پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی یک از سه)

در جهان هر مردمی از زندگانی آن بهره‌ای را می‌برند که شاینده‌ی آنند. این چیزیست که می‌باید پذیرفت و می‌باید همیشه در پیشِ دیده داشت. یک مردمی که به پستی و خواری افتاده‌اند باید انگیزه را پیش از همه در پستی اندیشه‌ها و آلودگی خویهای آنان دانست.

یکی از داستانهای بزرگ و دلگداز تاریخ تاختن مغولان بایران ـ یا بهتر گویم : بکشورهای اسلامی ـ و چیرگی یافتن آنانست. این خود شگفت می‌نماید که مغولان بایرانیان و مسلمانان چیره درآمدند و برتری یافتند. مسلمانان آن روز از توده‌های پیشرفته‌ی جهان شمرده می‌شدند ، مردمان دیندار و خداشناس می‌بودند ، و از روی آیین و قانون می‌زیستند ، فرمانرواییهای بزرگ و بسامانی داشتند ، از دانشها و آگاهیها بهره‌ بسیار یافته بودند ، در هر شهری مدرسه‌های بزرگی برپا می‌بود ، هزاران دانشمندان بنام ـ از فقیهان و محدثان و فیلسوفان و زبانشناسان و از پیشوایان صوفیگری و از پزشکان ـ یافت می‌شدند ، هزارها و صدهزارها کتاب در میانشان یافت می‌گردید. ولی مغولان جز مردم بت‌پرست و دُژآگاه و بیابانگردی نمی‌بودند که از دانش و آگاهی بیکبار بی‌بهره می‌بودند و در سراسر مغولستان یک کتاب ، یا یک دانشمند شناخته نمی‌شد. بگفته‌ی اروپاییان مسلمانان در شاهراه تمدن هزارها فرسنگ پیش رفته و مغولان هنوز گام بآن راه نگزارده بودند. پس چه شده که با اینحال اینان فیروز آمدند و بر مسلمانان برتری یافتند؟!.. اگر کارها از روی شایستگیست پس این حال چیست؟!.

این یک ایراد بزرگیست و پاسخش اینست که مغولان با آن دُژآگاهی و بیابانیگری بزندگانی شاینده‌تر از مسلمانان می‌بودند و این دادگرانه بوده که باینان برتری یافته‌اند. مسلمانان با آنهمه دانشها و آگهی ، اندیشه‌هاشان پستتر از مغولان می‌بود و با آنهمه دانشها و آگاهیها از بسیاری از قانونهای زندگانی ناآگاه می‌بودند و من اینک یک داستانی را برای گواهی یاد می‌کنم :

همه می‌دانند که مغولان نخستین بار در زمان خلافت ناصرلدین‌الله بکشورهای اسلامی تاختند. در این تاخت خود چنگیزخان فرمانده می‌بود و چهارسال در آنسوی جیحون بتاخت و تاراج و کشتار پرداخت و چند شهر بزرگی را از خوارزم و سمرقند و بخارا و اُترار و دیگر جاها ویرانه گردانید و در همان هنگام پسران و سرکردگان او در خراسان و افغانستان تاراج و کشتار می‌کردند و دو تن از سرکردگان او بنام یمه و سوتای با سی‌هزار سپاه از رود جیحون گذشته در خراسان و مازندران و عراق و آذربایجان کشتارکنان پیش رفتند و از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشکرگاه مغول بازگشتند.

بدینسان چهار سال در ایران قصابیها کردند و سپس چون برای چنگیز گرفتاری در مغولستان پیدا شده بود با صدهزاران زنان و دختران و بچگان که دستگیر کرده بودند بمغولستان بازگردیدند.

کنون شما بیندیشید که پس از این پیشامد دلگداز آیا مسلمانان چه بایستی کنند؟!.. آیا نه آنست که بایستی از سرگذشت خود پند آموخته بدانند که کمیهایی درمیانست که مایه‌ی آن زبونی و بدبختی گردیده و بیندیشند که آن کمیها چه بوده تا آنها را بشناسند و بچاره پردازند. این خود داستان شگفتی بود که یک دسته دشمن چهار سال در آنسوی جیحون بکشتن و ویران کردن بپردازند و از اینسوی مردم بتکان نیایند و بیاری آن گرفتاران نشتابند. داستان شگفتی بود که سی هزار تن بیگانه از اینسر کشور درآیند و کشتارکنان و ویرانسازان تا آنسر پیش روند و صد ملیونها مردم زبون آنها باشند. این یک چیز ساده‌ای می‌بود و می‌بایست ایرانیان بیندیشند و انگیزه‌ی آن را بدست آورند و بچاره پردازند.

از آنسوی چنانکه گفتیم مغولان صدهزار زنان و دختران را دستگیر کرده با خود برده بودند. می‌بایست در اندیشه‌ی آنان باشند و بچاره‌ی رها ساختن ایشان کوشند.

پس از همه می‌بایست این بدانند که مغولان دوباره بازخواهند گردید ، و برای ایستادگی در برابر آنان بسیج افزار و نیرو کنند.


.
بدبختیهای توده 16.pdf
290.9 KB
🔸 بدبختی توده و ریشه‌ی آن

🖌 احمد کسروی


🔹 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
🔹 بهائیان پاسخ داده‌اند
🔶 گفت و شنید (5)

🔸 تکه‌ی چهار از چهار


در کیش شیعی بجای کوشش باید با دعا پیدایش امام را خواست. اگر گرفتاری‌ای پیش آمد بجای چاره‌جویی باید با گریه و زاری شتاب او را در بیرون آمدن طلبید ، باید دعای ندبه خواند ، باید گریست و نالید.

در کیش شیعی «مشروطه حرامست» ، مالیات بدولت نباید پرداخت ، سرباز نباید داد. پس چه کار باید کرد؟. خودشان هم نمی‌دانند. شما هرچه پرسید پاسخ نخواهند داد.

زیرا راستی آنست که یک شیعی باید تنها درپی روضه‌خوانی و زیارت و ملابازی و اینگونه کارها باشد. باید کینه‌ی فدک را فراموش نکند. باید از داستان خلافت پس از هزاروسیصدوپنجاه سال دست برندارد و زبان از بدگویی به ابوبکر و عمر و عثمان و معاویه و عایشه کوتاه نکند. باید در اندیشه‌ی روز رستاخیز و داستان میانجیگری آنان باشد. باید همیشه ستایشهایی برای پیشوایان خود پیدا کند و بسراید ـ اینهاست کار و آرزوی یک شیعی. اینست که آنان را کاری بکشور و آزادی آن نیست. بلکه برای آنان بسیار خوشتر است که خود را بزیر بغل یک بیگانه‌ای دهند و در سایه‌ی پشتیبانی او آزادانه بکارهای کیشی خود پردازند ، و این نباشد که کسانی بسراغشان بیایند و بنام میهن‌پرستی و آزادی کشور ناآسوده‌شان گردانند یا جلو کارهای ایشان را بگیرند.

اگر راستی را بخواهید همینست ولی چون این را آشکار نمی‌توانند گفت ، اینست شما اگر بگویید : «پس چه کار باید کرد؟!.. پس کشور را چگونه باید نگه داشت؟!.» پاسخی بشما نخواهند داد.

از خود اسلام گفتگو کنیم : امروز کشورهای اسلامی همه درمانده و پا در هوا هستند. زیرا آن دستگاهی که اینها را بنام اسلام با هم یکی گردانیده راه می‌بُرد از قرنها رخنه یافته بود و سرانجام از میان رفت. دیگر خلافت که نیست ، جهاد که نیست ، فقه که از کار افتاده. از اینسوی چون هر یکی از آن کشورها بنام نژاد جدا گردیده و برای نگهداری خود دولتی برپا کرده است این با باورهای مسلمانان نمی‌سازد و اینست در هر کشوری که هستند با دولت خود دشمنی می‌نمایند. مثلاً در ترکیه آنان که در باورهای اسلامی پافشارند با دولت دشمنند. ایران با آنکه قرنهاست از توده‌های اسلامی جدا بوده باز چون گفتگو از ایرانیگری و کشور ایران می‌شود ملایان ایراد گرفته می‌گویند : «اسلام ما را از اینها نهی کرده. ما با همه‌ی مسلمین برادریم».

چه دلیلی بهتر از این که در این سی و هفت سال که در ایران جنبش برخاسته هر گامی که بسوی نیکی کشور برداشته شده بنام کیش با آن دشمنی نشان داده‌اند ، با مشروطه ، با دبستانها ، با دانشها ، با عدلیه ، با ثبت اسناد ، با نظام وظیفه ، با یکسانی لباس ، با خورشیدی گردانیدن سال ، با هر چیز سودمند دیگری. یک دستگاهی که خود هیچ سودی ندارد (که نه جلو گمراهیها را می‌تواند گرفت و نه مردم را از خواری و زبونی رها می‌تواند گردانید) از هر کار سودمندی جلو می‌گیرد.

امروز در این جنگی که درمیان اروپاییان درگرفته مسلمانان در هر کجا که در زیر دست یکی از آن دولتها هستند ـ در مراکش و سومالی و هند و دیگر جاها ـ بنده‌وار بسود آقایان خود می‌کوشند و در جنگ نیز پا درمیان داشته برای بیگانگان سربازی می‌نمایند. دینشان چندان ناتوان گردیده که آنان را از چنین پستی و زبونی جلوگیری نمی‌تواند. ولی در کشورهای آزاد یا نیمه‌آزاد همان دین پیروانش را از درآمدن به هر کاری در راه نگهداری کشور بازمی‌دارد. اینست نمونه‌ای از حال آن دین.

کوتاه سخن آنکه امروز مسلمانان به هر پستی و زیردستی تن درمی‌دهند. تنها آن می‌خواهند که نام اسلام و پیشوایان آن از میان نرود و این دستگاه آلوده بهم نخورده بحال خود بماند.

ببینید در این چند سال با ما چه رفتاری کرده‌اند : ما به بلندی نام خدا می‌کوشیم و برستگاری شرقیان تلاش بکار می‌بریم ، با یکایک گمراهیها می‌جنگیم و اینان با ما بدترین دشمنی را می‌نمایند ـ چرا؟!. برای آنکه ما می‌خواهیم این دستگاه شکسته و آلوده را از میان برداریم. اینان برستگاری شرقیان یا به بلندی نام خدا یا بهر نیکی بهادار دیگری کمترین ارجی را نمیگزارند و تنها این می‌خواهند که دستگاه آلوده‌ی خودشان از میان نرود. بمن می‌گویند شما این سخنان را بنام اسلام بگو و من نمی‌دانم چنین کاری چگونه تواند بود؟! یا از چنین دروغی چه نتیجه بدست تواند آمد؟!


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 یک تاریخچه (تکه‌ی شش از شش)


مشروطه چون در ایران بشکل ناقص مجری گشت و چندان نتیجه‌ای از آن بدست نیامد در دیده‌ها خوار شد ، و امروز شما می‌بینید یک دسته هنوز هم با آن دشمنی می‌نمایند و از ریشخند و توهین بازنمی‌ایستند. و از آنسوی دسته‌هایی از جوانان مشروطه را کهنه شده می‌پندارند و دلسردی از خود نشان می‌دهند.

اینها همه از دانسته نبودن معنی درست مشروطه است. اینان نمی‌دانند که حکومت ملی یا سررشته‌داری توده که معنی مشروطه است بهترین طرز حکومتهاست. نمی‌دانند که اگر در ایران مشروطه مجری شده بود امروز این کشور با کشورهای متحده‌ی آمریکا همسنگ شمرده می‌شد.

هر مردمی ‌باید باساس حکومت کشور خود علاقه‌مند باشند و از روی عقیده آن را مجری دارند. امروز این اختلال بزرگیست که ایرانیان باساس حکومت خود علاقه ندارند و هر دسته‌ای تمایلات دیگری از خود نشان می‌دهند.

از این بدتر آنست که آن کسانی که دشمنی با مشروطه می‌کنند شما چون با آنان گفتگو کنید خواهید دید اساساً دربند کشور و توده نیستند و هیچ گونه وظیفه‌ای برای خود در قبال کشور نمی‌شناسند و زندگانی را بیش از این نمی‌دانند که بخورند و بخوابند و پول‌اندوزی کنند و با خوشی روز گزارند. حقیقتاً باید گفت بدرجه‌ی پست حیوانی تنزل کرده‌اند.

اینان چندان تیره‌درونند که فرقی میانه‌ی استقلال کشور و آزادی زندگانی با زیردستی بیگانگان و بندگی آنان نمی‌گزارند و اینست چون گفتگو از کوشش درباره‌ی کشور می‌شود با صد گستاخی بی‌پروایی می‌کنند و این گفتگوها را بیهوده می‌شمارند.

از اینسوی جوانان که دلسردی از مشروطه نشان می‌دهند اگر بپرسید خواهید دید علتی برای این کار نیست و اگر بگویید چه ایرادی بمشروطه دارید بیش از این نخواهند گفت که مشروطه کهنه شده.
اینها دردهای کوچکی نیست. اکنون که شما می‌خواهید نیازمندیهای کشور را بدیده گرفته برای چاره‌سازی بآنها دست بهم دهید اینک یکی از آن نیازمندیها را من بشما نشان دادم.

بدینسان سخنان خود را بپایان رسانیدم ، و چون گفتگوهایی شد چنین قرار دادیم که یک جمعیتی پدید آوریم که در گام نخست بموضوع مشروطه و نشر معنی آن درمیان توده پردازد و خود هوادار آن بوده باستواری بنیادش کوشد. نیز به نشستهای خود ادامه دهیم که در دیگر زمینه‌ها نیز گفتگو رود.

این بود بخشی از تاریخچه‌ی پیدایش یک جمعیت ـ یک جمعیتی که پرچم زبان آنهاست. این تاریخچه را تا اینجا نوشتم و بازمانده را بهنگام دیگری می‌گزارم.

(پرچم روزانه شماره‌های 32 ، 33 و 34 دوشنبه 11 (دو نوبت) و سه‌شنبه 12 اسفند ماه 1320)


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی دو از چهار)


ولی شما اگر در تاریخ جستجو کنید و از رفتار و کردار مردم پس از بازگشت مغول آگاهی بخواهید خواهید دید کمترین پروایی نمی‌داشته‌اند ، و بیکبار آن سرگذشت دلگداز را فراموش کرده هر گروهی درپی کارهای خود می‌بوده‌اند. ما از آن زمان داستانهایی می‌خوانیم که هر یکی گواه روشن دیگری از پستی اندیشه‌های مردم می‌باشد. یکی از آنها داستان مدرسه‌ی مُستَنصِریه است که در اینجا یاد می‌کنیم :

المُستَنصِربالله نوه‌ی همان الناصرلدین‌الله است و او این مدرسه را در سال625 هجری (هفت سال پس از بازگشت چنگیزخان) آغاز کرده در سال631 بپایان رسانید و گنجینه‌ی بسیار در راه آن بکار برد و چون پایان یافت با شکوه بسیاری آنجا را بگشاد و چند صد تن فقیه و چند صد تن صوفی را در آن جا داد که همه‌ی دربایستهای زندگی را آماده می‌داشتند.

این مدرسه نامش در کتابها بسیار یاد شده و آن را نمونه‌ای از پیشرفت جهان اسلام و از ریشه‌دار بودن «تمدن اسلامی» شمارده ستایشهای بسیاری نوشته‌اند. ولی راستی آنست که ساختن چنین مدرسه‌ای در آن زمان نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های مسلمانانست. آن خلیفه اگر پست‌اندیشه نبودی بایستی دشمنانی همچون مغول را که هنوز دست از کشورهای اسلامی نکشیده همچنان گاه و بیگاه بتاخت و تاراج می‌آمدند فراموش نگرداند ، و همه‌ی گنجینه‌ی خود را بیرون ریخته افزار جنگ بسیجد و سپاه آراید. آن فقیهان اگر نادان و گیجسر نبودندی بایستی هر یکی بیش از هر درسی فن جنگ بیاموزد و بایستی مردم را نیز باین کار وادارند. آن صوفیان اگر بهره از فهم و خرد داشتندی دانستندی که آن زبونی و درماندگی مسلمانان نتیجه‌ی بدآموزیهای ایشان است و از آن پیشامد دلگداز بخود آمدندی و این بار بجای خانقاه‌نشینی و مفتخواری بشیوه‌ی غیرت و مردانگی گراییده بیاد گرفتن جنگ و شمشیرزنی کوشیدندی. اینکه پس از آن خونریزیهای چنگیز مسلمانان باز بخود نیامده‌اند و بدینسان بجای آمادگی جنگی بساختن مدرسه پرداخته و همان کارهای بیهوده‌ی پیشین را دنبال کرده‌اند نمونه‌ی نیکی از گمراهی ایشان و از پستی اندیشه‌های آنان می‌باشد.


.
مدرسه‌ی مستنصریه‌ی بغداد
یا «لانه‌ی فقیه‌تراشی و صوفی‌سازی»
✴️ از نوشته‌های دیگران

✴️ 📖 🖌 تجارب السلف - در تواریخ خلفا و وزرای ایشان ، هندوشاه نخجوانی ، س 325


🔸 چگونه مسلمانان زبون مغولان گردیدند؟!

🔸 نمونه‌ای از تباهی خوی مسلمانان همزمان با حمله مغول

🔸 در مدرسه نظامیه بغداد چه می‌گذشت؟!

🔸 مردمی که خوی جنگجویی و غیرت خود را از دست داد و آلوده خرافات و ملابازی و صوفیگری و لواط گردید ، خوار و زبون گردد.


از ملک‌الافاضل قدوة‌المورخین جمال‌الدین ابوالقاسم کاشی دامت ایامه استماع رفت ، والعهدة علیه فیما رواه ، که وقتی جماعتی بخدمت ناصر [خلیفه عباسی] بازنمودند که فقها و طلبه علم که در مدرسه نظامیه میباشند همه روز بشرب خمر و لواط و زنا مشغولند و ناصر صورتی خوب داشت جهت امتحان صدق این سخن جامه موصلیانه درپوشید و خود را بعطر و بوی خوش بیاراست و در نظامیه رفت و طواف می‌کرد یکی از آن طلاب که بر منهیات و قبایح اقدام می‌نمودی بر غرفه ایستاده بود چون ناصر باین شکل و هیئت بدید طمع کرد و در ساعت از غرفه بصحن مدرسه آمد و با او سخن درپیوست و سخن بدانجا رسانیده ناصر را معلوم شد که بیشتر اهل مدرسه بمنهیات مشغولند ، بدارالخلافه بازگشت و بفرمود تا تمامت فقها را از نظامیه بیرون کردند و بجای ایشان خربندگان و سوّاس درآمدند و طویله اسبان و استران بزدند و مدتی نظامیه در عین بغداد مربط دواب و محل کلاب بود تا ...



.
گفت و شنید 5.pdf
186.7 KB
🔸 گفت و شنید ۵


🖌 احمد کسروی



🔹 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 ما از مردم چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی یک از پنج)


در ایران یک رشته کلمه‌هایی هست که معناهای نیکی داشته ، ولی چون بدست بدان افتاده بد گردیده و کلمه‌ها نیز موهون شده که آدم چون می‌خواهد در گفتن یا در نوشتن یکی از آنها را بکار برد سختش می‌آید.

یکی از آن کلمه‌ها «حزب» است که از بس موهونست ما بسختی آن را بکار می‌بریم ، و آنگاه در تردید می‌مانیم که آیا خوانندگان چه معنایی را از آن فهمیدند ـ آیا آن معنای درست و نیکش را یا این معنای آلوده و موهونش را؟..

من چون در نوشته‌هایم این کلمه را بکار می‌برم اینست باید در اینجا معنی درست آن را روشن گردانیده بگویم ما از این کلمه چه معنایی را می‌خواهیم. نخست باید اندکی از تاریخچه‌ی حزبها در ایران بنویسیم :

سی و چند سال پیش چون در ایران مردم بیدار شدند و جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست خواه‌ و ناخواه حزبها پیدا شد. نخستین حزب در ایران دسته‌ی مجاهدان بودند.

تاریخچه‌ی این دسته بکوتاهی آنست که دو سال پیش از زمان مشروطه گروهی از ایرانیان در باکو ، گرد آمده یک حزبی بنام «اجتماعیون عامیون» پدید آوردند و رئیس ایشان نریمان نریمانوف بود که سپس یکی از کسان بنام گردید.

این جمعیت تازه بکار پرداخته بود که در ایران داستان مشروطه پیش آمد ، و آنان کسانی را از اعضای خود برگزیده برای شرکت در شورش[=انقلاب] بشهرهای ایران فرستادند که هنوز چند تن از آن کسان در تبریز و دیگر جاها زنده‌اند.

ولی در تبریز در همان ماههای نخست شورش ، چند تن از سردستگان دست بهم داده در خود آنجا جمعیتی بنام «مجاهد» پدید آوردند که چنانکه گفتیم نخستین حزبی در ایران بود.

این حزب با سادگی بسیار تشکیل یافت و با یک نظم و تندی پیش رفت. نخست تنها در تبریز بودند. سپس در تهران و گیلان و شهرهای دیگر آذربایجان نیز پیدا شدند ، و چنانکه در تاریخ نوشته شده همین حزب بود که با محمدعلی‌میرزا نبردها کرد و سپس بخونریزیها پرداخت و سرانجام او را از تخت پایین آورد و از ایران بیرون راند. این حزب بود که پایه‌ی مشروطه را در ایران استوار گردانید ـ این حزب بود که قهرمانانی همچون ستارخان و باقرخان و حسین‌خان باغبان و یِفرِمخان و سردار محیی و یارمحمدخان و حیدر عمواُغلی و عظیم‌زاده و میرزا علی‌اکبرخان و دیگران بیرون داد.

سپس چون محمدعلی‌میرزا برافتاد و اندک‌آرامشی در ایران رخ داد برخی از ایرانیان که از اروپا بازگشته بودند در تبریز و تهران حزب دمکرات را بنیاد نهادند. آنچه ما می‌دانیم این بنیادگزاران سوءنیت داشتند و مقصودشان این بود که جدایی درمیان آزادیخواهان پدید آورند و یک حزبی ساخته با دست آن مجاهدان را از میان برند.

با اینحال چون کسانی که دعوت آنان را پذیرفته بدمکراتی درآمدند از آزادیخواهان خونگرم بودند آن حزب هم در اندک‌زمانی در همه‌ی شهرهای بزرگ ایران تأسیس یافت و خود یک جمعیت کوشنده‌ی بزرگی شد. چون در سال 1329[تیرماه1290 خورشیدی] محمدعلی‌میرزا دوباره به ایران بازگشت و بار دیگر خطر برای آزادی رخ داد ، اینان در برابر پیشامد دلیری و ایستادگی نشان داده پشتیبانی مهمی بدولت نمودند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی سه از چهار)


اینکه از دانشهای مسلمانان نام برده می‌شود ما از دانشهای آنان آگاهیم و می‌دانیم که بیشتر آنها جز گمراهی و نادانی نبوده و خود در نتیجه‌ی همان دانشها باین پستی اندیشه‌ها دچار گردیده‌اند. یک رشته از دانشهای آنان پندارهای صوفیگری بوده که بنام «عرفان» می‌نامیده‌اند. یک رشته‌ی دیگری بافندگیهای یونان و روم بوده که «فلسفه» می‌خوانده‌اند. یک رشته‌ی دیگر خراباتیگری بوده. یک رشته‌ی دیگری باطنیگری بوده. اینها را ما می‌شناسیم و نیک می‌دانیم که چه آموزاکهای پوچ و زهرآلود و سراپا گمراهیست.

فیلسوف آن زمان خیام بوده که رباعیهایش در دست ماست. یک مرد بی‌همه‌چیزی که فریاد می‌کشد و می‌گوید :

مِی خوردن و مست بودن آیین منست
فارغ بودن ز کفر و دینْ دین منست

یک مرد کوتاه‌بینی که بجهان جز با دیده‌ی بدمستی نمی‌نگریسته و این دستگاه بسیار آراسته و بسامانی را هیچ و پوچ می‌پنداشته.

ای بیخبر این طاق مجسم هیچست
این گنبد نه رواق ارقم هیچست

خوش باش کزین نشیمن کون و فساد
وابسته‌ی یک دمیم و آن دم هیچ است

پندآموزشان سعدی بوده که در چنان زمانی بمردم درس بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس

نمونه‌ای از پستی خویها باب پنجم گلستانست که مرد بی‌آبرو ، زشتکاریهای جوانی و پیری خود را داستان گردانیده و بنام درسهای نیکخویی در کتابش نوشته. یک مرد بیدردی که در زمان هلاکو زیسته و کشتارهای او را در ایران و عراق دیده و یا از نزدیک شنیده و با اینحال شما در سراسر شعرها و کتابهایش یک یادی از آن ستمگریها و خونریزیها نتوانید یافت.

آن صوفیان که «عرفاء» نامیده شده‌اند یک نمونه‌ای از پستی و بیدردی آنان اینست که در همان هنگامی که ایرانیان صد ستم کشیده و بیشتر خاندانها در سوگواری می‌بودند با صد بی‌پروایی در خانقاهها دف و نای می‌زدند و با آن ریش و پشم چرک‌آلود و آن خرقه‌های بدریخت پای می‌کوفتند و دست می‌افشاندند و بانگ بنعره بلند گردانیده می‌گفتند :

این وجد و سماع ما مجازی نبود
وین رقص که می‌کنیم بازی نبود

با بیخبران بگوی کای بیخبران
این مفت سخن باین درازی نبود

یکی از سران این صوفیان ابوبکر رازی (1) بوده که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود. این نامرد بگفته‌ی خودش (در دیباچه‌ی مرصاد العباد) چون شنیده مغولان آهنگ عراق[عجم] دارند بجای آنکه همشهریان خود را بآمادگی برانگیزد یا در اندیشه‌ی چاره‌ی دیگری باشد زنان و فرزندان خود را گزارده و شبانه با چند تن درویش لخت و بیهوده (بگفته‌ی خودش : با جمعی اعزه و درویشان) از شهر بگریخته و باری این نکرده که زنان و فرزندان خود را همراه ببرد ، که چون مغولان به ری رسیده‌اند همگی آنان را از تیغ گذرانیده‌اند و آن بیغیرت پستنهاد چون این داستان را می‌نویسد دل خود را با یک شعری خنک می‌گرداند :

بارید بباغ ما تگرگی
از گلبن ما نماند برگی


پابرگی :
1ـ نجم‌الدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایه‌ی رازی که بیشتر به نجم‌الدین رازی شناخته شده.


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 ما از مردم چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی دو از پنج)


اگرچه این بار نیز جنگ را مجاهدان و بختیاریان کردند و با دست اینان بود که ارشدالدوله سردارِ محمدعلی‌میرزا دستگیر و کشته گردیده و خود محمدعلی شکستهای پی‌درپی یافته به استرآباد گریخت لیکن در پارلمان و در تهران ایستادگی دمکراتها در برابر بدخواهان و پشتیبانی آنان بدولت اثر بزرگی را داشت.

سپس چون در همان سال روسیان اُلتیماتم داده سپاه تا بقزوین آوردند و ایران در برابر یک خطر بزرگی واقع شد ، در این پیشامد نیز دمکراتها در اظهار احساسات و ایستادگی شایستگی از خود نشان دادند. اگرچه بیک کاری موفق نشدند (و خود نمی‌توانستند شد) لیکن زبونی از خود ننمودند.

در اهمیت این حزب آن بس که روس و انگلیس نبودن آنان را می‌خواستند ، و چون پس از پذیرفته شدن اُلتیماتم مجلس بسته گردید ناصرالملک و وزیران او که فرصت یافته بودند بکندن ریشه‌ی اینان کوشیدند ، از آنسوی در تبریز روسیان چند تن از اینان را که میرزا احمد سهیلی و آقامحمدابراهیم و دیگران بودند بدار کشیدند.

سپس چون در سال 1332[1293 خورشیدی] جنگ جهانگیر اروپا برخاست و در ایران نیز تبدلاتی رخ داد [و] مجلس بار دیگر باز شد در این هنگام نیز دمکراتها جوش و جنب بزرگی از خود نشان دادند و بیک کار بزرگی برخاسته برای جنگ با دو دولت همسایه از تهران مهاجرت کردند ، و با آلمان و عثمانی همدست شده با دسته‌های سپاه روس ، جنگ و خونریزی نمودند و دولت مرکزی را بنام آنکه با روس و انگلیس همدست می‌باشد برسمیت نشناخته خود ، در کرمانشاهان دولت دیگری بنیاد نهادند. اینها نیز کارهای حزب دمکراتست. اینها نیز در تاریخ ایران مؤثر افتادند و نامی از خود در آن یادگار گزاردند.

ولی در داستان مهاجرت یک چیزهای ناستوده‌ای رخ داد ، زیرا آلمانها برای پیشرفت مقاصد خود در ایران از دادن پول مضایفه نمی‌کردند و لیره‌های بسیاری سکه زده همراه خود آورده بودند. کسانی از سران مهاجران بپول گرویده رفتار ناستوده‌ای کردند و این مایه‌ی تنفر دیگران شد و درمیانه اختلافها رخ داد.

از آنسوی خود مهاجرت نتیجه‌ی نیکی نداد. یک دسته‌ی بزرگی از ژاندارم ایران و از مهاجران در جنگ کشته گردیدند و آخرین نتیجه آن شد که مهاجران پس از دو سال رنج و آوارگی از خاک ایران بیرون رفته در عثمانی و دیگر جاها پراکنده گردیدند.

این نافیروزیها نتیجه‌ آن را داد که بیشتر آزادیخواهان نومید گردیده کناره‌جویی کردند. بخصوص مردان پاکدامنی که جز رهایی این کشور و توده را نمی‌خواستند و درپی سود شخصی نبودند. اینان بیکبار دلسرد شده بکناری رفتند.

این دلسردی و کنارجویی آنان نیز نتیجه آن را داد که میدان برای کسان سودجو و آلوده‌دامن باز گردید که بنام آزادیخواهی یا دمکراتی بمیان افتادند و بخودنمایی و سودجویی پرداختند. باید گفت یک «تحولی» در عالم آزادیخواهی پدید آمد و دستگاه تغییر یافت.

این زمان ده سال بیشتر از آغاز جنبش مشروطه می‌گذشت. در آن ده سال بیشتر ، کم‌کم در تهران کسانی پیدا شده بودند که شیوه‌ی سود جستن و پول درآوردن را ـ از راه دسته‌بندی و روزنامه‌نویسی و هیاهو و دخالت در کار کابینه‌ها و هواداری از این وزیر و از آن وزیر و مانند اینها ـ نیک یاد گرفته بودند.
در آن ده سال و بیشتر این قبیل سودجویان از این شهر و از آن شهر بتهران آمده و در اینجا مانده کم‌کم یک دسته‌ی بزرگی شده بودند.

بسیاری از نمایندگان پارلمان از شهرها بتهران آمده و پس از پایان دوره‌ی وکالت بازنگشته و در اینجا مانده و از آن راهی که گفتیم بپول‌اندوزی و خوشگذرانی پرداخته بودند. این کسان را در آن زمان «هوچی» نامیده‌اند ما نیز به همان نام می‌خوانیم.

آزادیخواهان غیرتمند و جانفشان از میان رفته و این هوچیان جای آنان را گرفته بودند.


.