پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ گواهی پاکدلانه یک استاد دانشگاه

یکی از خوانندگان دانشور کانال ، تکه‌‌‌ی پایین را با داوری خود درباره آن فرستاده. این داوری چون از یک استاد دانشگاه می‌باشد که خود سالها باین کتابها و نوشته‌ها پرداخته ، ارج دیگری دارد و بجا دانستیم که برای بهره‌مندی خوانندگان در اینجا بیاوریم.

براستی روزگار فرمانروایی ترکان و مغولان از تاریک‌ترین زمانهای تاریخ ایران بوده. آن ایرانی سرشار از مردانگی و غیرت و دلیری که سرفرازانه جهانداری می‌نمود، صوفیگری و شعر و فلسفه یونان و مانند اینها او را چندان پست گردانید که بزیردستی ترک و مغول افتاد و بدترین و سیاه‌ترین دوره‌های تاریخ ایران پدید آمد.

شما باین ننگرید که مزدوران بیگانگان، همچنان یک مشت صوفیان و شاعران بی‌ناموس امردباز را که در خانقاه‌ها با مفتخواری و زشتکاری روزگار می‌گذراندند، به‌عنوان «مفاخر ملی» ما جا می‌زنند. اینها میخواهند که ایرانیان امروز نیز همچون زمان ترک و مغول آلوده و پست‌خوی باشند تا سرمایه‌داران و جهانگیران غربی بآسودگی بتاراج این سرزمین پردازند. بسیاری نیز فریب آنها را خورده‌اند و کورانه پیروی می‌نمایند. ولی بخواست خدا ایران بیدار خواهد گردید زیرا راهنمایی همچون شادروان کسروی در این سرزمین برخاسته و هنوز مردان خردمند و آمیغ‌پژوه و غیرتمند مانند این استاد گرامی در این سرزمین بسیاراند.

نوشته این استاد دانشگاه چنین است:

«با سلام ، ببینید این ملعون پست نهاد ، که تنها "هنر"ش ساده بازی و تردامنی بود، چگونه ازخود تعریف میکند و مشتی جاهلتر از خود را فریب میدهد :


دیدم [در مکاشفه] که در جهتِ خاور [مشرق] به کوهی هستم و جمعی از فرشتگان حاضرند، از خاور تا باختر [مغرب] دریاست و جز آن چیزی ندیدم. به من گفتند: وارد این دریا شو و تا باختر در آن شنا کن. به دریا وارد شدم و تا باختر در آن شنا کردم و چون هنگام عصر به مکان خورشید رسیدم کوه‌های خاور و باختر را کوه‌های کوچکی دیدم و بر کوه‌های باختر دسته‌ای از فرشتگان را مشاهده کردم که به نور خورشید تابناک گردیده بودند و به ندای بلند ندایم دادند که: ای فلان! شنا کن و بیم به خود راه مده. چون بدان کوه‌ها رسیدم گفتند: جز علی بن ابی طالب -کرم الله وَجهه- کسی از این دریا نگذشته است. پس از آن درهای علوم لَدُنّی، در حقایق و دقایق و علوم ناشناخته و مجهولی که در آن‌ها فهم عالمان متحیر و سرگشته می‌گردد بر من گشوده گشت. سپس از من اجابت دعاها و کرامت‌های لطیف پیدا شد و سِرّم در حقایق استوار گردید و بَر شدن به نردبان‌های معراج برایم پیش آمد و مقامات و احوال و مکاشفات و معارف و توحید حاصلم گشت که مکاشفات غیبی در عجایب و شگفتی‌های دل از حد شمار بیرون است!
روزبهان بقلی شیرازی ، کشف‌الاسرار و مکاشفات‌الانوار ، بند ۱۷: ۱۱۸


... امثال اینها بسیار است ، یعنی خارج از حد و شمارش است . من ... در تمام مدت خدمت دانشگاهی از گفتن حقایق باز نایستادم و از بابت آن آسیب بسیار هم دیده ام . گذشته از آن ، اینها البته که بدآموزی هستند ، ولی فراتر از این ، نشانه انحطاط بسیار عمیق فرهنگی این کشور ، و همچنین باعث تشدید این انحطاط هستند . انحطاطی که خیلی پیش از زمان مغولها شروع شد و همچون گرداب رفته رفته همه چیز را به درون خود کشید و به عمق پستی کشاند.»


.
✴️ روزبه سیزدهم مرداد خجسته باد !

ما روز سیزدهم مرداد که روز دادن فرمان مشروطه است ، «روزبه» (عید) می‌دانیم زیرا جنبش مشروطه آغاز دور نوی در تاریخ ایران بود و «سررشته‌داری توده» بهترین حکومتها و مایه پیشرفت یک کشور می‌باشد. بسیار جدایی است میان مردمی که برده‌وار میزیند و دستی در کارهای کشور ندارند با مردمی که کشور را خانه خود دانسته و برآنند که کشور را خود باید راه برند. مشروطه در ایران مایه تکان و بیداری مردم گردید و یادگارهای نیکویی برجای نهاد ولی بجلوگیرهایی برخورد که آن را ناانجام گزارد.

نخستین جلوگیر مشروطه در ایران نادانی و ناآگاهی توده و رواج کیش‌ها و بدآموزیهای ناسازگار با پیشرفت و زندگانی آزاد بود. شیعیگری و دکان ملایان آن ، صوفیگری و اندیشه‌های ویرانگر آن ، خراباتیگری و آموزاک‌های غیرتکش آن ، جلوی پیشرفت مشروطه را که توأم با زندگانی آزاد و پیشرفت‌خواهی و میهن‌پرستی و اندیشه‌های نو است، گرفت. نخستین گام برای رسیدن به آزادی و «سررشته‌داری توده» همین خواهد بود که مسلک‌ها و بدآموزیهای ناسازگار با آن از میان برخیزد.

دومین جلوگیر مشروطه در ایران، سیاست‌های بیگانگان (روس و انگلیس) بود. از آغاز سده نوزدهم روس و انگلیس خواستار یک ایران ناتوان و نیمه‌جان بودند و در سال دوم مشروطه در پیمان شوم سال 1907 با یکدیگر بر سر ایران و بخش کردن آن بسازش رسیدند که نتیجه آن باز گزاردن دست روس برای سرکوبی مشروطه و لشگرکشی به‌ایران با هماهنگی و همراهی انگلیس بود. از این گذشته، انگلیسیها برای خاموش گردانیدن آتش «شورش» در ایران نقشه‌های شومی کشیده و بدست مزدورانشان روان گردانیدند : از میان بردن دسته مجاهدان ، پشتیبانی از ملایان و خرافات شیعیگری ، راه انداختن هیاهوی ادبیات و شعر و صوفیگری و گنجاندن درس صوفیگری و تاریخ‌الشعرا در کتابهای درسی مدارس، همسو با چنین سیاست «ضدانقلابی» بود.

سومین جلوگیر مشروطه در ایران ، «کمپانی خیانت» بود. سیاستگرانی که از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار سررشته کارهای کشور را بدست داشتند. اینها امیدی بآینده ایران نداشتند ، خود را به‌بیگانگان فروخته و تنها در پی نگهداری دستگاه خود بودند. اینها نیز بیداری ایرانیان و پیشرفت مشروطه را بزیان دستگاه خود می‌دانستند و از هر راهی بنابودی آن می‌کوشیدند. آن نقشه‌های بیگانگان برای خاموش گردانیدن آتش شورش در ایران بدست این دسته روان می‌گردید.

امروز نیز بیگانگان دست‌نشاندگان و افزارهای کار خود را می‌دارند. آنها که با پشتیبانی سازمان‌های جاسوسی غرب و سرمایه‌داران جهانی برای رهانیدن دولتهای سرمایه‌داری اروپای غربی از «بحران» بر روی موجی از نادانی و فریب‎خوردگی توده سر کار آمدند و سرمایه‌های کشور را بتاراج دادند و از راه «خصوصی‌سازی» یا بهتر است بگوییم : «غارت سرمایه‌های ملی» ، دارایی هنگفتی بهم زده و آنها را با فرزندانشان بکانادا و آمریکا و اروپا فرستادند. همانهایی که همین چندی پیش، آشکارا و بی‌پرده یکدیگر را «نوکران روس» و «انگلیسی» خواندند. (مستند تلویزیونی «پایان بازی» و فایل صوتی ظریف در پاسخ آن را که از یاد نبرده‌اید. یک دسته آن دیگری را دست‌نشاندگان «راکفلر»ها و جاسوسان انگلیس نامیدند و آنها هم این دسته را نوکران روس شناساندند!)

برای دست‌یافتن به «سررشته‌داری توده» باید جلوگیرهای آن را شناخت. توده باید آگاه گردد و مسلک‌ها و اندیشه‌ها و کیش‌های ناسازگار با زندگانی آزاد و مشروطه را دور ریزد. از سیاستهای جهانی غافل نباشد و مزدوران و دست‌نشاندگان بیگانه را بشناسد ولی نخستین گام در این راه، آگاهی توده و دور ریختن اندیشه‌های پوسیده کهن است. زمانی که توده ایرانی، شیعیگری و دکان ملایان و صوفیگری و شعر و ادبیات دوره ترک و مغول و دیگر کیش‌ها و دسته‌بندی‌های گمراه را دور ریخت ، آنگاه ایستادگی در برابر بیگانگان و مزدورانشان شدنی خواهد بود. نخست خانه خود را از دشمنان درونی باید پرداخت آنگاه در برابر دشمنان بیگانه و نقشه‌های آنها توان ایستاد. پیش از هر چیز باید این افزار (کیش‌ها و دسته‌بندیهای گمراه) را از دست سیاستگران بیگانه بیرون آورد.

برای شورش پیش از هرچیز آرمان یا اندیشه‌ای نو درباید - آرمان نوی که جهان دیگری را نوید می‌دهد و پیروان و پذیرندگانش را بنابود گردانیدن جهان کهنه و جایگزین ساختن روزگاری نو برمی‌انگیزد. چنین آرمانی که پدید آمد و هواداران آن بشمار باینده رسید ، گام دیگر اینست که هواداران آن آرمان نو را «سازمان» داد ، پس از آنست که «شورش» پدید خواهد آمد و بهوده خواهد رسید.

ما برآنیم که «پاکدینی» آن آرمان نوی است که برای پیشرفت ایران و استقلال و آزادی و سررشته‌داری توده نیاز می‌داریم. آن آرمانی که باید در پیرامون آن «سازمان» یافت ، همانا «پاکدینی» است. آن نیرویی که «جلوگیرهای مشروطه» را از پیش پا تواند برداشت، همانا نیروی آمیغ‌های «پاکدینی» است.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکه‌ی یک از سه)


چندی پیش در روزنامه‌ی پرچم مقاله‌ای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم که نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید که چگونه دانشمندی مانند شما راضی می‌شوند در روزنامه‌ای که بنام ایشان منتشر می‌شود توهینها و نسبتهایی که مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور می‌باشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذکر دهم که درمیان تمام سلاسل و فرقه‌ها بلکه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی کسانی یافت می‌شوند که اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا می‌باشند و اگر بخواهیم رویه‌ی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق کنیم می‌بینیم بکلی با یکدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یک مذهب باید باصل مرام مراجعه کرد نه برویه‌ی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن که دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینکه بعضی قلندران بکلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و کثافت‌مآبی عادت کرده و برای جامعه مضر می‌باشند دلیل این نیست که اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یکی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یک از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علی‌ابن‌ابیطالب که فرماید :

«بکوش برای دنیای خود چنانکه گویی همیشه زنده خواهی بود و بکوش برای آخرت خود چنانکه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبه‌ی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیکاری و گدایی نهی اکید کرده‌اند و تریاک و چرس و بنگ را که زایل‌کننده‌ی صفات انسانیت می‌باشد حرام دانسته‌اند. سلاسل مختلفی که برخلاف وظایف تصوف رفتار می‌کنند یا قلندر‌صورتانی که روش آنان با سیرت درویشی بکلی مباینت دارد بدنام‌کننده‌ی نکونامی چند می‌باشد چنانکه درمیان علماء نیز کسانی یافت می‌شوند که برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعه‌ی روحانیت را لکه‌دار و ننگین می‌کنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وکلاء یا روزنامه‌نویسان ممکن است کسانی یافت شوند که بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نکرده و بدنامی ایجاد کنند و البته روش آنان مدرک برای تمام افراد یا اساس آن نمی‌شود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور که در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اکمل کوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلکه در بعض دوره‌ها امتحان خوبی هم داده است چنانکه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداکاری‌های صوفیان صفوت‌نشان و کوشش سلاطین صفویه می‌باشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یک نسخه کتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا کرد تحقیقات کاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید کتاب را مرقوم فرموده و در صورتی که مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ کنند.

مدیر کتابخانه‌ی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی


.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکه‌ی یک)


شیعیگری تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد ، بلکه خود تاریخی می‌باشد. ولی ما در اینجا آن را بکوتاهی یاد خواهیم کرد.

شیعیگری باین معنی که خواست ماست از زمان بنی‌امیه آغاز یافته. چون معاویه بدستاویز کشته شدن عثمان ، با امام علی‌بن‌ابیطالب بجنگ برخاست و پس از مرگ او خلافت را ، با زور و نیرنگ بدست آورده در خاندان خود ارثی گردانید ، این رفتار او به بسیاری از مسلمانان گران افتاد ، و کسان بسیاری آرزوی خلافت کرده چنین خواستند که آن را از دست بنی‌امیه بیرون آورند.

لیکن تا معاویه زنده می‌بود کسی نیارَست بجنبد. پس از مرگ او حسین‌بن‌‌علی بکوشش برخاست ولی از ناپایداری پیروانش کاری از پیش نبرد و بدانسان که همگی می‌دانند کشته گردید. سپس چون یزید پسر معاویه مُرد و پسر او معاویه‌نام ، پس از چهل روز خلافت کناره از آن جُست و برخی آشفتگیها بمیان افتاد ، عبدالله‌بن‌زُبیر در مکه و محمدبن‌حَنَفیه در مدینه بدعوی خلافت پرداختند ، و مختار در کوفه برخاست که او نیز در نهان بخلافت می‌کوشید. ولی اینها نیز کاری نتوانستند و یکایک از میان رفتند.

سپس دو خاندان بزرگی با بنی‌امیه به نبرد برخاستند : یکی عباسیان (پسران عباس عموی بنیادگزار اسلام) ، دیگری علویان (پسران علی). عباسیان بنیاد کار خود را بزمینه‌چینی نهاده چون ناخرسندی ایرانیان را از بنی‌امیه می‌دانستند و از آمادگی آنان بشورش آگاه می‌بودند ، نمایندگانی به ایران فرستادند که در اینجا نهانی بکوششهایی پردازند و دسته‌هایی از پیروان پدید آورند. لیکن علویان بسادگی برمی‌خاستند و جنگ می‌کردند و کشته می‌شدند (چنانکه زیدبن‌علی ، یحیا پسر او ، محمد نفس زکیه ، برادرش ابراهیم ، حسین صاحب ‌فَخ و دیگران کشته شدند). از اینرو بنی‌عباس کار را پیش بردند و با دست ابومسلم بنیاد بنی‌امیه را برانداخته خود بجای ایشان خلیفه گردیدند.

کوتاه‌سخن آنکه از نیمه‌ی دوم سده‌ی نخستِ تاریخ هجری کشاکشهای بسیار سختی بسر خلافت پیدا شده نبرد و جنگ بسیار می‌رفت. آرزومندان خلافت از هیچ‌‌گونه کوشش در راه آرزو بازنمی‌ایستادند.
خونها از هم می‌ریختند. خاندانها برمی‌انداختند. دروغ و نیرنگ بکار می‌بردند.

در این کشاکشها پیروان علویان «شیعه» نامیده میشدند که به همان معنی «پیروان» می‌باشد. «شیعیگری» از همانجا آغاز گردیده.

این شیعیگری نخست یک کوشش سیاسی بی‌آلایشی ، و شیعیان بیشترشان مردان ستوده‌ی نیکی می‌بودند و پاکدلانه و غیرتمندانه در آن راه می‌کوشیدند. چه بیگفتگوست که علویان بخلافت بهتر و سزنده‌تر می‌بودند. درمیان اینان مردان پاک و پارسا بیشتر یافته می‌شدی. بویژه در برابر بنی‌امیه که بیشترشان مردان ناپاک می‌بودند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)

🔸 4ـ دنباله‌ی سخن از شرقشناسان (تکه‌ی سه از پنج)

من نمی‌توانم از دلهای شرقشناسان آگهی دهم و بگویم فلان نیکخواه و بَهمان بدخواه می‌بوده ، و بهتر می‌دانم که از کارهای آنان سخن رانم. در دلهای آنان هرچه می‌بوده باشد. برخی از آنان بما سودمند افتاده و برخی زیانمند.

مثلاً مارکوارت (1) و نولدکه (2) از شرقشناسان بسیار دانشمند می‌بودند ، من از کتابها و نوشته‌های آنان جز سود نمی‌شناسم. در تاریخ و زبانشناسی نادانسته‌های بسیاری را دانسته گردانیده‌اند.

ولی گوستاو لوبون ، کتابی که بنام «تمدن اسلامی» نوشته هرآینه زیانمند بوده. این مرد ستایشهای پرگزافه از عرب می‌نویسد و در همان حال از ترکها که فرمانروایان جهان عرب می‌بودند نکوهش دریغ نمی‌دارد. پیداست که خواستش جز پدید آوردن دشمنی درمیان عرب و ترک نمی‌بوده. از باردهی خاک سوریا (3) ، از کوشندگی مردم آنجا ، ستایش بسیار کرده می‌گوید : اگر اینجا در دست یک حکومت دادگر باشد بسیار آباد خواهد شد. خواستش از حکومت دادگر ، حکومت فرانسه است که از صد سال باز چشم بسوریا دوخته بود و در پایان جنگ جهانگیر گذشته [جنگ جهانی یکم] بآرزوی خود رسید و ما دیدیم که چه دادگری از خود نشان داد.
از شرقشناسان انگلیس سخن می‌رانم : یکی از آنها سِر جون مالکم (4) بوده که در زمان فتحعلی‌شاه با دستیار خود میجر کینیر (5) بایران آمده و چند سال در ایران مانده‌اند و یک رشته کارهای سیاسی انجام داده‌اند. من از این کارهای سیاسی ایشان آگاهی نیکی نمی‌دارم و در آن باره سخن نمی‌رانم. ولی از کتابی که مالکم در تاریخ و کتابی که کینیر در جغرافی نوشته جز خشنودی و خرسندی نتوان نمود.

یکی از شرقشناسان انگلیس سر هنری رالینسن (6) بوده که یک کار بسیار سودمند تاریخی را برای ما انجام داده ، و آن اینکه نوشته‌ی بیستون را که برای ایران سند تاریخی و زبانی ارجداریست برای نخست بار ترجمه کرده و در دسترس ما گزارده. در راه خواندن الفبای میخی پیش از آن رنجها کشیده شده و پیشرفتها رخ داده بود. از اینسو هنوز هم چیزهای دانسته نشده در آن نوشته بسیار است که سپس دانسته خواهد شد. با همه‌ی اینها کار سِر هنری رالینسن در زمینه‌ی خود بیمانند و ارجدار بوده. ولی از آنسو ما می‌بینیم کسانی از همشهریان او ـ از مستر آربری (7) و دکتر [مارگارت] اسمیث (8) و دیگران ـ کوشش بسیار بکار می‌برند که بصوفیگری رنگ و روغن زنند و آن را یک چیز پایه‌دار و ارجمند نشان دهند. که هرآینه بسیار زیانمند است.

از شرقشناسان اروپا یکی که بیشتر از دیگران ، در زمینه‌ی ایران ، بویژه در زمینه‌ی شاعران ، کار کرده پرفسور ادوارد براون بوده. اینست می‌خواهم درباره‌ی او کمی بیشتر سخن رانم.

نخست چیزی که من از کتابهای براون خواندم تاریخ مشروطه‌ی او بود. خشنود گردیدم که کسی در لندن نشسته و به پیشامدهای کشور ما آن اندازه دلبستگی نشان داده و بدانسان رنج برده و تاریخ آن را نوشته. همچنان کتابچه‌های او درباره‌ی التماتوم روس و کشاکش ایرانیان با آن دولت مرا بسیار سَهانید (9) . بویژه که دیدم از نکوهش دولت انگلیس نیز بازنمی‌ایستد و پاسخدهی[=مسئولیت] آن دولت را در آن پیشامدها برخ انگلیسیان می‌کشد. (10) کتابچه‌ی او بنام «فرمانروایی هراس در تبریز» مرا بسیار تکان داد. همچنان کتابهای او درباره‌ی جنبش بابیگری و پیشامدهای آن جنبش بمن خوش افتاد.

اینبود «تاریخ هجده‌ساله» را که می‌نوشتم در دیباچه‌ی بخش یکم از براون نامی برده باو سپاس گزاردم. لیکن روزی هم یکی از جلدهای «تاریخ ادبیات ایران» او را دیدم و بمن شگفت افتاد که همچون براون مردی در همچون لندن جایی نشسته بجستجو از شعرهای شاعران و از تاریخچه‌ی زندگانی آنان پرداخته.


پابرگیها :
1ـ Josef Markwart تاریخدان و شرقشناس آلمانی
2ـ Theodor Nöldeke شرقشناس آلمانی
3ـ خواست از سوریا ، همان سرزمین کهن شام است که امروز کشورهای سوریه ، اردن ، لبنان و فلسطین از دل آن بیرون آمده. انگلیس و فرانسه پیمان «سایکس ـ پیکو» باهم بسته و آن سرزمین را هنوز جنگ جهانی یکم پایان نیافته میان خود بخشیده بودند. (همانند پیمان پترزبورگ 1907 که انگلیس و روس ایران را میان خود بخشیده بودند).
4ـ Sir John Malcolm افسر اسکاتلندی کمپانی هند شرقی ، تاریخدان و مأمور سیاسی انگلستان
5ـ Sir John Macdonald Kinneir
6ـ Sir Henry Rawlinson ،‌ تلفظ درست این نام همانست که نوشته‌ایم. نویسنده نیز در زیر پیکره‌ی او «رالینسن» نوشته. گویا چون نام او در ایران با تلفظ و نویسش «راولینسون» رواج یافته بوده ، در متن بدینسان که شناخته‌تر بوده نوشته است.


👇
7ـ Arthur John Arberry
8ـ Dr. Margaret Smith (بیاری ایرانیکا)
9ـ سَهیدن = برانگیخته شدن احساسات ، احساساتی شدن ـ سهانیدن = احساس (ات) برانگیختن
10ـ این رفتار براون که بسود ایرانیان افتاده از رهگذر ایراندوستی او نبوده. در آن زمان سِر ادوارد گری وزیر خارجه‌ی انگلیس سیاست نرمرفتاری با روس را پیش گرفته بود و کسان بسیاری در پارلمان و جاهای دیگر با آن سیاست دشمنی می‌ورزیدند. براون نیز در این دسته بود و با وزارت خارجه‌ی انگلستان بستگی داشت. این بستگی را جز آنکه از بررسی زندگانی و کارهای براون می‌توان دریافت ، محمد قزوینی هم در نامه‌اش به محمدعلی فروغی یاد می‌کند. (نامه‌های محمد قزوینی به فروغی و اقبال ، ص 45 ، تهران ، طهوری 1394)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 گفتارهای بیجا (تکه‌ی یک از یک)


با آب و تاب زیاد می‌گویند : « مدیر مجله‌ی پیمان مخالف شعر و شاعری است و نزدیک است افتخارات ما را پایمال کند. به بزرگان ما که مورد احترام تمام دنیا است بی‌احترامی کرده و آن اشعاری را که باید زیب و زیور سالونها و سر درب عمارات دانشگاهها قرار داد بی‌ارج دانسته است». آن بیچاره که وقتی ورق پاره‌ای باسم نامه‌ی ادبی انتشار می‌داد می‌گوید : فلانی طالب شهرت است و برای کسب شهرت چنین بیانی را نموده است. این بیکاره که با نوشتن شرح احوال چند تن از شعراء خود را ادیب می‌خواند آن مدیر محترم را افراطی قلمداد کرده برای ادبیات ایران نوحه‌سرایی و روضه‌خوانی می‌کند. آن یکی مقاله نوشته آقای کسروی را مخالف شعر و ادبیات و موافق جهانی که تنها سر درپی مادیات و علوم گذاشته باشد می‌داند. همینطور عده‌ای دیگر از ادباء دروغی که عمری را با غزلسرایی تمام کرده‌اند در هر کوی و برزن که می‌رسند آه و ناله و زاری می‌کنند که فلان کس از شعرا بدگویی می‌کند غافل از اینکه دوستداران شعر و شاعری زیادند و این بازار رونق و رواجی بسزا دارد! مثل اینکه این مطالب را از بر نموده باشند در هرجا آنها را پیش کشیده و تکرار می‌نمایند. از آنسوی عده‌ای از جوانان مملکت و محصلین دانشکده‌ها در مقابل این اشخاص ایستاده و در همه جا حق را به آقای کسروی داده از طرفداران جدی و ناشر افکار ایشان می‌باشند.

من قبل از آنکه در مطالب و گفتگوهای طرفین قضاوت نمایم لازم دانستم که مجله‌ی پیمان را بدست آورده مطالعه نمایم تا بعد از آن بحقیقت جزو یکی از دو طرف شوم. در 12 شماره‌ی شش ماهه‌ی سال اول هرچه نگاه کردم چیزی راجع بشعر و شاعری ندیدم ولی در شماره‌های بعد و مخصوصاً در چند شماره‌ی امسال مقالاتی تحت عنوان « در پیرامون شعر و صوفیگری» و عناوین دیگر ملاحظه نمودم با دقت هرچه تمامتر آنها را خوانده و دانستم این آقایان نوحه‌سرایان بی‌انصافی کرده بجای اینکه نوشته‌های پیمان را فهمیده و دانسته و عین آن را در جاهای دیگر نقل کنند آن گفته‌ها را بدلخواه خود تحریف می‌نمایند و آنوقت هرجا که می‌نشینند بحث از آنها کرده و با کمال بی‌انصافی بدگویی می‌نمایند.

راستی باید این مردمان را غرضران و نادان دانست که آقای کسروی را مخالف شعر و شاعری می‌دانند در صورتی که ایشان با اشعار خوب موافقند و طبع اشعار گزین فردوسی و اشعار دیگر در مجله‌ی پیمان بهترین دلیل بر این مدعا است.

نویسنده‌ی محترم پیمان اشعار مخالف اخلاق را بد می‌دانند و معتقدند که این عده اشعار تعلقش بهر گوینده باشد باید از دواوین بیرون آورده و از بین برد و این موضوعی است که هر علاقه‌مند بمملکت و وطن و مذهب باید بصحت آن ایمان آورده و خود در پیش بردن این مقصود کمک کند. باید امثال اشعار :

سحر آمدم بکویت بشکار رفته بودی تو که سگ نبرده بودی بِچه کار رفته بودی
که گفت دیدن روی نکو خطا باشد خطا بود که نبینند روی زیبا را

یا فلسفه‌ی عرفی « آب زمزم و آتش» و هزاران اشعار دیگر را که متأسفانه در دواوین شعراء فارسی زبان بسیار است بیرون کرده و آتش زد. ملت ما در نتیجه‌ی اشعار قلندرانه و غزلهای عاشقانه بروزی افتاده که ملاحظه نمودید. بس است دیگر دوره‌ی کار است و باید افکار قلندرانه را از شعر بیرون کرد و غزلسرایی و بیهوده‌گویی را ترک گفت. باید اشعاری ساخت و طبع نمود که موافق روحیات جامعه‌ی امروزی باشد.

آقای کسروی ، ما انتظار داریم بدانسان که در زمینه‌ی رمان ایستادگی کردید و آن بساط را برچیدید در این زمینه نیز ایستادگی نمایید تا نیک از بد و مفید از مضر تشخیص داده شود و البته عقلا و بزرگان همه با شما موافق خواهند بود.

حسین جعفرزاده محصل دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی

پیمان : این خود نشان آزادگیست که کسی تا سخن یکی را درست نفهمیده زبان به نکوهش و ستایش باز نکند. کسانی که در برابر هر سخنی نافهمیده بهیاهو برمی‌خیزند آنان ارج آدمیگری خود را از دست داده‌اند بلکه باید گفت ننگ آدمیگری می‌باشند. ما از جوان آزاده‌ی خردمند سپاسگزاریم و بایشان امیدواری می‌دهیم که ایران سرزمین هوش و دانش است و بزودی حقیقت فیروز درآمده بر غوغاییان جز شرمندگی بازنخواهد ماند.


.
🔸 سخنان بیاد سپردنی


🖌 احمد کسروی
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکه‌ی دو از سه)


پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی می‌پردازند. یک دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت کنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله کنند که چرا ما راضی بچنان توهینی شده‌ایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام داده‌ایم یا دروغی بسته‌ایم.

ایشان می‌گویند «باید باصل مرام مراجعه کرد» و فراموش می‌کنند که من آنچه درباره‌ی صوفیان نوشتم از کتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی می‌داند :

1) وحدت وجود که یک پندار بیپا و بی‌معنایی است 2) کوشش برای رسیدن بخدا که آرزوی بسیار خامیست 3) ذکرهای خفی و جلی که جز تباه کردن عمر معنی ندارد 4) بیکاری و خانقاه‌نشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلکه گدایی که ننگ‌های بزرگی است.

اینها چیزهایی است که کتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر که یکی از بزرگان این دسته است آشکاره می‌گوید که خود مدتی بگدایی پرداخته است و کتاب او دلالت آشکار دارد که ابوسعید مریدان خود را بگدایی می‌فرستاده و پرداختن به یک کار و پیشه‌ای را ممنوع گردانیده بوده.

آری شاه‌نعمت‌الله و شیخ‌صفی بمریدان خود اجازه‌ی کار و پیشه داده‌اند (می‌گویم : اجازه ، نمی‌گویم : دستور) و ما این را می‌دانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یکی نبوده.
اما اینکه درویشان خود را بامام علی‌ابن‌ابیطالب منسوب می‌کنند پذیرفتنی نیست صوفیگری صدوپنجاه سال پس از مرگ آن امام پیدا شده. از آنسوی علی کجا و صوفیگری کجا؟! علی کی بچله نشست؟!. کی بذکر خفی یا جلی پرداخت؟!. کی دعوای پیوستن بخدا کرد؟!. کی طامات بافت؟ در مدینه خانقاه کجا بود؟!.

آن جمله‌ای که بامام علی نسبت داده‌اند : «اَسعَ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا و اَسعَ لآخِرَتِکَ کَاَنَّکَ تَمُوتُ غَداً» (1) از ریشه دروغست. این سخن دارای گزافه است. در زنجان می‌گویند : از قزوینی‌ای پرسیدند در پانزدهم جوزا جو به درو می‌رسد؟. گفت : خیر آ .. مگر چه خبر است؟! گفتند : در بیستم چطور؟. گفت البته که می‌رسد. مگر می‌خواستید در بیستم هم نرسد! آن جمله‌ها نیز چنینست و گزافه‌آمیز می‌باشد. برای فهمانیدن یک حقیقتی چه نیاز بگزافه است؟!. (کانک تعیش ابدا ، کانک تموت غدا) از این گذشته اساساً اینجهان و آنجهان را از هم جدا گرفتن نافهمی و گمراهیست. اینجهان و آنجهان دنباله‌ی همست و کسانی که می‌خواهند در جهان دیگر آسوده و خرسند باشند باید در این جهان نیک زیند و بآیین خرد راه روند. کسانی که در اینجهان پست و آلوده می‌زیند و معنی درست زندگی را ندانسته با کارهای بیهوده‌ای بسر می‌برند در آنجهان نیز پست و شرمنده خواهند بود.

مثلاً امروز ایرانیان که با این پستی و پراکندگی بسر می‌برند و بجای کوشیدن بآبادی کشور و آسایش زندگانی و بهره بردن از نعمتهای خدایی ، خود را با کارهای بیهوده‌ای از صوفیگری و خراباتیگری و ادبیات‌بازی و فلسفه‌بافی و کشاکشهای مذهبی و نمایشهای محرم و صفر و مانند اینها سرگرم گردانیده‌اند ، این چنین مردم نادان و گمراهی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافته‌اند در آنجهان روسیاه و شرمنده خواهند بود. خدا بچنین مردم بیخردی که با داشتن یک سرزمینی باین بزرگی و باردهی روزی خود و بچگان خود آماده نمی‌توانند گردانند نخواهد بخشایید.

اینکه در کیشها پنداشته‌اند که باید اینجهان را خوار داشت ، و برای خوشی در جهان دیگر نیز بکارهای بیهوده‌ای از لب جنبانیدن و سبحه گردانیدن و امامزاده‌بازی و ریاضت و چله‌نشینی و مانند اینها پرداخت ، بسیار بیخردانه است.



پابرگی :
1ـ این همانست که پاسخ‌دهنده معنیش را درون ناخنکها آورده : (بکوش برای دنیای خود ...). برخی نیز آن را به امام حسن‌بن‌علی نسبت داده‌اند.


.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکه‌ی دو)


چیزی که هست شیعیگری در این سادگی خود نایستاد و هر زمان رنگ دیگری بآن زده شد. از همان زمانهای پیش یک دسته به تندروی برخاسته چنین گفتند که در زمان ابوبکر و عمر و عثمان نیز ، علی بخلافت سزنده‌تر می‌بوده ، و آن سه تن ستم کردهاند که بجلو افتادهاند. این را گفته از ابوبکر و عمر و عثمان ناخشنودی نمودند.

این نخست‌آلودگی بود که شیعیگری پیدا کرد. چه راستی آنکه پس از مرگ بنیادگزار اسلام ، یاران او که سران مسلمانان شمرده می‌شدند ، نخست به ابوبکر و سپس به عمر و سپس به عثمان خلافت داده بودند و علی ناخشنودی از خود نشان نداده بود و نبایستی دهد. در آن زمان که اسلام در شاهراه خود می‌بود به هوسِ خلافت افتادن و دوتیرگی بمیان مسلمانان انداختن ، بیرون رفتن از اسلام شمرده می‌شدی ، و پیداست که چنین کاری از امام علی‌بن‌ابیطالب نسزیدی. همان امام در زمان خلافت خود بمعاویه می‌نویسد :

«آن گروهی که به ابوبکر و عمر و عثمان دست داده بودند ، بمن دست دادند و کسی را نرسیدی که نپذیرد و گردن نگزارد. برگزیدنِ خلیفه مهاجران و انصار راست. اینان هر کس را برگزیده امام نامیدند خشنودی خدا نیز در آن خواهد بود». (1)

این را نوشته می‌خواهد معاویه را بنکوهد که در برابر خلیفه ایستاده ، و گناه او ـ یا بهتر گویم : بیرون شدنش را از اسلام ـ به رُخش کشد.

کسی که این نامه را نوشته چگونه توانستی در زمان خلافت ابوبکر و دیگران ناخشنودی نماید و ایستادگی نشان دهد؟! اگر كرده بودی آیا همكار معاویه شمرده نمی‌شدی؟!...

از آنسو تاریخ نیک نشان می‌دهد که علی با آن سه تن با مهر و خشنودی زیست. چنانکه دختر دوازده ساله‌ی خود امکلثوم را به زنی به عمر داد ، در کشتن عثمان نیز در آشکار ناخشنودی نمود و پسر خود حسن را برای نگهداری عثمان بدرون خانه‌ی او فرستاد.

ولی تُندروان شیعه پس از پنجاه و شصت سال ، بهوس و نادانی ، دشمنی بمیانه‌ی او با ابوبکر و عمر و عثمان می‌انداختند و از بدگویی بآن سه تن بازنمی‌ایستادند ، که چنانکه گفتیم نخست‌آلودگی‌ بود که شیعیگری پیدا می‌کرد. می‌باید گفت : این تُندروان نه همگی شیعیان ، بلکه یک دسته از آنان می‌بودند ، و از همان زمانها در نتیجه‌ی یک داستانی ـ یک داستانی که خود نمونه‌ای از بدی و ناپاکی ایشان می‌باشد ـ نام «رافضی» پیدا کردند.

چگونگی آنکه در آخرهای امویان زیدبن‌علی‌بن‌حسین از مدینه به کوفه آمد ، و چون می‌خواست بازگردد شیعیان نگزاردند و پانزده‌هزار تن با او دست دادند (بیعت کردند) ، که بشورد و خلافت را بدست آورد. زید فریب ایشان را خورده بکار برخاست ،‌ ولی چون هنگامش رسید و بایستی آماده‌ی جنگ گردد دسته‌ی انبوهی از شیعه (که همان تُندروان می‌بودند) بنزدش آمده چنین پرسیدند : «شما درباره‌ی ابوبکر و عمر چه می‌گویید؟!..» زید از آنان خشنودی نمود و ستایش سرود. شیعیان همین را دستاویز گرفته زید را رها کرده پراکنده شدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگامِ نیاز رها کردید». از اینجا آن دسته «رافضه» (رها کنندگان) نامیده شدند ، و به شُوندِ[=سبب] این نامردی آنان بود که زید کاری از پیش نبرده کشته گردید.


پابرگی :
1ـ این نامه در نهج‌البلاغه هست و در تاریخها نیز یاد شده و اینك خود عربیش را یاد می‌كنیم :
«إِنَّهُ بَايَعَنِي الْقَوْمُ الَّذِينَ بَايَعُوا أَبَابَکْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمانَ عَلَى مَا بَايَعُوهُمْ ، فَلَمْ يَکُنْ لِلشَّاهِدِ أَنْ يَخْتَارَ ، وَلاَ لِلغَائِبِ أَنْ يَرُدَّ ، وَإنَّمَا الشُّورَى لِلْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ، فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَسَمَّوْهُ إِمَاماً کَانَ ذلِکَ لِلَّهِ رِضيً ، فَإِنْ خَرَجَ منْ أَمْرِهِمْ بِطَعْنٍ أَوْبِدْعَةٍ رَدُّوهُ إِلَى مَاخَرَجَ مِنْهُ ، فَإِنْ أَبَي قَاتَلُوهُ عَلَى اتِّبَاعِهِ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ». ...


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)

🔸 4ـ دنباله‌ی سخن از شرقشناسان (تکه‌ی چهار از پنج)


در آن زمان من درباره‌ی شاعران اندیشه‌ی امروزی را نمی‌داشتم تنها آن می‌دانستم که شاعران مفتخوار و بیهوده‌گو بوده‌اند. اینبود درباره‌ی براون نیز بیش از این نیندیشیدم که هوسمندی نموده و بکار بیهوده‌ای پرداخته.

لیکن سپس که در راه کوششهای خود گامهایی پیش رفتم و زیان شعرهای ایران را نیک دانسته و خواستی را که از ادبیات درمیان می‌بوده دریافتم درباره‌ی براون نیز بدگمان گردیدم. بویژه که دانستم او را با فروغی و همدستان او همبستگی نزدیک بوده و میرزا محمدخان قزوینی را بیاری براون از تهران فرستاده‌اند. (1)

سپس دیدم پرفسور براون بهمدستی شاگردش (2) کتاب تذکرةالاولیاء شیخ عطار را بچاپ رسانیده که دیگر جایی برای خوشگمانی نمانده و داستان برای من روشن گردید.

تذکرةالاولیاء کتابیست درباره‌ی صوفیان و پر است از داستانهای دروغ و رسوا. این کتاب را براون با پول «اوقاف گیب» (3) بچاپ رسانیده. (4) نخست ، بدانیم «اوقاف گیب» بِچه معنیست؟!. چرا یک انگلیسی پولی از خود بیرون ریزد که کتابهای شرقی را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نیکوکاری می‌بوده چرا نگفته از آن پول بیمارستان بسازند ، یا در راه رواج دانشها درمیان شرقیان بکار برند؟!. دوم ، آیا پرفسور براون زیان صوفیگری را (بویژه بشرقیان) نمی‌دانسته؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!.

بهر حال بیگمان گردیدم که این شرقشناس که خود را دوست ایران نشان داده جز بدبختی ایرانیان را نمی‌خواسته و خود با فروغی و تقیزاده و دیگر بدخواهان ایران همدست می‌بوده.

در اینجا داستانی هست می‌باید بگویم : روزی یکی از آشنایان با من گفتگو می‌کرد و می‌گفت : «من نوشته‌های براون و دیگران را خوانده‌ام ، آنها هیچ جا بما نمی‌گویند شما شاعر باشید ، صوفی شوید. کتابهاییست می‌نویسند یا بچاپ می‌رسانند. ما چه ایرادی بآنها داریم؟!.» گفتم : نمی‌دانم نام روچیلد را شنیده‌اید؟ روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر ، بُنگاهشان در آلمانست. ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخه‌ها می‌دارند. شنیده‌ام یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بی‌ارج می‌بوده ، بازرگانان خوارش می‌داشته‌اند و با او خرید و فروش نمی‌کرده‌اند. روزی این بازرگان بنزد روچیلد آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمی‌خواهم. شما می‌توانید کمکی بهتر از آن بمن کنید. گفته : چه کار کنم؟ گفته : من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا می‌باشند. شما هنگامی که بگمرگ می‌آیید و من و دیگران می‌ایستیم و سلام می‌دهیم شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حال‌پرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد می‌پذیرد و همان رفتار را می‌کند و این شُوَند[=سبب] آن می‌شود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود می‌آورند و آرزومند دوستی او می‌شوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او می‌کنند و چند سال نمی‌گذرد که او نیز ملیونر می‌گردد.

براون و دیگران همین سیاست را بکار برده‌اند. آنان نیک دانسته‌اند که ایرانیان امروزی در چه حالند و روانهاشان تا چه اندازه ناتوانست. نیک دانسته‌اند که همانکه آوازی از اروپا برخیزد هزارها کسان را بتکان تواند آورد. ما می‌بینیم که همان کار شرقشناسان چه نتیجه‌هایی داده است.

مردک می‌آید و با من به چَخِش [=مجادله] می‌پردازد که گوته‌ی آلمانی از حافظ ستایش کرده است. می‌گویم : ترا با گوته چه کار است؟!. مگر خودت فهم و خرد نمی‌داری؟! مگر کتاب حافظ در دست تو نیست؟!. چرا آن نمی‌کنی که باز کنی و بخوانی و ببینی چیست؟!. چرا آن نمی‌کنی که بیندیشی و ببینی آیا ایرادهای ما بآن شاعر راستست یا نه؟!. می‌گوید : «پس چرا گوته آن ستایش را کرده است؟!.» می‌گویم : من چه می‌دانم؟!.. گوته هم ماننده‌ی دیگران ، نافهمیده سخنی گفته. آنگاه گوته هم یاوه‌بافی همچون حافظ می‌بوده.

مردمی با این ناتوانی خردها ، راه دست انداختن و فریفتنشان همانست که در هر زمینه‌ای چند کتابی یا گفتاری در اروپا بچاپ رسد. براون و دیگران این را نیک فهمیده‌اند.


👇
پابرگیها :
1ـ این در کتاب در پیرامون «ادبیات» در سال 1323 چاپ شده. قزوینی و همدستان فروغی خود را به ناشنیدن زدند زیرا جای انکار نمی‌بود. گذشته از این بدلیل زیر می‌باید آن را یک دعوی سنجیده و اندیشیده و آگاهانه دانست. زیرا آن زمان دسته‌ای از «ادیبان» بودند که چون نمی‌یارستند بلغزشهای خود اعتراف کنند و از سوی دیگر پرداختن بادبیات راه بهره‌مندیهای ایشان بود ، خود را دشمن کسروی گردانیده و نوشته‌های او را سطر بسطر با هوشداری و موشکافی می‌خواندند تا یک ایراد کوچکی یافته بزرگش سازند و هایهوی برپا کنند. اینها بیش از همه پیرامونیان فروغی و تقیزاده بودند. اگر این همبستگی و داستان فرستادن قزوینی برای یاری به براون راست نبود ، باری خود قزوینی که در آن زمان در ایران بود (از سال 1318 تا پایان زندگانی) می‌بایست آن را تهمت بخود دانسته بدفاع از خود برخیزد یا دست کم انکار کند. پس چرا همگی بخاموشی گذرانیدند؟!.
2ـ نیکلسن Reynold Alleyne Nicholson
3ـ E.J.W Gibb Memorial Trust
4ـ برخی از همشهریان براون این را انکار می‌کنند و نشان راستی سخنشان را نیز فهرست کتابهای اوقاف گیب می‌گیرند. در حالی که این کتاب همانسان که نویسنده دریافته بوده با پول آن اوقاف بچاپ رسیده. دلیل آن اینست که در سالی که این کتاب نوشته شده (1323) ، قزوینی پنج سال پیش از آن بایران بازگشته بود و هیچگاه بگفته‌های کسروی در این زمینه اعتراضی نکرده ، بلکه باعتراف قزوینی در زندگینامه‌ی کوتاهی که نوشته (از جمله در شماره‌ی هفتم سال اول مهنامه‌ی یغما ، مهرماه سال 27) درمیان کتابهایی که او در آماده گردانیدن آن همدستی داشته و بدست اوقاف گیب چاپ شده یکی همین تذکرةالاولیاء را نام می‌برد (دیباچه‌ی دراز آن بقلم قزوینی است).


.
🔸هر گروهی که در یکجا گرد آیند توده شمرده نشوند. توده آن را گویند که در میانه‌شان بهمبستگی باشد.
دوم ، باید معنی راست زندگی را بشناسند و یک راهی را همگی پیش گیرند. ...

🔸باید این بدانند که آسایش هر یکی از آنان جز در آسایش همگان نتواند بود ، و هر یکی همیشه دربند آسایش همگان باشد ، و اگر یکایک مردم این فهم را نداشتند و این پروا را نکردند قانونهایی درمیانشان روان باشد و هر کس را بمرز خود آشنا گرداند ، و خردمندانی از میان ایشان مردم را به پیروی از آیین و قانون برانگیزد.

🔸اگر یک مردمی ‌‌اینها را نداشتند ، از گرد آمدن ایشان در یکجا جز رنج و آسیب پدید نخواهد آمد. زیرا هر یکی همچون مار و کژدم دیگران را خواهد گزید و یا همچون گرگ و سگ همدیگر را خواهند درید.

🔸در نتیجه‌ی همین گمراهیها و نادانیهاست که در این کشور هر کس جز در اندیشه‌ی خود نمی‌باشد و جز بسود خود نمی‌کوشد.

🔸ایرانیان مردم شگفتی هستند. اینان زندگی را شوخی می‌‌شمارند و هیچگاه نمی‌خواهند از راهش بزندگی پردازند. ما سالهاست می‌‌نویسیم که مایه‌ی بدبختی ایران بدآموزیها و پراکنده‌اندیشیهاست. ولی می‌‌بینیم جز بیپروایی و خونسردی نشان نمی‌دهند. لیکن اکنون که بیکی از صدها آسیب آن بدآموزیها [برای مثال شیعیگری] گرفتار شده‌اند در این هنگامست که بدست و پا می‌‌افتند و بگله و ناله می‌‌پردازند.

🔸این یکی از درماندگیهای ایرانیانست که سرچشمه‌ی بدبختیهای خود را نمی‌‌فهمند.
(پرچم نیمه‌ماهه ص20 تا 22)
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 از خوانندگان پیمان : (تکه‌ی یک از یک)


برخی از شماره‌های مهنامه‌ی پیمان را از آقای صادقی گرفته و پس از مطالعه بر خامه‌ی توانای شما آفرین گفتم آری گرچه من در تمام چامه‌سرایی خود بیش از ده الی دوازده غزل نگفته‌ام آن هم در اوان صباوت و در سن یازده و دوازده سالگی بوده است و از این معدود بیش از دو یا سه غزل از آن را با اینکه اشعار زیادی به جرائد و مجلات داده‌ام نفرستاده‌ام برای درج ، ولی انصافاً از غزل خوشی نداشته اما تا این پایه هم که امروز نگارشهای شما مرا به عیوب آن آشنا کرده بدی آن را نمی‌پنداشته‌ام. بلی ـ از حقیقت نباید گذشت غزلسرایی کار خوبی نبوده و نیست و علت شیوع آن در ایران همانا جلوگیری نکردن بلکه تشویق صاحب‌قلمان بوده. جای بسی مسرت است که در پرتو راهنمایی شما این عادت از بین شعراء ایران مرتفع شده و می‌شود لیکن نمی‌شود تقصیر را یکجا بار شعرا نمود و نه می‌توان آنها را نیز بی‌تقصیر خواند زیرا کاری را که قرنها در توده شیوع پیدا کرده و کسی بمضرت آن برنخورده و اگر هم برخورده است ساکت نشسته بدیهی است چنین بار می‌دهد. نظیر این امر روزی با یکی از دانشمندان سترگ از یکی از کوچه‌ها می‌گذشتم جمعی از کودکان گرد هم نشسته و در کار قمار سرگرم بودند دانشمند تا بکودکان رسید نهیبی داده آنها را متفرق ساخته و ضمناً به آنها از مضرت قمار می‌گفت. غرض آن اطفال متفرق شدند و ما گذشتیم یکی از همراهان سئوال کرد که چه اثری بر این تهدید مترتب است و حال آنکه حتم می‌دانید پس از رفتن شما باز گرد هم آیند و مشغول شوند؟! فرمودند اولاً شاید نشوند و ثانیاً اگر کسی به اینها چیزی نگفته و ازین عمل زشت لساناً و عملاً جلوگیری نکنند این کودکان هیچگاه به قبح آن برنخورده و بدون اینکه بدانند کار زشتی است و بدین و دنیا مضر است بکار خود ادامه داده و بدیهی است بزرگ هم که شدند ترک نخواهند کرد ـ پس از اندک تفکری هر کسی تصدیق می‌کند که غزلسرایی و همچنین سایر کارهای زشت سبب شیوع و ازدیادش همین بوده و بس.


شعرهایی که باید چند بار چاپ شود
ای که سرمایه‌ی خرد داری مکن از یاوه‌گو هواداری
یاوه‌گو ننگ توده‌ی بشر است یاوه‌گویی ز هر بدی بتر است
ش

شاعر هجوگو
دو صد بار از شاعر هجوگوی سگ ناگهانگیر بهتر بود
رضائیه گشتاسبی


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکه‌ی سه از سه)


به هر حال آن دو جمله بسیار بیمعنی است و از امام علی‌بن‌ابیطالب نباید شمرد. از آنسوی این سخن چه ربط بصوفیگری دارد؟! ما مگر کتابهای صوفیان را در دست نداریم و نمی‌دانیم بنیاد کار آنها بخوار داشتن اینجهان بوده؟! مگر ما آگاه نیستیم که کتابهای صوفیان پر از نکوهش «دنیا» است.

ما از همه چیز آگاهیم. تاریخچه‌ی آن عبارت عربی (یا حدیث) اینست : چنانکه گفتیم ملایان همیشه در منبر و در پایین از «دنیا» نکوهش می‌نمودند و صد حدیث در بدی «دنیا» ازبر می‌داشتند : «الدنیا جیفة و طلابها کلاب» (1) ، «حب الدنیا رأس کل خطیئه» (2) و مانند اینها. سپس چون در ایران جنبش مشروطه برخاست یکی از ایرادها بملایان همین را می‌گرفتند و می‌گفتند : ما اگر بدنیا نپردازیم چگونه می‌توانیم آزادی و استقلال خود را نگه داریم. چگونه می‌توانیم کارخانه‌ها بیاوریم و صنعت را رواج دهیم. در برابر این ایراد بود که کسانی از ملایان رفتند و آن عبارت عربی را پیدا کردند و به رخ آزادیخواهان کشیدند که ما نیز بآبادی دنیا علاقه‌مندیم و با یک عبارتی خواستند بخطاهای هزارساله‌ی خود پرده کشند. این کاری بود که ملایان کردند. اکنون نوبت رسیده که صوفیها آن کار را کنند. آقای سلطانی[ضیائی درست است] این عبارت را به رخ ما کشیده و می‌خواهد بگوید صوفیان هم آبادی این جهان را می‌خواهند ولی یک رفتار بیجاییست زیرا ما نیک می‌دانیم که صوفیان که بوده‌اند و هستند و در چه گمراهیهایی غرقند و چه آتشی باین کشور زده‌اند. دیروز زبانزد همگیشان بود :

اهل دنیا از کهین و از مهین لعنت‌الله علیهم اجمعین

امروز می‌خواهند «متجدد» بشوند و آنان نیز هوادار آبادی کشور شناخته گردند. اینست مقصود از یاد کردن آن جمله‌های عربی (یا ترجمه‌ی آنها). اینها میخواهند هر زمان خود را برنگ آن زمان اندازند.
اما عنوان اینکه صوفیها در زمان صفویان ایران را نگه داشته‌اند پاسخش را در جای دیگری
داده‌ایم. ایران را ایلهای ترک نگاه داشتند. در آن زمان در آذربایجان هفت ایل ترک می‌نشستند که مرید خاندان صفوی ، ولی صوفی نبودند و هیچ اثری از صوفیگری درمیان ایشان نبود. بلکه معنی آن را نیز نمی‌دانستند. اینان بودند که خاندان صفوی را بپادشاهی رسانیدند نه درویشان. از آنسوی اگر یک مرشدی چون آرزوی پادشاهی می‌داشته مریدان خود را جنگجو بار آورده آیا این دلیل است که ما کارهای کشورـ برباد ـ ده و آموزاکهای غیرت‌کش صدها و هزارها مرشد دیگر را فراموش کنیم؟!.. (3) اینکه کتاب پند صالح را فرستاده‌اید بسیار نابجاست. یک دفترچه‌ای که برای فریب مردم نوشته شده و مقصود آنست که یک رنگ تجددی به مریدبازی و درویش‌پروری داده شود من از دیدن آن فریب نخواهم خورد. ما کتابهای صوفیان را در دست داریم و می‌دانیم که پایه و بنیاد صوفیگری چیست.

اینکه خواسته‌اید من تحقیقات کاملتری کنم ، من تحقیقاتم را کرده‌ام و از روی بینش می‌نویسم. شما تحقیقات کاملتری کنید که «وحدت وجود» چیست؟!.. چله‌نشینی چه سودی تواند داشت؟!.. از ذکر خفی یا جلی چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر اینها سودی توانستی داشت پس چرا خود پیران و پیشروان صوفیگری بی‌سودترین مردم بوده‌اند؟!. چرا در داستان مغول از صدها پیر و مرشد که زنده بودند یکی کمترین دستگیری از مردم نتوانست؟!.. چرا ابوبکر رازی با صد بیغیرتی زنان و فرزندان خود را گزاشت و بگریخت؟!.. چرا پیران صوفیگری بدروغگویی آن اندازه گستاخ بوده‌اند؟!. چرا شیخ عطار در تذکرة‌الاولیاء و جامی در نفحات و درویش توکلی در صفوة‌الصفا آنهمه داستانهای سراپا دروغ را برشته کشیده‌اند؟!.. چرا چند تن از سرشناسان صوفیگری همچون اوحدی کرمانی و عراقی و مؤلف بستان‌السیاحة آشکاره دم از بچه‌بازی زده‌اند و بیشرمانه و خیره‌رویانه باین کار ناپاک خود رخت خداپرستی پوشانیده «المجاز قنطرة‌الحقیقه» (4) سروده‌اند؟!.. اینها را بیندیشید تا مگر از گمراهی بیرون آیید.


👇
پابرگیها :
1ـ معنی : دنیا مردار و خواهندگان آن ، سگانند.
2ـ معنی : دنیا دوستی سرآغاز همه‌ی گناهان است.
3ـ این هم بهانه‌ای شده که کسانی ده‌ها کتاب را جستجو کنند و یکی دو صوفی را بیابند که گدایی نمی‌کرده یا زن و پیشه‌ای داشته و بگویند همگی چنان نبوده‌اند و این را رخنه‌ای در ایرادهای ما به صوفیان نشان دهند. اینها چشمداشت خامی دارند : ما باید تأثیری را که صوفیگری بر غیرت و اراده‌ی ایرانیان در گذشته (بویژه در رخداد مغول) داشته و اکنون دارد نادیده گیریم و از نبرد با این «سرطان توده» چشم پوشیم چرا که یک عده نمی‌خواهند دست از صوفی‌بازی بردارند ، نمی‌خواهند این مردم همدوش توده‌های پیشرفته‌ی جهان باشند. زهی خامی و کوتاه‌بینی! در نزد این تیره‌مغزان هوسها بر سود توده پیشی دارد ، بهتر گوییم به چیزی که نمی‌اندیشند سرفرازی مردمان و رستگاری ایشان است.
4ـ معنی : مجاز پل حقیقت است.


.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)

🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکه‌ی سه)


چنانکه گفتیم عباسیان در ایران دسته‌ها پدید می‌آوردند و زمینه می‌چیدند و سرانجام با دست ابومسلم خلافت را بچنگ آوردند. پیداست که آنان نیز با علویان دشمنی می‌نمودند. بنی‌امیه از میان رفته این زمان کشاکش میانه‌ی علویان و عباسیان افتاده ، و در زمان اینان بود که محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم و یحیی‌بن‌زید و حسین صاحب فَخ و کسان دیگری کشته شدند. اینان چون با شمشیر برمی‌خاستند ناچار زود از میان می‌رفتند.

در آن زمان یکی از کسانی که دعوای خلافت می‌داشت جعفربن‌محمدبن‌علی‌بن‌الحسین می‌بود (برادرزاده‌ی زید). این مرد که پیروانی می‌داشت یک راه نوین دیگری پیش گرفته چنین می‌گفت : خلیفه باید از نزد خدا برگزیده شود ، و کسی که از نزد خدا برگزیده شده خلیفه است چه توانا باشد و سررشته‌ی کارها را بدست گیرد و چه توانا نباشد و در خانه نشیند. آنان كه از مردم ، می‌خواهند رستگار گردند باید باین برگزیده‌ی ‌خدا گردن گزارند و فرمان برند و خمس و مال امام پردازند.

بدینسان در گوشه نشسته ، «بی‌دردسر» دعوای خلافت می‌کرد و پیروانش گردن بدعوا گزارده گفته‌های او را می‌پذیرفتند. ولی همانا از ترس ، بردن‌ِ نامِ «خلیفه» نیارسته خواست خود را در زیر نام «امام» پوشیده می‌داشت. تا این زمان «خلیفه» و «امام» به یک معنی می‌بودی و همان خلیفه را «امام» نیز نامیدندی(1) ولی در این زمان و در زبان این دسته اندک‌جدایی درمیانه‌ی آنها پدید می‌آمد. اینان امام را بمعنی «برگزیده شده از سوی خدا» می‌گرفتند.

این داستانِ بسیار شگفتی بود. زیرا دیگر نیازی بآنکه در راه خلافت بجنگ و کوشش برخاسته شود بازنمی‌مانْد ، و یک کسی می‌توانست در خانه نشیند و دعوای خلافت کند و گروهی را ، بیش یا کم ، بسر خود گرد آورد. از آنسوی خلافت یا امامت نیز ارج خود را از دست داده یک چیز بسیار کوچک می‌گردید.

این دوم‌رنگی بود که شیعیگری پیدا می‌کرد و یک جنبش سیاسی رُویه‌ی کیش می‌گرفت. از آنسوی معنی خلافت نیز دیگر شده چنانکه گفتیم خلیفه (یا بگفته‌ی خودشان : امام) یک پیشوای دینی می‌بود نه یک سررشته‌دار سیاسی.

پیروان این امام که همان تُندروان (یا رافضیان) می‌بودند ، میدان پیدا کرده و در تُندروی گام بزرگ دیگری برداشته چنین می‌گفتند : «امام علی‌بن‌ابیطالب از سوی خدا برای جانشینی پیغمبر برگزیده شده و پیغمبر او را جانشین گردانیده بود. ابوبکر و عمر با زور او را بکنار زدند ، و با زور او را واداشتند که بخلافت ابوبکر گردن گزارد» ، و بدین دستاویز زبان نفرین و بدگویی به ابوبکر و عمر و عثمان و بسیاری از یاران پیغمبر می‌گشادند. بدروغبافی گستاخ گردیده می‌گفتند : «عمر چون رفت علی را بکِشد و بیاورد که به ابوبکر بیعت کند دختر پیغمبر در را نمی‌گشاد ، عمر او را میانه‌ی لِنگه‌ی در و دیوار گزاشت و او «محسن»نام بچه‌ای را سِقط کرد و از همین گزند بود که از جهان درگذشت». از اینگونه داستانها که تاریخ آگاهی نمی‌داشت بسیار می‌گفتند.

چون بنیادِ کار را بگزافگویی و تُندروی گزارده بودند رفته‌رفته از این اندازه هم گذشتند و این زمان سخنان دیگری بمیان آوردند : «هر که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین مرده است» (2) ، «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده و شیعیان ما را از بازمانده‌ی آن آب و گِل پدید آورده» (3) ، «خدا دوستی و پیروی ما را بزمینها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بارده شدند و آنها که نپذیرفتند شورهزار گردیدند ، بکوهها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بلند گردیدند و آنها که نپذیرفتند پست شدند ، بآبها نشان داد ، آنها که پذیرفتند شیرین شدند و آنها که نپذیرفتند شور گردیدند» ، «کارهای شما هر روزه بما نشان داده می‌شود که اگر نیکو کرده‌اید ما شاد باشیم و اگر بد کرده‌اید اندوهناک گردیم» ، «معنی قرآن را جز ما کسی نداند ، همه باید از ما بپرسند». از اینگونه ، سخنان بسیاری که جز لاف‌زدن و گزافه گفتن شمرده نشود ، و گوینده‌اش بیگمان بیدین و خداناشناس می‌بوده ، و ما نمی‌دانیم اینها را که گفته است و آیا راستست و یا دروغ و ساخته می‌باشد.


پابرگیها:
1ـ چنانكه در همان نامه‌ی امام علی‌بن‌ابی‌طالب كه بمعاویه نوشته خلیفه «امام» نامیده شده.
2ـ مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِیتَةً الجَاهِلِیَّة.
3ـ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا مِنْ أَعْلَى عِلِّيِّينَ وَ خَلَقَ شِيعَتِنَا مِنّا.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)

🔸 4ـ دنباله‌ی سخن از شرقشناسان (تکه‌ی پنج از پنج)


این گفتگویی بود که با آن آشنا داشتم. می‌باید بگویم : این یک سیاست کهنی در اروپا می‌بوده که شرقیان را بفریبند و در آلودگیهاشان پایدار و پافشار گردانند. این سیاست را همه‌ی دولتها دنبال کرده‌اند. آلمانها که هنوز دستی در شرق نمی‌داشتند به پیروی از دیگران و بامید آنکه در آینده دستی خواهند داشت آن سیاست را دنبال می‌کردند. در جشن فردوسی (1) آلمانها کتابی آوردند که مایه‌ی شگفت من گردید. یک تن شرقشناس فهرست حرفی بشاهنامه‌ی فردوسی نوشته. (مثلاً حرف «از» چند بار در سراسر شاهنامه آمده و در کجاها آمده). می‌گفتند : «بیست سال رنج برده تا آن را بپایان رسانیده». چنین کار بیهوده و بیخردانه را چرا کرده؟. یک آلمانی بایستی یا دیوانه و سبکسر باشد که چنان کاری کند و یا خواستش فریفتن ایرانیان و بچنان کارهای بیهوده برانگیختن ایشان باشد. دولت آلمان چنان کتابی را بما ارمغان فرستاده بود. شنیدنی‌تر آنست که همان روز دیدم کسانی با من گفتگو می‌کردند و چنین می‌گفتند : «این اروپاییها آدمهای غریبیند ، پشتکار عجیبی دارند. ببین چه کار کرده. بیست سال بر سر یک کتاب زحمت کشیده ، بیجهت نیست که آنها همیشه جلوند و ما عقبیم». دیدم درزمان[=بیدرنگ] تخم سیاست در دلها روییدن گرفته.

دولت تزاری روس که از هر باره از دولتهای دیگر اروپا پستر می‌بود او نیز این سیاست را درباره‌ی شرق دنبال می‌کرد. در کشور روس نیز شرقشناسانی می‌بودند که جز درپی این کارهای فریب‌آمیز نمی‌بودند. در آنجا هم شرقشناسانی می‌بودند که خود را «عاشق نظامی» نشان می‌دادند و یا سه ماه رنج می‌بردند و بیک قصیده‌ی خاقانی «شرح» می‌نوشتند.

شنیدنی‌تر از آنها اینست که دولت روس کنونی (2) که درفشدار آزادیست و از آن سیاستهای کهن اروپایی بیزاری نشان می‌دهد (3) هنوز این سیاست کهن فریب‌آمیز را نشُسته و از میان نبرده. ما گاهی کارهایی نیز از آن دولت می‌بینیم. مثلاً می‌بینیم در آن کشور بنامِ نظامی جشن گرفته می‌شود.

آیا نظامی چه کرده؟!. چه نیکی را برای جهانیان انجام داده؟!. کسی که خود را در برابر فرماندار ارزنجان سگ ، بلکه کمتر از سگ گردانیده (4) ، کسی که یک عمر با مفتخواری و یاوه‌گویی بسر برده ، در دیده‌ی مردم سوسیالیست چه ارجی تواند داشت؟! چه جا می‌دارد که دولت شوروی بنام او جشن گیرد؟!. اگر خواست دولت شوروی دلجویی از ایرانیان و دوستی نشان دادن با این توده است بهتر است مردان ارجمند و آزاده را که در تاریخ این کشور کم نیستند برگزینند. (5)

مرا شگفت افتاده که در اهواز از مسیو باتمانوف (6) شنیدم که کمونیستها از تولستوی با آنهمه آوازه و نامی که در جهان پیدا کرده خرسند نیستند و چون گفته‌های او با آموزاکهای کمونیستی سازگار نبوده ارجش نمی‌گزارند. در همان حال می‌بینیم شرقشناسان کشور شوروی به نظامی با آن بدیهایش ارج می‌گزارند و دولت شوروی بنام او جشن برپا می‌گرداند. اینها سخنانیست که می‌خواستم در پیرامون شرقشناسان بگویم.


پابرگیها :
1ـ خواست جشن هزاره‌ی فردوسی است که در سال 1313 گرفتند.
2ـ خواست دولت شوروی سوسیالیستی است که در زمان نوشته شدن این کتاب (آغازِ سال 1945) با دولت جهانگیری مانند آلمان نازی ‌جنگیده خود را پشتیبان آزادیخواهان جهان وامی‌نمود و هنوز رسواییهایی ازو همچون در آذربایجان (حکومت پیشه‌وری) و کردستان در ایران و مجارستان و چکسلواکی در اروپا بآشکار نیفتاده آزمندیهایش پدیدار نبود.
3ـ برای مثال : بهم زدن پیماننامه‌های تزاری با ایران در زمان لنین.
4ـ نشست دوم کتاب «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
5ـ هواداری از شاعران بیهوده‌گوی ایران را دولت شوروی تا زمان فروپاشی‌اش همچنان دنبال می‌کرد. برای مثال نزدیک بسال 1350 علی‌اف نامی از آن کشور بایران آمده سنگ سعدی بسینه می‌کوفت. از سیاست روسیه‌ی کنونی آگاهی نیافته‌ایم.
6ـ کنسول روس در اهواز. بنگرید بکتاب «ده سال در عدلیه».


.