده نیز آرد جو میدهند که با آن مخلوط نمایند و توضیح میداد که این اندازه آرد نه تنها نان را مغشوش نگرداند بلکه رنگ آن را سفیدتر ساخته و بخوشخوراکیش میافزاید. میگفت : ولی نانوایان مقداری از آرد خالص را بقیمتهای گزافی میفروشند ولی جوش را نگه داشته به نان میافزایند و در نتیجهی آنست که نانها باین ترتیب مغشوش درمیآید.
این را چون میگفت من با خود میاندیشیدم که این نانوایان چون مال دولت را حرام میدانند از روی عقیدهی خود جایز میشمارند که در آن تقلب کنند ، نهایت باید یک «رد مظالمی» دهند و یا از یکی از علما تحصیل اجازه کنند. اینست ، نتیجه آن میشود که آرد خالص را بفروشند و بمردم نان جو بخورانند. اینها نتیجهی نادانیهاست. نتیجهی آنست که حقایق وارونه گردیده.
از اینسوی اگر چاره میخواهیم نخستین گام آن اینست که با نادانیها مبارزه کنیم و حقایق را با گفتن و نوشتن در دلها جا دهیم. اینست سودی که از نوشتن این گفتارها چشم میداریم.
(پرچم روزانه شمارهی 65)
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 10
اکنون من از شما میپرسم : آیا چارهی این گمراهی با نشان دادن اصل اسلام توانستی بود؟!. مثلاً ما کتابی دربارهی روان و خرد (1) نوشتهایم و با پیروان فلسفهی مادّی که هیچ یک از آنها را نمیپذیرند بگفتگوی دراز پرداختهایم و دلیلها آوردهایم ـ آیا در آن زمینه میتوانستیم آیهی قرآن یاد کنیم یا حدیث بیاوریم؟!. بگویید از کجای قرآن یا حدیثها جملهای که در این زمینه سودمند باشد توان یافت؟!.
اساساً من نمیدانم این ایراد به چه معنیست؟.. نمیدانم آنها از من چه میخواهند؟. هرچه میاندیشم این را جز یک بهانهی پوچی نمیدانم. آنان یا بایستی بسخنانی که ما گفتهایم ایرادی پیدا کنند. مثلاً بگویند : «فلان سخن که در برابر صوفیگری یا شیعیگری یا فلسفه گفتهاید راست نیست» ، و یا اگر ایرادی ندارند و همه راستست با خشنودی بپذیرند. وگرنه گفتن اینکه بایستی اصل اسلام را ترویج کند بیمعنیست.
شنیدنیست ما بکاری باین بزرگی برخاستهایم که با ده دوازده رشته گمراهیها و نادانیها میجنگیم و بجهانیان راه زندگی میآموزیم ، بکاری باین بزرگی برخاستهایم که اگر ملایان و کشیشان همه گرد آمدندی و نیروهای خود را رویهم ریختندی چنین کاری نتوانستندی ـ در برابر چنین کاری کسانی زبان باز میکنند و میگویند : «بایستی اصل اسلام را ترویج کند.»
از همهی اینها میگذریم : آنها از کجا میدانند که این بنیادی که ما گزاردهایم گوهر اسلام نیست؟!. آنها چه میدانند گوهر اسلام چیست؟!. من بارها روشن گردانیدهام که بنیاد همهی دینها یکیست. ما همان چیزها را میخواهیم که اسلام خواسته است. بارها گفتهام : ما با این کوششهای خود اسلام را زنده میگردانیم.
در پایان سخن بار دیگر میگویم : اگر آنها کسانیند که چیزی بفهمند و کاری از دستشان برآید چرا خودشان بکوشش برنخاسته بودند؟!.. چرا این گمراهیها را میدیدند و آوازی درنمیآوردند؟!. و اگر چیزی را نمیفهمند و کاری از دستشان برنمیآید بسیار بیجاست که بما دستور دهند.
پابرگی :
1ـ نخست کتاب «در پیرامون خرد» و سپس کتاب «در پیرامون روان».
.
🔸 تکهی 10
اکنون من از شما میپرسم : آیا چارهی این گمراهی با نشان دادن اصل اسلام توانستی بود؟!. مثلاً ما کتابی دربارهی روان و خرد (1) نوشتهایم و با پیروان فلسفهی مادّی که هیچ یک از آنها را نمیپذیرند بگفتگوی دراز پرداختهایم و دلیلها آوردهایم ـ آیا در آن زمینه میتوانستیم آیهی قرآن یاد کنیم یا حدیث بیاوریم؟!. بگویید از کجای قرآن یا حدیثها جملهای که در این زمینه سودمند باشد توان یافت؟!.
اساساً من نمیدانم این ایراد به چه معنیست؟.. نمیدانم آنها از من چه میخواهند؟. هرچه میاندیشم این را جز یک بهانهی پوچی نمیدانم. آنان یا بایستی بسخنانی که ما گفتهایم ایرادی پیدا کنند. مثلاً بگویند : «فلان سخن که در برابر صوفیگری یا شیعیگری یا فلسفه گفتهاید راست نیست» ، و یا اگر ایرادی ندارند و همه راستست با خشنودی بپذیرند. وگرنه گفتن اینکه بایستی اصل اسلام را ترویج کند بیمعنیست.
شنیدنیست ما بکاری باین بزرگی برخاستهایم که با ده دوازده رشته گمراهیها و نادانیها میجنگیم و بجهانیان راه زندگی میآموزیم ، بکاری باین بزرگی برخاستهایم که اگر ملایان و کشیشان همه گرد آمدندی و نیروهای خود را رویهم ریختندی چنین کاری نتوانستندی ـ در برابر چنین کاری کسانی زبان باز میکنند و میگویند : «بایستی اصل اسلام را ترویج کند.»
از همهی اینها میگذریم : آنها از کجا میدانند که این بنیادی که ما گزاردهایم گوهر اسلام نیست؟!. آنها چه میدانند گوهر اسلام چیست؟!. من بارها روشن گردانیدهام که بنیاد همهی دینها یکیست. ما همان چیزها را میخواهیم که اسلام خواسته است. بارها گفتهام : ما با این کوششهای خود اسلام را زنده میگردانیم.
در پایان سخن بار دیگر میگویم : اگر آنها کسانیند که چیزی بفهمند و کاری از دستشان برآید چرا خودشان بکوشش برنخاسته بودند؟!.. چرا این گمراهیها را میدیدند و آوازی درنمیآوردند؟!. و اگر چیزی را نمیفهمند و کاری از دستشان برنمیآید بسیار بیجاست که بما دستور دهند.
پابرگی :
1ـ نخست کتاب «در پیرامون خرد» و سپس کتاب «در پیرامون روان».
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 8)
دوست ما میگوید :
در موضوع «وحدت وجود» نمیگویم امر مسلمی است. ولی اکثر علماء و محققین از صوفیه و غیر صوفیه آن را قبول کرده رد آن نیز باین آسانی نیست. به هر حال یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیلهی قدح صوفیه قرار بدهید.
میگوییم : دربارهی وحدت وجود در جای دیگری باید سخن بیشتر راند. در اینجا به یک داستانی بسنده میکنیم : پادشاهی به هنرپروری معروف بود و هنرمندان از دور و نزدیک پیش او میشتافتند. روزی مردی نزد او آمده هنر خود را چنین شرح داد که میتواند پارچهی ابریشمی بسیار گرانبهایی ببافد که کسی مانندهی آن را بافتن نتواند و یکی از خاصیتهای آن پارچه این خواهد بود که «زنازاده» آن را دیدن نتواند و اینست که میتوان بوسیلهی آن زنازادگان را از دیگران بازشناخت. پادشاه از شنیدن این هنر در شگفت شده پول گزافی باو داده دستور داد که در یکی از اتاقهای کوشک پادشاهی دستگاه درچیده ببافتن آن پارچه بپردازد.
هنرمند دستگاهی درچیده بکار خود پرداخت و چند روز نگذشت که ستایش پارچهی نیمهبافتهی او بزبانها افتاد. هر یکی از درباریان که بتماشا میرفت و برمیگشت با زبان دیگری ستایش آن را مینمود. تا آنکه خبر آوردند که پارچه نزدیک بانجام است و پادشاه با وزیر هوس تماشا کرده بآنجا رفتند.
پادشاه همینکه باتاق درآمد جهان در دیدهاش تیره گردید. زیرا جز دستگاه تهی چیز دیگر درنیافت. و اینبود که در دل خود صد نفرین بمادرش فرستاد. لیکن به هر حال چون وزیر دست بپارچه مالیده بهبه میگفت و ستایش از آن مینمود این نیز دستی مالیده بهبه کرد. در حالی که چشم وزیر نیز چیزی ندیده او هم در دل نفرین بمادر میفرستاد و راستی اینست که هیچ پارچهای در کار نبود. بلکه مرد دغلکار دستگاهی درچیده و هر زمانی که کسی برای تماشا فرامیرسید پیشاپیش آن نشسته بخیره دستهای خود را تکان میداد و هر کس که تاکنون آنجا آمده بود چیزی ندیده ولی از ترس رسوایی که زنازاده نامیده بشود از پیش خود ستایشهایی بافته و در بیرون میگفت.
در ایران بسیاری از کارها مانند این مثل است : بسیاری از شعرا هستند که گفتههای آنها جز کلمههای پوچ و بیمعنی نیست. ولی مردم از ترس آنکه نگویند معنی شعرهای فلان شاعر بزرگ را نفهمیده هر کس بدروغ دعوای فهم میکند. کلمهی تمدن که روزنامهنویسان و دیگران همیشه آن را بر سر زبان دارند هیچ یکی تاکنون معنی آن را ندانستهاند ولی از ترس رسوایی صدا درنیاورده همیشه آن را بکار میبرند.
.
🔸 (تکهی 8)
دوست ما میگوید :
در موضوع «وحدت وجود» نمیگویم امر مسلمی است. ولی اکثر علماء و محققین از صوفیه و غیر صوفیه آن را قبول کرده رد آن نیز باین آسانی نیست. به هر حال یک موضوعی که علمی است شما نباید وسیلهی قدح صوفیه قرار بدهید.
میگوییم : دربارهی وحدت وجود در جای دیگری باید سخن بیشتر راند. در اینجا به یک داستانی بسنده میکنیم : پادشاهی به هنرپروری معروف بود و هنرمندان از دور و نزدیک پیش او میشتافتند. روزی مردی نزد او آمده هنر خود را چنین شرح داد که میتواند پارچهی ابریشمی بسیار گرانبهایی ببافد که کسی مانندهی آن را بافتن نتواند و یکی از خاصیتهای آن پارچه این خواهد بود که «زنازاده» آن را دیدن نتواند و اینست که میتوان بوسیلهی آن زنازادگان را از دیگران بازشناخت. پادشاه از شنیدن این هنر در شگفت شده پول گزافی باو داده دستور داد که در یکی از اتاقهای کوشک پادشاهی دستگاه درچیده ببافتن آن پارچه بپردازد.
هنرمند دستگاهی درچیده بکار خود پرداخت و چند روز نگذشت که ستایش پارچهی نیمهبافتهی او بزبانها افتاد. هر یکی از درباریان که بتماشا میرفت و برمیگشت با زبان دیگری ستایش آن را مینمود. تا آنکه خبر آوردند که پارچه نزدیک بانجام است و پادشاه با وزیر هوس تماشا کرده بآنجا رفتند.
پادشاه همینکه باتاق درآمد جهان در دیدهاش تیره گردید. زیرا جز دستگاه تهی چیز دیگر درنیافت. و اینبود که در دل خود صد نفرین بمادرش فرستاد. لیکن به هر حال چون وزیر دست بپارچه مالیده بهبه میگفت و ستایش از آن مینمود این نیز دستی مالیده بهبه کرد. در حالی که چشم وزیر نیز چیزی ندیده او هم در دل نفرین بمادر میفرستاد و راستی اینست که هیچ پارچهای در کار نبود. بلکه مرد دغلکار دستگاهی درچیده و هر زمانی که کسی برای تماشا فرامیرسید پیشاپیش آن نشسته بخیره دستهای خود را تکان میداد و هر کس که تاکنون آنجا آمده بود چیزی ندیده ولی از ترس رسوایی که زنازاده نامیده بشود از پیش خود ستایشهایی بافته و در بیرون میگفت.
در ایران بسیاری از کارها مانند این مثل است : بسیاری از شعرا هستند که گفتههای آنها جز کلمههای پوچ و بیمعنی نیست. ولی مردم از ترس آنکه نگویند معنی شعرهای فلان شاعر بزرگ را نفهمیده هر کس بدروغ دعوای فهم میکند. کلمهی تمدن که روزنامهنویسان و دیگران همیشه آن را بر سر زبان دارند هیچ یکی تاکنون معنی آن را ندانستهاند ولی از ترس رسوایی صدا درنیاورده همیشه آن را بکار میبرند.
.